Presentatie Groninger Digitale Agenda 12-5-2021.pdf

Groninger Digitale Agenda Beeldvormende sessie met de gemeenteraad

12 mei 2021

Groninger Digitale Agenda Wat we leren van anderen

Ralph van Raaij Projectleider Groninger Digitale Agenda

De Groninger Digitale Agenda • ICT & Digitalisering als onmisbaar bedrijfsmiddel • Impact van ontwikkelingen op gebied van techniek, digitalisering en data op het presteren van de gemeente. • Wat zijn de ambities van de gemeente? • Bekeken vanuit het perspectief van inwoners en ondernemers

We hebben ongeveer 16 andere agenda’s en andere documenten van overheden bekeken

Welke technologieën en trends noemt men? • Object / identiteits herkenning • Omgevingssensoren • Digitale identiteit • Data exchange • Artificial Intelligence, voorspellende algoritmes • Language technology

• Robotisering (met name/ook dmv software); procesautomatisering • Internet of things • 24/7 • Blockchain • Cyber security • Connectiviteit; 5G

Welke opgaven pakken andere overheden aan • Ethische principes en gedragsrichtlijnen • Digitale inclusie • Open toegankelijke data • Veilig data uitwisselen met andere organisaties en ketenpartners • Digitale democratie • Digitaal meten van kwaliteit van wijk, regio, gebied.

• Inspelen op vergrijzing • Inspelen op klimaatverandering • Inspelen op huisvestingsvraagstukken (oa door immigratie) • Digitale openbare veiligheid • Medewerkers van de gemeente zijn de sleutel tot succes • Give citizens, businesses, voluntary sector a simpler everyday life

Welke plannen worden genoemd? • Randvoorwaarden: basis op orde, infrastructuur, vaardigheden • Transparantie over waar slimme apparaten zich bevinden en welke data worden verzameld. • Verbeteren toegankelijkheid van website en andere online platforms van de gemeente. • Ontwikkelen van een (persoonlijke) digitale omgeving voor inwoners (MijnStad). • Stimuleren initiatieven en innovatie. • Raadsinformatie, WOB-verzoeken etc. toegankelijker maken.

• 24/7 dienstverlening • Digitale democratie, burgerparticipatie, stemtool, … • Experimenteren • Organiseren van events, conferenties, … • Proactief toekennen: “we laten de data lopen, niet de burger” • Voor iedere wijk een platform met indicatoren • City dashboard en Digital Twin > voorspellen trends, bekijken scenario’s

• We maken van alle formulieren webformulieren. • Uitwerken rol van digitalisering in Smart mobility, Openbaar vervoer, … • Uitwerken rol van digitalisering in duurzaamheid, circulaire economie, … • Technologie inzetten voor gezondheid. Meer preventie in de zorg. • Technologie inzetten voor onderwijs.

• Bouwen open data portaal

• Vergroten werkgelegenheid /economie mbt digitalisering

• Goede dienstverlening in andere kanalen, waaronder telefonisch

• Repetitief werk automatiseren (RPA)

• Services for life events (birth, weddings, death, inheritance, …)

• Inzetten digitale assistenten, chatbots

• Ook buiten standaard openingstijden antwoord op vragen (chatbot, AI, …)

De hoofdlijnen in andere digitale agenda’s • Accent op kansen van ontwikkelingen en trends • Veel aandacht voor de bedreigingen en risico’s van technologie. Noodzaak van ethische standaarden en/of handelingsprincipes • Focus op de ambitie, weinig aandacht voor concrete projecten of initiatieven. • Wij doen soms al wat anderen van plan zijn.

Wat leren we ervan? • Voorop lopen hoeft niet. Veel ambities kunnen we realiseren door de digitale basis op orde te brengen. • Meer laten zien wat we al doen. • Kiezen tussen een technologieneutrale meer kaderstellende agenda en een meer agenderend document met concrete initiatieven. • Noemen van technologieën en mogelijke toepassingen.

• Slim en smart zijn woorden die veel gebruikt worden zonder dat er echt betekenis en inhoud aan wordt gegeven • Naast dienstverlening aandacht voor andere rollen van de gemeenten: regelgever, toezichthouder, handhaver. Wat betekent digitalisering daarvoor? • De doelen die we willen bereiken als uitgangspunt, de technologie als middel. • Redeneren vanuit de leefwereld van de inwoner

Groninger Digitale Agenda Hoe kleuren we het Gronings …?

Dienstverlening

Bram Scholtens Adviseur Dienstverlening

Dienstverlening is meer dan een transactie Het gaat om alle interactie tussen inwoner en gemeente En dat zo goed en positief mogelijk

Ontwikkelingen • Digitalisering heeft grote invloed, met voor- en nadelen • Complexiteit van dienstverleningstaken groeit • Vaker afhankelijk van ketenpartners (NBK, WIJ)

Uitdagingen • Digitalisering werkt afstand in de hand • Als gemeente zijn we er voor al onze inwoners • Inclusie en toegankelijkheid vragen meer aandacht • Ruimte voor maatwerk niet altijd aanwezig

Wat verdient de aandacht? • Stel inwoners écht centraal: • Zorgen dat we elkaar begrijpen • 15% van onze inwoners begrijpt overheids-communicatie in beperkte mate of helemaal niet

• Wees open en bereikbaar • Inwoners hebben niet altijd standaardvragen

• Inspraak: Blijf in contact • Inwoners voelen zich niet altijd goed meegenomen in beleidsplannen

• Uitdaging voor de komende jaren: • Het behoud van kwalitatieve dienstverlening met beperkte financiële middelen

Vragen of opmerkingen?

Invloed van technologie op Openbare Ruimte En de invloed die de gemeente hierop kan uitoefenen

Jan Kees Kleuver Concernadviseur Strategie

Invloed technologie/digitalisering op openbare ruimte En de invloed van die de gemeente hierop kan uitoefenen

Infrastructuur • Technologie en digitalisering heeft infrastructuur nodig: • Kabels, vezels, leidingen • Antennes voor mobiel gebruik

• Laadpalen voor electrische auto’s • De meeste van dit soort infrastructuur kent een wettelijke grondslag, met beperkte invloed van de gemeente

Sensoren • We krijgen steeds meer sensoren in de openbare ruimte • Soms zichtbaar en beïnvloedbaar • Vaak onzichtbaar, privaat en onbeïnvloedbaar • Meten betekent vaak ook een wettelijke plicht om te handhaven als normen overschreden worden

Camera’s • Camera’s zijn ook sensoren, met grote impact op privacy • Op eigen camera’s wel invloed, maar op private camera’s maar zeer beperkt • Geen invloed op gebruik smartphone als publieke camera

Deeldiensten • We zien steeds meer huur-/deeldiensten in de openbare ruimte. • Daarop hebben we alleen invloed als ze openbare ruimte structureel bezetten

Autonome voertuigen • Onze straten en het luchtruim zijn nooit ingericht op autonome voertuigen. Toch zullen we er in toenemende mate mee te maken krijgen. • Invloed op drukte op straat staat ter discussie • De regelgeving is vaak nog onduidelijk, meer wettelijk kader is een noodzaak

Internetshoppen en het winkelaanbod • Winkelen op het internet is aantrekkelijk en eenvoudig, maar heeft impact op winkelaanbod en op verdienmodel van de detailhandel. • We moeten kijken naar nieuwe modellen voor funshoppen en winkelen, om te voorkomen dat de winkelcentra en het stadshart leeg kom te staan.

Welke invloed heeft de gemeente op deze ontwikkelingen? • We hebben zeker invloed op de inrichting van de openbare ruimte, maar beperkt invloed op het gebruik van die ruimte • We hebben echter geen invloed op wat er aan technologie op ons afkomt, en hoe die technologie gebruikt gaat worden • Voor een aantal zaken voor inrichting van de openbare ruimte hebben we door regelgeving weinig speelruimte (bijvoorbeeld telecom-infrastructuur) • We zijn wel eerste aanspreekpunt als inwoners zich ergens zorgen over maken of niet tevreden zijn

Digitale Democratie

Democratie is meer dan 50% + 1

Martijn Radstake Projectleider Stem van Groningen

Digitale Democratie: waar hebben we het over • De mogelijkheid voor inwoners om hun stem te laten horen via een laagdrempelig digitaal platform • Van inspraak via medezeggenschap tot besluitvorming • Waarbij een eerlijk democratisch proces gewaarborgd is • Waarbij de gemeenten respons geeft op de uitkomsten

• In aanvulling op andere vormen van democratie

Waarom digitale democratie?

• Het is 2021 • Middel voor democratische vernieuwing • We willen eigen regie van inwoners, groepen, wijken: samen met inwoners de stad maken • Vergroten inclusie, mensen betrekken (online is bereik vele malen groter) • Aanvulling op andere vormen van participatie en democratie • Zien, horen, weten wat er leeft. Zowel als inwoners en gemeente • Legitimiteit en draagvlak van besluiten vergroten

• Digitale hulpmiddelen (websites, apps) waarop inwoners hun stem kunnen laten horen (participeren)

Wat is het?

• In allerlei vormen en gradaties: mening geven en vormen, gesprek voeren, argumenten en overwegingen meegeven, initiatieven indienen, belangen afwegen, stemmen • Een aanvulling op andere manieren van participatie • Door de gemeente gefaciliteerd

• Een eerlijk / zorgvuldig proces dat voldoet aan standaarden voor democratische participatie • Iets waar echt iets mee gedaan wordt, er wordt respons aan gegeven, transparant in proces en uitkomst

Wat is het niet?

• Iets “voor de vorm” om te laten zien dat we ook meedoen • Een platform voor enquêtes of marktonderzoek • Vervanger van offline

Wat doen we al?

• Stem van Groningen Participatieplatform Consul (Open Source, geen commerciële software) • Afgeronde en lopen participatietrajecten •Gebiedszaken: Oosterparkwijk, Sunny Selwerd, Selwerd (meerdere projecten), Groene Parel, Ten Boer, Beijum en Leeuwenborg •Stadsonwikkeling: Bewonersbelangengroep Isebrandtsheerd , Erfgoed, Bedumerweg (eerste brainstorm is geweest). •Onafhankelijk: Stad Adviseert • De Provinciedeal Als Groningen begeleiden, adviseren en implementeren hetzelfde platform bij de Provincie en een aantal van haar gemeenten (Stadskanaal, Hogeland, Oldambt, Midden-Groningen en Westerkwartier)

• Wanneer de Stem van Groningen word ingezet heeft de mening van de inwoner impact op het uiteindelijke "product" • Mensen voelen zich gehoord en serieus genomen

Principes, randvoorwaarden, • Meedoen is makkelijke en laagdrempelig • Een democratische proces dat aan basis eisen voldoet waarom werkt het? • Denken vanuit de inwoner, de inwoner denkt niet in domeinen of kolommen; de sectorale benadering doorbreken (integraal, opgavegericht); denken vanuit publieke waarden • Digitaal is een middel, geen doel op zich • We laten als gemeente nog meer zien dat participatie onderdeel is van ons DNA

Het belangrijkste

Een goed (ontworpen) participatieproces

Hoe mooi zou het zijn als … • We nog meer processen mogelijk maken op Stem van Groningen • Vaker met wijken en dorpen in gesprek gaan over hoe we als gemeente nog beter participatie kunnen toepassen en/of faciliteren. • participatie daadwerkelijk toeneemt • inwoners daadwerkelijk betrokken zijn in alle fasen van het proces • we verder werken aan een gebruikersgemeenschap van overheden • De Stem van Groningen volledig "geadopteerd" is.

Data-Ethiek (digitaliseringsethiek)

Het kan. Maar willen we het ook? Nephtis Brandsma Adviseur

Wat is data-ethiek? • Het kan, maar moeten we het ook willen? • Nadenken over de onvoorziene impact van digitalisering • Bij de gemeente bijvoorbeeld: • Informerende brief over pilot digitale identiteit & gezichtsherkenning • De proef is niet doorgegaan • Het ministerie zit inmiddels op een ander spoor, zonder gezichtsherkenning

• Beantwoording raadsvragen over datagebruik en algoritmes • Leesbaar rapport: “Raad weten met digitalisering”, van R athenau Instituut

Technologie is niet neutraal

Openbare ruimte: wie doet wat? • Steeds meer surveillance en dataverzameling • We weten eigenlijk niet goed wat er allemaal gebeurt • (langzaam) meer regulering • Bijv. boete voor gemeente Enschede vanwege wifi-tracking • AP: het middel was te zwaar voor het doel • Groningen telt ook, maar met sensoren

• Zijn we nog onbespied?

Wat voor maatschappelijke effecten heeft dit? • Gemeente plaatst camera’s bij afvalbakken. Gevolg: inwoners gaan elkaar ook filmen en sturen de gemeente foto’s en filmpjes van overtreders • Niet “big brother” maar “little sisters”. Disciplinering. Wat voor effect heeft dit op burgers?

• Eenmaal gebouwd vaak moeilijk weer af te breken •?

Algoritmes • In essentie: een digitaal stappenplan, of beslisboom • Van ‘relatief eenvoudig’ tot zeer complex • Veel zorgen over gebruik door de overheid: • Ze zijn te complex om nog goed uit te kunnen leggen • We begrijpen de uitkomsten / beslissingen van het algoritme niet • Algoritmen kunnen leiden tot ongewenste discriminerende uitkomsten • Door discriminerende data • Door een ‘slecht’ algoritme

• Vaak software die bij externe leveranciers wordt ingekocht

Algoritmes; twee ‘scholen’ • Enerzijds; gebruik algoritmes staat nog in de kinderschoenen. Komt steeds meer regulering aan, toolkits, richtlijnen, etc. • Anderzijds: de overheid gebruikt al jaren (complexe) algoritmen met grote impact, zonder menselijke tussenkomst • Boetes • Financiële besluiten (toeslagen, bijstand, studiefinanciering)

Algoritmes; hoe er mee om te gaan? • Wetgeving vanuit de EU. Hoger risico → meer regels • Algoritme impact assessment • Algoritmeregister • R apporten, richtlijnen • Altijd als aanvulling op, nooit vervanging van • Gevaar: windowdressing

Gegevensuitwisseling door de overheid • Data wordt automatisch gedeeld met bijvoorbeeld belastingdienst, DUO, SVB, etc. • Data is aantrekkelijk • “ons” BR P (basisregistratie personen) wordt steeds belangrijker • Handig, maar ook met vervelende problemen • Een onschuldige fout kan zeer dramatische gevolgen hebben • Onduidelijk waar je in zo’n geval naartoe moet als burger

• Wordt gewerkt aan een landelijk meldpunt gegevenscorrectie

Hoe dan? Ethische commissies • Een team analyseert een nieuwe innovatie. Er wordt gekeken naar de achterliggende waarden, mogelijke neveneffecten, voor- en nadelen.

• Komt op basis daarvan tot een advies voor ontwerp en/of implementatie Voorbeeld: ethische analyse van de CoronaMelder • de CoronaMelder moet op 'pauze' gezet kunnen worden • "Om te voorkomen dat de app een cultuurverandering inluidt waarin mensen minder huiverig worden voor surveillance, dient de app te worden ingezet en gepositioneerd als een middel voor digitale solidariteit"