Bijlage RES 1.0 Groningen.pdf

structurele werkgelegenheid in onderhoud, monitoring en beveiliging. De verwachte

zijn al aan evaluatie toe. In het achtergrondrapport Elektriciteit is het participatiebeleid

groei van het opgesteld vermogen in de RES regio Groningen leidt tot ongeveer

per gemeente weergegeven. In het beleid hebben de gemeenten gespecificeerd hoe zij

375 voltijdbanen per jaar in 2030. Deze banen landen deels in de regio, maar ook

willen zien dat de omgeving betrokken wordt en kan profiteren, met het oog op draag-

elders in Nederland en daarbuiten.

vlak voor de projecten. Nieuwe projecten zullen volgens dit beleid worden gerealiseerd; de eerste parken zijn reeds vergund. (Zie voor meer informatie het Methodeboek Lokaal

◆ Infrastructuur

eigendom en Participatie RES Groningen.)

De directe werkgelegenheidseffecten door zon en windprojecten geven niet een volledig beeld van de economische impact van de RES. Om de zon- en windprojecten aan te kunnen sluiten op het elektriciteitsnet zijn ook investeringen in infrastructuur nodig. Daarvoor is niet alleen geld nodig, maar ook arbeidscapaciteit die schaars is.

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

18

Voorbeelden ◆

Methodeboek Lokaal Eigendom en Participatie

Zonnepark Fledderbosch - Zonnepark Fledderbosch is 50% in handen van

Het ‘Methodeboek Lokaal eigendom en Participatie RES Groningen’ maakt inzichtelijk

Ecorus en voor 50% in handen van Energiecoöperatie Ten Boer. Iedereen uit

hoe lokaal eigendom bij hernieuwbare energieprojecten kan worden ingevuld,

de voormalige gemeente Ten Boer kan meeprofiteren van de komst van het

gestimuleerd en vastgelegd. Aan bod komen verschillende methoden voor mede-

zonnepark. Het project wordt deels gerealiseerd op grond van het Waterschap

eigenaarschap en een omgevingsfonds, in combinatie met procesparticipatie.

Noorderzijlvest en deels op grond van particuliere eigenaren. De vergunning is

De methoden variëren in zeggenschap en risico’s, en worden uiteengezet aan de

reeds verleend en het project bevindt zich momenteel in de contractfase, waar

hand van verschillende karakteristieken (zoals financiële baten, praktische uitvoer-

het aanvragen van een transportindicatie en SDE-subsidie onderdeel van zijn.

baarheid en ruimte voor maatwerk) voor drie categorieën projecten: kleine initiatieven, grootschalige zon en grootschalige wind). Het methodeboek bevat voorbeelden

◆

Zonnepark Vierverlaten - Zonnepark Vierverlaten is 100% coöperatief ontwikkeld

uit de regio. Daarnaast bevat het methodeboek handreikingen voor bestuurders,

door energiecoöperatie Grunneger Power. Inwoners konden via de coöperatie

beleidsmakers, coöperaties en ontwikkelaars.

één of meerdere panelen aanschaffen. De stroom van de zonnepanelen wordt geleverd aan Noordelijk Lokaal Duurzaam, het Noordelijke energiebedrijf voor lokale energiecoöperaties zoals Grunneger Power. Ook is het park ingericht met aandacht voor het versterken van de biodiversiteit. Het park is in 2017 geopend.

◆ Uitgangspunten en afspraken De Groninger gemeenten hanteren als gemeenschappelijke uitgangspunten dat 1) de lokale omgeving altijd betrokken moet worden bij de ontwikkeling van duurzame energieprojecten; en 2) dat de lokale omgeving altijd van duurzame energieprojecten dient te profiteren. De individuele overheden geven in hun eigen beleid aan hoe zij om willen gaan met deze twee uitgangspunten. In het verlengde hiervan hebben de Groningse RES partners het volgende afgesproken: 1. Bij het nader concretiseren van de twee uitgangspunten nemen we als vertrekpunt het Methodeboek Lokaal eigendom en Participatie RES Groningen (zie kader). 2. In de periode na de vaststelling van de RES 1.0 gaan we monitoren in hoeverre de lokale omgeving daadwerkelijk profiteert van duurzame energieprojecten. 3. Ondertussen blijven we met elkaar in gesprek om ervaringen in de regio uit te wisselen.

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

19

4

Wat hebben we nodig van het Rijk?

Met een bod van 5,7 TWh biedt de RES regio Groningen aan een substantieel aandeel

4.2

Betaalbaarheid en uitvoerbaarheid van de warmtetransitie

te willen nemen in het realiseren van de landelijke opgave voor duurzame opwekking van elektriciteit. Tevens hebben we de regionale mogelijkheden en knelpunten voor

De energielasten zijn voor veel huishoudens nu al problematisch en mensen maken

duurzame warmte in beeld gebracht en afspraken gemaakt hoe we daar in Groningen

zich zorgen over de gevolgen van energietransitie voor hun eigen portemonnee. Daar

gezamenlijk mee aan de slag willen. Onze eigen inspanningen kunnen echter alleen

komt bij dat in de landelijke regio’s – doordat elk huis anders is – er nauwelijks schaal-

tot het beoogde resultaat leiden als het Rijk een aantal zaken goed regelt, via passende

voordelen zijn te behalen. De energietransitie moet niet leiden tot vergroting van de

wet- en regelgeving en met toereikende (financiële) middelen.

energiearmoede en de ongelijkheid. Om betaalbare energie en woonlastenneutraliteit te garanderen is het nodig dat het Rijk voorziet in:

4.1

Wet- en regelgeving

◆ Lokaal eigendom en zeggenschap

◆

Een financiële regeling om de onrendabele top van warmtenetten te financieren.

◆

Middelen zodat de transitie naar aardgasvrij woonlastenneutraal is.

◆

Een grotere rol voor regionale netbeheerders bij aanleg van warmtenetten; de huidige belemmeringen hierop moeten worden weggenomen.

In het Klimaatakkoord staat het streven naar 50% lokaal eigendom. We zetten in op lokaal eigendom, draagvlak en een eerlijke verdeling van lusten en lasten voor nieuwe

◆

Meer landelijke sturing voor het gebruik van groen gas/waterstof in de warmte-

hernieuwbare energieprojecten. Nationale wetgeving is nodig om dit beter te kunnen

transitie; met voorrang voor landelijke regio’s t.o.v. wijken in stedelijke regio’s

afdwingen.

waar meer warmteopties zijn. ◆

◆ Zon-op-dak

Specifiek voor de regio Groningen: duidelijkheid over de mogelijkheden van geothermie en de veiligheid hiervan in relatie tot het aardgasveld.

Alle partijen zijn het erover eens dat we zorgvuldig met de schaarse ruimte moeten

◆

Gebouwgebonden financiering om gebouwen aardgasvrij te maken.

omgaan. Zon-op-dak is daarom zeer gewenst. Zon-op-dak kan qua businesscase niet concurreren met veldopstellingen. We vragen het Rijk dakeigenaren te stimuleren en

◆ Voldoende gemeentelijk uitvoeringsbudget

te ontzorgen.

Tot slot wijzen we er hier op dat de warmtetransitie voor gemeenten een substantiële nieuwe taak is, die ze er niet zomaar bij kunnen doen. De aanbevelingen uit het

◆ Afsluiten aardgas

ROB-advies6 moeten worden overgenomen, zodat gemeenten structureel voldoende

Gemeenten missen momenteel de wettelijke bevoegdheid om, wanneer dat over

geld krijgen om deze noodzakelijke nieuwe taken goed uit te kunnen voeren.

enkele jaren mogelijk aan de orde zal komen, een wijk van het aardgas af te halen. Het in stand houden van meerdere warmtesystemen in één wijk (bijvoorbeeld warmtenet en een aardgasnet) zal waarschijnlijk niet betaalbaar blijken.

6

Raad voor het Openbare bestuur ‘Adviesrapport van Parijs naar praktijk’

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

20

5 4.3

Samenwerken in het vervolg

Netcapaciteit

De capaciteit van het elektriciteitsnet staat in (Noord-) Nederland onder druk. Niemand

Het aanbod en de afspraken in deze RES 1.0 strekken tot 2030. Daar stopt de

heeft op dit moment de regie om deze schaarste te verdelen. Netbeheerders zijn

energietransitie niet, want ook daarna zal er nog veel moeten gebeuren, waarop

verplicht aan te sluiten, overheden hebben onvoldoende middelen om te sturen op

wij ons in de komende jaren alvast zullen moeten voorbereiden. Daarom blijven

kwaliteit. Coöperatieve projecten en zon-op-dak komen hierdoor in de knel. De regels

de RES partners in Groningen gezamenlijk optrekken. We willen samenwerken op

rondom ‘cable pooling’ moeten worden aangepast, zodat meerdere projecten van

de volgende thema’s:

één transportkabel gebruik kunnen maken. Ook de combinaties van vergunningen voor opwek- en transportinfrastructuur zouden synchroon moeten lopen. In verband

◆ Regionale regie en samenwerking

met de aansluitproblematiek is het ook belangrijk om SDE-beschikkingen te kunnen

De RES is een meerjarig, cyclisch proces. De Groningse overheden trekken in RES

verlengen. Al deze knelpunten vragen om actieve bemoeienis en inzet van de Rijks-

verband gezamenlijk op voor verdere ontwikkeling van de gezamenlijke regionale

overheid.

visie en beleid op de regionale energietransitie. Een gedwongen inzet van Rijkscoördinatie willen we voorkomen. Daarom zetten we een beweging in gang van lokale afspraken naar regionale afspraken, waar het zien en benutten van de meerwaarde van regionaal perspectief leidend is. Uiteraard behouden we daarbij de autonome besluitvorming van elke afzonderlijke overheid. De RES partners monitoren gezamenlijk het totale regionale energieverbruik en de duurzame opwekking.

◆ Betrekken jongeren Voor een toekomstbestendig Groningen is het belangrijk om jongeren een stem te geven in de afspraken die worden gemaakt over de energietransitie. Het gaat immers om de leefwereld van de toekomst, waarin het nodige zal veranderen. Dat vraagt om nieuwe vaardigheden en kennis. Door jongeren tijdens hun stages, schoolopdrachten, traineeships of een bijbaan mee te nemen in de nieuwe ontwikkelingen rondom de energietransitie, krijgen ze direct mee wat er gebeurt en groeit de verbinding met lokale uitdagingen. We gaan jongeren actief betrekken bij de beleidsvorming, bijvoorbeeld via een burgerpanel, een jongerenadviesraad of een RES jongerenvertegenwoordiger per gemeente. Ook betrekken we jongeren via Jong RES Groningen structureel bij de uitvoering van de RES.

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

21

◆ Samenwerken na de RES 1.0

◆ Versterking regionale economie

In de samenwerking in RES verband vindt ook, mede in het licht van de beoogde

De energietransitie, met gebruik van alternatieve energiebronnen, biedt kansen voor

regionale regie, de consensusvorming plaats over de toekomstige ambities voor de

versterking van de regionale economie en werkgelegenheid. Als regio zetten we ons

opwek van duurzaam opgewekte stroom in samenhang met de ontwikkeling van de

maximaal in om deze kansen zo goed mogelijk te benutten. Het ontwikkelen van de

aard en omvang van de vraag naar energie. Op basis van het Klimaatakkoord en de

Noordelijke waterstofeconomie maakt daar belangrijk onderdeel van uit.

autonome ontwikkelingen (waaronder verdergaande elektrificatie van de warmtevraag en de industriële processen) verwachten we dat er een extra opgave voor de

◆ Publieke participatie

opwekking van duurzame energie kan komen.

Draagvlak voor de regionale energiestrategie vinden wij belangrijk. Bij de ontwikkeling van visies en plannen voor de regionale energietransitie gaan wij actief en over-en-weer

◆ Ruimte

in gesprek met inwoners en overige stakeholders. Dit doen we gezamenlijk vanuit

De ruimtelijke invulling van de onderdelen waaruit het bod RES 1.0 is opgebouwd,

ons RES verband alsmede vanuit de afzonderlijke overheden, en samen met andere

en dat optelt tot 6,4 TWh (waaruit het bod van 5,7 TWh is bepaald), wordt aan de

maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor betrokkenheid van inwoners.

afzonderlijke gemeenten overgelaten. Voor de realisatie van eventuele nieuwe ambities

Ter input kijken we naar het advies van de commissie Brenninkmeijer7 over burger-

gaan we aan de slag met het ontwikkelen van een gezamenlijke ruimtelijke visie. De

participatie.

scenario’s hiervoor worden onder andere gebaseerd op ruimtelijk ordenende principes en de diverse (sub)doelen die we kiezen voor: omvang opwek, lokaal eigendom,

◆ Financieel draagvlak

werkgelegenheid/economie, maatschappelijke kosten en kosten-efficiëntie en hinder

In het Nationaal Klimaatakkoord is woonlastenneutraliteit als uitgangspunt genomen.

voor de omgeving. Ruimtelijke opgaven en functies zullen hierbij zo veel mogelijk

Wij zien dat dit uitgangspunt steeds meer onder druk komt te staan en er onvoldoende

worden gecombineerd. Over de ruimtelijke aspecten van eventuele nieuwe ambities

aandacht en middelen van het Rijk zijn om dit te verwezenlijken. We blijven ons

voor grondgebonden opweklocaties met windturbines en/of zonneparken maken

inzetten op het uitgangspunt van woonlastenneutraliteit en voorkomen van energie-

we bij voorkeur voor eind 2021 gezamenlijk afspraken.

armoede.

◆ Warmtetransitie We staan allemaal aan het begin van de warmtetransitie. Het is daarom van belang dat we optimaal profiteren van elkaars kennis en ervaringen bij deze transitie. Zo gaan we in ieder geval samen met het warmtetransitiecentrum Groningen een ‘open tuinen dag’ voor gemeenten organiseren om de ervaringen van de proeftuinwijken te delen en gaan we gezamenlijk met stakeholders een duurzaamheidsladder voor warmtebronnen opstellen.

7

www.rijksoverheid.nl/doe-mee/documenten/publicaties/2021/03/21/adviesrapport-betrokken-bij-klimaat

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

22

6

Betrokkenheid en besluitvorming

Stakeholders RES Groningen

Deze RES is een gezamenlijk product van provincie, gemeenten en waterschappen. Bij de totstandkoming zijn ook andere stakeholders betrokken. Hieronder blikken we kort terug op het doorlopen proces en ieders rol daarin.

◆

Enexis

◆

Nationaal Programma Groningen

◆

GasTerra

◆

New Energy Coalition

◆ Provincie, waterschappen en gemeenten

◆

Gasunie

◆

Natuur en Milieu Federatie (NMF)

De provincie, de gemeenten en de waterschappen hebben in een intentieovereenkomst

◆

Groninger Energiekoepel (GrEK)

◆

TenneT

begin 2019 afgesproken Groningen als één RES regio te beschouwen. In het derde

◆

Jong RES Groningen

◆

VNO-NCW

kwartaal van 2019 zijn in het startdocument de uitgangspunten voor het RES proces

◆

LTO Noord

◆

Waterbedrijf Groningen

beschreven. De concept-RES is door de raden, Staten en waterschapsbesturen in 2020 behandeld. Deze RES 1.0 wordt nu ter vaststelling voorgelegd aan de volksgezamenlijk uitgenodigd in de stuurgroep. Vanaf januari 2021 hebben drie stake-

vertegenwoordigers in onze regio.

holders (mede namens andere stakeholders) permanent zitting in de stuurgroep. De inhoudelijke voorbereiding van deze RES 1.0 vond plaats in de stuurgroep RES,

Het gaat daarbij om de NMF, Enexis en LTO Noord. Andersom is ook vanuit de RES

bestaande uit bestuurders van provincie, gemeenten en waterschappen. De stuur-

organisatie Groningen verschillende keren deelgenomen aan achterbanbijeen-

groep heeft er ook voor gezorgd dat raads-, statenleden en waterschapsbesturen via

komsten van stakeholders. De stakeholders zijn ook betrokken bij de communicatie

bijeenkomsten (2019/2020), webinars (2021) en diverse nieuwsbrieven (2019-2021)

over de RES.

gedurende het totstandkomingsproces zijn geïnformeerd over de inhoud en het doel

◆ Bewoners en ondernemers

van deze RES 1.0.

Het betrekken van de bewoners en ondernemers bij het RES proces heeft zich tot

◆ Stakeholders

nu toe beperkt tot het verstrekken van informatie (via een webinar, advertenties,

De energietransitie is niet alleen een zaak van overheden, maar ook van tal van andere

artikelen in huis-aan-huis bladen en artikelen en vlogs op social media). Wij hebben

partijen. In Groningen zijn twaalf organisaties met een specifieke rol of met specifieke

hiervoor gekozen omdat het RES bod voor het grootste deel is opgebouwd uit reeds

kennis als stakeholder bij het RES proces betrokken. De stakeholders hebben op

vastgestelde energievisies van de deelnemende gemeenten, waarbij de gemeenten in

verschillende manieren meegedacht en meegewerkt. Met name de netwerkbeheerder

het voortraject zelf hun inwoners hebben betrokken. Voor het nog te realiseren deel

heeft een actieve rol gespeeld bij de totstandkoming van de achtergronddocumenten

van het bod zijn of gaan de betreffende gemeenten in gesprek met hun inwoners.

voor elektriciteit en warmte. De maatschappelijke organisaties zoals GrEK en de

In de (aanstaande) warmtetransitie hebben gemeenten de regie en zijn daarmee de

NMFG zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het methodeboek lokaal

eerst aangewezenen om erover met hun inwoners en ondernemers te communiceren.

eigendom en participatie. De overige stakeholders zijn gevraagd om input te leveren

Om gemeenten te ondersteunen heeft de RES organisatie een aantal communicatie-

op de conceptversie van de RES. Alle stakeholders zijn tot december 2020 drie keer

tools ontwikkeld.

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

23

◆ Op weg naar RES 2.0 In de eerstvolgende RES 2.0 in 2023 zal het meer gaan over de doelen in de warmtetransitie. Daarbij gaan we op zoek naar een organisatie- en werkvorm waarin de inbreng van relevante partijen vooraf is geborgd.

Concept Regionale Energiestrategie

Regionale Energiestrategie 1.0

Regionale Energiestrategie 2.0

Oktober

Juli

Maart

Regio 2020

2021

2022

2023

Gemeente December De RES is een sleuteldocument voor de regio, de Transitievisies Warmte zijn dat voor de gemeentes. De RES en de gemeentelijke plannen zijn nauw met elkaar verbonden.

Transitievisie Warmte

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

24

◆

Meer informatie

◆

Groen gas en haar bijdrage aan de Groningse energietransitie

Voor RES Groningen is onderzocht hoe groen gas kan bijdragen aan de regionale warmtetransitie. Daarin is onderscheid gemaakt in enerzijds de fysieke bijdrage; hoeveel groen gas kan gemaakt worden met de in Groningen aanwezige biogrondstoffen.

◆ Achtergronddocumenten

Anderzijds is een eerste verkenning gedaan naar wat de lokale overheden kunnen

Bij het opstellen van deze RES is mede gebruik gemaakt van de volgende achter-

doen om ervoor te zorgen dat het lokaal geproduceerde gas ook lokaal wordt ingezet.

grondstudies/documenten: ◆ ◆

Elektriciteit

Economie en werkgelegenheid

De RES regio Groningen doet een bod van 5,7 TWh duurzame opwekking van

Het achtergronddocument Elektriciteit bevat een actuele momentopname (‘foto’) per

elektriciteit in 2030. De wind- en zonneparken waarmee dit wordt gerealiseerd dragen

gemeente van de stand van zaken omtrent de ontwikkeling van duurzame energie-

niet alleen bij aan CO2-reductie, maar leiden ook tot werkgelegenheidseffecten. We

projecten (wat staat er, wat is er in ontwikkeling), het elektriciteitsnetwerk en welk

hebben de huidige economische omvang van de energiesector inzichtelijk gemaakt en

beleid de gemeente heeft vastgesteld. Met betrekking tot het beleid is gekeken naar

inzichtelijk gemaakt hoe de implementatie van het bod van 5,7 TWh de economie en

ambitie, ecologie en participatie.

arbeidsmarkt in de provincie beïnvloedt.

◆

Netimpactrapportage RES 1.0

◆

Lokaal eigendom en participatie/ Methodeboek Lokaal eigendom en Participatie

Verplicht onderdeel in de RES 1.0 is een doorrekening door de netbeheerders van de

In het achtergrondrapport ‘Methodeboek Lokaal eigendom en Participatie RES Groningen’

impact van het bod op het elektriciteitsnetwerk. Hieruit moet naar voren komen of

is inzichtelijk gemaakt hoe lokaal eigendom bij hernieuwbare energieprojecten kan

het bod wat in de RES Groningen gedaan wordt ook daadwerkelijk op het netwerk is

worden ingevuld, gestimuleerd en vastgelegd. Het rapport gaat in op verschillende

aan te sluiten en welke inspanningen hiervoor nodig zijn. Enexis heeft op basis van de

methoden voor mede-eigenaarschap en een omgevingsfonds, in combinatie met

gegevens uit de RES en een aantal andere belangrijke factoren, zoals de elektrificatie

procesparticipatie. Het rapport bevat voorbeelden van methodes die gebruikt worden

van (bestaande) industrie, de elektrificatie van mobiliteit en de warmtetransitie die in

in de regio. Daarnaast biedt het handreikingen voor bestuurders, beleidsmakers,

bestaande woonwijken moet gaan plaats vinden een doorrekening gemaakt wat de

coöperaties en ontwikkelaars.

gevolgen voor het elektriciteitsnetwerk zijn. ◆ ◆

Naslagwerk Regionale Structuur Warmte 1.0 Groningen

Werkboek ruimte

In de fase naar de concept-RES 1.0 toe heeft een werkgroep ruimtelijke ordenings-

In het Naslagwerk Regionale Structuur Warmte 1.0 Groningen hebben we alle

principes verkend. Deze zijn opgetekend in het Werkboek Ruimte RES Groningen. Het

verzamelde informatie tijdens de concept RES en de RES 1.0 over de warmtetransitie

werkboek brengt het kenmerkende en waardevolle van het Groningse landschap in

gebundeld. U vindt er uitgebreide informatie over de warmtevraag en het warmte-

beeld, in relatie tot de Groningse energietransitie. Het boek reikt een aantal mogelijke

aanbod in onze regio. We hebben een eerste verkenning (modelberekeningen) gedaan

ruimtelijke principes aan en verkent deze. Dit werkboek zal ter hand worden genomen

naar de mogelijke oplossingen met verschillende scenario’s voor het warmteaanbod.

bij de ontwikkeling van de regionale visie op ruimte waarbij de doelen en subdoelen

We hebben in de gemeentelijke foto’s de stand van zaken rondom de warmtetransitie

van de energietransitie worden afgewogen tegen de ruimtelijke ordeningsprincipes.

en de op te stellen visies vastgelegd (december 2020). Daarnaast hebben we de

Ook voor de verdere uitwerking door gemeenten van de zoekgebieden voor duurzame

resultaten naar het onderzoek van groen gas opgenomen.

opwek biedt dit werkboek handvatten.

Groningen

RES 1.0

| Terug naar inhoud

Groningen

25

Groningen

Contact: secretariaat@resgroningen.nl