Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030.pdf

Raadsvoorstel

Onderwerp

Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030

Telnr.

14 050

Registratienummer Classificatie

Bijlagen 3

306039-2025 Openbaar

Portefeuillehouder

Wijnja

Langetermijn agenda (LTA) Raad

LTA ja: LTA nee:

Geheim

Vertrouwelijk (bij gebruik van persoonsgegevens)

Maand 12 Jaar 2025 Niet op LTA

Voorgesteld raadsbesluit

De raad besluit: I. kennis te nemen van het rapport van het burgerberaad “Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030”; II. kennis te nemen van de bestuurlijke reactie van het college op het burgerberaad “Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030”; III. de onderstaande adviezen van het burgerberaad “Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030” over te nemen en uit te voeren: a. 1. App en web: geoptimaliseerd; b. 4. Burgers bewust maken van Zero Waste levensstijl; c. 5. Campagne voor herbruikbare menstruatieproducten; d. 7. Continuering/verdere uitwerking adviezen burgerberaad; e. 13. Informatievoorziening op ondergrondse containers verduidelijken; f. 14. Informatie over scheiden afval voor nieuwe bewoners; g. 15. Jong geleerd, oud gedaan; h. 16. Leg het uit! Maak mensen ervan bewust dat hun hoeveelheid afval invloed heeft op hun heffing; i. 23. Voorlichting en communicatie over aanvraag container voor GFT-afval in stedelijke omgeving; j. 25. Weg met wegwerp (Go away/throw away!);

Samenvatting

Op 2 oktober 2024 heeft uw raad ingestemd met het organiseren van een burgerberaad Groningen Afvalvrij 2030, met als centrale vraag ‘hoe zorgen we blijvend voor minder afval in de gemeente Groningen’. Vanuit het burgerberaad is een adviesrapport opgeleverd, die getoetst is op basis van de volgende vastgestelde criteria uit de startnotitie. Het betreft hier effectiviteit, uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en geldigheid. Op basis van deze toetsing adviseren wij uw raad om de direct uitvoerbare adviezen over te nemen en op te nemen in de nieuwe Routekaart Groningen Afvalvrij 2026-2030. Daarnaast adviseren wij uw raad om de potentieel uitvoerbare adviezen, die nader uitgewerkt dienen te worden over te nemen en als uitwerkingsopdracht op te nemen in de nieuwe Routekaart Groningen Afvalvrij 2026-2030.

B&W-besluit d.d.: 04-11-2025

Vervolg voorgesteld raadsbesluit

IV.

V.

VI. VII.

de onderstaande adviezen van het burgerberaad “Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030” eerst nader uit te werken en na uitwerking mogelijk over te nemen. a. 2. Babybox; b. 3. Bewustwording scheiding GFT-afval; c. 6. Communicatie over afval-app Groningen; d. 8. Duurzame hubs (repair café, lenen en ruilen); e. 9. Fysieke informatiekaart; f. 10. GFT-afvalbakken in alle buurten; g. 12. Grofvuil ophalen: servicegericht en goedkoper; h. 18. Opvallende afvalbakken op straat; i. 19. Pilot verpakkingsvrij winkelen; j. 20. Schonere binnenstad tijdens uitgaansleven; k. 21. Stoepverkoop – vrijmarkt in de wijk; l. 22. Van bewustwording naar gedragsverandering; m. 24. Voorzieningen op maat voor GFT-inzameling; de onderstaande adviezen van het burgerberaad “Groninger Burgerberaad Afvalvrij 2030” niet over te nemen: a. 11. Grofvuil aan huis: gratis grofvuil?; b. 17. Maak huisvuilpassen bruikbaar voor elke ondergrondse container; de incidentele kosten van de adviezen zoals opgenomen onder dictumpunt III vast te stellen op 495 duizend euro en deze te dekken door een onttrekking uit de voorziening afvalstoffenheffing; de structurele kosten van de adviezen zoals opgenomen onder dictumpunt III vast te stellen op 385 duizend euro en deze te betrekken bij de tariefbepaling afvalstoffenheffing 2027.

Aanleiding en doel

In uw raadsvergadering van 31 januari 2024 is onze collegebrief “Stand van zaken Afvalbeleid 2023” besproken. Hieruit blijkt dat we bij de uitvoering van de Routekaart Groningen Afvalvrij 2026 goed op schema liggen en zelfs iets voorlopen op de gestelde mijlpalen. Naar aanleiding van vragen vanuit uw raad en een motie van GroenLinks en de Partij voor de Dieren is besproken of aanvullende maatregelen wenselijk zijn om de ambitie Groningen Afvalvrij 2030 te realiseren. Daarbij is het voorstel gedaan om samen met inwoners te zoeken naar oplossingen, bij voorkeur via een burgerberaad. Wij hebben aangegeven positief te staan tegenover dit instrument als krachtige vorm van burgerparticipatie. De inzet van een burgerberaad kan maatregelen vanuit nieuwe invalshoeken opleveren, en kan bijdragen aan een breed draagvlak voor het huidig en toekomstig afvalbeleid. In lijn hiermee presenteerden wij u de startnotitie voor een Gronings burgerberaad Afvalvrij 2030, als versterking van de Routekaart Groningen Afvalvrij 2026–2030. Op 2 oktober 2024 heeft uw raad ingestemd met de uitvoering van het burgerberaad. Kader

Als gemeente hebben we de wettelijke verplichting om zorg te dragen voor het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval binnen onze gemeentegrenzen. Op mondiaal, Europees en nationaal niveau zijn ambities en doelstellingen opgesteld over het beperken van het ontstaan van afval en hergebruik van grondstoffen uit afval. De lokale overheid heeft een belangrijke rol in de realisatie van deze doelstellingen. In het coalitieakkoord “Het begint in Groningen” zijn de doelen op het gebied van afval en grondstoffen bevestigd, met als hoofddoel dat Groningen in 2030 Afvalvrij is. Daarnaast staat genoemd dat participatie en bewustwording van inwoners rondom het thema circulariteit wordt bevorderd. Het instrument burgerberaad kent bij de toepassing binnen de gemeentelijke context geen specifiek wettelijk kader. Het instrument kan worden ingericht en uitgevoerd binnen de reguliere kaders van de Gemeentewet. Met de instemming met de startnotitie voor het Gronings Burgerberaad Afval heeft uw raad op 2 oktober 2024 ingestemd met de onderstaande hoofdvraag aan het burgerberaad en de toetsingskaders waarbinnen de adviezen van het burgerberaad worden beoordeeld. Dat gaf vooraf duidelijkheid aan het burgerberaad. Het bindt uw raad ook aan de toezegging dat

2

adviezen die vallen binnen de vraagstelling en die een toetsing aan de gestelde kaders doorstaan, in beginsel gelden als “uitvoerbaar” en dat deze adviezen in principe worden overgenomen in het toekomstig afvalbeleid. Argumenten en afwegingen

De volgende hoofdvraag is door uw raad voorgelegd aan het Burgerberaad: Hoe zorgen we blijvend voor minder afval in de gemeente Groningen? Daarnaast zijn door uw raad in het verlengde van de hoofdvraag de hieronder geformuleerde subvragen vastgesteld: 1. 2. 3.

4.

5.

Hoe zorgen we als gemeenschap (inwoners, bezoekers en bedrijven) dat we minder afval produceren? Dit kan bijvoorbeeld gaan over bewustwording, hergebruik en reparatie, gedragsverandering en faciliteiten. Hoe kunnen we meer afval als grondstof benutten, zodat we (nog) minder afval hoeven te verbranden? Dit kan bijvoorbeeld gaan over recycling en afvalscheiding of circulaire economie. Hoe zorgen we op een eerlijke manier voor minder afval voor iedereen in de gemeente? Dit kan bijvoorbeeld gaan over economische gelijkheid, inclusiviteit en toegankelijkheid, maar ook communicatie en participatie. Hoe zorgen we ervoor dat de gemeente Groningen, inwoners, ondernemers en producenten gemotiveerd worden om samen te werken aan minder afval? Dit kan bijvoorbeeld gaan over gezamenlijke doelen, burgerbetrokkenheid, gemeenschapsbetrokkenheid of samenwerkingsvormen. Welke aansprekende praktijkvoorbeelden kunnen we toepassen op de Groninger situatie? Dit kan bijvoorbeeld gaan over inspirerende bewonersinitiatieven of best practices van andere gemeenten of het buitenland.

Uw raad heeft de volgende toetsingskaders vastgesteld als onderdeel van de opdracht aan het Burgerberaad. • • • • •

Effectief: de adviezen worden overgenomen als ze effectief zijn. Dit betekent dat het advies leidt tot een verhoging van het hergebruik van afval of het verminderen van het volume huishoudelijk restafval. Uitvoerbaar: de adviezen moeten praktisch uitvoerbaar zijn. Dit betekent dat de adviezen vallen binnen de gemeentelijke bevoegdheden en technische mogelijkheden. Betaalbaar: de adviezen moeten financieel haalbaar zijn. Dit betekent dat ze niet mogen leiden tot een substantiële verhoging van de afvalstoffenheffing. Geldig: de adviezen moeten juridisch verantwoord zijn en moeten voldoen aan de geldende (lokale) wet- en regelging. Gedragen: de adviezen moeten breed draagvlak hebben. Dit betekent dat de adviezen door een meerderheid van het burgerberaad worden gesteund. Hoe deze meerderheid precies wordt gedefinieerd bepaalt het burgerberaad.

Evaluatie burgerberaad In samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen is een onafhankelijke evaluatie uitgevoerd van het Burgerberaad. Deze evaluatie onderzoekt de impact van het Burgerberaad op perspectieven en praktijken rondom publieke participatie en afvalbeleid, met speciale aandacht voor de ambitie van Groningen om in 2030 Afvalvrij te zijn. De studie richt zich op actieve deelnemers aan het Burgerberaad, inwoners van Groningen en gemeentelijke functionarissen. De volgende vragen staan centraal: wat is de invloed van het Burgerberaad op: • • • •

de perceptie van de doelstelling ‘Groningen Afvalvrij in 2030’ het gedrag en de normen rondom afvalbeheer in Groningen het democratisch zelfvertrouwen onder inwoners het vertrouwen en de verbondenheid tussen inwoners en de gemeente

3

Daarnaast is in de evaluatie onderzocht hoe actieve deelnemers het proces zelf hebben ervaren – waaronder of zij zich gehoord voelden en in hoeverre zij zinvol konden bijdragen aan de adviezen. De dataverzameling is nog niet volledig afgerond; enkele metingen en aanvullende analyses moeten nog worden uitgevoerd. De verwachting is dat dit voor het einde van het jaar is afgerond. Doorlopen proces Begin dit jaar ging het “Groninger Burgerberaad Afval 2030” van start. Als eerste werd een “multi-channel” publiekscampagne uitgevoerd met als doel alle inwoners te informeren over en te enthousiasmeren voor deelname aan het burgerberaad. Een aselecte steekproef van 15.000 inwoners kreeg een persoonlijke uitnodiging om deel te nemen aan het burgerberaad. 830 inwoners gaven aan interesse te hebben in deelname. Op basis van de response werd een groep van 120 inwoners geselecteerd dat een goede afspiegeling vormt van de inwoners van de gemeente qua leeftijd, gender, postcode en soort woning. Het burgerberaad vond plaats van maart tot en met juli. In 6 bijeenkomsten heeft het beraad zich gebogen over de hoofdvraag en subvragen. De eerste drie bijeenkomsten hebben in het teken gestaan van het informeren en leren voor de deelnemers. Er zijn interne en externe experts geconsulteerd en de deelnemers zijn op excursie geweest naar een aantal relevante locaties in en buiten de gemeente.

In de laatste drie bijeenkomsten heeft het burgerberaad gewerkt aan het opstellen van de adviezen. Na de vierde bijeenkomst zijn de conceptadviezen van feedback voorzien door deskundige ambtenaren. Op 5 juli heeft het burgerberaad in zijn zesde en laatste bijeenkomst gestemd over 30 conceptadviezen. In die stemming zijn 25 adviezen aangenomen met meerderheid van 66%. Volgens de stemprocedure die het burgerberaad voor zichzelf had vastgesteld zijn dat de adviezen die het burgerberaad voorlegt aan u als gemeenteraad. De adviezen incl. een uitgebreide toelichting over het hele proces zijn te lezen in het adviesrapport (bijlage 1). In het rapport van het burgerberaad zijn ter informatie ook de adviezen opgenomen die geen meerderheid van 66% hebben gehaald en die om die reden niet in deze besluitvorming zijn meegenomen. Dit rapport is op 1 oktober officieel uitgereikt aan ons als college en aan een afvaardiging van uw gemeenteraad. Alle adviezen, inclusief de niet aangenomen adviezen zijn getoetst op basis van de vastgestelde toetsingskaders. Op basis hiervan hebben wij in onze reactie aangegeven welke adviezen uitvoerbaar zijn, welke niet, welke nadere uitwerking vergen maar mogelijk uitvoerbaar zijn, en welke door het burgerberaad zijn afgewezen. Daarnaast zijn ook de financiële consequenties, de impact en de uitvoeringsplanning per advies benoemd.

Deze toetsing per advies vindt u in het preadvies van ons op het burgerberaad. Adviezen burgerberaad Het burgerberaad heeft 30 adviezen opgeleverd, waarna 25 adviezen de vastgestelde meerderheid van 66% hebben gehaald. Deze 25 aangenomen adviezen kunnen worden onderverdeeld in vier relevante subcategorieën: communicatie, afvalpreventie, GFT-inzameling en zwerfafval. Binnen deze categorieën is er sprake van inhoudelijke overlap, wat wijst op de onderlinge samenhang van de thema’s. Adviezen 1,3,6,9,13,14,16,22,23,26 en 28 hebben te maken met communicatie. De afgelopen periode is er veel aandacht geweest voor communicatie rondom afval en grondstofhergebruik. Het burgerberaad geeft aan dat daar ruimte is voor verbetering. Het burgerberaad verzoekt ons dan ook om de communicatie te versterken (meer en anders). Adviezen 3,9,16, 20 en 22 zijn gericht op het bevorderen van bewustwording. Deze adviezen hebben dezelfde onderliggende gedachte: de meeste mensen staan positief tegenover het doel Afvalvrij maar ze zien niet of onvoldoende het verband tussen een afvalvrije gemeente en hun eigen gedrag. Adviezen 1,3,6,13 en 23 zijn gericht op concreet handelingsperspectief voor inwoners. Voor al deze adviezen geldt dat we hier al over communiceren, dat we werken aan manieren om dit te verbeteren en dat we ons graag buigen over de suggesties die het burgerberaad geeft.

Adviezen 3, 10, 23 en 24 zijn gericht op het bevorderen van GFT-scheiding. Momenteel wordt in pilotvorm GFTinzameling bij hoogbouw gestimuleerd. Met de pilot bekijken we hoe groot de behoefte is om GFT te scheiden en hoe we GFT-scheiding zo gemakkelijk mogelijk kunnen maken. We willen bekijken hoe we de inzichten uit de pilot kunnen gebruiken bij deze adviezen. Advies 14 is gericht op een specifieke doelgroep, namelijk nieuwe inwoners. Het is een logische gedachte om nieuwe inwoners van Groningen meteen mee te nemen in ‘hoe wij het hier doen’. Dit sluit aan bij onze inzet op onder andere de jaarlijkse instroom van studenten. Wij zullen bezien hoe we de communicatie kunnen versterken en hoe we dit op alle nieuwe inwoners richten.

4

Onderbouwing besluit Direct uitvoerbare adviezen Het betreft hier de volgende 10 adviezen: • 1. App en web: geoptimaliseerd; • 4. Burgers bewust maken van Zero Waste levensstijl; • 5. Campagne voor herbruikbare menstruatieproducten; • 7. Continuering/verdere uitwerking adviezen burgerberaad; • 13. Informatievoorziening op ondergrondse containers verduidelijken; • 14. Informatie over scheiden afval voor nieuwe bewoners; • 15. Jong geleerd, oud gedaan; • 16. Leg het uit! Maak mensen ervan bewust dat hun hoeveelheid afval invloed heeft op hun heffing; • 23. Voorlichting en communicatie over aanvraag container voor GFT-afval in stedelijke omgeving; • 25. Weg met wegwerp (Go away/throw away!). Wanneer we spreken over adviezen die voldoen aan de voorwaarden, dan gaat het om adviezen die binnen de kaders vallen. Deze adviezen zijn direct uitvoerbaar, en ons advies is dan ook om ze over te nemen. Deze adviezen dragen direct en zichtbaar bij aan de hoofdvraag, hoe zorgen we blijvend voor minder afval in de gemeente Groningen en kunnen goed door ons worden uitgevoerd, doordat ze aansluiten bij het bestaande beleid, het bestaande beleid aanvullen of goede nieuwe ideeën zijn. Deze adviezen worden opgenomen in de nieuwe Routekaart Groningen Afvalvrij 2026-2030. Adviezen vergen nadere uitwerking Het betreft hier de volgende 13 adviezen: • 2. Babybox; • 3.

Bewustwording scheiding GFT-afval; • 6. Communicatie over afval-app Groningen; • 8. Duurzame hubs (repair café, lenen en ruilen); • 9. Fysieke informatiekaart; • 10. GFT-afvalbakken in alle buurten; • 12. Grofvuil ophalen: servicegericht en goedkoper; • 18. Opvallende afvalbakken op straat; • 19. Pilot verpakkingsvrij winkelen; • 20. Schonere binnenstad tijdens uitgaansleven; • 21. Stoepverkoop – vrijmarkt in de wijk; • 22. Van bewustwording naar gedragsverandering; • 24. Voorzieningen op maat voor GFT-inzameling. Bij de adviezen die nog nader onderzoek vergen, kunnen we stellen dat ze in potentie binnen de kaders vallen en potentieel uitvoerbaar zijn. Echter, deze moeten nog verder worden uitgewerkt voordat we daar een definitief oordeel over kunnen geven. Deze adviezen bieden interessante aanknopingsmogelijkheden om bij te dragen aan de hoofdvraag, hoe zorgen we blijvend voor minder afval in de gemeente Groningen. Echter vergen deze adviezen nog een verdiepingsslag op basis van de vastgestelde criteria. Dat is de reden dat deze adviezen zullen worden opgenomen in de nieuwe Routekaart 20262030 als uitwerkingsopdracht. Niet uit te voeren adviezen Het betreft hier de volgende 2 adviezen: • 11. Grofvuil aan huis: gratis grofvuil?; • 17. Maak huisvuilpassen bruikbaar voor elke ondergrondse container.

Deze adviezen dragen niet of te weinig bij aan de hoofdvraag, hoe zorgen we blijvend voor minder afval in de gemeente Groningen of voldoen niet aan de vastgestelde criteria, doordat ze bijvoorbeeld technisch of juridisch niet uitvoerbaar zijn.

5

Maatschappelijk draagvlak en participatie

Het burgerberaad over afvalbeleid vormde een krachtig voorbeeld van participatie op het hoogste niveau van de participatieladder: inwoners kregen de kans om directe invloed uit te oefenen op het beleid door samen adviezen te formuleren voor het nieuwe afvalbeleid van 2026 tot 2030. De opkomst en betrokkenheid waren hoog, en de samenstelling van het burgerberaad weerspiegelde goed de diversiteit van onze gemeente. Door inwoners op deze manier actief te betrekken, is niet alleen waardevolle inhoudelijke input verzameld, maar ook hopelijk het draagvlak voor toekomstige beleidskeuzes versterkt. De kracht van het burgerberaad zit in de combinatie van inhoudelijke diepgang en democratische vernieuwing. Gedurende het burgerberaad is er na iedere bijeenkomst een korte film gemaakt om een impressie van de bijeenkomsten te laten zien. Deze filmpjes zijn breed gedeeld via de diverse communicatiekanalen van de gemeente Groningen. Daarnaast is op woensdag 1 oktober een bijeenkomst georganiseerd op het Stadhuis, waar de aftermovie van het totale proces werd getoond en het adviesrapport is overhandigd door leden van het burgerberaad aan een afvaardiging van uw raad. Deze aftermovie is ook gedeeld via de diverse communicatiekanalen van de gemeente Groningen. Tevens is het adviesrapport opgesteld door de leden van het burgerberaad inzichtelijk via de website Groningenafvalvrij.nl.

Financiële consequenties

Eén van de toetsingscriteria is dat het advies niet mag leiden tot een significante stijging van de afvalstoffenheffing. Het burgerberaad heeft bepaald dat maximaal € 500.000 aan kosten kan worden gezien als niet significant. Alle adviezen zijn getoetst aan dit criterium. Er is een zo goed mogelijke inschatting van de kosten per advies gemaakt. Echter vraagt een aantal adviezen om nader onderzoek op dit punt. Dit staat dan ook aangegeven per advies. Bij overname van de direct uitvoerbare adviezen betekent dit een totale incidentele kostenstijging van maximaal € 495.000 in 2026. De structurele adviezen van in totaal € 385.000 worden vanaf 2027 meegenomen bij de tariefbepaling afvalstoffenheffing 2027. Deze kosten hebben een effect van € 3,20 per huishouden. Onderdeel van de inzichtelijk gemaakte kosten is formatieruimte. Op basis van de huidige formatie is het niet mogelijk om alle uitvoerbare adviezen uit te voeren en zal de formatie moeten worden uitgebreid. Deze kosten zijn dan ook meegenomen in de kosteninschatting per advies. Wij verwachten dat door het uitvoeren van deze adviezen de hoeveelheid restafval zal gaan dalen met als gevolg lagere verwerkingskosten. De verwachting is dan ook dat de lagere verwerkingskosten ervoor zullen zorgen dat de investeringen per advies deels of volledig worden terugverdiend tijdens of na uitvoer van de adviezen.

Echter zullen de totale kosten voor de verwerking van het restafval de komende jaren structureel stijgen, naar aanleiding van de maatregelen, die zijn aangekondigd in de Miljoenennota. Door deze structurele stijging zal een daling van de kg’s restafval zorgen voor een minder grote stijging van de verwerkingskosten. De adviezen die nader onderzocht moeten worden zijn niet opgenomen in het tabel. Het vervolg op deze adviezen zal onderdeel zijn van de nieuwe Routekaart Groningen Afvalvrij 2026 – 2030 die in 2026 aan u zal worden voorgelegd. Direct uitvoerbare adviezen Burgerberaad

Betaalbaar

1. App & Web

ja, uit huidig budget

4. Burgers bewust maken van Zero Waste levensstijl

€ 60.000

Incidenteel

5. Herbruikbare menstruatieproducten

€ 20.000

Incidenteel

7. Continuering adviezen Burgerberaad

€ 69.500/jaar

Structureel

13. Informatievoorziening ondergrondse containers

€ 30.000

Incidenteel

14. Informatie over scheiden afval voor nieuwe inwoners

€ 10.000/jaar

Structureel

15. Jong geleerd, oud gedaan

€ 305.500/jaar

Structureel

16. Leg het uit

ja, uit huidig communicatiebudget ja, uit huidig budget

23. Voorlichting en communicatie over aanvraag voor GFT afval in stedelijke omgeving 25. Weg met wegwerp

Incidenteel/structureel

ja, uit huidig budget

6

Totaal

€ 495.000

In onderstaand overzicht is de (verwachte) stand van de voorziening afvalstoffenheffing weergegeven.

De stand van de voorziening is voldoende om de kosten van de adviezen van het burgerberaad hieruit te dekken. De voorziening kan ingezet worden ter dekking van lasten van investeringen binnen de afvalstoffenheffing, zoals de Circulariteitshub (jaarlijks 1,9 miljoen euro). Vanuit de voorziening kunnen de komende jaren kosten worden gedekt en daarmee de hoogte van de afvalstoffenheffing worden gedempt. Uw raad heeft op 13 november 2024 bij het raadsvoorstel belastingtarieven 2025 besloten om tot 1 januari 2030 het maximumniveau van de voorziening afvalstoffenheffing van 4% van de omzet afvalstoffenheffing los te laten. Overige consequenties

Niet van toepassing. Vervolg

De aangenomen adviezen zullen worden opgenomen in de nieuwe routekaart Groningen Afvalvrij 2026-2030, die in 2026 aan u zal worden voorgelegd. Lange Termijn Agenda

Maand 12 / jaar 2025 Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen,

burgemeester, Roelien Kamminga

loco-secretaris, Bert Popken

Dit raadsvoorstel is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.

7