Pitch van Jochen Mierau (RUG), Gezondheidsbeleid 10-3-2021.pdf

Groninger Gemeenteraad Dames en heren, de pijn van de coronapandemie is ongelijk verdeeld. Waar ouderen vooral geraakt zijn door het virus, lijden jongeren met name onder de pandemiemaatregelen. Echter, in dit alles hebben met name mensen met sociaal economische achterstand het meest te lijden. Gezien hun leef- en werkomstandigheden maken ze een grotere kans op besmetting - social distancing is een luxegoed. Als ze ziek zijn maken ze een grotere kans op escalatie - vaak vanwege onderliggende kwalen die verhoogd voorkomen onder mensen in sociaal economische achterstand. En ook als ze niet ziek worden hebben ze vaak meer last van de maatregelen - een lockdown in een flat in Selwerd is iets anders dan een lockdown in een vrijstaand huis in Helpman. De staart van de pandemie is in zicht. Na een haperende start, is de vaccinatie campagne in volle gang en is het vooruitzicht dat iedereen die dat wil in juli in ieder geval een eerste prik heeft gehad. Mijn inschatting is dat het prikken misschien nog wel sneller gaat verlopen. De productieproblemen van januari zullen zich later gaan vertalen in overproductie. Zeker wanneer landen als de VS, het VK en Israël richting groepsimmuniteit gaan en een deel van hun vaccins beschikbaar komen voor andere landen.

Het einde van de pandemie luidt echter een nieuwe periode van economische onzekerheid in, die in grote mate de samenleving en, de focus voor vandaag, de volksgezondheid in het bijzonder zal bepalen. Het afbouwen van de steunmaatregelen zal gepaard gaan met de realisatie van uitgestelde krimp in veel sectoren. Voor mensen en bedrijven met schulden kunnen rentestijgingen vanwege hogere inflatie de laatste klap zijn. En de toename van overheidsuitgaven die in de verkiezingsprogramma’s is opgenomen kan zich zomaar vertalen in een bezuinigingsronde als het kersverse kabinet eenmaal op het bordes staat. Een deel van de klap kan worden opgevangen door inhaal-consumptie, gefinancierd door opgelopen spaartegoeden. Maar niet iedereen heeft die spaartegoeden en met name kwetsbare gebieden en groepen zullen het hardst geraakt worden door de economische onzekerheid die ons te wachten staat. Voor de Nederlandse gemeenten vindt dit alles plaats tegen een achtergrond van een knellende gemeentebegroting die nog steeds niet hersteld is van de nieuwe taakstelling in 2015 die gepaard ging met praktisch onhaalbare bezuinigingen. In Groningen leeft 12% van de kinderen in armoede, en zelfs in de economische voorspoed van de pre-corona tijd is dit percentage nauwelijks gedaald. Eindhoven, een stad die in veel opzichten op Groningen lijkt, kent een percentage van 10%. De corona

pandemie en de economische nasleep dreigen de kinderarmoede verder te verhogen. Geen van deze kinderen heeft gekozen om in armoede op te groeien en geen van deze kinderen kan met eigen handelen aan de armoede van zijn of haar ouders ontsnappen. En het is juist deze groep die het het zwaarst te verduren krijgt als de openbare financiën gaan knellen. De afruil tussen een sluitende begroting en stijgende kinderarmoede streeft echter zijn doel voorbij. We kunnen ons armoede immers helemaal niet veroorloven. Schooluitval, slechte binding aan de arbeidsmarkt, sociale isolatie, afkeer van de samenleving en, voor vandaag, leefstijl en ongezondheid worden allemaal in sterke mate bepaald door de sociaaleconomische positie waar iemand als kind in zit of zat. Gezien de domeinoverstijgende aard van gezondheid is goed gezondheidsbeleid daarom integraal en toetst het het gehele gemeentelijke beleidspakket aan de impact op de gezondheid van kinderen, jongeren, volwassen en ouderen van alle sociaal economische groepen. De eerste twee decennia van de 21ste eeuw zullen de boeken ingaan als het tijdperk van eigen regie, maar is eigen regie niet een sprookje? De unieke eigenschap van mensen is juist ons vermogen tot samenwerken. Samen kunnen mensen een mens op de maan zetten, alleen zijn ze eenzaam. In het gezondheidsdomein is eigen regie gevat in de beweging rond positieve gezondheid.

Maar er is niets positiefs aan positieve gezondheid, het legt de schuld van ongezondheid bij het individu. Gezondheid is echter niet enkel een individuele verantwoordelijkheid, het is een samenspel tussen individuele eigenschappen, de sociaaleconomische omstandigheden, maatschappelijke stabiliteit en de kwaliteit van preventie, zorg en verpleging waartoe iemand beschikking heeft. De komende decennia moeten daarom gaan over hoe de samenleving, inclusief de overheid en de wetenschap, werkt aan het duurzaam verbeteren van het gezondheidsvermogen van gebieden en groepen. Met telkens iets meer aandacht voor achterstandsgebieden en -groepen want zonder de middelen, tijd en kennis van een hoogopgeleide bubbel is het vechten tegen de bierkaai om vanuit burgers zelf problemen in wijk, school of sportvereniging op te lossen. Ter afronding, er is nog nooit een minister of wethouder afgetreden vanwege de gezondheidssituatie in het land of een gemeente, wel vanwege begrotingsproblemen. Om de balans tussen gezondheid en financiën te herstellen zal de gemeente heldere gezondheidsdoelen moeten stellen die even duidelijk zijn te volgen als de gemeentefinanciën.

Begin daarbij met doelen voor de ervaren, fysieke, mentale en sociale gezondheid van de inwoners van Groningen en bovenal: doe de belofte dat het aantal kinderen in armoede ook tijdens economische zware tijden duurzaam daalt, naar in ieder geval het niveau van Eindhoven, maar liefst natuurlijk lager.

Prah Ruger, Jennifer. "Health capability: conceptualization and operationalization." American Journal of Public Health 100.1 (2010): 41-49.