Voorbereidingskrediet start transformatie Stationsplein naar stadsentree.pdf

Raadsvoorstel

Onderwerp

Voorbereidingskrediet start transformatie Stationsplein naar stadsentree

Telnr.

14 050

Registratienummer Classificatie

Bijlagen 2

389843-2025 Openbaar

Geheim

Portefeuillehouder

Van Niejenhuis

Langetermijn agenda (LTA) Raad

LTA ja: LTA nee:

Vertrouwelijk (bij gebruik van persoonsgegevens)

Maand 2 Jaar 2026 Niet op LTA

Voorgesteld raadsbesluit

De raad besluit: I. de transformatie van het Stationsplein naar stadsentree in gang te zetten met aanpak fase 1 en 2; II. de kosten van de technische voorbereiding en faciliterende werkzaamheden voor de tijdelijke fietsenstalling met fietsverbindingen (fase 1) en voor de aanleg van het tijdelijke Stationsplein (fase 2) te bepalen op € 2.500.000,--; III. hiertoe een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen van € 2.500.000,--; IV. deze kosten als volgt te dekken: a. € 500.000,-- uit de reserve Sparen voor de toekomst; b. € 2.000.000,-- door middel van een onttrekking aan de Algemene Reserve (AR); V. de onder dictumpunt IV. genoemde bedragen te storten in de beklemde reserve voor kapitaallasten ter dekking van de toekomstige kapitaallasten behorend bij het krediet; VI. de gemeentebegroting 2026 op deelprogrammaniveau overeenkomstig te wijzigen.

Samenvatting

Start transformatie noordzijde Stationsgebied Groningen Groningen werkt aan een ingrijpende vernieuwing van het Stationsgebied, de schakel tussen binnenstad en zuidelijke wijken. Het is nu tijd om barrières te doorbreken en een aantrekkelijk, goed verbonden gebied te creëren. Het doel is een gastvrije en drempelloze entree naar de stad, met ruimte voor wonen, werken en stedelijke voorzieningen. De ambities voor de transformatie zijn: voetganger centraal, vergroening, verdichting en een mix van functies, waarbij de identiteit van Groningen – het stadspanorama, groene singels en markante architectuur – wordt benut. De aanpak is stapsgewijs: kleine projecten werken als katalysator. Op korte termijn starten we met de noordzijde, waar het huidige busstation in 2026 vrijkomt. Zonder ingrepen dreigt verloedering en blijft de aansluiting van de fietstunnel suboptimaal. Daarom realiseren we eerst een tijdelijke fietsenstalling (circa 2.500 plekken) en verbeteren de fietsverbindingen (fase 1). Daarna volgt de sloop van het Stadsbalkon om ruimte te maken voor een tijdelijk Stationsplein en een volwaardige noordentree van de fietstunnel (fase 2). Zo ontstaat stapsgewijs een groen, toegankelijk en toekomstbestendig stationsgebied. Een stadsentree die Groningen verdient. Met dit besluit vragen we uw raad hiervoor voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen.

B&W-besluit d.d.: 13-01-2026

Vervolg voorgesteld raadsbesluit Aanleiding en doel

Groningen werkt aan een ingrijpende transformatie van het Stationsgebied, dat een belangrijke schakel vormt tussen de binnenstad en de zuidelijke wijken en meer betekenis krijgt met een binnenstedelijk milieu. Het doel is om bestaande barrières, zoals kanalen en viaducten, te doorbreken en ruimte te creëren voor wonen, werken en stedelijke voorzieningen. Het projectgebied omvat het Hoofdstation en de directe omgeving, maar zoekt nadrukkelijk aansluiting bij de bredere stadsontwikkeling. In het kader van het project Groningen Spoorzone zijn al grote stappen gezet: de verkeersstructuur is verbeterd, het reizigersplein is gerealiseerd en binnenkort volgen een nieuw busstation en de fietstunnel. Autoverkeer wordt beperkt, waardoor nieuwe ontwikkelkansen ontstaan. De basiscondities zijn gelegd; nu is het tijd voor uitvoering. Het uiteindelijke doel is een goed verbonden stationsgebied met hoge verblijfskwaliteit en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. De ambities zijn: de voetganger centraal stellen, vergroening, verdichting en een mix van stedelijke

Figuur 1 Globaal eindbeeld noordzijde

functies. Voor Groningen komen daar specifieke kansen bij: het benutten van de identiteit van de stad – het stadspanorama, de groene singels en markante architectuur – en het creëren van twee nieuwe pleinen: het Tulaplein aan de zuidzijde: een intiem plein in een autoluw Spoorkwartier, qua beleving gekoppeld aan het Zuiderplantsoen en het Stadspark. Aan de noordzijde een extravert Stationsplein dat het monumentale stationsgebouw verbindt met de Diepenring en een groene kade met ruimte voor kunst langs het Verbindingskanaal. Het stationsgebied gaat een nieuwe ontwikkelfase in: van monofunctionele kantoren aan de noordzijde en een verlaten rangeerterrein aan de zuidzijde naar een meer verbindend stedelijk gebied. De aanpak is stapsgewijs en projectgericht, niet via één totaalplan. Kleine projecten moeten als katalysator werken, volgens het principe “The next big thing will be a lot of small things”.

2

In de Realisatiestrategie Stationsgebied 2026-2030, bijlage bij dit raadsvoorstel, geven we de gemeenteraad zicht op het globale eindbeeld van het Stationsgebied en inzicht in de actuele stand van zaken. Ook maakt deze Realisatiestrategie duidelijk wanneer we welk onderdeel in de fase van planvorming en in de fase van uitvoering verwachten. Versnellen gebiedstransformatie noordzijde Stationsgebied De gebiedstransformatie aan de noordzijde van het Stationsgebied is nog niet op gang gekomen, terwijl hier op korte termijn grote veranderingen plaatsvinden. Met de verhuizing van het busstation naar de zuidzijde in juni 2026 komt het huidige busstation vrij. Zonder ingrepen ontstaat een kwetsbare plek qua sociale veiligheid, met het risico op verloedering. Tegelijkertijd loopt de aanleg van de noordelijke aansluiting van de fietstunnel onder het Hoofdstation vertraging op. Bovendien blokkeert het Stadsbalkon de mogelijkheid voor het uitbuigen van de Stationsweg en staat daarmee een gastvrije herinrichting van het Stationsplein in de weg. Tot slot zijn er de komende jaren nog werkzaamheden aan het Hoofdstation, waarvoor ruimte voor bouwlogistiek nodig is. Wij stellen daarom voor om, vooruitlopend op de definitieve herinrichting van de openbare ruimte van Stationsweg en Stationsplein, de transformatie op korte termijn op te starten.

We vragen de raad om een voorbereidingskrediet hiertoe te verstrekken. Fietsenstalling op busstation (fase 1) Het vrijkomen van de ruimte van het busstation in de loop van 2026 biedt een kans om een begin te maken met de gebiedstransformatie aan de noordzijde van het station. Er is schuifruimte nodig om de komende jaren de openbare ruimte van het hele gebied aan te pakken. We willen deze schuifpuzzel beginnen met het realiseren van een fietsenstalling op het huidige busstation van ongeveer 2.500 plekken, hoofdzakelijk enkellaags. De aanleg staat gepland voor 2026-2027. De stalling komt daar te liggen voor in ieder geval vijf jaar, maar mogelijk ook langer, afhankelijk van de transformatie van het bestaande vastgoed. Daarmee moet het een volwaardige fietsenstalling worden, met extra aandacht voor sociale veiligheid, toegankelijkheid en groen. Om de stalling logisch op het fietsnetwerk aan te sluiten, maken we een nieuwe oversteek over de Stationsweg en leggen we aan de zuidzijde van de Stationsweg een fietsstrook aan. Daarnaast wordt een verbinding gemaakt met het fietspad langs het spoor, richting de Lodewijkstraat. We onderzoeken de mogelijkheden voor een onderdoorgang onder het Hunzehuys door op de positie van de voormalige blauwe voetgangersbrug. Zo komt de stalling aan een logische fietsroute te liggen.

Figuur 2 Eind fase 1(2027) fietsenstalling op busstation, aangepaste fietsstructuur en sloop Stadsbalkon

3

Stationsplein zonder Stadsbalkon (fase 2) Het plein voor het Hoofdstation is in het verleden bijna elke tien jaar van vorm veranderd. Dat werd gedaan om achtereenvolgens plaats te bieden aan auto’s, trams, (trolly)bussen en uiteindelijk ruim 5.000 fietsen onder een Stadsbalkon. Het Stadsbalkon is een uitstekende fietsvoorziening die nog altijd zorgt voor een snelle overstap op de trein. Tegelijk moeten we stellen dat de Groningers het betonnen stationsplein nooit in het hart hebben gesloten. De geknikte deksel vormt voor veel voetgangers een te groot obstakel om de hoofdingang te gebruiken en letterlijk en figuurlijk een drempel op het gebied van toegankelijkheid. Met het openen van de reizigerspassage onder de sporen is dit weer de meest directe route geworden tussen Hoofdstation en Binnenstad, die weer volop gebruikt moet gaan worden. De afgelopen periode is onderzocht in hoeverre delen van het Stadsbalkon bewaard of hergebruikt kunnen worden. De vloer van het Stadsbalkon ligt hoger dan de vloer van de fietstunnel. Het is niet mogelijk om het Stadsbalkon nog meer te laten zakken, waardoor het probleem van het verhoogde maaiveld en een suboptimale aansluiting van de fietstunnel altijd zal blijven. Het verwijderen van de bovenplaat is niet mogelijk in verband met de waterhuishouding.

Daarnaast zijn de mogelijkheden tot vergroening van het dek beperkt, zeker gezien ons doel het stationsgebouw en het Stationsplein ruimtelijk op elkaar af te stemmen. We gaan nu dus uit van volledige sloop van het Stadsbalkon. Hiermee worden de optimale condities gecreëerd voor de realisatie van een ‘paleistuin voor het reispaleis’. Bovendien kan dan een volwaardige noordentree worden gemaakt voor de fietstunnel, die logischer wordt aangesloten op de fietsstructuur. Zodra de tijdelijke fietsenstalling op het busstation in 2027 gereed is en er binnen het Stationsgebied voldoende fietsparkeercapaciteit beschikbaar is, kan de functie van fietsenstalling van het Stadsbalkon vervallen en gestart worden met de sloop. Vervolgens kan, in afstemming op de planning van de aannemer van Spoorzone en overige werkzaamheden in het gebied, gestart worden met de aanleg van de noordentree van de fietstunnel. Daarna wordt het Stationsplein voorzien van een tijdelijke inrichting, in afwachting op de grootschalige herinrichting van de openbare ruimte.

Figuur 3 Eind fase 2 (2028) nieuwe noordentree fietstunnel met tijdelijk Stationsplein

4

Motie voor een tijdelijke bruisende invulling van het busstation Op 18 december 2024 is de motie voor een tijdelijke bruisende invulling van het busstation aangenomen. De motie vraagt het college om door middel van een prijsvraag samen met NS en inwoners een tijdelijke, levendige invulling te realiseren op de plek van het oude busstation zodra het verhuist, met functies zoals horeca, cultuur en groen. Dit moet leegstand en onveiligheid voorkomen. Met de realisatie van een tijdelijke fietsenstalling, een aangepaste fietsstructuur en een groene entreezone voor het Hunzehuys geven wij invulling aan deze motie en gebruiken we de beschikbare ruimte om de schuifpuzzel te leggen. Stallingscapaciteit fietsen Op dit moment is de stallingscapaciteit bij het Hoofdstation beperkt, ongeveer 10.000 plekken, waarvan de helft in het Stadsbalkon. De huidige prognose is dat er vanaf 2030 16.000 plekken beschikbaar moeten zijn en dat komt overeen met het aantal plekken dat er is na oplevering Spoorzone, uitgaande van het handhaven van het Stadsbalkon. Met de realisatie van de tijdelijke stalling van 2.500 plekken en het weghalen van de 5.000 plekken, ontstaat er een tekort van 2.500 op die prognose. Er zijn dan alsnog wel 3.500 plekken meer dan op dit moment. Gaandeweg groeit vervolgens de stallingscapaciteit in het Stationsgebied.

Voor de periode tot 2030 kunnen we, mocht blijken dat 13.500 plekken niet voldoende is, op een aantal locaties de capaciteit (tijdelijk) verhogen. Dat geldt voor de tijdelijke stalling aan de Achterweg aan de zuidzijde, de tijdelijke stalling op het busstation aan de noordzijde en mogelijk ook voor de nieuwe stalling onder de sporen, in het midden. Afhankelijk van waar in het stationsgebied onvoldoende aanbod is, kan in afstemming met NS en ProRail, indien nodig opgeschaald worden. Definitieve oplossing In de periode tussen 2030 en 2035 verwachten we dat de transformatie van het bestaande vastgoed aan de noordzijde op gang komt. Nadat rond 2030 de nieuwe kade, de uitgebogen Stationsweg en het definitieve Stationsplein zijn ingericht, kan nieuwbouw worden gerealiseerd op het huidige busstation. Samen met grondeigenaar NS Vastgoed en vastgoedeigenaar van het Hunzehuys Schroder Capital, wordt gestudeerd op de herontwikkeling van het busstation en Hunzehuys. Wij voorzien daar ruimte voor een ondergrondse stalling van 4.000 tot 5.500 plekken, waarvan 2.000 ter compensatie van de NS stalling die nu in het Hunzehuys is gevestigd. In diezelfde periode wordt de nieuwe gemeentelijke fietsenstalling in kwadrant 1 van het Spoorkwartier gerealiseerd. Deze is primair bedoeld voor bezoekers van de Popzaal en de kantoren en voorzieningen in het Spoorkwartier.

In de praktijk zullen reizigers deze stalling ook gaan gebruiken en we kunnen ervoor kiezen om hier extra capaciteit toe te voegen, mocht blijken dat aan de zuidzijde meer behoefte is. Kader

Een van de kernwaardes van het coalitieakkoord is het herwinnen van de openbare ruimte. Het college wil dat de publieke leefomgeving groen is en bestand tegen het veranderende klimaat, veilig en toegankelijk voor iedereen. Een ander belangrijk speerpunt van het coalitieakkoord is het toekomstbestendig maken van Groningse economie – een goed functionerend Hoofdstation is daarbij essentieel. De transformatie van het Stationsplein naar stadentree sluit aan bij deze waardes en geeft daar een respectabele invulling aan en is een logische stap na de realisatie van het nieuwe Hoofdstation. In de Realisatiestrategie wordt de relatie gelegd met de volgende documenten: • Gebiedsconcept Stationsgebied zuid (2021) • Mobiliteitsvisie Groningen Goed op Weg (2021) • Levende Ruimte (2022) • Strategische Agenda Stationsgebied (2023) • Geleide groei (2024) • Structuurschets Stationsgebied Noordzijde (2024) • Jouw Fietsstad. Jouw Groningen, fietsstrategie 2025-2035 (2025) Argumenten en afwegingen

Als er nu niets gebeurt, blijven de benoemde knelpunten bestaan: de noordzijde van het station blijft onaantrekkelijk en wordt sociaal onveilig, de fietstunnel wordt suboptimaal aangesloten en de herinrichting van het Stationsplein en

5

omgeving kan niet plaatsvinden. Dit belemmert de ambitie om een gastvrije stadsentree te realiseren en daarbij blijft de onduidelijke verkeerssituatie voor voetgangers en fietsers bestaan. Kansen Het vrijkomende busstation kan tijdelijk worden benut voor een aantrekkelijke en sociaal veilige fietsenstalling, terwijl we werken aan een permanente oplossing. De vertraging van de fietstunnel geeft ruimte om deze direct optimaal aan te sluiten op het fietsnetwerk. Door het Stadsbalkon snel te verwijderen, ontstaat niet alleen ruimte voor bouwlogistiek, maar ook voor een nieuwe inrichting van het Stationsplein. Tijdelijke voorzieningen bieden bovendien inzicht in de toekomstige fietsparkeerbehoefte. Het wenkend perspectief is een goed functionerende noordzijde van het Stationsgebied met een optimale aansluiting van de fietstunnel, een heldere fietsstructuur met aangepaste kruisingen en een extra fietspad langs de Stationsweg. Dit draagt bij aan een comfortabele voetgangersverbinding tussen het Hoofdstation en de binnenstad, een veilige en overzichtelijke fietsstructuur met voldoende stallingsmogelijkheden, en het schept de condities om de grootschalige herinrichting van de openbare ruimte aan de noordzijde uit te voeren. Door nu te handelen, benutten we de kansen die deze transitie biedt en voorkomen we dat het gebied achterblijft in kwaliteit en veiligheid.

Het is een investering in een gastvrije, goed bereikbare en toekomstbestendige entree van Groningen. Maatschappelijk draagvlak en participatie

Het participatieverslag naar aanleiding van de Structuurschets Stationsgebied Noordzijde is als bijlage bij dit voorstel gevoegd. De reacties van de raadsfracties, bezoekers van Let’s Gro 2025 en op De Stem van Groningen zijn verwerkt in de uitwerking van de noordzijde. Belangrijke aandachtspunten zijn: groen, sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Het voorliggende voorstel is besproken met de volgende stakeholders: • Brede klankbordgroep Stationsgebied: positieve reactie op aanbrengen helderdere fietsstructuur Noordzijde en aandacht voor sociale veiligheid. • NS Vastgoed en ProRail zijn nauw betrokken vanwege hun grondpositie en belang bij een goed functionerend Stationsgebied. Speciale aandacht voor het op peil houden van de benodigde stallingscapaciteit voor de fiets. • Ook betrokken: Kwaliteitsteam Stationsgebied, Fietsersbond, vastgoedeigenaren noordzijde. Financiële consequenties

Het ontwerp van de tijdelijke fietsenstalling en aangepaste fietsstructuur (fase 1) en sloop Stadsbalkon, aanleg noordentree fietsenstalling en aanleg tijdelijk Stationsplein (fase 2) wordt de komende periode technisch uitgewerkt. Op het moment dat we de fase van prijsvorming nagenoeg hebben afgerond, komen we bij u terug voor de aanvraag van de desbetreffende uitvoeringskredieten. We vragen nu een krediet aan voor de voorbereidingskosten en faciliterende werkzaamheden voor fase 1 en 2 van € 2.500.000,--. We stellen voor deze kosten voor € 500.000,-- te dekken uit de reserve Sparen voor de toekomst. Dit bedrag is bij het vaststellen van de begroting 2026 opgenomen in de reserve Sparen voor de toekomst voor de tijdelijke aanpassingen ter plaatse van het busstation. In de actualisatie van de Strategische Investerings Agenda (SIA) voor de begroting 2026 waren de investeringen al wel in beeld, maar er was nog geen spaarbedrag opgenomen vanwege de beperkte financiële ruimte. In de SIA Stationsgebied werd uitgegaan van de start van de uitvoering in op zijn vroegst 2028. Nu ontstaat zoals eerder in dit stuk aangegeven de kans om te versnellen. Derhalve stellen we voor om voor de resterende dekking voor € 2.000.000,-- een beroep te doen op de Algemene Reserve.

Op basis van de Realisatiestrategie en de bijbehorende ramingen zullen we in de SIA 2026 de te verwachte kosten en planning actualiseren voor de begroting van 2027 en verder. Hier nemen we de versnelling in mee. Deze actualisering kan vervolgens meegenomen worden in de integrale afweging van alle opgaven in relatie tot de beperkte financiële ruimte. Ratio Weerstandsvermogen Met de raad is afgesproken om bij toekomstige investeringsbesluiten het effect op het ratio weerstandsvermogen weer te geven, zodat dit expliciet kan worden meegewogen bij de besluitvorming (Kadernota weerstandsvermogen en

6

risicomanagement 2025). Een onttrekking aan de Algemene Reserve betekent een verslechtering van de ratio weerstandsvermogen door voorliggende besluit met circa 1 procentpunt: van circa 161% naar 160% afgezet tegen de jaarschijf 2026 van de gemeentebegroting 2026. Op basis van de Realisatiestrategie en de bijbehorende ramingen zullen we in de SIA 2026 de te verwachte kosten en planning actualiseren voor de begroting van 2027 en verder. Deze actualisering kan vervolgens meegenomen worden in de integrale afweging van alle opgaven in relatie tot de beperkte financiële ruimte. BEGROTINGSWIJZIGING INVESTERINGEN 2026 (x € 1000) DIRECTIE: LOOPTIJD:

Stadsontwikkeling 2026-2029

Programma 01 Economie en Ruimte

Deelprogramma 01.2 Mobiliteit

Kredietaanvraag Stationsgebied noord

Beleidsveld 01.2.1 Vervoerswijzen

Inc/str I

Lasten 2500

baten

Saldo te activeren 2500

2500

0

2500

Totaal BEGROTINGSWIJZIGING EXPLOITATIE 2026 (x € 1000)

Programma 04 Dienstverlening en bestuur 04 Dienstverlening en bestuur

01 Economie en Ruimte

Deelprogramma Beleidsveld 04.3 Algemene inkomsten en 04.3.1 Algemene post onvoorzien Inkomsten 04.2 College, raad, 04.2.1 College, wijkontwikkeling en gemeenteraad en griff wijkvernieuwing 01.2 Mobiliteit 01.2.1 Vervoerswijzen

inc/str I

Lasten

Saldo voor Toevoeging Onttrekking Saldo na baten res.mut. reserves reserves res.mut. 0 2000 2000

I

0

I

0

2500

0

2500

Totaal

0

0

500

500

-2500 2500

0

Overige consequenties

•

•

Het Stadsbalkon wordt beheerd door WerkPro. Bij sloop van het Stadsbalkon vervalt dit beheer, wat consequenties heeft voor de begroting van WerkPro. De huidige beheerovereenkomst loopt tot half 2027. Bij de herziening van de afspraken met WerkPro zal gekeken worden welke werkzaamheden Werkpro binnen het Stationsgebied kan uitvoeren. Het effect van de combinatie van meerdere kleine projecten ten opzichte van het uitvoeren van een masterplan is dat we nog geen definitief eindbeeld inclusief begroting aan kunnen leveren in deze fase. Deze volgt bij de herijking van de SIA 2026.

Vervolg

• • • •

Voorbereiden aanpak fase 1 en 2 – Q1 2026 Aanvraag uitvoeringskrediet fase 1 – Q3 2026 Aanvraag uitvoeringskrediet fase 2 – Q1 2027 Zie verder: Realisatiestrategie (bijlage)

Lange Termijn Agenda

Zie Uitvoeringskrediet fase 1 en fase 2 bij Vervolg. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen,

burgemeester, Roelien Kamminga

secretaris, Sander Gerritsen

Dit raadsvoorstel is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.

7