Verkenning-publieke-samenwerking-WarmteStad-wensen-en-bedenkingen.pdf

Onderwerp

Verkenning publieke samenwerking WarmteStad Wensen en bedenkingen

De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN

Telefoon Datum

14 050 14-01-2026

Bijlage(n) geen Uw brief van

Ons kenmerk

387213-2025

Uw kenmerk

Geachte lezer, Deze brief informeert u over de verkenning naar nieuwe publieke investeerders in WarmteStad en vraagt uw wensen en bedenkingen bij de voorgestelde voorkeursroute. Aanleiding en context Het verduurzamen van onze warmtevoorzieningen is van cruciaal belang voor het behalen van onze CO₂-doelstellingen, voor inwoners een oplossing bieden tegen hoge gasprijzen en investeringskosten en het verzachten van netcongestie. De grootste impact in CO₂-reductie die wij als gemeente kunnen realiseren, ligt in de gebouwde omgeving. De ontwikkeling van warmtenetten vormt hierbij het meest effectieve instrument (CO₂-monitor van Berenschot, 2023). Het is inmiddels duidelijk dat warmtenetten een onmisbare schakel vormen in het energiesysteem van de toekomst. Met WarmteStad werken we al ruim 10 jaar aan deze opgave. Tot voor kort was de waardevolle samenwerking met het Waterbedrijf een belangrijke reden voor dit succes. In oktober 2025 heeft de gemeente de aandelen WarmteStad van het Waterbedrijf overgenomen, zodat het Waterbedrijf zich kan richten op de drinkwateropgave. Sindsdien is de gemeente 100% eigenaar van WarmteStad. Deze stap benadrukt onze inzet om vaart én regie te houden in de energietransitie. Ons beleid voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving is ambitieus.

Om dat in uitvoering te brengen zetten we in op een stevige aansluitplanning en toekomstige groei van WarmteStad. Met het Warmtenet Noordwest en WKO-systemen in de nieuwe ontwikkelgebieden Stadshavens en Suikerzijde gaat WarmteStad de komende jaren duizenden nieuwe aansluitingen realiseren. Dat vraagt om goede samenwerking met alle partners en personele capaciteit bij zowel WarmteStad als de eigen gemeentelijke organisatie. De grootste opgave is echter het mobiliseren van voldoende investeringskapitaal. Warmtenetten vragen, zoals bij de meeste energie-infrastructuur, om flinke investeringen aan de voorkant die zich over een lange periode terugverdienen. Het aandeel eigen vermogen van de totale investeringsopgave zal als enig aandeelhouder door de gemeente moeten worden ingebracht.

Volgvel 1

Dit gaat al snel over tientallen miljoenen. Daarom zijn wij een verkenning gestart om te onderzoeken of een samenwerking met andere publieke partners opportuun is om deze investeringsopgave mogelijk te maken. Aan uw raad is op 17 september 2025 toegezegd u met een brief mee te nemen in deze verkenning en daarbij wensen en bedenkingen uit te brengen. De verkenning In 2025 zijn we gestart met de kennismakingen en verder verkennende gesprekken met partijen die een rol kunnen spelen in de realisatie van warmtenetten in Groningen, waarbij de nadruk ligt op het voorzien in investeringskapitaal voor WarmteStad. Op dit moment hebben we (op verschillende niveaus) enkele gesprekken gehad met de provincie en Enpuls, dochteronderneming van Enexis. Verder gevorderd is de verkenning met Energie Beheer Nederland (EBN, 100% staatsdeelneming). In meer detail wordt een deelname van de Nationale Deelneming Warmte (NDW), een in januari op te richten 100% dochtervennootschap van EBN, in WarmteStad onderzocht. In deze verkenning hanteren we twee belangrijke uitgangspunten, namelijk: 1. WarmteStad blijft een 100% publiek warmtebedrijf 2. De gemeente houdt een meerderheidsbelang ten minste (50% +1) in WarmteStad.

100% publiek aandeelhouderschap met een meerderheidsbelang van de gemeente zorgt voor de beste borging van publieke belangen, waaronder verduurzaming van de warmtevoorziening, sociaal tarieven- en betalingsbeleid en afweging en koppeling tussen projecten van gemeente en WarmteStad. Volledig publiek eigendom zorgt ook voor democratische controle en transparantie. Publiek eigendom zorgt voor betere consumentenbescherming dan bij privaat eigendom, omdat commerciële doelen niet leidend zijn. Dit uitgangspunt is in lijn met de motie “Deel de aandelen” die 24 september 2025 in stemming is gebracht bij de besluitvorming over de overname van de aandelen WarmteStad van het Waterbedrijf. In de motie werd verzocht ook private partijen mee te nemen in de verkenning naar nieuwe investeerders. Een ruime meerderheid heeft tegen deze motie gestemd waarmee de motie is verworpen. Met het meerderheidsbelang houden we doorslaggevende zeggenschap op duurzaamheid, eerlijke tarieven, leveringszekerheid, participatie, met behoud van een redelijk rendement en verantwoorde risico’s voor de gemeente Groningen. De hoofdvraag is hoe we de investeringsopgave kunnen invullen die voortkomt uit onze ambities voor nieuwe warmtenetaansluitingen. Wij nemen u graag mee in de voortgang van de verkenning naar mogelijke nieuwe samenwerkingen in WarmteStad.

De verkenning die wij uitvoeren moet antwoord geven op de volgende vragen: 1. Wat is de verwachte investeringsopgave van WarmteStad en welk deel van het benodigde eigen vermogen moet ingebracht worden door de aandeelhouder(s)? 2. Wat zijn de hoofdscenario’s voor het mogelijk maken van de verdere groei van WarmteStad en het invullen van de daarvoor benodigde kapitaalbehoefte? 3. Welke partijen zijn financieel in staat en geïnteresseerd om mee te investeren? Verwachte investeringsopgave WarmteStad heeft de laatste jaren enkele honderden tot een paar duizend nieuwe warmtenetaansluitingen per jaar gerealiseerd. Inmiddels zijn er rond de 10.000 huishoudens/ aansluitingen die steeds duurzamer hun huizen verwarmen. Met het groeiende aantal aansluitingen stijgen ook de inkomsten uit de verkoop van warmte. Deze inkomsten vormen een groeiend aandeel in de financieringsbehoefte voor nieuwe uitbreidingsprojecten. Op dit moment is voor de komende uitbreidingen nog aanvullend investeringskapitaal nodig van aandeelhouders. Voor de komende tien jaar wordt een substantiële investeringsopgave verwacht, uitgaande van realisatie Noordwest fase 2a en 2b en WKO-projecten. Deze investeringen zijn nodig om:

Volgvel 2

a. Het tempo van nieuwe aansluitingen vast te houden en waar mogelijk te versnellen; b. De bronnenmix verder te verduurzamen; c. Projecten zoals NW2a en NW2b te realiseren en WKO’s uit te breiden. Met enkele honderden miljoenen euro’s aan investeringen in de komende tien jaar zal het aantal nieuwe aansluitingen sterk groeien door de afronding van Noordwest fase 1, de realisatie van fase 2a en de start van fase 2b. Het grootste deel hiervan financieren we via banken, subsidies en aansluitbijdragen. Een beperkt deel hiervan zal moeten worden ingebracht door aandeelhouders. Dit zal € 20 tot € 25 miljoen bedragen voor Noordwest 1 en 2a (op basis van business case) en rond de € 30 tot € 35 miljoen voor Noordwest 2b (op basis van voorlopige schatting), beide voor de periode tot en met 2030. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging in de keuzes voor eigendom en financieringsscenario’s. Tabel 1 Investeringsprojecten WarmteStad

Projecten

Uitvoering

Noordwest fase 1 Noordwest fase 2a Noordwest fase 2b

Investeringsbesluit 2019 2023 2026-2027

WKO Stadshavens

2023

2026-2036

WKO Suikerzijde

2023

2026-2035

WKO De Eems

2026?

2027?

2019-2025 2023-2028 2028-2034

Totale investering € 120 miljoen € 85 miljoen € 300-350 miljoen € 38 miljoen (prijspeil 2023) € 32 miljoen (prijspeil 2023) PM

Aantal woning equivalenten. 10.000 5.000 7.000 + 5.000 3.300 (fase 1: 1.200 excl. utiliteit 2.000-2.500 (incl. utiliteit) 1.200-1.500 incl. utiliteit

Scenario’s Op basis van de uitgangspunten: 100% publiek en een meerderheidsbelang van de gemeente Groningen, zijn twee scenario’s in zicht. 1. 100% eigendom gemeente Hierbij blijft de situatie ongewijzigd en blijft de gemeente enig aandeelhouder van WarmteStad. Een 100% gemeentelijke BV geeft de meest eenvoudige governance en aansturing, vergelijkbaar met onze BV’s van de gebiedsontwikkelingen. Volledig eigendom van de gemeente biedt meer vrijheid om taken in nauwe samenwerking en binnen zowel WarmteStad als de gemeente te beleggen en daarmee slim gebruik te maken van bestaande capaciteit. Toekomstige revenuen en dividenden komen geheel toe aan de gemeente, waarbij de mogelijkheid ontstaat om te herinvesteren. Tegenover deze voordelen staat het grote nadeel dat de gemeente ook 100% van het benodigde eigen vermogen moet invullen dat ingebracht moet worden door de aandeelhouder. Zoals eerder beschreven betekent dit voor de periode tot en met 2030 dat rond de € 50 tot € 60 miljoen aan nieuw investeringskapitaal van de gemeente als aandeelhouder nodig is voor de verdere uitbreidingen van het warmtenet Noordwest. 2. Toetreding nieuwe aandeelhouder(s), behoudt meerderheidsaandeel De gemeente behoudt een meerderheidsaandeel van minimaal 50% + 1 aandeel. Het andere deel biedt ruimte aan nieuwe samenwerkingen met één of meer publieke partners.

Hierbij houdt de gemeente de doorslaggevende zeggenschap op thema’s zoals de tarieven, duurzaamheid en nieuwe projecten. Een substantieel deel van het benodigde eigen vermogen kan door andere publieke partijen ingevuld worden, waarmee de financiële blootstelling van de gemeente aanmerkelijk lager zal liggen. Voordelen uit integratie van werkzaamheden en meer gestroomlijnde aansturing richting WarmteStad zijn mogelijk makkelijker te realiseren in een situatie van volledig eigenaarschap.

Volgvel 3

Mogelijke partners Kijkend naar de recente (landelijke) ontwikkelingen zijn er drie partijen die worden gezien als mogelijke investeringspartners voor nog op te richten of bestaande publieke warmtebedrijven. Een belangrijke taak hiervoor is weggelegd voor de Nationale Deelneming Warmte (NDW), een nieuwe dochter onder 100% staatsdeelneming Energie Beheer Nederland (EBN). Daarnaast zijn lokale netbeheerders en provincies beoogde partners. EBN/ NDW Met EBN zijn sinds begin 2025 meerdere gesprekken en bijeenkomsten geweest om een deelname in WarmteStad te onderzoeken. Een belangrijke landelijke ontwikkeling die met deze verkenning samenloopt is de komst van de Wet collectieve warmte (Wcw) en de samenhangende maatregelen van het Rijk voor de realisatie van warmtenetten. De Wcw is op 9 december 2025 door de Eerste Kamer aangenomen. De wet introduceert een nieuw stelsel voor warmtenetten en bevestigt dat collectieve warmtevoorziening een publieke taak is. Gemeenten krijgen een centrale rol in de aanwijzing van warmtebedrijven en het borgen van publieke waarden. De Wcw schrijft voor dat warmtebedrijven in meerderheid in publieke handen moeten zijn. Als publiek integraal warmtebedrijf is WarmteStad volledig in lijn met de nieuwe wetgeving. Met de publieke meerderheidseis wordt ook een grote financieringsvraag bij overheden en publieke instanties neergelegd.

Om de publieke realisatiekracht te versterken zal naar verwachting begin 2026 de Nationale Deelneming Warmte (NDW) opgericht worden en zal vanaf medio 2026 kunnen starten met bijdragen en investeren in (regionale) warmtebedrijven en bijdragen aan de oprichting van nieuwe regionale warmtebedrijven. EBN is door de minister gekozen deze rol te vervullen en de NDW, als dochter onder EBN, op te richten. EBN is de huidige naam van een 100% staatsdeelneming dat decennialang een belangrijke rol heeft vervuld in o.a. de winning van olie en gas. Inmiddels maken deze fossiele activiteiten langzaam plaats voor nieuwe activiteiten in duurzame energie. Met de voorgenomen NDW zet EBN weer een grote stap naar een rol in de warmtetransitie. Sinds 2024 is EBN zich aan het voorbereiden op deze rol. Inmiddels is EBN (samen met het ministerie van KGG) in verschillende regio’s samenwerkingen aangegaan met decentrale overheden en publieke partijen voor de oprichting van nieuwe publieke warmtebedrijven of de verkenning hiervan. De NDW kan in een significant deel van de financiering van WarmteStad voorzien als medeaandeelhouder. Tegelijk wil het nadrukkelijk de regie van de warmtetransitie bij de gemeenten laten, in lijn met de Wet gemeentelijke instrumenten (Wgiw) en de Wcw. Vanuit het Klimaatfonds is € 87 miljoen beschikbaar gesteld voor de opstartfase van de NDW.

Aanvullend is € 137 miljoen gereserveerd onder voorwaarden voor een volgende fase. Hiermee heeft de NDW budget voor de investeringen in de komende jaren. Daarbij zal de NDW tot maximaal 40 % deelnemen in warmtebedrijven. De gesprekken met EBN zijn positief en het meest vergevorderd. De kennismakingen geven voldoende aanleiding om op inhoud naar een verdiepende fase te gaan en te onderzoeken hoe een samenwerking eruit kan komen te zien. Belangrijk om aan te merken is dat EBN vanuit de minister de opdracht heeft meegekregen om aan te sturen op deelname in warmtebedrijven met een regionale schaalgrootte of lokale warmtebedrijven die kunnen doorgroeien naar de gewenste schaalgrootte in een regio. Het idee is dat dit operationele, financiële en administratieve schaalvoordelen zal opleveren en dat er een beheersbaar aantal warmtebedrijven is waarin EBN zal deelnemen. Dit doet EBN bij voorkeur samen met publieke partners als gemeenten, provincies en de netwerkbedrijven.

Volgvel 4

Regionaal perspectief Op dit moment is het aantal warmtenetprojecten dat zicht heeft op uitvoering in de regio nog beperkt. Toch heeft dit beperkte aantal projecten al wel geleid tot verzoeken aan WarmteStad voor dienstverleningen. Op dit moment levert WarmteStad enkel nog diensten aan de Warmtecompagnie in Hoogezand. Het gaat hierbij om het technische beheer en afhandeling van storingen en onderhoud. Naar verwachting zal de vraag naar dienstverleningen van WarmteStad de komende jaren verder toenemen. WarmteStad kan hiermee een belangrijke factor zijn in het mogelijk maken en versnellen van nieuwe warmteprojecten in de regio en van vergelijkbare betekenis zijn als het Waterbedrijf is geweest in de eerste jaren van WarmteStad. Het aangaan van nieuwe dienstverleningen aan derden is echter geen vanzelfsprekendheid. WarmteStad heeft als hoofddoel een grote rol te vervullen in de warmtetransitie in de gemeente Groningen, door de realisatie van collectieve warmtevoorzieningen. Verzoeken voor extra activiteiten buiten deze scope die niet positief bijdragen aan dit doel zullen in de basis dan ook niet worden ingevuld. Om de gemeentelijke ambities te verwezenlijken moeten de komende jaren vele duizenden nieuwe warmtenetaansluitingen worden gerealiseerd. Dit zal ook veel vragen van de organisatie en uitvoeringscapaciteit van WarmteStad.

Zorgvuldige afweging over het aanbieden van regionale dienstverleningen is daarom van belang. Tegelijk zien we dat het bieden van diensten en services ook voordelen met zich mee kan brengen. Dit geeft namelijk de mogelijkheid om de opgebouwde kennis, personele capaciteit en systemen commercieel in te zetten, wat zorgt voor extra dekking van bestaande kosten. Hierdoor kan de zogeheten ‘cost-to-serve’ (totale kosten voor levering van het product) dalen, wat ten goede komt aan de betaalbaarheid voor aangesloten huishoudens en organisaties. Ook draagt dit bij aan het verdienvermogen van WarmteStad en daarmee aan het beperken van de financiële last voor de gemeente. Het leveren van diensten draagt tevens bij aan regionale samenwerking en versnelling van de warmtetransitie. Enexis – Enpuls Warmte Infra Ook netbeheerders zijn beoogd partners in het versterken van de publieke realisatiekracht voor warmtenetten. Enpuls Warmte Infra is sinds 2022 als zelfstandig onderdeel binnen Enexis haar positie aan het uitbreiden in de realisatie van warmtenetten. Enpuls ziet naast een rol als medeinvesteerder ook een rol voor zichzelf weggelegd in de ontwikkeling van de warmtenetten zelf van ontwikkeling tot beheer. Verdere gesprekken moeten uitwijzen of dit aansluit op de behoeften van WarmteStad.

Met jarenlange kennis en ervaring in energie infrastructuur denkt Enexis een waardevolle partner te kunnen zijn voor startende en groeiende warmtebedrijven. Enpuls is inmiddels actief in een aantal trajecten, waaronder een haalbaarheidsonderzoek voor een warmtenet in Veendam, consortium warmtetransport Eemsdelta-Groningen, oprichting van een regionaal warmtebedrijf in Noord-Brabant samen met EBN en is Enpuls sinds begin 2021 eigenaar van de infrastructuur van warmtebedrijf Mijnwater in Limburg. In 2026 moeten verdere gesprekken met Enpuls inzicht geven of en in welke vorm een samenwerking meerwaarde heeft. Belangrijke onderwerpen hierbij zijn de visie op rendement versus betaalbaarheid, de rol die Enpuls voor zichzelf ziet naast kapitaalinbreng en het regionale perspectief. Provincie De netbeheerders, EBN en het ministerie van KGG zien ook een rol weggelegd voor de provincies om de regionale publieke belangen te vertegenwoordigen en financieel en organisatorisch bij te dragen aan de realisatiekracht voor warmtenetten in de regio. Op veel plekken worden dan ook intentie- en samenwerkingsovereenkomsten opgesteld met gemeenten, provincie, EBN en de netbeheerder voor de oprichting van een regionaal warmtebedrijf. De bv en governance structuur is niet overal hetzelfde.

Uit de gesprekken met de provincie blijkt dat er op dit moment geen zicht is op investeringskapitaal voor warmtenetten.

Volgvel 5

Tevens is er op dit moment nog geen voorkeur vanuit de provincie over de eigen rol in de realisatie van warmtenetten. De provincie Groningen onderzoekt de oprichting van een regionaal energiebedrijf (REB). Binnen deze bredere verkenning wordt specifiek gekeken naar de mogelijkheden voor een regionaal warmtebedrijf (RWB). De vraag is wat het gewenste eindbeeld is voor warmtenetten in de regio, welke structuur daar het beste bij past en welke rol de provincie hierin wil spelen. Andere gemeenten hebben naast investeringskapitaal ook behoefte hebben aan ondersteuning en capaciteit voor het ontwikkelen van warmteprojecten en vervolgens operationele partners die dienstverleningen kunnen bieden, zoals engineering, storingsdiensten en facturatie. Voor WarmteStad bestaat enkel nog een behoefte aan investeringskapitaal. Grunneger Power (GP) en Energie VanOns Beide partijen hebben aangegeven met ons in gesprek te willen over de mogelijkheid van een deelname in WarmteStad. Uit dit gesprek bleek dat voor een deelname geen basis is. De belangrijkste reden hiervoor is dat de primaire behoefte langjarig investeringskapitaal betreft en zowel GP als Energie VanOns hierin niet kunnen voorzien. Wij zien wel grote meerwaarde in de samenwerking met GP in het kader van participatietrajecten in de wijken, juist ook op het gebied van de aanleg van warmtenetten.

Daarom is eind 2025 een convenant afgesloten tussen GP en het college om de samenwerking te intensiveren met daaraan gekoppeld een subsidie van maximaal € 700 duizend per jaar. Hiermee bekrachtigen we als gemeente onze samenwerking met GP en de rol die zij spelen in de realisatie van het warmtenet in de Noordwest-wijken. De aandacht gaat nu uit naar een succes maken van deze intensivering van de samenwerking. Conclusie en vervolg De extra voordelen van het 100% eigenaar blijven van WarmteStad wegen onvoldoende op tegen de zeer grote financiële last en risico’s voor de gemeente die hieruit voortkomen voor de komende tien jaar. De toetreding van een nieuwe publieke aandeelhouder vermindert de gemeentelijke investeringen in WarmteStad voor de komende jaren aanzienlijk. Behoud van een meerderheidsbelang zorgt ervoor dat de gemeente als aandeelhouder wel doorslaggevende zeggenschap houdt. Op basis van de huidige gesprekken en informatie lijkt een samenwerking met EBN (met de nog op te richten Nationale Deelneming Warmte) als mede-investeerder in WarmteStad het meest aan te sluiten bij de gemeentelijke doelen en voorwaarden. Wij zijn voornemens de verkenning met EBN verder te concretiseren en dit traject af te sluiten met een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) met de NDW. Hierbij houdt de gemeente een meerderheidsbelang van minimaal 50% + één aandeel.

In de samenwerking met de NDW betekent dit een aandeel van 60% voor de gemeente en 40% voor de NDW. Deze verdeling kan in stappen worden bereikt met nieuwe investeringsronden. Wij vragen uw raad om wensen en bedenkingen uit te brengen over deze voorkeurslijn. Rekening houdend met uw wensen en bedenkingen zal in de komende fase (tot de zomer 2026) de mogelijke samenwerking met de NDW verder uitgewerkt worden. Indien uw raad achter de voorkeurslijn staat, zullen we dan aan de hand van een concept samenwerkingsovereenkomst rond de zomer van 2026 een besluit nemen over de samenwerking met de NDW en de raad hierin meenemen. We vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen,

burgemeester, Roelien Kamminga

secretaris, Sander Gerritsen

Deze brief is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.