Preadvies initiatiefvoorstel Geef de natuur een stem.pdf

Onderwerp

Preadvies initiatiefvoorstel Geef de natuur een stem ter bespreking

De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN

Telefoon Datum

14 050 4-12-2024

Bijlage(n) Uw brief van

1

Ons kenmerk

26-09-2024

Uw kenmerk

341358-2024

Geachte lezer, Hierbij doen wij u toekomen ons preadvies op het door mevrouw Poelstra-Bos, de heer Hekkema, mevrouw Nieuwenhout, mevrouw Bernabela en de heer Swets van D66, Partij voor de Dieren, GroenLinks, Partij voor het Noorden en Student en Stad ingediende initiatiefvoorstel ex art. 35 RvO over Geef de natuur een stem. Het initiatiefvoorstel van de indieners treft u als bijlage aan. De biodiversiteit staat al decennia onder druk. Het Living Plant rapport van het Wereld Natuur Fonds (2022) geeft aan dat sinds 1970 de populaties vissen, vogels, zoogdieren, amfibieën en reptielen wereldwijd met gemiddeld 69% zijn afgenomen. Ook in Nederland gaat het slecht met de biodiversiteit. Volgens het Deltaplan Biodiversiteitsherstel uit 2018 hebben wij nog maar 15% van de inheemse planten- en diersoorten over van die wij in 1900 hadden. Hier liggen verschillende oorzaken aan ten grondslag. De voornaamste oorzaken van de achteruitgang van biodiversiteit in Nederland zijn het verlies en versnippering van natuurlijke habitat, veranderd landgebruik, stikstofdepositie, de intensieve landbouw, klimaatverandering en de komst van invasieve soorten. Met de huidige snelheid van biodiversiteitsverlies en zonder verregaande actie stevenen we af op een onleefbare aarde. Er is verandering nodig in onze manier van denken en doen en in de manier waarop we produceren, consumeren en met natuur omgaan.

Mondiaal zijn verschillende voorbeelden die invulling geven in de verandering van denken en doen, waarmee de natuur een stem krijgt. De vormen hiervan lopen sterk uiteen. In Ecuador is de natuur als Moeder Aarde opgenomen in de Grondwet, in Nieuw Zeeland kregen een nationaal park en een rivier rechten en in 2022 kreeg een meer in Spanje rechten om vervuiling en droogte tegen te gaan. Al deze voorbeelden zijn ontstaan vanuit burgerinitiatieven. Rechten van de natuur is de snelst groeiende

Volgvel 1

beweging van de 21e eeuw 1. In Nederland zijn diverse initiatieven gaande die onderzoeken of, en zo ja hoe, natuur beter beschermd kan worden. Concrete Nederlandse voorbeelden van rechten van de natuur zijn er nog niet. Stichting Rechten van de natuur begeleidt en ondersteunt initiatieven die van onderop worden geïnitieerd. Voor de stichting is de natuur niet slechts een verzameling hulpbronnen, maar een levend ecosysteem dat respect en bescherming verdient. Zij zien het daarom als hun taak om op te komen voor rivieren, bossen, oceanen en al het leven dat daarin schuilt. Samen met anderen wordt gestreefd naar een wereld waarin de natuur als volwaardig partner wordt behandeld met een eigen juridische status. Deze stichting is onlangs uitgeroepen tot nummer 1 in de duurzame 100 van het jaar 2024 door dagblad Trouw2. Coalitieakkoord In het coalitieakkoord “Het begint in Groningen, voor wat echt van waarde is” erkennen wij de intrinsieke waarde van mens, dier en natuur, hun onderlinge afhankelijkheid en daarmee ook de waarde van biodiversiteit. De verscheidenheid aan plant- en diersoorten is niet alleen prachtig, maar het is ook belangrijk om door te kunnen geven aan toekomstige generaties. Daarbij is het van belang om te benadrukken dat natuur geen luxe is, maar een belangrijke bouwsteen voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat.

Het is van belang om te blijven investeren in de toekomst van natuur en biodiversiteit waarvan de waarde niet in geld uit te drukken is. Wij zetten daarom in op een gemeente die eerlijk en groen groeit. Wij staan voor grote opgaven, die deels voortkomen uit de flinke groei van de gemeente. Keuzes die wij maken over hoe wij omgaan met die groei doen er echt toe. Wij voeren daarom actief en zorgvuldig regie op ruimtelijke ordening. Bij groene en eerlijke groei kiezen wij voor groei van natuur en biodiversiteit en duurzame economische ontwikkeling. Daarnaast zetten wij ons in voor een herbezinning op de relatie met natuur en dieren, een nieuw soort rentmeesterschap om Groningen leefbaar te houden voor de generaties na ons. Zeggenschap voor inwoners vinden wij belangrijk. Publieke regie voeren is wat ons betreft onlosmakelijk verbonden met meer zeggenschap voor inwoners, samen met maatschappelijke organisaties, ondernemers en het onderwijs. Zeggenschap over je eigen straat, buurt, wijk of dorp, over publieke voorzieningen die voor ons allemaal zijn, zou vanzelfsprekend moeten zijn. In het initiatiefvoorstel zijn uitgangspunten benoemd die in lijn zijn met zeggenschap en de positie van natuur en biodiversiteit in onze gemeente. Het onderwerp is geagendeerd in Nederland, maar is desalniettemin nog een onontgonnen onderwerp.

In de beantwoording op de vragen uit het initiatiefvoorstel geven wij aan hoe wij hiermee om willen gaan.

1

https://dezwijger.nl/nieuws/rechten-voor-de-natuur https://www.trouw.nl/duurzame-100/de-natuur-moet-rechten-hebben-vindt-de-winnaar-van-deduurzame-100~b6618aca/ 2

Volgvel 2

Gemeentelijke opgaven en positionering van natuur De Omgevingsvisie Levende Ruimte (2021) benoemt de vijf belangrijkste opgaven voor de gemeente Groningen. In alles wat we doen staat de leefkwaliteit voorop. De vijf opgaven zijn: • faciliteren groei van de gemeente; • de werkgelegenheid groeit mee in stad en regio; • de groeiende gemeente blijft leefbaar, veilig en aantrekkelijk voor álle inwoners; • de energietransitie wordt versneld; • iedereen doet mee en helpt mee in een gezonde groeiende gemeente. De positionering van natuur en biodiversiteit is de afgelopen tijd sterker verankerd in onze manier van werken. In september hebben wij het ontwerp omgevingsprogramma gemeentelijke ecologische structuur (GES) vastgesteld. Hierin zijn de actuele en toekomstige leefgebieden en verbindingen benoemd. Via het instrument van ecologisch waardevol ontwikkelen geven we sturing op welke ontwikkelingen met bijbehorende voorwaarden in de GES mogelijk zijn. Sinds 2022 werken wij met een beleidskader natuurinclusief bouwen. Bij nieuwbouwontwikkelingen worden maatregelen toegepast die bijdragen aan het verbeteren van het leefgebied van soorten. Met de beheerstrategie SWING sturen we op waarden in Groningen. We streven naar een groene, biodiverse openbare ruimte die meegroeit met het veranderende klimaat.

We werken aan een omgeving waar het aangenaam wonen, werken en verblijven is en die bijdraagt aan welzijn en gezondheid voor onze inwoners, zowel mensen als dieren. Zo dragen we met het beheer van de openbare ruimte bij aan belangrijke maatschappelijke opgaven. In het dagelijkse beheer hebben wij binnen het maaibeleid aandacht voor biodiversiteit en werken we conform de aanpak exoten. Via de motie “Gifvrij, iedereen blij” zetten wij in op de toepassing van biologische beplanting als uitgangspunt bij aanplant. Een andere motie die onlangs is aangenomen heeft betrekking op de bevordering van terugkeer van inheemse beplanting in Groningen. In de Agenda Landelijk Gebied zijn de opgaven uit het coalitieakkoord geconcretiseerd tot zeven speerpunten. Het versterken van de natuur en biodiversiteit is een van de speerpunten. Ook de routekaart voedsel- en eiwittransitie draagt bij aan het versterken van de biodiversiteit. Tot slot hebben wij te maken met de wettelijke bepalingen ten aanzien van flora en fauna uit de Omgevingswet. Via de door ons onderschreven Gedragscode soortenbescherming voor ruimtelijke ontwikkelingen en bestendig beheer van Vereniging Stadswerk geven wij invulling aan de wettelijke bepalingen. De gedragscode is van toepassing op voorbereidende en uitvoerende werkzaamheden op locaties met wettelijk beschermde soorten.

De gedragscode geeft invulling aan aantoonbaar zorgvuldig handelen. Het initiatiefvoorstel In het initiatiefvoorstel zijn zeven besluitpunten opgenomen. Hieronder geven wij een reactie op de voorgestelde besluitpunten. Onze reactie op besluitpunten 1 t/m 5 hebben wij gecombineerd. 1. om te onderzoeken hoe we in de context van de Gemeente Groningen de natuur rechten of op andere wijze een stem kunnen geven.

Volgvel 3

2. te onderzoeken of een voogd kan worden aangesteld om natuurgebied X te vertegenwoordigen en deze voogd een positie te geven om bij nieuw te vormen beleid de belangen van de natuur mee te wegen en deze belangen inzichtelijk te maken, 3. te onderzoeken welk gebied of natuurnetwerk in de Gemeente Groningen rechtspersoonlijkheid kan krijgen, 4. niet alleen experts dit onderzoek te laten uitvoeren, maar juist in samenwerking met lokale inwoners, maatschappelijke organisaties, etc. zodat het een gedragen voorstel wordt, 5. alle relevante maatschappelijke organisaties, lokale experts, inwoners en andere belanghebbenden betrekken bij dit onderzoek naar de implementatie van rechten voor de natuur in de Gemeente Groningen en daar de juiste vorm voor te zoeken, Hiervoor hebben wij beschreven voor welke belangrijke opgaven wij staan en hoe natuur- en biodiversiteitsbeleid daarin een positie heeft. De afgelopen jaren hebben wij hard gewerkt om hier een verbetering in te maken. Hoe de voorgestelde instrumenten uit het initiatiefvoorstel zich daartoe verhouden is vooralsnog niet duidelijk. In het initiatiefvoorstel staat de dialoog centraal. De dialoog zal ons inziens vooral gevoerd moeten worden op vormen of instrumenten die realistisch zijn. Wij stellen daarom een iets andere aanpak voor dan wij opmaken uit het initiatiefvoorstel.

Ons inziens is de eerste stap het inventariseren en analyseren van bestaande instrumenten uit huidige wet- en regelgeving en lokaal beleid en hoe die zich verhouden tot de in het initiatiefvoorstel genoemde instrumenten. Het is daarnaast belangrijk om oog te hebben voor de ervaringen van de reeds gestarte initiatieven in Nederland zodat wij daarvan kunnen leren in onze zoektocht naar een passende vorm om natuur een stem te geven. Wij hebben in deze fase oog voor vormen of instrumenten die passen binnen de Groningse context. Dit vraagt voor dit specifieke onderwerp een nadere uitwerking, waarbij we sowieso volgende aspecten van belang achten: • het definiëren van natuur (gaat het om soorten, gebieden, netwerken etc.), • de reikwijdte, • de verhouding tot andere waarden zoals landschap en groen erfgoed, • de verhouding tot huidige wet- en regelgeving en lokaal beleid, • de verhouding tot het huidige democratische besluitvormingsproces. Dit traject doen we “achter de schermen” waarbij we ook kunnen schakelen met (lokale) experts op bijvoorbeeld het gebied van natuur als (bestuurs)recht. De uitkomsten van deze stap delen wij met u. Daarbij stellen wij ook voor hoe een eventuele tweede stap vormgegeven kan worden. Dit zal dan vooral moeten ingaan op de dialoog met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties over de vormen of instrumenten die kansrijk zijn.

Deze fase geven we vorm aan de hand van de onlangs vastgestelde Leidraad Participatie. De inzet is om met zoveel mogelijk verschillende doelgroepen de dialoog te voeren. Ook het onderwijs willen wij daarbij betrekken. In deze fase bieden we ook experts de ruimte om een toelichting te geven over kansrijke vormen of instrumenten.

Volgvel 4

6. hier een budget van €30.000,- vrij te maken, en daarnaast te onderzoeken welke Europese gelden hiervoor ingezet kunnen worden, Wij reserveren dit budget vanuit de middelen die via het coalitieakkoord 2022-2026 beschikbaar zijn gekomen voor landschap en ecologie. Het effect hiervan is dat wij minder middelen tot onze beschikking hebben om uitvoeringsgerichte maatregelen te treffen die bijdragen aan het versterken van het landschap en de ecologie, bijvoorbeeld aan het oplossen van knelpunten binnen de gemeentelijke ecologische structuur. De inzet van ambtelijke capaciteit voor de uitwerking van dit voorstel zal ook leiden tot verminderde capaciteit voor andere (beleidsmatige) opgaven op het gebied van biodiversiteit. 7. de resultaten in de loop van 2025 voor te leggen aan de Raad. Wij verwachten dat het doorlopen van de eerste stap zoals hierboven is omschreven proces minimaal zes maanden zal duren. Mocht het initiatiefvoorstel begin 2025 worden aangenomen, dan kunnen wij op zijn vroegst in september 2025 de bevindingen op de onderzoeksvragen 1 tot en met 4 uit het initiatiefvoorstel aan u terugkoppelen. Daarna kan de beantwoording op onderzoeksvraag 5 worden opgepakt. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen,

burgemeester, Mirjam van ‘t Veld

secretaris, Christien Bronda

Deze brief is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.