Rapportage van de Accountant, Groningen - ACV versie d.d. 17.06.2021.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Uitkomsten 2020 Jaarverslag
Gemeente GemeenteGroningen Leeuwarden Accountantsverslag2020 2020 Accountantsverslag
Interne beheersing Samenwerking
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 17 juni 2021
Vooruitkijken
Bijlagen
www.geminate.groningen.nl/desuikerzijde
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Uitkomsten 2020
Aan de raad van Gemeente Groningen Postbus 30026 9700 RM GRONINGEN 17 juni 2021
Jaarverslag
Referentie: HK6P6YAH2WTF-1666386369-124
Interne beheersing
Geachte leden van de raad,
Samenwerking
Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze controle op de jaarrekening 2020 (de ‘jaarrekening’) van gemeente Groningen. We hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met het controleplan van 18 september 2020.
Vooruitkijken
Dit accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle. Deze bevindingen zijn openlijk besproken met de ambtelijke organisatie, de gemeentesecretaris, de portefeuillehouder financiën en het college. Belangrijke thema’s in dit verslag zijn o.a.: • de gevolgen van Covid-19 op de jaarverslaggeving 2020; • de waardering van de grondexploitaties (inclusief het proces); • de controle en beheersing van het sociaal domein; • kwaliteit van het resultaat (voorspellend vermogen).
We hebben de inhoud van dit verslag op 16 juni 2021 toegelicht aan de raadsleden. Hebt u nog vragen, neemt u dan contact met ons op. Wij zijn uiteraard graag bereid on de inhoud van dit accountantsverslag nader toe te lichten. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Dit document is elektronisch ondertekend door:
Sytse Jan Dul []
Sytse Jan Dul MSc RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Leonard Springerlaan 35, 9727 KB Groningen, Postbus 8060, 9702 KB Groningen T: 088 792 00 50, F: 088 792 94 24, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Onze kernboodschappen (1/2)
Conclusie controle Uitkomsten 2020
Wij hebben een controleverklaring met een goedkeurend oordeel op getrouwheid en rechtmatigheid afgegeven
Jaarverslag
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2020 van de gemeente Groningen afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven op de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid, onder het voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd door de raad wordt vastgesteld. We hebben geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving geconstateerd.
Interne beheersing Samenwerking
De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Vooruitkijken
Uw jaarverslag en jaarrekening voldoen aan de verslaggevingsregels van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (‘BBV’). Op onderdelen kan de informatiewaarde en leesbaarheid worden verbeterd, bijvoorbeeld door het meer SMART formuleren van doelstellingen. Groningen werkt in 2021 aan de opvolging van deze observatie en overige aanbevelingen uit eerdere rapportages. Met het ‘’verbetertraject begroting 2022’ werken de organisatie, het college en de raad samen aan het verbeteren en vereenvoudigen van de informatiewaarde van de begroting en de programmastructuur.
Europese aanbestedingen In de beheersing van de Europese aanbestedingen zijn mooie stappen gezet door Groningen. Het aantal rechtmatigheidsfouten in verband met naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen is verder afgenomen (2020: €0,6 miljoen). Daarnaast zien we dat de organisatie werkt aan bewustwording, het uitvoeren van interne controles in de processen en het achteraf toetsen door team Auditing. Waar nodig worden daarbij raamcontracten gesloten om te voldoen aan wet- en regelgeving.
Bijlagen
Uw grondbedrijf is volop in ontwikkeling De resultaten van het grondbedrijf ontwikkelen zich positief. In 2020 is een positief resultaat behaald van €4,8 miljoen. Wij kunnen instemmen met de waardering van de grondexploitaties in de jaarrekening 2020 en de daarin gemaakte schattingen. Voor de komende jaren liggen er belangrijke ontwikkelopgaven om de groeiende vraag naar woningbouw en bedrijventerreinen in te kunnen vullen. Hiertoe zullen nog diverse nieuwe projecten worden voorgelegd aan de raad ter besluitvorming (o.a. Stadshavens en Suikerzijde). Bij de begroting 2022 zullen naar verwachting ook risicoanalyses beschikbaar zijn en een beeld van het benodigde weerstandsvermogen. Daarom is in 2020 een risicoprofiel van €80 miljoen gehandhaafd. Dit is mede om grote schommelingen tussen 2020 en 2021 te voorkomen
Tekorten sociaal domein nemen toe, controlebevindingen nemen af De financiële tekorten en zorgkosten van het sociaal domein nemen ten opzichte van eerdere jaren in 2020 verder toe. Dit wordt mede veroorzaakt door de impact van Covid-19. Wel blijft de gemeente Groningen met haar ketenpartners (zoals de Regionale Inkooporganisatie Groninger Gemeenten (‘RIGG’) en de zorgaanbieders) sturen op bijvoorbeeld tarieven en de transformatie van jeugdhulp. Voor de financiële verantwoording van de zorgkosten heeft Groningen de afhankelijkheid van derden op het gebied van prestatielevering deels verminderd door de controles op de pgb’s zelfstandig uit te voeren. Dit is zichtbaar in de uitkomsten van de jaarrekeningcontrole, want er zijn geen controlebevindingen ten aanzien van de prestatielevering van de pgb’s (2019: €1,7 miljoen). Voor de Jeugdzorg (RIGG) hebben wij conform vorige jaren onzekerheden geconstateerd voor een bedrag van €1,2 miljoen (2019: €3,9 miljoen) die in ons verslag nader worden toegelicht. In de verantwoording van RIGG zijn de onzekerheden zijn afgenomen; in 2019 was er namelijk sprake van een eindafrekening van eerdere jaren. 2
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Onze kernboodschappen (2/2)
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Jaarverslag Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Voorspellend vermogen vergroten in de organisatie
Covid-19 heeft een impact op de jaarstukken
Het positieve jaarrekeningresultaat over 2020 bedraagt €6,7 miljoen (exclusief reservemutaties). Begroot was een resultaat van €60 miljoen negatief (exclusief reservemutaties). Een gedeelte van dit positieve resultaat (€9,7 miljoen) wordt verklaard, doordat de ontvangen compensatie van het Rijk als gevolg van Covid-19 in 2021 wordt besteed. Er blijven echter grote verschillen tussen begroting en werkelijke realisatie. Het vergroten van het voorspellend vermogen is een belangrijk speerpunt van de organisatie. Wij benadrukken het belang van het investeren hierin. Daarbij moet gekeken worden naar middelen die hierin kunnen helpen (zoals IT, rapportages, trainingen), maar wij adviseren om ook te kijken naar mogelijke cultuuroorzaken.
In vergelijking met de jaarstukken van vorig jaar is vooral, zoals verwacht, de impact van Covid-19 op de gemeente Groningen sterk aanwezig. Voor specifiek inzicht in en monitoring van de impact van de coronacrisis heeft het college diverse rapportages met de raad gedeeld. De gemeente Groningen heeft een specifieke paragraaf met de impact van Covid-19 opgenomen in de jaarstukken.
IT-migratie naar de Cloud blijft een moeizaam proces; nieuwe migraties op korte termijn verwacht De samenwerking met Fujitsu blijft moeizaam en zorgt voor vertragingen in de migratie van applicaties naar de Fujitsu-omgeving. Er is veel onderling contact met de leverancier over onder meer de afspraken en voortgang. In samenwerking met een externe partij wordt de strategie herijkt en zal een beoordeling worden uitgevoerd van de technische infrastructuur en de beheerprocessen. Daarnaast staan er diverse vervangingen van applicaties op de planning voor de komende jaren. Wij benadrukken de impact die deze vervangingen ook zullen hebben op uw gehele organisatie inclusief de ITorganisatie en uw processen. In combinatie met de moeizame samenwerking met Fujitsu is het van belang hier rekening mee te houden in de besluitvorming, prioritering van en beschikbare middelen/capaciteit bij projecten.
Bijlagen
De controle ten aanzien van Covid-19 heeft niet geleid tot onrechtmatigheden of bevindingen ten aanzien van getrouwheid. We concluderen dat de gemeente Groningen tijdig de juiste acties heeft ingezet om fouten en onzekerheden te voorkomen.
De uitvoering van het plan van aanpak rechtmatigheidsverantwoording is onderhanden Naar verwachting zal 2021 het eerste jaar zijn van de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De organisatie is in voorbereiding hierop (met name in de planfase). Het verder concretiseren van het plan van aanpak naar concrete werkzaamheden is nog een belangrijk aandachtspunt. De rollen en verantwoordelijkheden tussen de drie lijnen moeten nauwkeurig worden gedefinieerd. Zo moeten de directies voorbereid worden op het kunnen vaststellen van aantoonbaar rechtmatig handelen van de afdelingen. Wij zullen in onze tussentijdse rapportage 2021 een nadere update geven over de stand van zaken.
2I
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Ons oordeel bij uw jaarrekening 2020
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Jaarverslag Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
De totale geconstateerde rechtmatigheidsfout bedraagt €0,5 miljoen
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Groningen (inclusief SiSa-bijlage en verantwoording WNT) afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening afgegeven op getrouwheid en rechtmatigheid, onder voorbehoud van goedkeuring van de jaarrekening door de raad.
Naast de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, hebben wij ook een rechtmatigheidsfout van €0,6 miljoen geconstateerd. Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden komt neer op respectievelijk €1,9 miljoen en €2,9 miljoen (2019: €5,8 miljoen en €3,9 miljoen). Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond.
Wij hebben een aantal niet-gecorrigeerde fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid In totaliteit hebben we drie ongecorrigeerde controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid. Het overzicht van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid wordt hier getoond. Dit betreft enerzijds een bevinding ten aanzien van een opgenomen schuld en anderzijds twee onzekerheden rondom de prestatielevering binnen het sociaal domein.
Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. Overige informatie omvat uw bestuursverslag, de overige gegevens en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV moet worden verstrekt.
Getrouwheid
Rechtmatigheid
€40.000.000
€33.759.000
€20.000.000 €10.000.000
€40.000.000
€33.696.000
€30.000.000
€30.000.000
€20.000.000
€11.253.000 €1.269.000
€2.877.000
€10.000.000
€11.232.000 €1.884.000
€2.877.000
€-
€Fouten Bevindingen
Bijlagen
Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening
Onzekerheden Goedkeuringstolerantie
Fouten Bevindingen
Onzekerheden Goedkeuringstolerantie
3
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid
Uitkomsten 2020
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de geconstateerde fouten en onzekerheden boven de gestelde rapporteringstolerantie van €475.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met de beoordeling van het college en concluderen dat het bedrag aan afwijkingen in relatie tot de getrouwheid, niet materieel is.
Jaarverslag Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten
Onzekerheden
1
Onzekerheid pgb als gevolg van kasstelsel SVB
Jeugd/Who
-
€1.177.000
2
Onzekerheid naar aanleiding van controle RIGG
Jeugd
-
€1.700.000
3
Uitvoeringskosten Tozo zijn geen verplichting
Overlopende passiva Aan kosten
€1.269.000
-
€1.269.000
€2.877.000
Totaal
3I
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Uitkomsten 2020
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de geconstateerde fouten en onzekerheden boven de gestelde rapporteringstolerantie van €475.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met de beoordeling van het college en concluderen dat het bedrag aan afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid, niet materieel is.
Jaarverslag Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onrechtmatigheid EU-aanbestedingen
Inkoop- en aanbestedingen
2
Een ongecorrigeerde correctie voor ‘getrouwheid’ is ook een bevinding voor rechtmatigheid
Fouten
Onzekerheden
€615.000
Totaal
€1.269.000
€2.877.000
€ 1.884.000
€2.877.000
3II
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Uitkomsten 2020
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking
In dit hoofdstuk beschrijven we de ontwikkelingen bij de gemeente Groningen in de verschillende domeinen. In het fysieke domein zijn stappen in het jaarrekeningproces gezet. De belangrijkste ontwikkeling betreft de afstemming tussen het actualisatieproces en de P&C-cyclus. Daarbij hebben wij de waardering van uw belangrijkste grondexploitaties gecontroleerd. De belangrijke beelden zijn toegelicht. In het sociaal domein bestaan er (conform eerdere jaren) onzekerheden over de prestatielevering. De schattingen die het college daarbij heeft gemaakt achten wij evenwichtig. De financiële positie van de gemeente is kwetsbaar. Het voorspellend vermogen van de gemeente Groningen kan worden verbeterd. Bij rechtmatigheid hebben wij enkele bevindingen inzake aanbesteden.
Vooruitkijken
4
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De uitkomsten van de controle op de grondexploitaties
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
De financiële resultaten ontwikkelen zich positief; belangrijke opgaven in de komende jaren
Ontwikkeling grondexploitaties (x € miljoen) 200,0
In 2020 is er een positief resultaat behaald van €4,8 miljoen op de geactualiseerde grondexploitaties (met name door een vrijval van benodigde voorzieningen).
180,0
In 2020 is de nieuwe woonvisie vastgesteld, waaruit blijkt dat de huidige vastgestelde woningbouw onvoldoende is om de woningbouwopgave voor de komende jaren te realiseren. Daarom wordt gewerkt aan nieuwe ontwikkelingen zoals de projecten De Suikerzijde, Stadshavens en De Held III. De planologische procedures zijn in voorbereiding en de raad dient nog te besluiten. Voor De Held III is een intentieovereenkomst gesloten met de marktpartijen om tot een ontwikkelvisie te komen. Voor het inpassen van nieuwe locaties in de stad moeten extra kosten worden gemaakt. Het is dus essentieel goede (financiële) haalbaarheidsanalyses uit te voeren.
120,0
De gemeente zal zich ook moeten voorbereiden op het faciliteren van de groeiende vraag naar bedrijventerreinen. Er is veel interesse uit voornamelijk de logistieke hoek en het reguliere mkb. Ook hier zal Groningen onderzoeken hoe extra ruimte geboden kan worden (zoals Meerstad, Stationsgebied, Stadshavens en Suikerterrein).
179,8
186,4 2020
2019
160,0 140,0
119,8 116,8
100,0 80,0 60,0
47,2
51,3
40,0
20,0
4,8 4,6
Prognose resultaat
Bruto boekwaarde
Risico's
Verliesvoorziening
De boekwaarde van de grondexploitaties is gedurende 2020 afgenomen. Dit komt met name doordat de gemeente Groningen in het boekjaar 2020 meer opbrengsten (€31,1 miljoen) dan kosten (€24,2 miljoen) heeft gerealiseerd. De verwachte risico’s zijn daarbij afgenomen, mede door de positieve marktontwikkelingen.
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig geschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de volgende tabel zijn de belangrijkste waarnemingen weergegeven. In algemene zin concluderen wij dat Groningen de uitgangspunten adequaat heeft onderbouwd. In 2020 is een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd op de parameters van een belangrijke grondexploitatie (met een kosten- en opbrengstenstijging van -1% en +1%). Hier is geen significant afwijkende waardering geconstateerd. De afwijkingen liggen binnen een bandbreedte van €-260.000 tot €400.000.
Bijlagen
5
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Schatting
Waarde in 2020 (2019)
Gehanteerde rekenrente
1,83% (1,96%)
Conclusie controle Uitkomsten 2020
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Toelichting
Het college rekent binnen de grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,83%. Deze rente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van Groningen. Voor verliesvoorzieningen wordt 2% rente gehanteerd. Dit is in lijn met het BBV en beoordelen wij als evenwichtig.
De gehanteerde kostenstijging is 2,5% en vanaf 2022 2% (conform 2019). Dit ligt in lijn met de huidige marktontwikkelingen en met het inflatieniveau, de kostenstijging op de (middel)lange termijn en het prijsindexcijfer. Groningen heeft rapporten van derden gebruikt om dit te onderbouwen. Wij achten de schatting voor kostenstijging evenwichtig. Wij adviseren het college om de werkelijke kostenontwikkeling strak te blijven bewaken, mede gezien de onduidelijkheden over de gevolgen van Covid-19 voor de markt.
Het college rekent voor woningbouw met 2% opbrengstenstijging en voor bedrijventerreinen met 1%. Deze index verhoudt zich tot marktonderzoeken en is conform 2019. Voor grondexploitaties met een looptijd langer dan 10 jaar wordt geen opbrengstenstijging ingerekend. We zien dat de ingerekende opbrengsten in 2020 worden gerealiseerd.
Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering
Kostenstijging
2,5%, na 2022 2% (2019 idem)
Opbrengstenstijging
2% woningbouw, 1% bedrijf en 0% vanaf 10 jaar
Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking
Gehanteerde programmering
De programmering en fasering van de grondexploitaties liggen in lijn met 2019 en zijn gebaseerd op actuele marktomstandigheden, onderzoeken en adviezen, afspraken met de provincie en gemaakte politieke keuzes. Uit de woonvisie blijkt dat de vraag het aanbod de komende jaren zal overtreffen en dat bijstelling zal plaatsvinden. De inschatting voor 2020 is evenwichtig. Voor het herzieningenproces vragen wij ook aandacht voor de goede onderbouwing van de kwalitatieve programmering.
Grondprijzen
De ingerekende prijzen zijn gebaseerd op marktinformatie of taxaties en komen tot uitdrukking in de Nota Grondprijzenbeleid 2019–2022. Deze is niet gewijzigd ten opzichte van 2019.
Vooruitkijken
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
5I
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Ontwikkelingen rondom de grondexploitaties en projecten
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Bijlagen
Het jaarrekeningproces (incl. tijdspad van actualiseren) is verbeterd Bij het opstellen van de jaarrekening 2020 heeft de organisatie de grondexploitaties geactualiseerd (om de waardering te beoordelen). De uitgangspunten liggen hierbij in lijn met 2019 (o.a. kostenramingen en ingerekende grondprijzen en programmering). Bij de begroting 2022 zullen de grondexploitaties verder inhoudelijk worden herzien. Dan zal ook worden beoordeeld of de uitgangspunten bijgesteld moeten worden. Het proces van de jaarrekeningcontrole is daarbij positief verlopen. Met de afdeling Grondbedrijf en het team Auditing zijn concrete afspraken gemaakt over de oplevering van de boekwaardecontroles, en het actualisatieproces van de belangrijkste grondexploitaties. De afspraken zijn hierbij nagekomen. Daarbij zijn de interne controles verbeterd (inclusief vastlegging uitkomsten controles). Belangrijk om deze lijn ook in 2021 door te zetten. Aandachtspunt hierbij is nog de beantwoording van vervolgvragen, waarbij het soms lastig is om alle controleinformatie snel beschikbaar te krijgen.
Slotcalculaties niet conform financiële verordening Twee grondexploitaties (De Velden en Dijkshorn) zijn financieel afgesloten in 2020 en hiervoor is een slotcalculatie opgemaakt. De Velden is met een positief resultaat van €545.000 afgesloten en Dijkshorn met een verlies van €2.199.000 (waarvoor al een voorziening was getroffen). Volgens de financiële verordening van de gemeente Groningen is het toegestaan om een slotcalculatie op te maken (en dus een project financieel af te sluiten) bij 95% realisatie. Beide projecten voldoen niet aan dit 95%-criterium (90–95% gereed) en hierdoor wordt dus niet voldaan aan de verordening. De gevolgen voor de waardering in de jaarrekening zijn beperkt (er was al een voorziening getroffen voor Dijkshorn en bij De Velden zou €514.000 aan tussentijdse winst verantwoord kunnen worden). Daarom kunnen wij instemmen met de financiële verwerking in de jaarrekening.
Wel vragen wij aandacht voor het actualiseren van de interne procedures op dit aspect (inclusief duidelijke kaders). De huidige werkwijze (met het hanteren van percentages) kan in vergelijking met andere gemeenten zorgen voor discussies over details. Een methode met iets meer ruimte kan hierin helpen.
Het project Friesestraatweg Friesestraatweg is een project waarbij ook ontwikkelaars en andere partijen betrokken zijn. Dit omvat materiële vaste activa, grondexploitaties en faciliterend grondbedrijf. Het is dan ook essentieel dit goed te beheersen. Het onderbouwen van deze posities heeft relatief veel tijd gekost. Op het moment dat het gaat over specifieke BBV-onderwerpen ten aanzien van faciliterend grondbeleid, voorziening bovenwijkse kosten en het onderbouwen ervan is de kwaliteit van oplevering voor verbetering vatbaar. Team Auditing kan ook in deze specifieke onderwerpen investeren. Dit heeft tot veel vervolgvragen geleid. De verwerking in de jaarrekening van deze posities is juist en volledig.
Het project Suikerzijde De waardering van de ‘warme gronden’ van Suikerzijde (€43,2 miljoen) voldoet aan de vereisten van het BBV. In het najaar van 2021 zal naar verwachting een besluit worden genomen over de verdere invulling en uitwerking van de grondexploitatie Suikerzijde. Het bestemmingsplan moet worden afgerond en er wordt een proces van zienswijze behandeld. Inmiddels is gestart met de aanleg van een (natuur)compensatiegebied. De planning is om in 2023 de eerste woningen te bouwen. De raad heeft hiervoor een krediet beschikbaar gesteld. 5II
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De overige schattingen in het fysiek domein zijn evenwichtig
Conclusie controle Uitkomsten 2020
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering
Schatting Waardering materiële vaste activa
Waarde in 2020 (x €1.000)
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
1.370.289
Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de waardering van de materiële vaste activa blijken geen materiële controleverschillen.
Toelichting
Speerpunt raad
Waardering vastgoed
548.193
Wij hebben de waardering van het vastgoed gecontroleerd en geen materiële controleverschillen geconstateerd. Een aandachtspunt betreft de waardering van de parkeergarage onder het voormalige casino. Eind 2020 heeft de parkeergarage een boekwaarde van €2 miljoen, uitgaande van een maatschappelijke functie. Op het moment dat een definitief plan voor de gebiedsontwikkeling is vastgesteld, moet de functie en daarmee de waardering van het actief overeenkomstig het BBV opnieuw worden beoordeeld.
Waardering grondexploitaties
61.808
Zie voor toelichting hier.
Wij hebben vastgesteld dat aan de onderhoudsvoorzieningen een actueel onderhoudsplan ten grond ligt en dat de verantwoorde voorziening in de jaarrekening aansluit op het plan. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat de voorziening voor egalisatie van gemeentelijke belastingen (afval en rioolheffing) adequaat is verantwoord.
Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken Juistheid en volledigheid voorzieningen (onderhoud en egalisatie belastingen)
Controleverschil
Bijlagen
36.904
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
5I 5III
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De resultaten van het sociaal domein in het boekjaar 2020
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Toename van de bestedingen in het sociaal domein In de onderstaande grafiek zijn de gerealiseerde zorgkosten, uitgesplitst in Jeugd en Wmo, over de jaren 2019 en 2020 (inclusief begroting 2020) met elkaar vergeleken. Totale bestedingen Jeugd en Wmo (x € miljoen) 140,0 120,6
100,0 80,0 64,6
Jaarverslag
70,2
Realisatie 2019
63,0
60,0
Samenwerking Vooruitkijken
Realisatie 2020
20,0 Jeugd
Wmo
Uitgaande van de grafiek vallen twee zaken op, namelijk: • De zorgkosten, voor zowel Jeugd als Wmo, zijn ten opzichte van het boekjaar 2019 toegenomen. De stijging bedraagt op totaalniveau €16,2 miljoen. • De gerealiseerde zorgkosten 2020 zijn €10 miljoen hoger dan de begrote zorgkosten voor het boekjaar 2020. Tegenover een gedeelte van de extra gerealiseerde zorgkosten voor de jeugdzorg, ten opzichte van de begroting, is een aanvullende bate gerealiseerd. Het totale nadeel in de jeugdzorg bedraagt €6,2 miljoen.
Bijlagen
De voor- en nadelen zijn adequaat en met voldoende diepgang in het jaarverslag toegelicht. Evenals de voortgang van de verbetermaatregelen die de gemeente Groningen met haar ketenpartners (zoals de RIGG en de zorgaanbieders) neemt, zoals sturen op tarieven en de transformatie van de jeugdhulp.
Begroting 2020
40,0
Interne beheersing
123,4
112,8
120,0
De belangrijkste oorzaken hiervan zijn het uitkeren van een continuïteitsbijdrage aan de zorgaanbieders in verband met Covid-19 (€2,2 miljoen), een toename van het aantal cliënten dat jeugdzorg nodig heeft (€1,3 miljoen), het achterblijven van de taakstelling bij Stichting WIJ (€1,2 miljoen) en tot slot, een tariefstijging (€0,7 miljoen). De begroting wordt opgesteld aan de hand van de aantallen cliënten en tarieven in de prognoses in de zomer van het voorgaande boekjaar. Wij adviseren u te overwegen om in het boekjaar begrotingswijzigingen te verwerken voor de wijzigingen in aantallen en de hoogte van de tarieven voor de jaarafsluiting.
De controle van het sociaal domein is soepeler verlopen In vergelijking met het voorgaande boekjaar is de controle van het sociaal domein van de gemeente Groningen soepeler verlopen. Ter voorbereiding op de jaarrekeningcontrole hebben periodieke overleggen tussen het controleteam en de directie DMO plaatsgevonden. Hierbij zijn afspraken gemaakt over het tijdspad en de kwaliteit van het jaarrekeningdossier. De gemeente Groningen heeft dit gebruikt als basis voor het interne plan van aanpak (inclusief de rollen en verantwoordelijkheden). Voor belangrijke ontwikkelingen, zoals de Covid-19-compensatie en de onderzoeken voor prestatielevering pgb, heeft de gemeente Groningen vaker een standpuntenmemo opgeleverd. Dit is een positieve ontwikkeling. Een belangrijke aanbeveling betreft het blijven communiceren over ontwikkelingen met impact op het tijdspad, bijvoorbeeld vertraging bij zorgaanbieders, en het behalen van deadlines voor het aanleveren van documenten. Wij ervaren hierbij af en toe een afwachtende houding, terwijl het vinden van een oplossing vaak makkelijker is 6 gemaakt op het moment dat tijdig aan de bel wordt getrokken.
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De uitkomsten van het sociaal domein (1/2)
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein
In de tabel staan de cijfermatige uitkomsten van de jaarrekeningcontrole 2020 die hieronder vervolgens nader worden toegelicht. In dit overzicht zijn alle uitkomsten weergegeven; in ons oordeel worden verschillen >€475.000 betrokken. (x € 1.000)
Sociaal domein
Getrouwheid Fout
Een goedkeurende controleverklaring bij de verantwoording van de RIGG
Rechtmatigheid
Onzeker
Fout
Onzeker
Bedrijfsvoering
Foutmarge rapportage SVB
-
-
402
-
Speerpunt raad
Kasstelsel SVB
-
1.177
-
-
Prestatielevering ZIN ( Who < €125.000)
-
402
-
-
Prestatielevering ZIN Jeugd
143
1.700
-
-
Totaal
143
3.279
402
-
Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Bijlagen
Prestatielevering Who ZIN aan de hand van productieverantwoordingen Overeenkomstig vorig jaar heeft de gemeente Groningen de prestatielevering voor de Wmo Zorg In Natura (‘ZIN’) op basis van productieverantwoordingen (inclusief accountantscontrole) en finale kwijtingen met de zorgaanbieders vastgesteld. Uit de controle blijken geen materiële controleverschillen (2019: €0) inzake de getrouwheid en rechtmatigheid van de bestedingen. Bovenstaande betreffen de bestedingen exclusief de zorgkosten GON (Gebiedsondersteunend Netwerk). Zorgaanbieders met een zorgproductie kleiner dan €125.000 in het boekjaar 2020 verstrekken, conform het landelijke beeld, geen productieverantwoordingen voorzien van een accountantsverklaring. De gemeente Groningen heeft besloten voor het boekjaar 2020 geen aanvullende controles ter waarborging van de prestatielevering uit te voeren. Dit betekent dat de totale bestedingen in de jaarrekening 2020 ten hoogte van €402.000 (2019: €516.000) als onzeker is aangemerkt.
Conform voorgaande jaren steunt de gemeente voor de getrouwheid (inclusief prestatielevering) van de zorgkosten jeugdkosten ZIN op de verantwoording afkomstig van de RIGG. De gemeente ontvangt van de RIGG een verantwoording voorzien van een controleverklaring van een externe accountant. Hieruit blijkt een totale onzekerheid van €1,7 miljoen met name in verband met zorgaanbieders met een productie kleiner dan €125.000 (2019: €2,8 miljoen). De zorgkosten 2020 zijn uitgaande van de verantwoording €143.000 hoger dan de verantwoorde zorgkosten in de jaarrekening. We hebben dit als een controlebevinding aangemerkt.
Onderzoeken voor prestatielevering pgb's door Groningen zelf uitgevoerd Als onderdeel van de ambitie om de afhankelijkheid van derden voor de prestatielevering te verlagen, heeft de gemeente Groningen in 2020 het onderzoek naar de prestatielevering van de pgb-zorgkosten grotendeels zelfstandig uitgevoerd. Voor de jeugd-cliënten en de cliënten Wmo Beschermd Wonen (BW) wordt de toekenning van de zorg en het bijbehorende cliëntcontact door Stichting Wij verzorgd. De gemeente Groningen heeft de ambitie dat de gesprekken voor het vaststellen van de prestatielevering vanaf het boekjaar 2021 door de consulenten (vaste contactpersonen van de cliënten) worden uitgevoerd. Voor 2020 zijn deze gesprekken als overbrugging door een externe partij uitgevoerd. De gemeente Groningen heeft de uitkomsten van deze gesprekken voor het vaststellen van de prestatielevering gebruikt. Voor alle geselecteerde dossiers heeft de gemeente Groningen de prestatielevering van de pgb-zorgkosten vastgesteld, met het gevolg dat er geen materiële bevindingen in het kader van de jaarrekeningcontrole 2020 (2019: onzekerheid van €1,7 miljoen) zijn geconstateerd. 6I
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De uitkomsten van het sociaal domein (2/2)
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Bijlagen
Uitkomsten van de SVB-verantwoording zijn overeenkomstig 2019 Voor het boekjaar 2020 heeft de SVB wederom geen goedkeurende controleverklaring ontvangen. Dit resulteert in een rechtmatigheidsfout voor de gemeente Groningen van €402.000 (2019: €281.000). Daarnaast bevat de SVB-verantwoording de daadwerkelijk uitbetaalde pgb-budgetten in het boekjaar 2020. Dit betekent dat de betalingen in 2021 met betrekking op 2020 geen onderdeel van de SVB-verantwoording zijn. Dit resulteert in een onzekerheid inzake getrouwheid van €1.177.000 (2019: €627.000).
Doorgroei in interne beheersing sociaal domein In onze interim-rapportage hebben wij aanbevelingen rondom het groeipad binnen het sociaal domein gedeeld. Naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole 2020 kunnen wij concluderen dat de gemeente Groningen wederom stappen heeft gezet, bijvoorbeeld in het zelfstandig vaststellen van de prestatielevering van de pgb’s en het innemen van een standpunt bij nieuwe ontwikkelingen. Ook constateren wij een aantal punten die uw aandacht verdienen in de verdere professionalisering van het sociaal domein, zoals: •
Het eerder opstellen van het plan van aanpak voor de jaarrekeningcontrole. Op dit moment wordt het plan voor het boekjaar 2021 opgesteld. Om ervoor te zorgen dat (organisatiegerichte) controles in het boekjaar tijdig worden uitgevoerd, adviseren wij u ervoor te zorgen dat het plan van aanpak in het najaar voorafgaande aan het boekjaar definitief is.
•
De gemeente Groningen is voor de zorgkosten, bijvoorbeeld voor Jeugd en Wmo ZIN, grotendeels afhankelijk van derden voor het vaststellen van de prestatielevering. Wij constateren een ambitie om deze afhankelijkheid te verkleinen, maar zien tegelijkertijd ook dat er geen mijlpalen aan deze ambitie zijn gekoppeld. Wij adviseren de gemeente Groningen een langetermijnplanning op te stellen met daarin de ambitie gekoppeld aan tussentijdse mijlpalen.
•
Wij constateren dat de rollen en verantwoordelijkheden in 2020 duidelijker waren verdeeld. De gemeente Groningen heeft de ambitie om de verantwoordelijkheden vanuit de tweede en derde lijn te verschuiven naar de eerste en tweede lijn. Dit is ook onderdeel van het plan van aanpak 2021. Ook hiervoor adviseren wij de gemeente Groningen deze ambitie in een 6II langetermijnplanning nader uit te werken.
Aanvullende afspraken voor het Gebiedsondersteunend Netwerk (‘GON’) In het boekjaar 2020 heeft de gemeente Groningen met de vier zorgaanbieders, die onderdeel zijn van het GON, aanvullende afspraken over de afrekenmethodiek voor de prestatie-indicatoren gemaakt. Na afloop van 2020 worden de behaalde resultaten op basis van deze indicatoren in samenspraak tussen de gemeente Groningen en de zorgaanbieders vastgesteld. De financiële effecten worden verwerkt in de financiële afspraken voor het komende boekjaar. Dit betekent dat de totale zorgkosten in de jaarrekening 2020 voor de GON gelijk zijn aan het bedrag in de initiële overeenkomst van €15 miljoen. Uit deze controle blijken geen materiële controleverschillen.
De uitbraak van Covid-19 leidt niet tot materiële controleverschillen Als gevolg van Covid-19 heeft het Ketenbureau i-Sociaal Domein de Notitie accountantscontrole in relatie tot coronacompensatie sociaal domein 2020 uitgebracht. In de notitie worden langs het driesporenbeleid de verantwoording en controle van coronacompensatie uiteengezet. De gemeente Groningen heeft de notitie actief opgepakt en toegepast in de organisatie. We hebben vastgesteld dat er geen sprake is geweest van alternatieve zorg die niet binnen de bestaande toewijzingen blijft (spoor 1). Uit onze controles blijken dat de meerkosten en de continuïteitsbijdragen (coronacompensatie) geen materiële impact hebben op de jaarrekening 2020 op basis van de totale omvang van € 2,8 miljoen (spoor 2). Daarnaast concluderen we op basis van de uitgevoerde werkzaamheden tot nu toe, dat er geen sprake is geweest van materiële overcompensatie van zorgaanbieders (spoor 3). Hiermee kunnen we instemmen met de verwerking in de jaarrekening 2020.
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen sociaal domein
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld.
Schatting
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Nog te betalen kosten ZIN
Waarde in 2020 (x €1.000)
8.400
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Nog te innen eigen bijdrage Wmo (CAK)
687
Verplichting pgb
480
Voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken
18.806
De commissie BBV heeft een ‘vraag & antwoord’ gepubliceerd over het al dan niet opnemen van een vordering op het CAK. De voorwaarde voor het opnemen van een vordering is het maken van een betrouwbare inschatting van de vordering per balansdatum 2020. Inmiddels is deze vordering grotendeels afgelopen en daarmee is vastgesteld dat de gemeente Groningen een adequate inschatting heeft gemaakt. Wij hebben vastgesteld dat er geen materieel risico bestaat.
Uit de controle blijkt dat de gemeente per cliënt op basis van het maximale budget en de al gedeclareerde zorgkosten een inschatting van de nog te verwachten bestedingen 2020 heeft gemaakt.
De totale openstaande debiteuren sociale zaken per eind 2020 bedragen €29 miljoen. De gemeente heeft op totaalniveau een percentage van 65% voorzien.
Samenwerking Vooruitkijken
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Toelichting De gemeente heeft de balanspost voor Wmo ZIN van €8,4 miljoen op basis van de finale kwijtingen en al gedeclareerde zorgkosten berekend. Dit zorgt voor een evenwichtige inschatting.
Jaarverslag
Interne beheersing
Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
6III
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Uitkomsten bedrijfsvoering
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing
De borging van het proces omgevingsvergunningen blijft kwetsbaar Eind 2019 bestond een achterstand in het uitvoeren van de bouwkostentoets (het toetsen van de hoogte van de bouwsom) en daarmee in de facturatie van de omgevingsvergunningen; hierover hebben wij gerapporteerd. In 2020 is het aantal aanvragen voor een bouwvergunning toegenomen, terwijl de kwetsbaarheid één medewerker verantwoordelijk voor de bouwkostentoets) in capaciteit nog van toepassing was. Het invullen van de vacature is een lastige opgave gebleken. Er zijn verbeteringen in de interne beheersing doorgevoerd. Zo wordt de facturatie maandelijks gemonitord. Wij adviseren het college om aandacht te blijven hebben voor de kwetsbaarheid in het proces (inclusief het verder aanscherpen van de interne beheersing, waaronder grip krijgen op het proces en het zorgen voor adequate capaciteit). Dit om opbrengsten tijdig te kunnen innen, maar ook om te voorkomen dat vergunningen te laat worden toegekend. Eind 2020 heeft de gemeente Groningen wederom een balanspost ‘nog te facturen omzet’ van €4,9 miljoen verantwoord. Wij hebben deze inschatting beoordeeld en concluderen dat de inschatting niet tot een materieel controleverschil leidt.
Aanvullende jaarlijkse bijdrage VRG wordt in meerjarenraming meegenomen
Samenwerking Vooruitkijken
Bijlagen
De Veiligheidsregio Groningen (‘VRG’) is een verbonden partij waarin Groningse gemeenten, waaronder de gemeente Groningen, deelnemen. In ons accountantsverslag van 2019 hebben wij gerapporteerd over de gevolgen van het nieuwe overgangsrecht inzake Functioneel Leeftijdsontslag voor brandweerpersoneel (FLO). De VRG heeft voor dit recht een voorziening opgenomen en daardoor is er sinds 2019 sprake van een negatief eigen vermogen. In het najaar van 2020 hebben de deelnemende gemeenten en de provincie de financiële gevolgen van het negatieve eigen vermogen voor de jaarlijkse gemeentelijke bijdrage besproken. Groningen neemt, conform andere deelnemende gemeenten, de hogere bijdrage (jaarlijks €1,1 miljoen) aan de VRG mee in de meerjarenraming 2020–2024 en zal geen voorziening in de balans opnemen. Wij kunnen instemmen met de huidige verwerkingswijze, die hiermee ook voldoet aan het BBV.
Verantwoordelijkheid inzake debiteurenvoorziening belastingdebiteuren tussen de GR NBK en de gemeente Groningen is verduidelijkt Het heffen en innen van de gemeentelijke belastingen is aan de GR Noordelijk Belastingkantoor (‘NBK’) uitbesteed. Na afloop van het boekjaar ontvangt de gemeente Groningen een financiële verantwoording (inclusief accountantscontrole) met de opbrengsten en openstaande debiteuren. Een positieve ontwikkeling is dat de gemeente Groningen en het NBK voor 2020 afspraken hebben gemaakt over het bepalen van de hoogte van de debiteurenvoorziening. Het opvolgen van deze aanbeveling heeft bijgedragen aan een soepelere controle.
Financiële verwerking complexe projecten is aangescherpt Bij de controle van de materiële vaste activa zijn gecorrigeerde controleverschillen ten hoogte van €10 miljoen geconstateerd (2019: €3,6 miljoen) die door de gemeente Groningen in de definitieve jaarrekening zijn gecorrigeerd. Een aantal van de controlebevindingen is, na aanvang van de controle, door de gemeente Groningen zelf geconstateerd en met ons gedeeld. Ondanks dat de controlebevindingen in euro’s ten opzichte van het vorige jaar is gestegen, heeft de gemeente Groningen stappen gezet. Een voorbeeld is het uitvoeren van controles op de kosten en opbrengsten op de projecten (investeringen), waarbij is vastgesteld dat de bedragen in het juiste boekjaar zijn verantwoord en dat de prestatie hiervoor is geleverd. Ook hebben wij geconstateerd dat de documentatie die bij aanvang van de jaarrekeningcontrole is aangeleverd, is verbeterd. Desalniettemin is er ruimte voor verbetering en dit ziet met name toe op de uitgevoerde interne controles, bijvoorbeeld op de investeringen, en de kwaliteit van de onderbouwing van de geformuleerde conclusies, bijvoorbeeld 7 de restwaarde van het forum.
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Schattingen van het domein bedrijfsvoering zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben deze schattingen beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering. Schatting Waardering financiële vaste activa
Waarde in 2020 (x €1.000)
412.443
Beoordeling Beoordeling Toelichting 2020 2019
We hebben de waardering van de financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Hieronder vallen ook de posities met Meerstad en Warmtestad. Uit de controle blijken geen materiële controleverschillen.
We hebben de waardering van de voorziening dubieuze debiteuren gecontroleerd (€20,5 mln). Uit onze werkzaamheden blijkt dat de gemeente Groningen de inbaarheidsrisico’s als gevolg van Covid-19 adequaat in de voorziening heeft verwerkt door het vormen van een aanvullende voorziening eind 2020.
De gemeente Groningen heeft voor het boekjaar 2020 een andere externe actuaris ingeschakeld. Dit heeft tot gevolg dat de meest recente uitgangspunten in de berekening voor 2020 zijn gehanteerd. Uit de controle 2020 komen geen materiële afwijkingen naar voren. Daarom kunnen wij instemmen met de huidige verwerking en hebben wij dit als evenwichtig aangemerkt.
Wij hebben het als evenwichtig geclassificeerd, wel is sprake van een beperkte bevinding (zie hiervoor hier). Overig: eind 2020 heeft de gemeente Groningen een verplichting van €4,6 miljoen in verband met de transitie naar Fujitsu verantwoord. Dit betreft een inschatting van de voortgang van het project (circa 65% realisatie in 2020) op basis van de totale aanneemsom van €7,2 miljoen voor de laatste fase van de transitie. Wij hebben vastgesteld dat de verplichting een adequate inschatting betreft. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat de interne procedures rondom het verantwoorden van de projecten (MVA/Grex) in het juiste boekjaar en daarmee de volledigheid van de verplichtingen zijn aangescherpt.
Bedrijfsvoering Speerpunt raad
Overige vorderingen
104.324
Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing
Juistheid en volledigheid van de APPA voorziening
8.063
Samenwerking Vooruitkijken
Volledigheid overige schulden en overlopende passiva
Controleverschil
Bijlagen
236.733
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
7I
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Het speerpunt van de raad voor onze controle 2020 (1/2)
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
In onze natuurlijke adviesrol dragen wij bij aan het verder versterken van de kaderstellende en controlerende rol van de raad/auditcommissie. In de auditcommissievergadering van 20 januari 2021 is het speerpunt voor onze controle van 2020 besproken. Het speerpunt voor 2020 is de verwerking van de risico’s van de grondexploitaties in het weerstandsvermogen.
Bedrijfsvoering
Boxenmethode
Speerpunt raad
In 2020 is de nieuwe kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement door de raad vastgesteld. Voor het bepalen van de risico’s voor de grondexploitaties wordt hierbij, conform vorige jaren, de risicoboxenmethode gehanteerd. Hierbij is in 2020 een aantal aanscherpingen gedaan (o.a. rekening houden met het voordeel in de grondexploitatie van Meerstad en d verwerking van onvoorziene kosten). In de methodiek wordt onderscheid gemaakt in drie verschillende soorten risico’s: • Box 1: risico’s boekwaarde en aangegane verplichtingen (kan boekwaarde worden terugverdiend?). • Box 2: de risico’s rondom negatief uitvallen van ramingen binnen een vastgestelde grondexploitatie. • Box 3: de risico’s ten aanzien van onzekere gebeurtenissen en/of risico’s in de grondexploitaties (bijvoorbeeld markt die wijzigt).
Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Met deze aanpak wordt langs verschillende blikvelden gekeken naar de risico’s. Het BBV stelt hierbij ook geen concrete eisen aan de te hanteren methodiek. Landelijk zien we dat gemeenten het weerstandsvermogen op verschillende manieren bepalen (o.a. Monte Carlo-analyses of percentages van de boekwaarde). Positief aan de werkwijze van Groningen is dat via een vaste opbouw naar verschillende elementen van risico’s wordt gekeken. Hierbij is de indruk dat er een goed inzicht bestaat in mogelijke risico’s.
Financiële verwerking van risico’s De kans dat een risico zich voordoet is bepalend voor de financiële verwerking. Bij risico’s met een kans groter dan 50% wordt dit ingerekend in de grondexploitatie en daarmee direct financieel vertaald in een effect op de verwachte kosten of opbrengsten (en uiteindelijk in een eventuele voorziening of winstneming). Als de kans kleiner is dan 50% wordt het risico meegenomen in het weerstandsvermogen. Dit is een aanpak die bij veel gemeenten gebruikelijk is.
Inventariseren risico’s Om de risico’s in de verschillende grondexploitaties inzichtelijk te maken worden in de organisatie diverse werkzaamheden verricht. In projectteams (van de verschillende grondexploitaties) worden risicosessies gehouden, waarbij risico’s in de projecten worden besproken. Ook worden hierbij de kans en de financiële impact bepaald. De projectmanagers en planeconomen hebben hierbij een belangrijke rol om kritische vragen te stellen over de inschattingen. Op deze wijze ontstaat een gedragen beeld van de risico’s per project. De risico’s worden daarna van individueel niveau (per grondexploitatie) op centraal niveau bij elkaar opgeteld. De manager grondbedrijf evalueert daarna het geheel van risico’s. Met deze aanpak zien we in de eerste lijn (van het drie-lijnenmodel) veel verschillende blikken, functiescheidingen en tegengestelde belangen. Daarmee bestaat een goede basis om tot een scherpe risicodefiniëring te komen. Ook de tweede lijn (Concerncontrol) en de derde lijn (team Auditing) kijken hierbij mee in de geïnventariseerde risico’s (toetsende rol). Opvallende zaken worden hierbij nader besproken. Eens per kwartaal vinden gesprekken plaats tussen de directie en de projectleiders, waarbij ook de risico’s (en beheersingsmaatregelen) een belangrijk gespreksthema zijn. 8
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Het speerpunt van de raad voor onze controle 2020 (2/2) Met deze interne aanpak bestaat gedurende het jaar een voldoende kritische aanpak om te komen tot een goede risico-inventarisatie. Er zijn voldoende verschillende betrokkenen. Gezien het belang van het onderwerp voor de financiële positie van Groningen is dit ook gewenst. Dit proces is ook de basis voor het opstellen van de planning-en-controldocumenten, waaronder de paragrafen grondbeleid en weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag.
Bedrijfsvoering
Risico’s Meerstad
Speerpunt raad
Meerstad is een verbonden partij van de gemeente Groningen. Dit heeft ook gevolgen voor het proces van de gemeentelijke risico-inventarisatie. Meerstad voert zelf risicoanalyses uit. De uitkomsten hiervan worden gedeeld met de gemeente (o.a. vanuit het grondbedrijf, maar ook vanuit Concerncontrol vinden hier gesprekken over plaats met de planeconoom, de directeur en de controller van Meerstad). Daarnaast worden de risico’s actief besproken in de aandeelhoudersvergadering (o.a. organiseren van risicosessies). Mede op basis van deze uitgevoerde analyses wordt ook het risicobedrag bepaald voor het gemeentelijke weerstandsvermogen.
Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Bijlagen
Met de vaststelling van de nieuwe kadernota weerstandsvermogen wordt in het gemeentelijke weerstandsvermogen enerzijds rekening gehouden met de risico’s in de grondexploitatie Meerstad. Anderzijds wordt hierbij de contante waarde van het positieve resultaat op de grondexploitatie in mindering gebracht op de risico’s. Wij kunnen ons vinden in deze werkwijze, omdat indien risico’s optreden dit eerst nog gedekt kan worden uit het resultaat van de grondexploitatie en pas daarna een beroep wordt gedaan op een bijdrage vanuit de gemeente Groningen. Theoretisch gezien zou ook het eigen vermogen van Meerstad ingezet kunnen worden ter dekking van eventuele tegenvallers. Hier is in het bepalen van het weerstandsvermogen bij Groningen geen rekening gehouden. Dit om toch voldoende buffer aan te houden voor eventuele risico’s in de verstrekte leningen en veranderende marktomstandigheden (gezien het lange project).
Begroting 2022 belangrijk moment eventuele bijstelling risicoprofiel Groningen staat voor een flinke bouwopgave. Naar verwachting zullen in 2021 nog belangrijke besluiten moeten worden genomen door de raad over o.a. de Suikerzijde, Stadshavens, De Held III en Stationsgebied. In totaal zullen hier circa 10.000 woningen moeten worden gerealiseerd in de komende jaren. De invulling van de projecten (bijvoorbeeld in eigen beheer of via cv/bv) en de besluitvorming hierover is belangrijk en bepalend voor het risicoprofiel van de grondexploitaties voor de komende jaren. De organisatie voert in de komende maanden uitgebreide risico-inventarisaties uit voor deze projecten (mede op basis van scenario’s). De intentie is om bij de begroting 2022 de raad hierover te informeren (uiteraard afhankelijk van o.a. de stand van zaken van de besluitvorming) en op basis hiervan het risicoprofiel mogelijk bij te stellen. Het college heeft op basis hiervan besloten om in de jaarstukken 2020 voor het benodigde weerstandsvermogen voor de grondexploitaties vast te houden aan het vaste bedrag van €80 miljoen.
Het actuele beeld van de grondexploitaties is dat het benodigde risicobedrag op basis van de huidige inzichten naar verwachting lager zal zijn dan de €80 miljoen, maar dat dit na besluitvorming en verrichte risico-inventarisaties weer aanzienlijk omhoog moet worden bijgesteld (gezien ook de omvang van de toekomstige projecten). In het kader van een bestendige lijn is daarom voor deze voorzichtige lijn van verwerking gekozen. Dit is ook toegelicht in o.a. de paragraaf weerstandsvermogen. Naar onze mening is deze keuze voor nu begrijpelijk (mede gezien de grote opgaven die eraan komen), ook om in een kort tijdsbestek flinke pieken en dalen in het risicoprofiel te voorkomen. Wel is het belangrijk dat bij de begroting 2022 daadwerkelijk een meerjarig perspectief van het risicoprofiel wordt geboden (ook als besluitvorming nog niet geheel gereed is). Dit als basis voor een eventuele bijstelling van het benodigde weerstandsvermogen (inclusief jaarlijkse actualisering).
8I
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Rechtmatigheid aanbestedingen aangetoond
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Bijlagen
Aandachtspunten aanbestedingen leiden niet tot grote onrechtmatigheden In onze eerdere rapportages (waaronder de rapportage interim-bevindingen) hebben wij aandacht gevraagd voor het tijdig maken van afspraken over de op te leveren dossiers (circa 100 stuks) door de proceseigenaren (eerste lijn). In het najaar 2020 is gestart met de voorbereidingen van de controle op de aanbestedingen. In het voorjaar 2021 heeft hiervoor een actualisatie plaatsgevonden voor de bestedingen in de laatste maanden, waardoor de accountantscontrole in maart 2021 is gestart. Mede gezien de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording adviseren we om een volledige controle op bijvoorbeeld Q2 in het najaar van 2021 af te ronden. Verder is er voor de jaarrekeningcontrole 2020 een goede start gemaakt met risicogerichte controles zoals de beoordeling van aanbestedingen op inhuur die niet via tussenpersonen verloopt. De detailcontroles van de aanbestedingen hebben niet geleid tot significante onrechtmatigheden (€0,6 miljoen, waarvan €0,2 miljoen betrekking heeft op contracten uit voorgaande jaren). Het foutpercentage is in de afgelopen jaren afgenomen. Dit onderstreept ook de stappen die Groningen voorwaarts zet op het gebied van inkoopbeheer. Desondanks vragen wij aandacht voor het jaarrekeningproces. De oplevering van de aanbestedingsdossiers was in de basis op orde.
Wel zijn er over meerdere dossiers meerdere vervolgvragen gesteld om tot duidelijke conclusies te komen. Met name uitzonderingen op de Aanbestedingswet worden bij het aangaan van de aanbestedingen niet zichtbaar en uitgebreid gedocumenteerd. Wij adviseren wij om bij de tussentijdse (interne) controles deze conclusies duidelijk te formuleren en te onderbouwen.
Oorzaak in € miljoen
2020
2019
Onrechtmatigheden doorlopend vorig jaar
0,2
0,9
Inhuur derden en detachering
0,4
0,1
Totaal
0,6
1,0
Onrechtmatigheid in verhouding tot aanbestedingsplichtige inkopen in het jaar 2018: 1,0% (€248 miljoen) 2019: 0,4% (€260 miljoen) 2020: 0,2% (€268 miljoen)
De kwaliteit van de interne controles kan nu naar een volgende fase worden gebracht Er zijn door de gemeentelijke organisatie concrete stappen gezet om de rechtmatigheid van aanbestedingen aan te tonen. Voor een verdere doorgroei hebben we de volgende aanbevelingen: • Het aantonen van de rechtmatigheid van aanbestedingen en de interne controles hierop meer in de eerste lijn te borgen. Er worden nu veelal detailcontroles achteraf uitgevoerd door middel van een omvangrijke deelwaarneming door de afdeling inkoop en team Auditing. • Het uitvoeren van tussentijdse spend-analyses door de eerste en tweede lijn. Ook de koppeling met een contractenregister kan een positieve bijdrage leveren aan het borgen van de rechtmatigheid van aanbestedingen in het primaire proces. • Bij de controle kunnen meer risicogerichte analyses en specifieke controles worden uitgevoerd. Team Auditing kan deze controles 9 dan toetsen en zorgdragen voor een gedegen dossiervorming.
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Begrotingswijzigingen en investeringskredieten rechtmatig in 2020
Conclusie controle Uitkomsten 2020 Fysiek domein Sociaal domein
Bedrijfsvoering
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op beleidsproduct- of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten hebt? Op basis van artikel 6 van uw financiële verordening blijkt dat de begroting wordt vastgesteld op programmaniveau. Begrotingsoverschrijdingen (op programmaniveau) kúnnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening. Ook hebben wij vastgesteld of de raad de investeringskredieten heeft geautoriseerd. Wij hebben twee (niet-materiële) overschrijdingen geconstateerd. Programma
Werkelijke lasten/ investeringen (x 1.000)
Overschrijding t.o.v. begroting na wijziging/krediet (x 1.000)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
2. Economie en werkgelegenheid
€29.343
€309
Nee
10. Veiligheid
€27.511
€511
Nee
12. College, raad en gebiedsgericht werken
€12.263
€1.091
Nee
Speerpunt raad Rechtmatigheid
Jaarverslag
Interne beheersing Samenwerking Vooruitkijken
Aanleg beregeningsinstallaties natuurgrassportvelden
€25
Voorkeurstracé doorfietsroute Groningen-Leek
€121
€25
€21
Nee
Toelichting
De begrotingsoverschrijdingen en overschrijdingen van investeringskredieten worden door de raad alsnog goedgekeurd bij de vaststelling van de jaarrekening 2020 (dit is toegestaan op basis van de kadernota rechtmatigheid). In de toelichting op de desbetreffende programma’s, in overzicht 4.begrotingsoverschrijdingen en 5. investeringen is aangegeven dat overschrijdingen passend zijn binnen het bestaande beleid of dat tegenover de overschrijding van de lasten een compenserende bate is verantwoord. Hierdoor keurt de raad de overschrijding goed met het vaststellen van de jaarrekening. Wij zijn het eens met deze conclusie en hebben geen overschrijdingen meegenomen in ons oordeel.
Nee
9I
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Onze bevindingen bij de jaarstukken
Conclusie controle Uitkomsten 2020
In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is opgevallen in relatie tot de informatiewaarde van het jaarverslag.
Jaarverslag
Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële positie van de gemeente Groningen.
Informatiewaarde Financiële positie Covid-19
Interne beheersing
Samenwerking Vooruitkijken
10
Bijlagen
Accountantsverslag | Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle
De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende, maar geeft ruimte voor verbetering Informatiewaarde is voldoende
Uitkomsten 2020 Jaarverslag Informatiewaarde Financiële positie Covid-19
Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Dit alles vanuit raadsperspectief. Klik hier voor een nadere toelichting van het verbetertraject begroting 2022.
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Wij zijn verplicht vast te stellen of wij op grond van de informatie verkregen in onze controle onjuistheden hebben geconstateerd die gebruikers van de jaarrekening zouden kunnen beïnvloeden. Dit is niet het geval.
Interne beheersing