Bijlage Whitepaper in zorg- en opvanginstellingen (CKM)

Versterk de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen organisaties Samenwerking en informatie-uitwisseling moeten worden verbeterd, waarbij de drempel om informatie uit te wisselen wordt verlaagd en ook zachte signalen worden gedeeld. Instellingen ondernemen vaak interne actie en soms zoeken zij ook contact met externe partners. Toch komen veel signalen niet op de goede plek terecht en blijven ze versnipperd. Daarom is het noodzakelijk dat er meer bekendheid komt over de meldroute van signalen en dat de lijntjes tussen instellingen en andere organisaties worden verkort. Het inschakelen van externe experts moet genormaliseerd en laagdrempelig worden - zoals via een outreachend team – en signalen moeten bij elkaar worden gebracht in een structureel casusoverleg. Factoren als de geheimhoudingsplicht, angst voor reputatieschade en/of financiële gevolgen voor de instelling mogen deze samenwerking niet blokkeren. Verbeter de vertrouwensband en communicatie met cliënten Cliënten van zorg- en opvanginstellingen zijn vaak kwetsbaar. Voor een deel gaat het om jonge mensen die risico’s en intenties van anderen soms niet goed kunnen inschatten en behoefte hebben aan vriendschappen en waardering. Het opbouwen van een vertrouwensband met cliënten en het verbeteren van de communicatie kan zorgen voor eerdere signalering en bescherming van slachtoffers.

Hier kan ook een preventieve werking vanuit gaan. In de praktijk is er een verlegenheid om met cliënten over seksuele en criminele uitbuiting te praten. Het bespreekbaar maken van (onderwerpen gerelateerd aan) seksuele en criminele uitbuiting kan echter het vertrouwen van cliënten in professionals vergroten en de signalering van mensenhandel bevorderen. Gedragswetenschappers, ervaringsdeskundigen, buddy’s of vertrouwenspersonen moeten worden ingezet, die laagdrempelig bereikbaar zijn voor cliënten. 25 Breng het sociale netwerk van cliënten in kaart, ook online Tot slot is het belangrijk dat professionals in instellingen het sociale netwerk van cliënten in kaart brengen. Zicht op het sociale netwerk kan zicht bieden op risicovolle contacten, maar ook op steunende relaties die slachtofferschap kunnen helpen voorkomen of beëindigen. Hierbij vraagt de online leefwereld van cliënten extra aandacht: veel signalen en contacten met uitbuiters spelen zich online af, en het vergroten van zicht op deze omgeving is cruciaal voor preventie en bescherming.

Als de actiepunten worden opgevolgd in samenwerking met alle relevante ketenpartners, kunnen er essentiële stappen worden gezet om seksuele en criminele uitbuiting van cliënten die verblijven in Groningse zorg- en opvanginstellingen effectief te signaleren, aan te pakken, en te voorkomen, en zo de veiligheid van deze vaak kwetsbare groep te waarborgen. 26 Centrum Kinderhandel en Mensenhandel. (2021). Daders van binnenlandse seksuele uitbuiting. CKM. Centrum Kinderhandel en Mensenhandel. (2022). Kijken met andere ogen: Deel 1: een landelijke verkenning naar criminele uitbuiting in dertien (middel)grote gemeenten in Nederland. CKM. Centrum Kinderhandel en Mensenhandel. (2024). Seksuele en criminele uitbuiting in de gemeente Groningen. CKM. Defence for Children - ECPAT. (2019). Minderjarige slachtoffers van seksuele uitbuiting die weglopen uit de instelling. Oorzaken, voorkomen en terugvinden. Defence for Children - ECPAT. Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel. (2024). Mensenhandel in beeld: Fenomeenbeeld 2024. EMM. Franchino-Olsen, H. (2021). Vulnerabilities relevant for commercial sexual exploitation of children/domestic minor sex trafficking: A systematic review of risk factors. Trauma, Violence & Abuse, 22(1), 99–111. Koraal. (z.d.). Uitbuiting en LVB.

Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.koraal.nl/over-koraal/koraalkennis/interventies-en-innovaties/uitbuiting-en-lvb Ministerie van Justitie en Veiligheid. (2024, 5 december). Antwoorden Kamervragen over bewoners zorginstellingen als slachtoffer van mensenhandel. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/mensenhandel mensensmokkel/documenten/kamerstukken/2024/12/05/antwoorden-kamervragen-over-het- bericht-vooral-bewoners-zorginstellingen-slachtoffer-van-mensenhandel-hulpverleners-moeten- makkelijker-kunnen-melden Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. (2012). Mensenhandel. Effectieve aanpak op gemeentelijk niveau. Lessen uit de praktijk. Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. (2020). Vertrouwen in veerkracht: Een casuïstiekonderzoek naar (de aanpak van) seksueel geweld tegen jonge vrouwen in Amsterdam. Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. (2022). Brede blik op slachtofferschap. Achtergronden van slachtoffers van seksueel geweld tegen kinderen en seksuele uitbuiting. Nationaal Rapporteur. 27 Voorwoord Hoofdstuk 6 Referenties Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. (2025, 30 april). Nationaal Rapporteur bezorgd: kwetsbare jongeren in zorginstellingen prooi voor criminelen.

Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.nationaalrapporteur.nl/actueel/nieuws/2025/04/30/nationaal-rapporteur-bezorgd- kwetsbare-jongeren-in-zorginstellingen-prooi-voor-criminelen?utm_source=chatgpt.com Oram, S., Stöckl, H., Busza, J., Howard, L. M., & Zimmerman, C. (2012). Prevalence and risk of violence and the physical, mental, and sexual health problems associated with human trafficking: systematic review. PLoS Med, 9(5). Rijksoverheid. (2018, 13 november). Samen tegen mensenhandel. Een integrale programma-aanpak van seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting. Geraadpleegd op 14 juli 2025, van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/11/13/tk-bijlage-3-samen-tegen- mensenhandel Rijksoverheid. (2024, 17 juni). Versterkt Actieplan programma Samen tegen mensenhandel. Geraadpleegd op 6 augustus 2025, van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/06/17/tk-bijlage-versterkt-actieplan- programma-samen-tegen-mensenhandel Vereniging van Nederlandse Gemeenten en Comensha. (2019). Aanpak mensenhandel in gemeenten. VNG en Comensha. Vereniging van Nederlandse Gemeenten. (2021). Kader voor de aanpak van Mensenhandel door gemeenten. Geraadpleegd op 14 juli 2025, van https://vng.nl/publicaties/kader-aanpak-mensenhandel Vereniging van Nederlandse Gemeenten. (2023). Onderzoek aanpak mensenhandel in gemeenten. VNG.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. (2021). Multiple Systems Estimation Slachtoffers. Mensenhandel Nederland 2016-2019. WODC. 28