Initiatiefvoorstel In geouwehoer kan je niet wonen (CDA, 25-01-2026v2).pdf

Initiatiefvoorstel CDA Groningen In geouwehoer kan je niet wonen Van scheefwonen naar Schaefwonen Datum: 13 november 2025 Datum versie II: 25 januari 2026 Toelichting op de aanpassingen ten opzichte van versie 1 Dank aan het college voor het préadvies en aan de partijen die tijdens de commissievergadering van 21 januari jl. hun gedachten over ons initiatiefvoorstel hebben geuit. De toezegging met betrekking tot supervoorrang maakt het overbodig om dit onderdeel in stemming te brengen. Daarom is dit uit het dictum verwijderd. Mijn fractie hecht aan de toepassing van lokale binding binnen koopgarant om doorstroming binnen onze gemeente aan te jagen en het maatschappelijke rendement van de maatregel te maximaliseren. Ondanks de zeer gewaardeerde toezegging om de herkomst van kopers op te nemen in de evaluatie na de eerste drie projecten houden wij dit voorstel daarom in stand. Het préadvies heeft ons overtuigd dat de gevraagde ophoging van het aandeel seniorenwoningen in de woningbouw bij De Nieuwe Held te laat in het proces komt. Daarom is dit voorstel uit het dictum geschrapt. Geachte leden van de gemeenteraad van Groningen, Hierbij leggen wij u het initiatiefvoorstel ‘In geouwehoer kan je niet wonen, van scheefwonen naar Schaefwonen voor en vragen wij preadvies aan het college van burgemeester en wethouders.

Jan Schaefer, wiens gecensureerde, maar fameuze uitspraak ‘in geouwehoer kan je niet wonen’ tot titel van dit voorstel is gemaakt, was banketbakker, Tweede Kamerlid, staatssecretaris en Amsterdams wethouder. In die laatstgenoemde rol groeide hij uit tot een voorvechter van volkshuisvesting en een inspiratiebron voor vele generaties Rijnlands denkende politici. Inleiding De overheid heeft de grondwettelijke taak om zorg te dragen voor voldoende woongelegenheid. Daar zijn overheden de afgelopen jaren niet in geslaagd. De hieruit voortgevloeide schaarste heeft grote gevolgen voor Groningers van alle leeftijden, achtergronden en inkomensgroepen. Het heeft onze woningvoorraad tot een toneel van doorgeschoten marktwerking en kansenongelijkheid gemaakt. Dit kan doorbroken worden door een verdere omwenteling van woningmarkt naar volkshuisvesting. Als gemeenteraad kunnen we de onevenwichtige en onrechtvaardige effecten van schaarste in de woningvoorraad bestrijden, door verder te sturen binnen de woonruimteverdeling. Met dit voorstel leggen wij de gemeenteraad keuzes voor, om meer Groningers passend te huisvesten. Gehuurde pijn en de gijzeling van generaties Het tekort aan betaalbare en passende woningen maakt veel kapot in mensenlevens. Het beperkt de bestaanszekerheid en het geluk van mensen.

Veel jongeren missen de vrijheid om op zichzelf te kunnen wonen en zitten, door een gebrek aan mogelijkheden, jarenlang ‘opgesloten’ op de zolder van hun ouders1 en veel stelletjes moeten langer wachten op een passende woning om een gezinnetje te starten2. Nu, tegen alle beloftes van voormalig minister Bussemaker3 in, de bruteringsfactor verder is aangescherpt4 boksen veel starters, met hun handen steeds steviger op de rug gebonden, tegen 1 https://www.nji.nl/nieuws/jongeren-wonen-langer-thuis 2 https://nidi.nl/demos/later-een-eerste-kind-door-slechtere-economische-omstandigheden/ 3 https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2415645-leenstelselstudenten-protesteren-tegen-misgelopen-14-000-euro 4 https://vastgoedactueel.nl/studielening-drukt-volgend-jaar-zwaarder-op-maximale-hypotheek/

kapitaalkrachtigere concurrentie. Daarmee is intergenerationele welvaart een centrumpositie binnen onze woningvoorraad gaan innemen. We prijken in de top van EU-landen waar het grootste deel van ons inkomen wegvloeit aan woonlasten5 en hierbij worden vooral huurders6 en specifiek jonge huurders, tot vijfendertigjarige leeftijd7, zeer fors geraakt. Niet alleen is de woonquote van huurders acht tot tien procent hoger dan die van woningeigenaren, ook bouwen huurders hiermee nul vermogen op, terwijl woningeigenaren met een lagere woonquote en forse belastingvoordelen8 vermogen opbouwen. Bovendien is de netto toevoeging sociale huurwoningen, in onze gemeente, negatief over de voorbije twee kalenderjaren 9. Iedere drie jaar wordt groot onderzoek gedaan naar de woonsituatie van huurders en eigenaarbewoners. Hoewel de netto huurquote lichtjes afnam waren huurders in 2024 meer geld kwijt aan hun totale woonlasten dan in 2021. De woonquote, de verhouding tussen de totale woonlasten en het netto besteedbare inkomen, nam toe van 33,3% in 2021 naar 34,4% in 202410. Vooralsnog is het tegengaan van scheefwonen beperkt tot toewijzing door corporaties11 binnen een marginale netto toevoeging van sociale huurwoningen12.

Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken woont maar liefst 12% van de huurders duur scheef en 7% van de huurders goedkoop scheef, waarbij goedkoop scheefwonen oploopt tot 29% bij stellen in de leeftijdsgroep tussen de 35 en 64 jaar oud13. In deze cijfers en discussie worden huishoudens die te duur huren onder de liberalisatiegrens bovendien niet of nauwelijks in kaart gebracht. Omdat er zo weinig woningen beschikbaar zijn, is het voor huishoudens die minder te besteden hebben, moeilijk om nee te zeggen tegen een woning die eigenlijk te duur is. Deze hoge woonlasten zorgen voor financiële problemen, stress en onzekerheid14. Tegelijkertijd is het om dezelfde reden, voor mensen die meer te besteden hebben, moeilijk om ‘door te stromen’ naar een volgende woning. Dit gebrek aan ‘doorstroming’ zorgt ervoor dat steeds meer mensen in een woning wonen die eigenlijk niet bij hun levensfase of financiële mogelijkheden past. Veel ouderen vinden geen passende seniorenwoningen15 om naar door te stromen en houden daardoor woningen in gebruik die inmiddels veel passender zijn geworden voor jongere generaties 16. Hier ligt een belangrijke sleutel om een verhuisbeweging op gang te brengen die meerdere generaties Groningers naar een passende woning brengt17.

Van één verhuizing naar een meervoudige verhuisbeweging In prognoses tot en met 2030 heeft de gemeente Groningen een tekort van tienduizend woningen18. Hoewel we aan de vooravond van enkele grote ontwikkelingen in onze gemeente staan, is op korte termijn meer inzet dan enkel nieuwbouw nodig om meer Groningers passend te huisvesten. Het bevorderen van doorstroming binnen onze gemeente is cruciaal. De voorstellen in dit initiatiefvoorstel beogen uit één verhuizing een meervoudige verhuisbeweging te creëren. Een verhuisketen ontstaat immers doordat ‘wanneer een huishouden binnen de gemeente naar een nieuwe woning verhuist, het 5 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/22/relatieve-woonlasten-in-nederland-hoger-dan-in-meeste-eu-landen 6 https://www.dijkstramakelaardij.nl/nieuws/welk-percentage-van-het-inkomen-wil-je-besteden-aan-wonen/t318e58/ 7 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/37/aandeel-woonlasten-in-inkomen-hoogst-voor-jonge-alleenwonende-huurders 8 https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/koopwoning/content/hypotheekrente-aftrekken 9 https://financien.groningen.nl/ 10 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/04/10/kernpublicatie-woon-24 11 https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Preadvies-op-initiatiefvoorstel-van-de-VVD-over-Hoe-het-kan.pdf 12 https://financien.groningen.nl/ 13

https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2024/12/18/solidariteit-in-nederland-op-het-gebied-van-

wonen/Achtergronddocument+1+Analyse+databestand+WoON+%28aangepaste+versie+januari+2025%29.pdf 14 https://www.nibud.nl/download/9840/?tmstv=1752495346 15 https://www.dnb.nl/algemeen-nieuws/nieuws-2023/1-8-miljoen-huishoudens-woont-liever-anders/ 16 https://www.nvm.nl/nieuws/2025/nvm-bouwen-voor-ouderen-is-de-sleutel-tot-betere-doorstroming-op-de-woningmarkt/ 17 https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2025/05/21/woningen-ouderen 18 https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-2-Woningbehoefteonderzoek-regio-Groningen-Assen.pdf 2

een woning achterlaat die beschikbaar komt voor andere woningzoekenden’ en ‘dit zogenoemde doorstroomeffect meerdere verhuizingen op gang kan brengen’19. Van scheefwonen naar schaefwonen Hoewel een gemeente niet pardoes een blik woningen kan opentrekken of fundamentele fouten in Haags beleid kan wegstrijken, is het aan ons om keuzes te durven maken die nodig zijn om meer Groningers passend te huisvesten. Het tekort aan passende en betaalbare woonruimte doet een beroep op de politiek als verdeler van schaarste. Dit voorstel werkt de sporen huurkoop en lokale binding uit en beoogt enkele specifieke ontwikkelingen in de ontwikkelgebieden de Nieuwe Held en de Suikerzijde.

19 https://gemeenteraad.groningen.nl/rekenkamer/Rekenkamerrapport-Doorstroming-en-Woningbouwprogrammering-2.pdf

3

Huurkoopconstructie In tegenstelling tot woningeigenaren verkrijgen huurders met hun woonlasten geen eigendom of vermogen. Deze scheefgroei wordt versterkt door de forse woonquote van huurders. Met een huurkoopconstructie kunnen koopwoningen in het bereik worden gebracht van Groningers die daar nu geen zicht op hebben. In combinatie met lokale binding kan het bovendien een meervoudige verhuisbeweging op gang brengen, waarmee sociale huurwoningen vrijkomen voor Groningers die dit het hardst nodig hebben. Bestaande huurkoopconstructies In Vlaanderen hebben een bouwbedrijf en een zogenoemde maatschappelijke ‘impactbelegger’ hamsterhuren20 uitgerold. Bij aanvang van deze huurkoopconstructie wordt zowel een huurcontract als een optionele aankoopoptie afgesloten. Vervolgens hebben huurders tien jaar de tijd om de betreffende woning met een koperskorting, die uit maximaal vijf jaar betaalde huurbedragen bestaat, aan te kopen of van koop af te zien. In Nederland ontwikkelen zich momenteel een handvol kleine huurkoopconstructies21 waarin huurders in de vrije sector met een regulier huurcontract en een marktconforme huursom een koopoptie verkrijgen of koopverplichting aangaan tegen een vooraf getaxeerde prijs. Ook wordt hierbij doorgaans een korting op eventuele tussentijdse waardestijging opgenomen.

Schetsen van een Gronings model Dit voorstel schetst hoofdlijnen voor een Groningse huurkoopconstructie voor corporatiewoningen, waarbij de volgende overwegingen de basis vormen: • • • • •

extra beslag op de middelen van woningcorporaties bemoeilijkt investeringen in nieuwbouw sinds juli 2024 moeten woningcorporaties die een woning verkopen deze eerst aanbieden aan de zittende huurder middenhuurwoningen zijn verliesgevend voor corporaties en verlies kan slechts in beperkte mate worden gecompenseerd door waardegroei met het instrument verkoop onder voorwaarden is het woningcorporaties toegestaan om een woning onder de marktwaarde te verkopen aan een zittende huurder om weglek van maatschappelijke middelen te beperken moeten ‘kortingen’ worden verrekenend bij wederverkoop

Dit voorstel beoogt Groningse huishoudens, die de inkomensgrenzen van sociale huur meerjarig zijn ontstegen, te verleiden om door te stromen en zodoende 1) een koopwoning in het bereik te brengen van Groningers die daar nu geen zicht op hebben en 2) een meervoudige verhuisbeweging op gang te brengen waarmee sociale huurwoningen vrijkomen voor Groningers die dit het hardst nodig hebben. De rol van woningcorporaties Zonder toekomstige bouw mee te rekenen geeft de woningwet ruimte tot 2000 middenhuurwoningen in corporatiebezit22. Op dit moment bezitten corporaties binnen onze gemeente ca. 750 woningen in het middenhuur segment. De in dit voorstel opgenomen inzet betekent een verdubbeling. Daarmee wordt de gevraagde maatschappelijke bijdrage van corporaties binnen dit segment vergroot. Daarom is het van belang om de impact op corporaties op enkele onderdelen te verzachten. 20 https://www.hamsterhuren.be/nl/faq 21 https://open.overheid.nl/documenten/8700cc42-064d-4b8b-8685-8dfe1f93c25d/file 22 https://www.vbtm.nl/downloads/woningwet-uitgelegd-hip-2021-93.pdf

4

Omdat middenhuur verliesgevend is, laat het geschetste Groningse model de waardegroei van woningen zoveel mogelijk ongemoeid. Hiermee kunnen corporaties de verliesgevendheid enigszins blijven compenseren. Daarnaast grijpen we de grote ontwikkellocaties aan om een Groningse huurkoopconstructie gefaseerd uit te rollen. Dit biedt relatief eenvoudig de mogelijkheid om de beoogde middenhuurwoningen toe te voegen buiten sociale huurcomplexen. Op die manier wordt het minder complex voor corporaties om deze woningen na verloop van tijd te verkopen. Voorgestelde koperskorting In een constructie waarin bij aanvang van de huur zowel een huurcontract als een overeenkomst over een optionele aankoopoptie wordt afgesloten, kan een koperskorting in mindering worden gebracht op de koopsom. Deze koperskorting moet worden gefinancierd uit een nader vorm te geven fonds. Hoewel het beoogde model een koppeling aanbrengt tussen betaalde huurbedragen en de omvang van de koperskorting, levert de constructie geen gederfde huurinkomsten voor corporaties op. De betaalde huurbedragen vormen slechts de basis voor een berekening en worden in werkelijkheid niet gereserveerd voor de korting. In de voorgestelde constructie: -

ontstaat een koperskorting, welke een maximale omvang kan aannemen, van een kwart van de in de eerste tien jaar betaalde huurbedragen wordt de koperskorting niet door de verhuurder gefinancierd, maar vanuit een fonds in de vorm van een gedeelde vennootschap of een andere entiteit is binnen een dergelijk fonds naast de gemeente ook ruimte voor woningcorporaties, zogenoemde maatschappelijke investeerders en impactbeleggers krijgen huurders twaalf jaar de tijd om de aankoopoptie te lichten kan in een niet geïndexeerde berekening van de gereguleerde middenhuur een maximale koperskorting van 35 duizend euro ontstaan23 kan in een niet geïndexeerde berekening een maximale financieringsopgave van 26¼ miljoen euro ontstaan wordt een koperskorting bij wederverkoop verrekend en deelt het fonds naar rato mee in de positieve waardeontwikkeling draagt de gemeente met verlaagde grondprijzen en regelruimte rond fabrieksmatige bouw mee aan de betaalbaarheid van de beoogde woningen kunnen woningcorporaties eventueel aan de betaalbaarheid van deze woningen bijdragen door inzet van verkoop onder voorwaarden

De beoogde doelgroep Met bestaande instrumenten kan nauwkeurig worden gestuurd op huishoudens die voor deze constructie in aanmerking komen. De beoogde doelgroep laat een sociale huurwoning in onze gemeente achter en is de inkomensgrenzen voor sociale huur meerjarig ontstegen. Het dictum dat in dit voorstel is opgenomen met betrekking tot huurkoop verzoekt het college: -

een huurkoopconstructie uit te werken waarmee 750 ‘goedkope’ scheefwoners binnen onze gemeente met voorrang kunnen doorstromen naar middenhuur met een koopoptie en hier met corporaties voldoende woningruimte voor aan te wijzen op de grote ontwikkellocaties.

23 https://www.volkshuisvestingnederland.nl/onderwerpen/wet-betaalbare-huur/hoe-werkt-de-wet-betaalbare-

huur/regulering-middenhuur 5

Lokale binding De huisvestingswet geeft gemeenten de mogelijkheid om voorrang te verlenen aan woningzoekenden op basis van binding aan de gemeente of een deel van de gemeente24. In voldoende bescherming van de vrijheid van vestiging heeft de wetgever reeds voorzien25 door het percentage waarop voorrang verleend kan worden te maximaliseren. Door lokale binding toe te passen kunnen we een verhuisketen opgang brengen, waardoor één vrijkomende woning, niet één maar meerdere Groningse huishoudens passend kan huisvesten26. De huidige krapte die tal van Groningers gijzelt dwingt ons om lef te tonen in onze rol als woonruimteverdeler. Het dictum met betrekking tot lokale binding verzoekt het college om: -

de kwalificatie ‘lokale binding’ te bepalen op het tenminste zes van de afgelopen tien jaren ingeschreven te hebben gestaan in de gemeente Groningen

Hoewel de definitie van lokale binding inherent subjectief is en iemand zich binnen een maand volop verankerd kan voelen in Groningen, zoals een ander zich na veertig jaar nog altijd ongebonden kan voelen, houdt de gekozen definitie een degelijke balans. Het geeft ruimte aan Groningse jongeren die nog thuiswonend zijn; aan studenten die na hun studie in Groningen blijven; aan jongeren die om te studeren of om welke andere reden dan ook zijn uitgevlogen en terug willen keren; en aan stadjers die voor het werk of de liefde tijdelijk ons pronkjuweel hebben verlaten. Koperskorting De voorgestelde huurkoopconstructie heeft veel overeenkomsten met de koperskorting, in de vorm van een uitgestelde betaling, waar Groningen in 2025 toe overging. Tegelijkertijd bestaan er ook grote verschillen tussen KoopGarant en de voorgestelde huurkoop. Een verschil is dat het bij huurkoop om een twaalfjarige aankoopoptie gaat, in plaats van om directe koop. Een ander verschil zit in het gemeentelijke risicogehalte, aangezien woningen bij wederverkoop binnen KoopGarant door de gemeente teruggekocht moeten worden27. Het dictum met betrekking tot lokale binding verzoekt het college om: -

lokale binding op te nemen als voorwaarde om in aanmerking te komen voor KoopGarant

Met koopgarant verloot de gemeente tenminste de komende vijfentwintig jaar ca. dertig woningen per jaar met een koperskorting onder inschrijvers. Hierbij geldt vooralsnog enkel een inkomenseis28. Dit voorstel beoogt naast de bestaande inkomenseis ook de voorwaarde van lokale binding op te nemen binnen de regeling koopgarant. Door toepassing van lokale binding kan een meervoudige verhuisbeweging binnen onze gemeente worden geborgd. Zodoende kan dezelfde investering meer Groningers passende huisvesting opleveren. Dit initiatiefvoorstel ziet op toepassing van lokale binding bij KoopGarant en huurkoop om: •

met dezelfde middelen het maatschappelijk rendement van deze maatregel te maximaliseren en zodoende een meervoudige verhuisbeweging binnen onze gemeente aan te jagen

24 https://vng.nl/sites/default/files/2024-04/20240424-bijlage-1-toelichting-wijzigingen-huisvestingswet-2014.pdf 25 https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2022D35114 26 https://gemeenteraad.groningen.nl/rekenkamer/Rekenkamerrapport-Doorstroming-en-Woningbouwprogrammering-2.pdf 27 https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Raadsvoorstel/Toepassing-KoopGarant.pdf 28 https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-Regeling-KoopGarant-Gemeente-Groningen.pdf

6

Seniorenwoningen Ondanks de forse ambities op het gebied van seniorenwoningen, zoals beschreven in de visie wonen mag voor niemand (een) zorg zijn en ons in 2022 aangenomen initiatiefvoorstel waardig ouder wonen, blijkt de toevoeging van seniorenwoningen lastig. Recent onderstreepte de Rekenkamer de noodzaak om de woningbouw voor seniorenwoning snel op gang te brengen en maakte inzichtelijk hoe bouw voor deze doelgroep een meervoudige verhuisbeweging op gang brengt die ook gezinnen, starters en studenten binnen onze gemeente aan een passende woning kan helpen29. Gezien de meerjarige veelheid aan onderzoeken die aantonen dat de woningmarkt van het slot kan worden gekregen door te bouwen voor senioren303132 en waaruit bovendien duidelijk wordt dat blinde focus op toevoeging in het betaalbare segment contraproductief werkt, is het tijd om de bestaande ban te breken. De beoogde ontwikkeling van plangebied de Nieuwe Held biedt volop mogelijkheden om seniorenwoningen te bouwen in een duurder segment. Met het nieuw in te richten centrum, een groene leefomgeving en de ontwerpen die volop patiowoningen bevatten kan invulling worden gegeven aan de ambitie om meer betaalbare, gelijkvloerse, goed ontsloten en in de nabijheid van winkels en (zorg)voorzieningen gelegen seniorenwoningen toe te voegen.

Door binnen deze ontwikkellocatie 50% van het duurdere segment, te reserveren voor seniorenwoningen en hier lokale binding toe te passen, kunnen we de noodzakelijke toevoeging van seniorenwoningen een forse impuls geven en een meervoudige verhuisbeweging in onze gemeente stimuleren. Het dictum op dit onderdeel is geschrapt n.a.v. de argumentatie in het préadvies Supervoorrang Hoewel het buiten de bevoegdheden van gemeenten ligt, hebben wij het college deze raadsperiode met herhaling bevraagd op regelgeving die leidt tot onnodige huishoudverdunning. Starre wetgeving rond de kostendelersnorm, het toeslagpartnerschap en het wettelijk partnerschap maken het in teveel gevallen onhaalbaar om samen te wonen. De vraag naar woningen kan drastisch afnemen wanneer dit wordt gemoderniseerd naar minder wantrouwige en meer pragmatische regelgeving. De acute woningnood vraagt op korte termijn om meer dan alleen bouwen. Aangezien in de drie volle begrotingsjaren van deze coalitie geen netto toevoeging binnen de sociale huurvoorraad is bereikt, moeten we kansen aangrijpen om de bestaande woningvoorraad optimaler te benutten. In aanvulling op de voorgenoemde ontwikkelingen, kiezen wij daarom voor supervoorrang in de sociale huur. Dit betreft de selecte groep Groningers die samen willen wonen in een grotere of anderszins meer passende sociale huurwoning en nu twee sociale huurwoningen bezetten.

In tegenstelling tot andere onderdelen in dit voorstel plaatsen wij supervoorrang boven urgentie. Immers hierdoor kunnen door de betreffende verhuisbeweging niet één maar twee Groningers met urgentie van woningruimte worden voorzien. Het dictum op dit onderdeel is geschrapt n.a.v. de toezegging in het préadvies

29 https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2025/05/21/woningen-ouderen 30 https://open.overheid.nl/documenten/3c7f2885-3392-4936-bd65-cfc5ff8bb7b2/file 31 https://www.eib.nl/wp-content/uploads/2024/02/EIB-Rapport-Ouderenhuisvesting-09022024-.pdf 32 https://www.cbre.nl/insights/viewpoints/eenzijdige-focus-op-betaalbare-seniorenwoningen-leidt-niet-tot-doorstroming

7

Woonwagenstandplaatsen Sinds woonwagenbewoners zich aan het einde van de negentiende eeuw vestigden in ons land, zijn deze mensen van de reis door overheden decennialang als last beschouwd33, gestigmatiseerd, gemarginaliseerd en geïsoleerd34. De laatste jaren heeft jurisprudentie van het College voor de Rechten van de Mens35 en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens36 een mensenrechtelijk kader37 gecreëerd, voor deze bevolkingsgroep38. Woonwagenbewoners zijn onder het begrip etnische minderheid gebracht39, hun culturele identiteit is erkend als mensenrecht40 en afwijkingen van het mensenrechtelijk kader zijn als discriminatie bestempeld. Dit voorstel concentreert zich op de hieruit voortvloeiende verplichting41 voor overheden om zorg te dragen dat “binnen afzienbare tijd, binnen beperkte onderlinge afstand tussen locaties en in familieverband kans moet zijn op een standplaats”42. Met de intrekking van de woonwagenwet43 hebben gemeenten de verantwoordelijkheid voor de huisvesting van deze beschermde doelgroep toebedeeld gekregen van het Rijk.

Hoewel de gemeente Groningen het aantal standplaatsen sindsdien heeft vergroot44 is het aantal standplaatsen in de regio Groningen nog altijd relatief laag, met een krappe 0,7 per duizend woningen ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 1,2 per duizend woningen45 en is het aantal wachtenden op de hoofdwachtlijst groter dan deze was toen Groningen in 1998 door het Rijk werd aangewezen als tekortgemeente46. In 2024 heeft de gemeente een voorkeurslocatie bepaald voor de toevoeging van dertig standplaatsen, waarbij wordt verwacht dat oplevering nog minimaal vijf jaar zal vergen47. Hoewel het college daarmee een stap zet is het niet genoeg. Sinds de intentie werd uitgesproken om dertig nieuwe standplaatsen toe te voegen aan het huidige aantal van grofweg 200 is de hoofdwachtlijst met 18 wachtenden gegroeid tot 90. Deze wachtlijst blijft de komende jaren alleen al door natuurlijke aanwas verder toenemen48, verdere groei van de hoofdwachtlijst door spijtoptanten of huishoudverdunning is allesbehalve uitgesloten en bovendien hangen er onder de hoofdwachtlijst ook een b en een c lijst. Met slechts dertig nieuwe standplaatsen neemt de wachttijd, die reeds tot meer dan tien jaar is opgelopen, niet af, maar iets minder hard toe. De beperkte Groningse toevoeging steekt met een aandeel van slechts drie procent bovendien schril af tegen de landelijk voorgenomen toevoegingen49.

Het is niet met het mensenrechtelijk kader te verenigen dat de wachttijd voor woonwagenbewoners zo is scheefgegroeid met die van reguliere woningzoekenden50. De huidige gemeentelijke inzet brengt Groningen niet dichterbij het voldoen aan het mensenrechtelijk kader. Het beperkt slechts de mate 33 Van Bochove & Burgers 2010 34 Mensen van de reis, woonwagenbewoners en zigeuners in Nederland 1868 – 1995, Cottaar, Lucassen & Willems 35 College voor de Rechten van de Mens, Oordeel 2015-119 gemeente Bloemendaal par. 3.18-3.19 36 EHRM 18-1-2001, nr. 27238/95; EHRM; EHRM 8 -12-2009, nr. 49151/07; EHRM 17-10-2013, nr. 27013/07 37https://www.researchgate.net/publication/314259960_Het_Woonwagenbeleid_in_Nederland_vanuit_een_Mensenrechtelij

k_Perspectief 38 ECRI-rapport 2013 par. 163-165. 39 Commissie Gelijke Behandeling, Oordeel 1999-065, 1997-120, 1997-119 en 1997-10 40 Mensenrechtencomité Verenigde Naties, General Comment nr. 16, par. 4 en par. 8 & nr. 23, par 6 41 https://publicaties.mensenrechten.nl/file/245cfb8e-f6aa-d6bc-b274-181f902e547f.pdf 42 https://www.volkshuisvestingnederland.nl/documenten/rapporten/2018/07/02/beleidskader-gemeentelijk-woonwagen-enstandplaatsenbeleid 43 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25333-3.pdf 44 https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85058NED/table?fromstatweb 45 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/09/15/herhaalmeting-2023-woonwagenstandplaatsen-innederland 46 https://pointer.kro-ncrv.nl/groot-tekort-aan-woonwagenstandplaatsen-al-20-jaar-nauwelijks-aangepakt 47 https://gemeente.groningen.nl/locatie-woonwagens 48 https://gemeente.groningen.nl/file/beleid-woonwagen-en-standplaatsen 49 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/10/23/kamerbrief-bij-herhaalmeting-2023woonwagenstandplaatsen-in-nederland 50 https://publicaties.mensenrechten.nl/file/245cfb8e-f6aa-d6bc-b274-181f902e547f.pdf 8

waarin we er verder van verwijderd raken. Daarom ziet dit voorstel op een verhoogde toevoeging van standplaatsen. Dit belang wordt, secundair aan voorgenoemde, onderstreept door nabije ruimtelijke ontwikkelingen, zoals de ontwikkeling van de Suikerzijde en uitspreiding van de gemeente Tynaarlo. De beschermde unieke eigenheid van woonwagenbewoners maakt dat nieuwe locaties in onze regio slechts op beperkte afstand van de ‘hoofdlocatie’ De Kring kunnen worden gevestigd51 zonder verder afbreuk te doen aan de eerder aangehaalde verplichting om zorg te dragen dat “binnen beperkte onderlinge afstand tussen locaties en in familieverband kans moet zijn op een standplaats”52. De ruimte in onze gemeente is schaars, terwijl de grondbehoefte groot en groeiend is. Met de ontwikkeling van de Suikerzijde staat een grote ontwikkeling op de rol, die grenst aan potentieel geschikte standplaatslocaties. Zowel om geschikte locaties uit het locatieonderzoek53 niet te verliezen, als om koppelkansen binnen de ontwikkeling en mogelijkerwijs zelfs binnen de grondexploitatie, zoals het verhogen van het aandeel sociale huur op de Suikerzijde, te kunnen benutten, is het ook vanuit gemeenschapsperspectief opportuun om juist nu ruimte voor extra standplaatsen aan te wijzen. Het dictum met betrekking tot lokale binding verzoekt het college om: -

de inzet van dertig nieuwe standplaatsen te verdubbelen naar zestig en daartoe een tweede geschikte locatie voor woonwagenstandplaatsen uit het locatieonderzoek op te nemen

Door een verdubbeling van de huidige inzet kan de wachtduur op een standplaats richting de vijf jaar worden teruggebracht en daarmee dichterbij de huidige wachttijd op een sociale huurwoning worden bewogen, met de kanttekening dat de wachttijden op een sociale huurwoning door forse toevoegingen de komende jaren zullen moeten afnemen. Dictum De gemeenteraad van Groningen verzoekt het college: -

-

een huurkoopconstructie uit te werken waarmee 750 ‘goedkope’ scheefwoners binnen onze gemeentegrenzen met voorrang kunnen doorstromen naar middenhuur met een huurkoopconstructie en hier in samenspraak met corporaties en andere partijen voldoende woningruimte voor aan te wijzen op de grote ontwikkellocaties. lokale binding op te nemen als voorwaarde om in aanmerking te komen voor KoopGarant. de kwalificatie ‘lokale binding’ te bepalen op het tenminste zes van de afgelopen tien jaren ingeschreven te hebben gestaan binnen de grenzen van de gemeente Groningen. de inzet van dertig nieuwe standplaatsen te verdubbelen naar zestig en daartoe een tweede geschikte locatie voor woonwagenstandplaatsen uit het locatieonderzoek op te nemen.

51 https://gemeente.groningen.nl/file/beleid-woonwagen-en-standplaatsen 52 https://www.volkshuisvestingnederland.nl/documenten/rapporten/2018/07/02/beleidskader-gemeentelijk-woonwagen-en-

standplaatsenbeleid 53 https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Collegebrieven/Locatieonderzoek-woonwagens 9