Bomenplan Groningen.pdf

Raadsvoorstel

Onderwerp

Bomenplan Groningen

Telnr.

14 050

Registratienummer Classificatie

Bijlagen 5

369558-2025 Openbaar

Portefeuillehouder

Wijnja

Langetermijn agenda (LTA) Raad

LTA ja: LTA nee:

Geheim

Vertrouwelijk (bij gebruik van persoonsgegevens)

Maand 1 Jaar 2026 Niet op LTA

Voorgesteld raadsbesluit

De raad besluit: I. kennis te nemen van de inspraaknota over het Bomenplan Groningen; II. het Bomenplan Groningen vast te stellen; III. kennis te nemen van het actieplan 2026-2030.

Samenvatting

Het Bomenplan Groningen vormt de leidraad voor het bomenbeleid in Groningen voor de komende 50 jaar. Het streeft naar minimaal 30% boomkroonbedekking per woonbuurt in 2075, gebaseerd op wetenschappelijke inzichten over gezondheid, verkoeling, biodiversiteit en sociale cohesie. Binnen de Omgevingswet fungeert het plan als beleidsvoornemen en bouwsteen van de Omgevingsvisie. De aanpak volgt het Urban Forest Master Plan, met een cyclisch proces van meten, plannen, uitvoeren en bijstellen. In 2022 bedroeg de boomkroonbedekking in het stedelijk gebied slechts 12,5%, met grote verschillen tussen buurten. Groei van de kroonbedekking vereist actief beleid, waarbij de nadruk ligt op kwaliteit en ecologische waarde in plaats van aantallen bomen. Belangrijke randvoorwaarden zijn spreiding van groen, soortendiversiteit, goede groeiplaatsen, boomkwaliteit en een evenwichtige leeftijdsopbouw. Het plan is tot stand gekomen met input van circa 60 organisaties, wat heeft geleid tot een breed gedragen concept. In het najaar van 2025 konden inwoners van Groningen reageren op het concept Bomenplan Groningen. Het definitieve bomenplan wordt nu voor vaststelling aangeboden aan de raad.

B&W-besluit d.d.: 9-12-2025

Vervolg voorgesteld raadsbesluit

Aanleiding en doel

Met onze brief van 15 september 2025 (kenmerk 271754-2025) hebben wij uw raad geïnformeerd over het concept Bomenplan Groningen. In deze brief hebben wij toegelicht dat het bomenbeleidsplan Haren (2010) en de bomenstructuurvisie ‘Sterke Stammen’ (2014) verouderd zijn en niet meer aansluiten bij de huidige opgaven. Bomen spelen een cruciale rol voor biodiversiteit, de mentale en fysieke gezondheid van onze inwoners en het tegengaan van hittestress en wateroverlast. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte toe door woningbouw, mobiliteit, energietransitie en klimaatverandering. Om hierop in te spelen is het beleid geactualiseerd volgens het Urban Forest Masterplan: een strategisch plan met een horizon van vijftig jaar waarin ook particulier groen wordt meegenomen. Het bomenplan bevat meetbare doelstellingen en een monitoringsysteem om voortgang en resultaten inzichtelijk te maken. Het vormt een bouwsteen voor de Omgevingsvisie en biedt een heldere langetermijnvisie op bomen en groeiplaatsen in het bebouwde gebied. Voor het opstellen van het concept hebben wij uitgebreid input opgehaald bij inwoners en organisaties. Na vaststelling van het concept is het plan ter inzage gelegd voor inspraak. De ontvangen reacties zijn verwerkt in de definitieve versie van het Bomenplan Groningen, die wij u hierbij ter vaststelling aanbieden. Kader

Natuurherstelwet vanuit de EU, Coalitieakkoord 2022-2026 “Het begint in Groningen, voor wat echt van waarde is”, Omgevingsvisie Levende Ruimte, Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare ruimte – Nieuwe ruimte, Groenplan Vitamine G, Uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen 2020-2024, bomenbeleidsplan Haren, bomenstructuurvisie ‘Sterke Stammen’. Argumenten en afwegingen

Groningen zet met het Bomenplan Groningen in op een gezonde, leefbare en klimaatbestendige gemeente. Het centrale doel is dat in 2075 elke woonbuurt minimaal 30% boomkroonbedekking heeft. Deze wetenschappelijk onderbouwde ambitie draagt bij aan gezondheid, verkoeling, biodiversiteit en sociale cohesie. Momenteel bedraagt de kroonbedekking in het stedelijk gebied 12,5% (peiljaar 2022) en zonder aanvullend beleid wordt in het meest positieve scenario slechts 20,8% kroonbedekking verwacht in 2075. Actief beleid is daarom noodzakelijk om ten minste 10% extra groei te realiseren. De focus ligt hierbij niet op aantallen bomen, maar op kwaliteit en ecologische waarde, met aandacht voor spreiding, soortendiversiteit, goede groeiplaatsen, boomkwaliteit en een evenwichtige leeftijdsverdeling. Het Bomenplan Groningen vormt het startpunt voor een periode van 50 jaar waarin we stapsgewijs werken aan het vergroten, verbeteren en versterken van het bomenbestand. Om onze doelen te realiseren nemen we maatregelen volgens vier actielijnen. De bijbehorende activiteiten staan in het actieplan 2026-2030, dat als bijlage is toegevoegd. De vier actielijnen zijn: 1. Behouden en beter beschermen Veel bomen in onze gemeente zijn volwassen exemplaren die al tientallen jaren bijdragen aan de kwaliteit van hun omgeving.

Juist deze bomen leveren de meeste baten op het gebied van schaduw, biodiversiteit en luchtkwaliteit. Om in 2075 een minimale boomkroonbedekking van 30% per woonbuurt te realiseren, moeten we allereerst de bestaande bomen behouden en beschermen. Dit doen we door (monumentale) groeiplaatsen te beschermen, groeiplaatsen te registeren en groeiplaatsen te verbeteren bij bomen die daar baat bij hebben. Daarnaast passen we het traditionele boombeheer aan om een betere balans te vinden tussen risicobeheersing en ecologische waarde. 2. Toevoegen en vervangen Om de boomkroonbedekking in Groningen te vergroten, worden bomen niet alleen behouden, maar ook duurzaam vervangen en nieuw aangeplant. Nieuwe bomen worden gelijkmatig gespreid in woonbuurten om koelte te bieden en soortdiversiteit wordt gestimuleerd. We investeren in groeiplaatsen, met als doel 1000 nieuwe groeiplaatsen in 2030 te realiseren. Via aanpassing van de APVG en bijbehorende beleidsregels maken we het mogelijk om bomen te vervangen die niet goed groeien en geen bijdrage leveren aan het realiseren van beleidsdoelen zoals vergroening, biodiversiteit of klimaatadaptatie. Dit geldt alleen als verbetering van de groeiplaats niet haalbaar is. Hiervoor passen we de APVG en de bijbehorende beleidsregels aan. Daarnaast stellen we een handreiking op voor het biodiverser inrichten van groeiplaatsen.

In 2025 is via het omgevingsprogramma groennormen een juridisch vastgelegde bomennorm geïntroduceerd binnen ruimtelijke ontwikkelingen. Deze norm biedt duidelijke richtlijnen voor het behouden en vergroten van de kroonbedekking in woonbuurten.

2

3. Samen en integraal werken Om 30% boomkroonbedekking te behalen, is samenwerking en een integrale aanpak noodzakelijk. We werken samen met groene organisaties, andere overheden, kennisinstellingen en inwoners om kennis te bundelen en vergroening te bevorderen. Ook stemmen we af met professionele stakeholders, zoals woningcorporaties en netbeheerders, om bomen een volwaardige plek te geven in ruimtelijke ontwikkelingen. We bundelen informatie over bestaande bomen, (gewenste) boomstructuren en boomkroonbedekking op een bomenstructuurkaart. Hierbij geven aan wat de ecologische, klimaat- en landschappelijke waarde van bomen is. Deze bomenstructuurkaart koppelen we aan de koppelkansenkaart, een integrale kaart die de ambities en projecten van de gemeente en nutspartijen in beeld brengt. 4. Monitoring Elke vier jaar evalueren we onze doelstellingen en indicatoren op basis van metingen, analyses en voortgang van projecten. Afhankelijk van de uitkomsten kunnen we besluiten om nieuwe projecten te starten, doelen bij te stellen of vast te houden aan de gekozen koers. Specifieke acties en projecten volgen hun eigen evaluatiecyclus. De monitoring richt zich op drie hoofdonderdelen: kroonbedekking, soortendiversiteit en leeftijdsdiversiteit. Relatie omgevingsprogramma groennormen Op 11 november 2025 hebben we het omgevingsprogramma groennormen vastgesteld voor ruimtelijke ontwikkelingen.

Deze normen bepalen de minimale hoeveelheid groen die aanwezig moet zijn in projecten en zorgen voor juridische borging. Het gaat om groen op daken, gevels, maaiveld en kruidenrijke groenvlakken. Onderdeel van deze groennormen is een bomennorm, gericht op het vergroten van de boomkroonbedekking binnen een project. Voor 'nieuwbouw uitbreiding’ en ‘reconstructie van een gehele buurt’ geldt een norm van minimaal 30% kroonbedekking. Voor ‘nieuwbouw inbreiding’ en ‘herinrichting van één straat of deel van een straat (min. 100m) geldt de norm huidig percentage boomkroonbedekking + 1%. De norm wordt toegepast bij gemeentelijke herinrichtingsprojecten en bij particuliere initiatieven waarvoor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) wordt aangevraagd en geldt alleen voor het onbebouwde deel van het projectgebied. Zo worden bomen integraal meegewogen in ruimtelijke afwegingen, naast bijvoorbeeld de parkeernorm. Voor een toelichting op deze normen en werkwijze verwijzen we naar het omgevingsprogramma groennormen, zie https://gemeente.groningen.nl/groennormen . Aanpassingen naar aanleiding van inspraakreacties De inspraakreacties hebben geleid tot enkele verduidelijkingen en aanvullingen in het Bomenplan Groningen. De belangrijkste inhoudelijke aanpassingen zijn: - In de inleiding van Hoofdstuk 1 zijn specifiek de waarden van bomen toegevoegd.

- In paragraaf 2.2 (Doelstelling) is verduidelijkt dat we in parken en het landelijk gebied wel monitoren, maar geen sturing geven. Daarbij is toegevoegd dat behoud van de huidige boomkroonbedekking in deze gebieden van groot belang blijft. - In paragraaf 2.3 (Voorwaarden) is bij het onderdeel ‘allergeniciteit en gezondheidseffecten’ een tekstuele aanpassing gedaan, zowel in woordkeuze als in structurering, zodat geen verwarring is over de relatie tussen groene natuurlijke speelplekken en allergieën. Vooral ten aanzien van de aanplant van allergene bomen. - In paragraaf 3.1 (Boomkroonbedekking) is verduidelijkt dat boomkroonbedekking niet alleen betrekking heeft op woonbuurten, maar ook op werkbuurten. - In paragraaf 3.1.2 (Boomkroonbedekking particulier en openbaar) is een zin toegevoegd over de verdeling van groen op private gronden: 54,7% van de oppervlakte bestaat uit groen, waarvan slechts 8,9% boomkroonbedekking betreft; het overige deel (45,8%) bestaat uit lagere vegetatie zoals gras en struiken. - In paragraaf 4.1 (Behouden en beschermen) is benadrukt dat vooral oudere bomen een grote ecologische waarde hebben en veel baten leveren. Ons uitgangspunt is dat deze bomen, evenals gezonde bomen, behouden blijven. - In paragraaf 4.2.5 (Bomennorm bij ruimtelijke ontwikkelingen) is nader toegelicht wat de groen- en bomennorm inhoudt en voor wie deze geldt.

Maatschappelijk draagvlak en participatie

Het Bomenplan Groningen is ontwikkeld via een zorgvuldig proces van analyse, participatie en samenwerking. Bij de start hebben we bepaald welke doelgroepen betrokken zijn, zoals gemeentelijke afdelingen, wijk- en dorpsverenigingen, natuurorganisaties, netbeheerders en woningcorporaties. Vanaf april 2024 zijn ruim 100 semiprofessionele en vrijwillige organisaties en 30 professionele organisaties uitgenodigd om mee te denken. Ongeveer de helft nam deel aan bijeenkomsten en leverde waardevolle suggesties, die zijn verwerkt in het plan. Alle resultaten en opmerkingen zijn terug te vinden in bijlage II Participatieproces Bomenplan.

3

Van 10 september tot en met 8 oktober 2025 konden inwoners reageren op het concept Bomenplan Groningen. Deze inspraakmogelijkheid is aangekondigd via de Gezinsbode, nieuwsbrieven en gerichte communicatie naar betrokkenen. In totaal kwamen 79 reacties van inwoners binnen, waarvan 28 met dezelfde boodschap over biodivers en inheemse aanplant. Daarnaast deelden 11 organisaties hun visie. De reacties hebben geleid tot enkele correcties en aanvullingen in het definitieve plan. Het behalen van onze doelstellingen is alleen mogelijk door samenwerking en een integrale aanpak te stimuleren. Actieve communicatie is daarom een randvoorwaarde. Enerzijds om inwoners uitleg te geven over onze keuzes en hier draagvlak voor te creëren. Anderzijds om inwoners en organisaties te stimuleren ons voorbeeld te doen volgen. Voor dat laatste geldt dat het soms kan werken om met stimuleringsmaatregelen te werken zoals subsidies, de inzet van experts of een online hulptool. Ook informatie over de juiste boom op de juiste plek draagt bij aan effectiviteit. Zo komen we samen tot het beste resultaat. Het gaat om meerjarige inzet van communicatie. Monitoring en de presentatie van gegevens maakt hier onderdeel van uit. Zo kunnen inwoners en organisaties de stand van zaken en effecten zien en volgen. Het draagt ook bij aan transparantie en vertrouwen.

Ons eerste actiepunt is het maken van een communicatieplan. Financiële consequenties

De ambitie van dit bomenplan vraagt om een langdurige en consistente inzet van mensen, middelen en kennis. Voor de maatregelen in het concept-actieplan is budget gereserveerd. Dit betreft onder andere investeringen in het verbeteren van groeiplaatsen, het aanplanten en herplanten van bomen, monitoring van kroonbedekking en de ontwikkeling van ondersteunende instrumenten zoals dashboards. De kosten voor de periode 2026-2030 worden gedekt uit het Stedelijk Investeringsfonds, het programma Groen en Duurzaam Eelde, het Programma Leefkwaliteit Stadsontwikkeling en het Programma Groot Onderhoud en Vervangingen Beheer Openbare Ruimte (Stadsbeheer). Een overzicht van de begrote acties vindt u in hoofdstuk 5 van het Bomenplan Groningen en in het bijgevoegde concept actieplan. De ambitie van minimaal 30% boomkroonbedekking heeft ook gevolgen voor gebiedsontwikkelingen en projecten. Grotere groeiplaatsen, meer ondergrondse ruimte voor wortels en het behoud van bestaande bomen kunnen op korte termijn extra kosten of ontwerpuitdagingen met zich meebrengen. Omdat het toevoegen van boomkroonbedekking afhankelijk is van het gebiedstype en het type project zoals omschreven in het omgevingsprogramma groennormen, zijn de meerkosten niet eenduidig en van tevoren in beeld te brengen.

Wel is duidelijk dat deze investeringen zich op termijn terugbetalen: in groenere buurten, een betere leefomgeving en maatschappelijke baten zoals biodiversiteit, gezondheid, sociale cohesie en meer mogelijkheden voor beweging en ontspanning. Veel van deze voordelen zijn niet direct zichtbaar in een jaarrekening, maar dragen aantoonbaar bij aan de kwaliteit van onze stad. Overige consequenties

Het effectief benutten van de schaarse onder- en bovengrondse ruimte vraagt om een constructieve en integrale samenwerking. Ons doel is om weloverwogen keuzes te maken, zodat bomen een volwaardige plek krijgen in ruimtelijke ontwikkelingen. In de praktijk is het niet altijd mogelijk om binnen projecten de maximale boomkroonbedekking te realiseren, vanwege uiteenlopende ruimtelijke en functionele eisen. Door betere samenwerking en timing kunnen we echter een optimaal resultaat bereiken. Daarom zetten we in op nauwere afstemming tussen gemeentelijke afdelingen en externe partijen, zodat het belang van bomen in elke fase van een project wordt geborgd. Vervolg

Na vaststelling van het Bomenplan Groningen door uw raad, brengen wij het actieplan, dat is bijgevoegd, tot uitvoering. Dit omvat onder andere het realiseren van 1.000 nieuwe groeiplaatsen, het opstellen en uitvoeren van een meerjarenplan voor groeiplaatsverbetering en vervanging, het ontwikkelen van een handreiking voor biodivers ingerichte groeiplaatsen en het opstellen van een bomenstructuurkaart. Bij relevante ontwikkelingen, zoals het herijken van de APVG en bijbehorende beleidsregels, informeren wij u op de gebruikelijke wijze. De voortgang van onze doelen wordt inzichtelijk gemaakt via dashboards in hoofdstuk 2 van het actieplan. Deze worden jaarlijks geactualiseerd en gepubliceerd op de webpagina ‘Bomenbeleid’ op de gemeentelijke website, zodat voortgang en monitoring voor iedereen transparant en toegankelijk zijn.

4

Lange Termijn Agenda

Het Bomenplan Groningen staat op de LTA van de raad voor Q1 (januari) in 2026.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen,

burgemeester, Roelien Kamminga

secretaris, Sander Gerritsen

Dit raadsvoorstel is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.

5