Bijlage Leefkwaliteit verbindt alles wat we bedenken & doen .pdf

In 2021 wordt het WTP gemaakt. In dit plan wordt voor de hele stad in beeld gebracht welke concrete opgaven er voor de komende periode liggen op het gebied van warmte-infrastructuur, bronnen, electra-netwerken, netcapaciteit en buffer- en opslagvermogen, alsmede de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Hoe en waar deze gerealiseerd moeten worden en welke financiële opgave daarmee is gemoeid. Ook moet inzicht worden verschaft ten aanzien van de organisatie, de governance, de aanpak en de financiering. Dit plan zal om de 2 jaar worden geüpdate. Duidelijk is dat het uitvoeren van het WTP één van de grootste opgaven is voor het programma energie. Belangrijkste activiteiten • • • • • •

Maken en vaststellen warmtetransitieplan; Nieuwe wijk initiatieven warmte faciliteren; Nieuwbouw aardgasvrij (De Suikerzijde, Stadshavens en Stationsgebied); Zonthermie (Dorkwerd/ Meerstad-Noord); Ontwikkelen nieuwe warmtebronnen o.a. via thermische energie oppervlakte water (TEO), thermische energie afvalwater (TEA); Onderzoek wijk distributiesystemen en opslag;

65

•

Rol gemeente in financiering warmtenetten.

Wijkenergieaanpak De opgave is om de gebouwde omgeving woonlastenneutraal te verduurzamen en aardgasvrij te maken middels de wijkenergieaanpak. Hierbij hanteren we het document ‘Stap voor Stap naar Aardgasvrije Wijken en Dorpen’. We gebruiken de wijkvernieuwing als versneller voor de energietransitie en ook om verbinding te leggen met andere thema’s zoals bijvoorbeeld gezondheid en herinrichting van buurten. Belangrijkste activiteiten • • • • •

•

•

•

•

•

Start met een gefaseerde aanpak van een warmte infrastructuur op basis van het warmtetransitieplan, te beginnen in de wijken Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen; Starten met de wijkenergieaanpak in Beijum en Lewenborg; Continueren van het energieloket (basisloket); In 2021 ondersteuning via de gereedschapskist van het energieloket. Deze gereedschapskist bestaat uit een aanpak waarbij gebruikt wordt gemaakt van een menukaart. Hiervoor is in 2021 eenmalig geld beschikbaar vanuit de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE); Indienen aanvraag subsidie Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW). De RREW is een vervolg op de RRE en hierbij komen naast eigenaar-bewoners ook huurders in aanmerking voor energiebesparende maatregelen. Doel is om woonlasten te verlagen en CO2-uitstoot te verminderen. Indien de aanvraag RREW wordt gehonoreerd gebruiken we de beschikbaar gestelde middelen voor bestrijding energiearmoede als cofinanciering; Ontwikkelen van financieringsinstrumenten in 2021 daarna volgt de implementatie. Deze moeten laagdrempelig, voor iedereen beschikbaar en opschaalbaar zijn.

Naast financieringsinstrumenten zal gewerkt worden aan een ontzorgingssystematiek waarbij woningeigenaren alle aspecten van het aardgasvrij maken van de woning (organisatie, verbouw, financiering en beheer) uit handen kunnen geven met (energieprestatie)garanties als zekerheid; Onderzoek hoe de potentiele opbrengsten van duurzame energie sociaal ingezet kunnen worden in samenwerking met de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen en de Juridische faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen. Deze revenuen kunnen ingezet worden om de energietransitie te versnellen en energiearmoede te voorkomen. Monitoren van de prestatieafspraken die gemaakt zijn met de woningcorporaties voor de verduurzaming van de corporatieve woningvoorraad. Het ‘Masterplan CO2-neutrale aardgasvrije woningvoorraad corporaties’ vormt de basis voor invulling van prestatieafspraken. Hier ligt een directe relatie met het programma Wonen waar de prestatieafspraken nader worden toegelicht. De Wijert is door de Rijksoverheid geselecteerd als aardgasvrije proeftuin. Met een tweede aardgasvrije proeftuin in onze gemeente krijgen we erkenning als koploper in het aardgasvrij maken van wijken. Met de rijksbijdrage van vier miljoen euro gaan we het voorwerk verrichten in het noordelijke deel van De Wijert om deze uiteindelijk op een warmtenet aan te sluiten. De aanleg van een warmtenet in De Wijert staat na 2030 gepland.

Samen met alle in de wijk betrokken partijen wordt binnen het samenwerkingsverband Wijkdeal De Wijert gewerkt aan een betaalbare en daarmee toegankelijke overgang naar een aardgasvrije wijk. We verkennen de mogelijkheden om te experimenteren met onder andere financieringsconstructies, het versterken van de sociaal economische positie van de bewoners en de algehele leefbaarheid in kwetsbare wijken. Hierbij is ook specifiek aandacht voor de opgaven hoe we er voor zorgen dat ook de particuliere woningeigenaren met een smalle beurs mee kunnen doen aan de energietransitie en hoe we er voor zorgen dat we bewoners in kwetsbare wijken opgeleid c.q. aan de slag krijgen in de energietransitie.

66

Bedrijven Onderdeel van de gebouwde omgeving is het verduurzamen van bedrijven. Bedrijven nemen een groot deel van het energieverbruik voor hun rekening. Voor de gemeente Groningen gaan we via Groningen Werkt Slim (GWS) verder met de gebiedsgerichte aanpak om bedrijven te stimuleren een CO2 neutrale onderneming te voeren. Binnen GWS werken bedrijven en kennisinstellingen samen om bedrijven te ondersteunen bij vraagstukken en met slimme oplossingen. Het loket biedt onafhankelijke informatie en ondersteuning voor de ondernemer, geeft advies en werkt aan nieuwe producten en diensten. Belangrijkste activiteiten • • • • •

Het verbeteren van de toegankelijkheid van subsidies op het gebied van energiebesparing voor bedrijven; Ondersteuning bieden aan bedrijven bij de aanbesteding en inkoop van energiebesparende maatregelen; Wij maken het mogelijk dat bedrijven adviezen ontvangen over hoe in hun bedrijfsprocessen energie kan worden bespaard. Met de eventuele mogelijkheden van slimme koppelingen aan energiesystemen; Geografische aanpak per bedrijventerrein; Samen met bedrijven willen we diverse projecten uitvoeren en ondersteunen zoals: opendeuren, zon op alle bedrijfsdaken en stimuleren van laadpalen.

WarmteStad De opgave voor de komende jaren is het continueren van het Warmtenet Noordwest en verdere ontwikkeling van de bestaande Warmte Koude Opslag (WKO) en de nieuwe WKO strategie. Belangrijkste activiteiten • • • • •

Het in werking brengen van de nieuwe duurzame bron, Restwarmte uit Datacenter en realisatie van zonthermie; Het aanleggen van het warmtenet in Selwerd, Vinkhuizen en Kostverloren, het aansluiten van de gecontracteerde klanten op dit warmtenet en het verder contracteren van nieuwe klanten; Daarnaast moet een tweede duurzame bron worden aangelegd, zodra de warmtevraag verder stijgt. Dit zal bestaan uit zonthermie (in combinatie met een WKO systeem voor seizoensopslag van de warmte) en/of meer restwarmte van de bestaande datacenters; WarmteStad richt zich op de verdere ontwikkeling van de bestaande WKO projecten in het Europapark, de Grunobuurt en het Ebbingekwartier. Zowel in het verbeteren van de technische prestaties als in het vergroten van het aantal klanten; WarmteStad richt zich de komende jaren in de verdere WKO strategie en uitbreiding. De uitbreiding van de WKO zal indien dit technisch en financieel mogelijk is de komende jaren met name worden gerealiseerd in de gebiedsontwikkelingsgebieden Stadshaven, Suikerzijde en het Stationsgebied.

5.2.2 Opgave: Opwekking duurzame Energie Om aan de doelen van de ‘Routekaart Groningen CO2-neutraal 2035’ te voldoen gaan we uit van een parallel proces van 34% besparing van energie, zonnepanelen op alle geschikte daken, 36 MW opgesteld vermogen windenergie en 500 MW in zonneparken.

67

Wind In de ‘Routekaart Groningen CO2-neutraal 2035’ gaan we uit van 36 MW opgesteld vermogen windenergie in 2035. In 2019 zijn we actief gestart met de windverkenning Westpoort & RoodeHaan via huisaanhuis bezoeken, informatieavonden en klankbordgroepen. De diverse onderzoeken zijn opgestart op gebied van geluid, slagschaduw, planschade, ecologie, landschap en financiën. Belangrijkste activiteiten • •

De windverkenning zal in 2021 worden afgerond waarbij medio 2021 de gemeenteraad een besluit zal worden gevraagd over de verkenning. Afhankelijk van dit besluit zal de periode hierna de verdere ontwikkeling worden opgepakt, of zal de verkenning stoppen.

Zon In de ‘Routekaart Groningen CO2-neutraal 2035’ is doorgerekend hoe de energievoorziening er in 2035 uit zou moeten zien. Hieruit blijkt dat zestig procent van lokaal duurzaam opgewekte energie tegen die tijd van de zon afkomstig is. Met 810 MW geïnstalleerd vermogen in 2035 wordt zonneenergie de grootste duurzame elektrische energiebron van de gemeente. De potentie van de daken moet dan ten volle benut worden. Van de opgave kan 310 MW op daken van woningen en bedrijven worden gerealiseerd. De overige 500 MW in zonneparken. Om iedere inwoner binnen de gemeente de mogelijkheid te bieden mee te doen met de energietransitie, wordt onderzocht of de revenuen van de exploitatie van zon- en windenergie op de gronden in bezit van de gemeente, ingezet kunnen worden om de energietransitie te versnellen en energiearmoede te voorkomen. Niet alleen voor de inwoners, maar ook voor de lokale economie. Belangrijkste activiteiten •

Ontwikkelen en vaststellen beleidskader Zonneparken en beleidskader zon-op-daken;

68

• • • • •

We onderzoeken de mogelijkheden voor de oprichting van een gemeentelijke exploitatiemaatschappij voor duurzame energie om sociaal eigendom mogelijk te maken. Realisatie van zonneparken in Meerstad-Noord, Westpoort-Noord, Roodehaan en ‘Woltjerspoor 2’ waarbij sociaal eigenaarschap het leidend principe is; De P&R-terreinen Meerstad, Hoogkerk, Haren A28, P3 Euroborg en Kardinge willen we (deels) overkappen met zonnepanelen, zoals bij P&R Reitdiep; Ondersteuning 65 MW groot zonnepark Fledderbosch bij Garmerwolde + realisatie hoogspanningsstation in Meerstad-Noord; Begeleiden kleinschalige lokale coöperatieve zonneparkinitiatieven.

Regionale Energie Strategie (RES) Op 24 januari 2019 hebben de twaalf gemeenten in de provincie Groningen, de twee waterschappen en de provincie Groningen samen de intentieverklaring voor de RES Groningen ondertekend. Alle Groninger overheden hebben hiermee gezamenlijk besloten om de RES 1.0 voor Groningen op te gaan stellen. Het concept-RES Groningen is aangeboden aan het Nationaal Programma RES. De bijdrage aan de duurzame opwekking van elektriciteit in deze concept-RES is een optelsom van gerealiseerde projecten en vastgestelde ambities van de individuele overheden. Deze concept-RES is ter instemming voorgelegd aan de 12 Groninger gemeenteraden, aan de 2 Dagelijks Besturen van de betrokken Waterschappen en aan de Provinciale Staten van Groningen. Uit die behandeling is gebleken dat de inhoud en inzet van de huidige concept-RES nog niet kan rekenen op brede steun. De gemeenteraden van Groningen, Het Hogeland, Loppersum, Midden-Groningen, Westerkwartier en Westerwolde, Provinciale Staten en beide Dagelijks Besturen van de waterschappen hebben met de concept-RES ingestemd. Tegelijkertijd hebben de gemeenteraden van Appingedam, Delfzijl en Stadskanaal deze (met de nodige op- en aanmerkingen) ter kennisgeving aangenomen en hebben de gemeenteraden van Oldambt, Pekela en Veendam in meerderheid niet met de concept-RES ingestemd.

Voor de stuurgroep RES Groningen betekent dit dat er in de komende periode aanpassingen zullen worden gedaan om daarmee van alle overheden steun te krijgen voor de vaststelling van de RES 1.0 medio 2021. Belangrijkste activiteiten • •

De opgave is om medio 2021 een RES 1.0. vast te stellen; Daarna komt er tweejaarlijks een update van de RES. De RES 2.0 dus in 2023.

Waterstof De gemeente Groningen draait mee in een aantal Europese waterstofprojecten. De opgave voor de komende jaren is om de Europese projecten succesvol af te ronden. Verder te werken aan de ambities voor verlagen van de emissies. Niet alleen van CO2, maar ook van fijnstof en stikstofoxiden. En daarmee een bijdrage te leveren aan de opbouw van een groene waterstof economie in NoordNederland, met name op het terrein van mobiliteit. Daarbij horen ook het verder versterken van economische activiteiten rondom waterstof en de activiteiten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. Om daarmee Groningen, zowel stad als provincie, een centrale rol te laten blijven spelen in de Europese energievoorziening, ook na het beëindigen van de gaswinning. Belangrijkste activiteiten •

Profileren van regio Groningen als een waterstofregio, onder meer door middel van deelname aan het Europese project HEAVENN;

69

• • • •

Verdere verduurzaming van ons gemeentelijk wagenpark door middel van het aanschaffen van diverse waterstof-voertuigen en de daarbij benodigde aanpassingen aan de werkplaats en stalling; Realiseren van een waterstofvulstation; Onderzoeken in welke mate waterstof als groen gas een oplossing kan bieden als warmtebron; Participeren in diverse EU-projecten, zoals REVIVE (twee vuilniswagens), JIVE2 (twintig bussen), Hytrec2 (zes voertuigen plus vulstation), HECTOR (een vuilniswagen en aanpassing werkplaats), en in nieuw te ontwikkelen projecten. Dankzij de bijdrage vanuit Europa zijn we in staat om deze projecten kosteneffectief uit te voeren.

5.3 Financiën Er is jaarlijks €1.800.000 structureel beschikbaar voor het programma Energie. Vanuit het coalitieakkoord is voor de komende twee jaar respectievelijk €1.110.000 en €1.150.000 incidenteel beschikbaar gesteld. Naar aanleiding van de behandeling begroting 2021 wordt voor de bestrijding van energiearmoede €230.000 structureel beschikbaar gesteld. Daarnaast verwachten we bijdragen van het Klimaatakkoord en het Programma Aardgasvrije Wijken maar voor beiden is de hoogte van het bedrag nog niet bekend. Bedragen x € 1.000 2021

2022

2023

2024

Structureel budget (S)

2030

2030

2030

2030

Incidenteel budget (I)

1110

1150

0

0

Overige inkomsten (O)

PM

PM

PM

PM

Totaal beschikbaar

3140

3180

2030

2030

Deze middelen worden vanaf 2021 als volgt verdeeld: 2021

2022

2023

2024

S/I/O

Personeel

785

785

785

785

S

Bijdragen

400

450

450

450

S

Warmtestad

250

250

250

250

S

Gebiedsgerichtwerken

200

200

200

200

S

Groningen Geeft Energie

445

485

295

295

I

Programma

345

395

295

295

I/S

Communicatie

50

40

I

EU

25

25

I

Routekaart

25

25

I

70

2021

2022

2023

2024

Gebouwde omgeving

895

895

120

120

Wijkenergieaanpak

505

505

150

150

I/S

Energieloket

200

200

120

120

S

Groningen Werkt Slim

150

150

I

Woningcorporaties

40

40

I

Bestrijding energiearmoede

230

230

Opwekking duurzame energie

335

335

Groen gas / Biomassa

65

65

I

Warmte

160

160

I

Waterstof

50

50

I

230

230

Wind

S/I/O

S

I

Zon

60

60

Totaal

3140

3180

I 2030

2030

Totaalbeeld financiën Naast het programma Energie zijn er verschillende geldstromen die we in deze paragraaf inzichtelijk maken. Het gaat hierbij alleen om de geldstromen die ‘door’ de gemeentebegroting lopen. Bijdrage Proeftuin Aardgasvrije Wijken: Paddepoel en Selwerd In 2018 zijn er voor de ‘proeftuinen’ aardgasvrije wijken aan 27 gemeenten rijksbijdragen toegekend voor het aardgasvrij maken van wijken. In het Programma Aardgasvrije Wijken doen gemeenten kennis en ervaring op om bestaande wijken haalbaar en betaalbaar te verduurzamen. Wij zijn één van deze 27 gemeenten en hebben hiervoor in 2018 een bijdrage ontvangen van €4,825 miljoen voor de wijken Paddepoel en Selwerd. Dit bedrag willen we besteden aan procesgeld, cofinanciering en aan financiering van onrendabele toppen met als doel om zoveel mogelijk woningen van het aardgas te krijgen. Bijdrage Proeftuin Aardgasvrije Wijken: de Wijert De Wijert is in oktober 2020 door de Rijksoverheid geselecteerd als aardgasvrije proeftuin. Met een tweede aardgasvrije proeftuin in onze gemeente krijgen we erkenning als koploper in het aardgasvrij maken van wijken. Met de rijksbijdrage van € 4 miljoen kan het voorwerk gedaan worden in het noordelijke deel van De Wijert om deze uiteindelijk op een warmtenet aan te sluiten. De Wijert is één van de vier wijkvernieuwingswijken in de stad.

In de Wijert hebben bewoners, ondernemers, scholen, woningcorporaties, de gemeente en andere organisaties met elkaar afgesproken om samen te werken aan een vitale en leefbare wijk onder de noemer Wijkdeal De Wijert. Samen met alle in de wijk betrokken partijen wordt binnen het samenwerkingsverband Wijkdeal De Wijert gewerkt aan een betaalbare en daarmee toegankelijke overgang naar een aardgasvrije wijk.

71

Making City Lighthouse project In 2018 zijn wij gestart met het Europese Lighthouse project: MAKING-CITY. De toekenning van de Europese Commissie bedraagt €18 miljoen. Voor de Groningse deelnemers samen is dat €7,61 miljoen; waarvan €2,35 miljoen voor de gemeente. Duur van het project is vijf jaar. Regionale Energie Strategie Groningen Voor de RES Groningen zijn wij financieel penvoerder. Dit houdt in dat wij de nationale bijdrage voor het maken van de RES Groningen voor de komende drie jaar hebben ontvangen (2019-2021). Wij verzorgen de financiële administratie en het bedrag is uitsluitend bestemd voor de RES Groningen.

72

6. Meerjarenprogramma Ruimtelijke Economie 2021-2024 6.1 Inleiding Onze gemeente groeit. Het groeiend aantal inwoners zorgt naast de woningbouwopgave ook voor een groeiende vraag naar andere functies, zoals werken en voorzieningen. Dat bepaalt mede de leefkwaliteit, veiligheid en heeft een grote invloed op de gezondheid van onze bewoners. De economie moet kunnen meegroeien met de groei van de stad. Vanuit het programma Ruimtelijke economie werken we aan het huisvesten van de werkgelegenheid en aan het structureel versterken van ons economisch profiel. Een robuustere economie is immers weerbaarder bij tegenslagen. In dit meerjarenprogramma benoemen we de ruimtelijk-economische opgaven voor het komende jaar en geven we de uitwerking daarvan op hoofdlijnen weer. De inzet vanuit het programma Ruimtelijke economie is gericht op de volgende hoofdopgaven: 1) Faciliteren van bestendige economische groei, 2) behouden en versterken van de aantrekkelijkheid van onze gemeente, en 3) flexibel en wendbaar zijn bij veranderingen. Hiermee zetten we de ingezette lijn van het vorige Meerjarenprogramma Ruimtelijke economie voort, maar wel vanuit een totaal ander perspectief. We zien ons immers in toenemende mate geconfronteerd met uitdagingen die invloed hebben op de economische ontwikkeling.

We noemen hier achtereenvolgens de versnelling van de verstedelijkingsopgave, de beschikbaarheid van werklocaties en de coronacrisis. Door de afspraken die we met het Rijk hebben gemaakt over versnelling van de woningbouw en de keuze de verstedelijking in bestaand bebouwd gebied te realiseren door transformatie, zien we dat de druk op onze werklocaties toeneemt. Plat gezegd: wonen drukt werken de stad uit. Maar jaag je bedrijven weg, dan verarm je de stad. Dus de vraag is niet: kiezen we voor wonen óf bedrijvigheid? Het gaat om de vraag welke stedelijkheid we willen in Groningen. Het is de kunst opgaven te combineren. We geven binnen dit programma dan ook prioriteit aan het ontwikkelen van een afgewogen maar stevig economisch programma in de nieuwe gemengde woon-werkgebieden (ontwikkelzones). Daarbij hoort ook een verplaatsingsstrategie. Een tweede prioriteit is dat we letterlijk op zoek moeten naar nieuwe ruimte voor bedrijvigheid. Ondanks corona gaat de gronduitgifte sneller dan voorzien. Grote delen van de economie blijven goed presteren. Onze werklocaties lopen vol. In 2021 willen we daarom een keuze voorleggen voor een nieuwe werklocatie aan de oostkant van de stad. De coronapandemie heeft een aantal ruimtelijk-economische ontwikkelingen in een stroomversnelling gebracht. Bepaalde sectoren floreren zoals supermarkten, woonwinkels, bouwmarkten en tuincentra.

De kantorenmarkt verandert, thuisbezorgen en online bestellen nemen een vlucht. Maar ondanks de dempende steunmaatregelen voor ondernemers op de korte termijn, is de economische impact enorm. Juist die economische sectoren die kleur en sfeer geven aan onze gemeente/binnenstad staan onder druk, vooral de horeca, deelsectoren van de detailhandel (schoenen, mode) en de cultuursector. Verwacht wordt dan ook dat de leegstand sterk toeneemt, vooral in het centrum. Verkleuren naar wonen is daarvoor niet altijd en niet overal de juiste oplossing. De derde prioriteit voor het programma Ruimtelijke economie is het terugwinnen, behouden en versterken van een vitale binnenstad.

73

In november 2020 informeerden wij u over de impact die corona heeft op onze economie7. De lengte en de diepte van de coronacrisis zijn de belangrijkste variabelen voor de economische ontwikkeling. Deze zijn erg onvoorspelbaar. De vele onzekerheden brengen met zich mee dat voortschrijdend inzicht zal leiden tot continue bijstelling. Op korte termijn vraagt dit van ons dat we flexibel en wendbaar kunnen inspelen op (snel) veranderende omstandigheden. We moeten daarbij als gemeente alleen niet in de spagaat terecht komen dat we op basis van corona-invloeden alleen korte termijnbeleid voeren. Juist nu wordt de noodzaak onderstreept om anticyclisch en structureel te investeren in het faciliteren van bestendige economische ontwikkeling. We houden onverminderd vast aan onze strategie van blijven investeren in het structureel versterken van ons economisch profiel en onze focus te houden op de lange termijn. Daarbij maken we onder andere gebruik van een scenariostudie die is opgesteld voor de Regio Groningen-Assen met mogelijke ontwikkelrichtingen voor de periode ná de coronacrisis. In de volgende paragrafen beschrijven we de belangrijkste opgaven voor de komende jaren en geven we weer hoe we daaraan gaan werken. In 6.2 volgt eerst overzicht daarvan.

6.2 Belangrijkste opgaven 2021-2024 en activiteiten 2021 De belangrijkste opgaven en activiteiten voor het meerjarenprogramma Ruimtelijke economie zijn samengevat in onderstaand schema. De belangrijkste prioriteiten voor 2021 zijn in vet weergegeven. Belangrijkste opgaven 2021-2024 Belangrijkste activiteiten 2021 Hoofdopgave 1: Faciliteren bestendige economische groei 1. Hoe houden we de werkfunctie 1. Voor de ontwikkelzones stellen we een economisch overeind bij transformatie? En hoe profiel op en werken een ontwikkel- en houden we de transformatiegebieden verplaatsingsstrategie uit. We bieden meer ruimte aan in de tussentijd aantrekkelijk? broedplaatsen en woon-/ werkcombinaties in onze bestaande kernen en woonwijken. 2.

Hoe bieden we ruimte aan economische functies die het meeste toegevoegde waarde bieden voor de ontwikkeling van werkgelegenheid in de gemeente?

3.

Hoe versterken we talentontwikkeling en innovatieve kenniseconomie?

4.

Hoe realiseren we aantrekkelijke werklocaties en bieden we ruimte aan (bovenregionale) bedrijvigheid die niet op reguliere bedrijventerreinen past?

7

2.

We onderzoeken of er een nieuw bedrijventerrein in Groningen-Oost (Meerstad) kan komen. We zetten de eerste stappen op weg naar een nieuwe strategie werklocaties.

3.

We verbeteren de samenwerking, functiemix en het verblijfsklimaat op Campus Groningen. We werken aan een business case voor een startup faciliteit op Zernike.

4.

We maken duidelijke keuzes in de ontwikkelrichting van bestaande werklocaties en blijven investeren in de kwaliteit ervan. We werken aan de doorontwikkeling van Roodehaan en Westpoort.

Brief november 2020 ‘Impact corona op onze economie’, kenmerk 8339101.

74

Belangrijkste opgaven 2021-2024 Belangrijkste activiteiten 2021 Hoofdopgave 2: Behouden en versterken van de aantrekkelijkheid van onze gemeente 1. Hoe maken en houden wij onze 1. Wij werken integraal en met stakeholders aan het winkelvoorzieningen vitaal en terugwinnen/behouden/versterken van een vitale toekomstbestendig? binnenstad en voeren de laatste projecten uit van centrumvisie Haren. We haken aan bij initiatieven voor de uitbreiding en/of kwaliteitsverbetering van winkelvoorzieningen. 2. Hoe vergroten we de aantrekkelijkheid van onze stad, 2. We vervolgen het zojuist ingezette participatietraject voor wijken en dorpen voor bewoners en het toekomstperspectief voor de detailhandel, horeca en bezoekers ter versterking van de overnachtingenmarkt. We zetten sterker in op onze economie? vrijetijdseconomie: met waterrecreatie, het Stadspark, de toekomst van Kardinge, het nieuwe muziekcentrum en Martiniplaza. Hoofdopgave 3: Flexibel en wendbaar zijn bij veranderingen 1. Hoe kunnen we ontwikkelingen tijdig 1. Via verschillende kanalen relevante input verzamelen. signaleren? Groningen City Monitor evalueren. 2. Hoe kunnen we adequaat inspelen op 2. Kritische blik op ons eigen functioneren (pro-actief actualiteit, trends en ontwikkelingen? samenwerking opzoeken, vlot schakelen, vastbijten), 3. Hoe kunnen we de rol van de continue herijking van onze inzet, open dialoog.

gemeente verstevigen om bij 3. Ontwikkelen van een meer sturend ruimtelijk-juridisch kader (on)gewenste ontwikkelingen te gekoppeld aan de (on)mogelijkheden van de EUkunnen sturen aan de voorkant? Dienstenrichtlijn.

75

76

6.2.1 Opgave: Het faciliteren van bestendige economische groei In deze paragraaf beschrijven we hoe we het verdienvermogen van de regio Groningen nu en in de toekomst structureel willen versterken. Een aantrekkelijk werk- en leefklimaat van onze gemeente en van onze werklocaties is een belangrijke vestigingsplaatsfactor. Actuele trends en ontwikkelingen 1) Gronduitgifte gaat harder dan voorzien: Ondanks corona constateren we dat de grondverkopen in de gemeente Groningen onverminderd blijven doorgaan8. Bureau Buiten adviseert om een verkenning te doen naar een nieuw bedrijventerrein. De behoefteraming gaat uit van een extra behoefte van 22 hectare bedrijventerrein tot 2035. Wel verwacht Bureau Buiten dat bedrijven hun investeringen uit- of afstellen vanwege corona, waaronder verhuizingen, verbouw en nieuwbouw9. 2) Toekomst kantorenmarkt is niet eenduidig: De leegstand is verder gedaald tot 7,1 procent. We zien grote verschillen in de stad. Het leegstandspercentage in de binnenstad, Corpus den Hoorn en Stationsgebied zakt tot onder de 2 procent. In Europapark/Kempkensberg werken we naast de huidige nieuwe bouwontwikkelingen aan de komst van drie andere concrete kantoorgebruikers. Hier is nog maar beperkt ruimte voor toevoeging van kantoormeters. Op specifieke kantoorlocaties zoals Martini Trade Park en Kranenburg neemt de leegstand juist toe tot boven de 12 procent.

De toekomst van de kantorenmarkt laat zich moeilijk voorspellen. De coronapandemie is waarschijnlijk een game changer voor de kantorenmarkt en zal door thuiswerken krimpen. Het verplichte energielabel C per 2023 zorgt juist voor een grotere vervangingsvraag. Het doel van een kantoor verandert van een werkplek naar een inspirerende plek die creativiteit en innovatie bevordert en culturele connecties. Voor toevoeging van kleinere en flexibele concepten is marktruimte. Meer kortlopende contracten, flexibiliteit in hoeveelheid vierkante meters, van werk- naar ontmoetingsplek en full service-concepten worden de norm. Er zijn kansen voor combinaties van kantoor met andere functies (horeca en vrijetijdseconomie). Voor kantoren/ontmoetingsplekken zijn goed bereikbare plekken met een prettige verblijfskwaliteit belangrijk. 3) Structureel tekort bedrijfsruimten dreigt: We zien al een aantal jaar een afname van de hoeveelheid beschikbare bedrijfsruimte in Groningen10. De leegstand in bedrijfsruimten is in de hele gemeente per 2020 tot (ver) onder de frictieleegstand gedaald. Alleen op Hoendiep blijft de leegstand relatief hoog met 8,2 procent. Ook daar is sprake van een daling. De bedrijfsruimtemarkt biedt inmiddels steeds minder aanbod voor uitbreidingsmogelijkheden van bestaande bedrijven of toetreding van nieuwe bedrijven.

Door transformatie van bedrijventerreinen naar gemengde stedelijke gebieden in de ontwikkelzones ontstaat bovendien een aanvullende vervangingsvraag. Belangrijkste opgaven 1. Hoe houden we de werkfunctie overeind bij transformatie? En hoe houden we de transformatiegebieden in de tussentijd aantrekkelijk? 2. Hoe bieden we ruimte aan economische functies die het meeste toegevoegde waarde bieden voor de ontwikkeling van werkgelegenheid in de gemeente? 3. Hoe versterken we talentontwikkeling en innovatieve kenniseconomie? 8

Grondbedrijf gemeente Groningen Bureau Buiten, marktanalyse werklocaties (mei 2020) 10 Vinco Vastgoed, Vastgoedmonitors 2016 t/m 2020 9

77

4. Hoe realiseren we aantrekkelijke werklocaties en bieden we ruimte aan (bovenregionale) bedrijvigheid die niet op reguliere bedrijventerreinen past? Belangrijkste activiteiten 2021 Ad 1: Transformatiegebieden • We gaan gemengde woon-werkgebieden ontwikkelen met een afgewogen maar stevig economisch programma in onze ontwikkelzones Suikerzijde, Stationsgebied, Stadshavens en Meerstad/Eemskanaalzone. We houden de werkfunctie hier dus overeind. Stadshavens staat daarbij als eerste op de agenda. Naast 2.400 woningen moet dit gebied qua werk functioneren als uitloper van de binnenstad. Corona brengt ontwikkelingen in een versnelling. Functies zoals ontmoeting, flexibele kantoorruimte en de wijk als kantoortuin passen goed bij de economie van de wijk. Het faciliteren van ‘werken in de wijk’ in plaats van ‘op kantoor’ kan als stimulans voor de wijkontwikkeling werken. • Naast een ontwikkelstrategie moet er een strategie komen voor het verplaatsen van bestaande bedrijvigheid. Daarmee kunnen we nieuwe ontwikkeling mogelijk maken én de meeste bestaande bedrijvigheid voor de gemeente behouden. • Verschillende bureaus11 noemen de ontwikkelzone Stationsgebied dé locatie voor hoogwaardige kantoorontwikkeling. We moeten de ontwikkeling van de Zuidzijde en de Noordzijde verbinden om een afgewogen programma te krijgen.

Naast kantoren kan hier een hotel, conferentieruimte en ondersteunende horeca komen. De komst van een nieuw muziekcentrum fungeert daarbij als aanjager voor de gebiedsontwikkeling. Het bijbehorende programma met cultuur en onderwijs, tezamen met kantoren en woningen creëert hier een nieuw gemengd stedelijk milieu. • Met bedrijvenvereniging Zuidoost onderzoeken we het gebruik en de functie van de Driebondsweg in relatie tot de ontwikkeling van Meerstad/Eemskanaalzone. • We houden onze bestaande kernen en woonwijken in de tussentijd aantrekkelijk door ruimte te bieden aan broedplaatsen en aan woon-/werkcombinaties. Ad 2: Huisvesten bedrijvigheid • Bij vestigingsvraagstukken laten we voortaan sterk meewegen welke bedrijvigheid de meeste meerwaarde heeft qua werkgelegenheid voor de gemeente en op welke plek. • We stemmen het aanbod van bedrijventerreinen af in de Regio Groningen-Assen. Door de hoge gronduitgifte moeten we op zoek naar nieuwe ruimte voor bedrijvigheid. In 2021 gaan we hiervoor samen met Bureau Meerstad een verkenning doen aan de oostkant van de stad. De vraag is welke economie we hier gaan huisvesten. Te denken valt bijvoorbeeld aan bedrijvigheid die werkgelegenheid oplevert voor laag- en middelbaar opgeleiden. De verkenning naar een nieuwe werklocatie levert tevens input voor de integrale structuurschets van de A7-corridor samen met de gemeente Midden-Groningen.

• We zetten de eerste stappen op weg naar een nieuwe strategie werklocaties als opvolger van De Rode Loper uit 2014. Daarbij kijken we hoe we gezamenlijk kunnen optrekken: Samen met bedrijvenverenigingen, gebruikers en andere partners werken we deze strategie op termijn uit in een profiel en uitvoeringsstrategie per werklocatie. Ad 3: Talentontwikkeling en innovatieve kenniseconomie • Met onze partners binnen Campus Groningen voeren we het strategisch plan 2020-2025 uit. Wij werken aan nieuw vestigingskader waarbij we kansen voor broedplaatsen/startups willen optimaliseren. We zoeken samen met het campusmanagement naar publieke financiering voor het Campus Community Fonds. We dragen bij aan een business case voor wooneenheden en een Netwerk Plaza (gedeelde faciliteiten en economische functies) op de voorkeurslocatie 11

Louter, Bureau Buiten, Cushman & Wakefield.

78

•

• •

Kapteynborg. Ook voor een startup faciliteit op Zernike Campus werken we in 2021 een business case uit. We houden de ontwikkeling van digitaal onderwijs bij de Rijksuniversiteit en de Hanzehogeschool scherp in de gaten. Met de partners binnen Campus Groningen zetten we onze ruimtelijke strategie zo in dat de innovatieve kenniseconomie rondom Campus Groningen aangejaagd en structureel versterkt wordt. We zijn in gesprek met de Rijksuniversiteit over de toekomst van de Hortus en De Biotoop. De huidige functies willen we hier zeker de komende tien jaar behouden. We betrekken de kansen voor broedplaatsen bij gebiedsontwikkeling én wijkontwikkeling, zowel voor tijdelijke als permanente huisvesting.

Ad 4: Aantrekkelijke werklocaties en ruimte voor specifieke (bovenregionale) bedrijvigheid • We maken duidelijke keuzes in de ontwikkelrichting van bestaande werklocaties en blijven investeren in de kwaliteit ervan. Wel zullen we hierin keuzes moeten maken. Daarbij zijn de volgende locaties in beeld: - Vooruitlopend op de ontwikkeling van de Stadshavens hebben we aandacht voor kleinere maatregelen gericht op de infrastructuur en de economische functie (fase 2). - We gaan de projectopdracht Europapark herijken aangezien we deze grote kantorenlocatie steeds meer ontwikkelen als een gemengd stedelijk gebied. - We gaan de haalbaarheid onderzoeken van gebiedsontwikkeling Hoendiep. Voor het voorterrein gaan we verkennen hoe we hier nieuwe economie kunnen huisvesten in relatie tot de ontwikkeling van de aangrenzende Suikerzijde. Voor Hoendiep-Noord gaan we verkennen onder welke voorwaarden we de openbare ruimte hier kunnen verbeteren. - Nieuwe inzet op Corpus den Hoorn-Zuid: We verkennen de mogelijkheden om het Martini Ziekenhuis (en andere bedrijvigheid) te laten doorontwikkelen en willen de verblijfskwaliteit van dit gebied versterken voor patiënten, bezoekers en werknemers. •

•

Ondanks de coronacrisis blijven we investeren in de aantrekkelijkheid en kwaliteit van de kantorenlocaties. Dat geldt in het bijzonder voor het Martini Trade Park waar sprake is van flinke leegstand. Trekt de markt weer aan, dan moeten onze kantorenlocaties op peil zijn. Daarom kiezen we er nu juist voor anticyclisch en structureel te investeren en onze focus te houden op de lange termijn. Om (bovenregionale) bedrijvigheid te faciliteren die niet op reguliere MKB-bedrijventerreinen past werken we aan de doorontwikkeling van Roodehaan en Westpoort. We bieden daar ruimte voor hogere milieucategorieën en logistiek. Op Westpoort geven we ook ruimte aan datacenters ten behoeve van de innovatiekracht van de digitale economie en het groeiende dataverkeer.

6.2.2 Opgave: Het behouden en versterken van de aantrekkelijkheid van onze stad, wijken en dorpen Een veelzijdig aanbod aan winkels, horeca, recreatie, overnachtingsmogelijkheden en vrijetijdseconomie versterkt de woon-, werk- en bezoekfunctie van Groningen en draagt zo bij aan economische en maatschappelijke betekenis, naamsbekendheid en imago. Voor bewoners betekent een aantrekkelijke woonomgeving meer leefkwaliteit, veiligheid en ook een betere gezondheid. Actuele trends en ontwikkelingen 1) Blijft economische vitaliteit binnenstad op peil? Juist de economische ‘pleziersectoren’ die kleur en sfeer geven aan onze gemeente staan door de coronacrisis onder druk zoals de horeca en delen van de detailhandel. Deze zaken worden

79

zeer gewaardeerd door binnenstadbezoekers. Verwachting is dat de leegstand sterk toeneemt, met name in centrumgebieden12 en dat winkelgebieden compacter moeten worden13. 2) Ontwikkeling detailhandel heeft meerdere kanten: Jaarlijks daalt het aantal verkooppunten detailhandel in de gemeente Groningen14. Het aantal verkooppunten groeit daarentegen in de dagelijkse sector en de tweedehands economie (kringloop). Daarnaast groeien de dagelijkse sector en de doe-het-zelf sector in oppervlakte15. In de gemeente Groningen werd eind 2019 ongeveer 2 procent van de dagelijkse aankopen en 23 procent van de niet-dagelijkse aankopen online gedaan16. Landelijke onderzoeken laten zien dat in de coronacrisis de voorkeur voor online als aankoopkanaal fors is toegenomen17 18. Het is aannemelijk dat de detailhandel in de toekomst een grotere ruimtebehoefte heeft voor opslag en distributie van (online) handel op overslag- en hub-locaties. 3) Horeca staat flink onder druk: Jaarlijks stijgt het aantal verkooppunten horeca in gemeente Groningen. Volgens Locatus had gemeente Groningen (voor de herindeling) 602 verkooppunten horeca in 2015 en 708 verkooppunten in 2020. Ook Haren en Ten Boer hebben een relatief ruim aanbod. Het aanbod in aantal horecazaken (per inwoner) is vergelijkbaar met referentiesteden.

De horecasector is één van de sectoren waar het aantal faillissementen door corona zal toenemen19. De pintransacties in cafés en restaurants zijn volgens ING met 70 procent gedaald. De analyse veronderstelt een directe impact op de omzet van 80 procent met een bandbreedte van circa 10 procent20. Relevante horecatrends voor Groningen zijn vooral schaalvergroting, thuisbezorging, blurring, landelijke druk op openingstijden, een groeiende behoefte aan terrasruimte en aan onderscheidende vestigingsplekken. 4) Kwantitatieve en kwalitatieve ruimte in overnachtingenmarkt: Slechts een klein deel van de actieve Airbnb’s werkt concurrerend ten opzichte van de hotelmarkt. Er is een beperkt aandeel serviced appartments in het huidige aanbod terwijl het landelijk een opkomend marktsegment is. Ook met de nu bekende geplande of in ontwikkeling zijnde toevoegingen van hotels(kamers) is er ruimte voor groei. Binnen het huidige bestand is er behoefte aan bijzondere hotelconcepten in markante panden. Belangrijkste opgaven 1. Hoe maken en houden wij onze winkelvoorzieningen vitaal en toekomstbestendig? 12

Retailagenda/INretail/NRW/Q&A, Retail postcorona impactanalyse (juli 2020) STEC groep, Naar vitale winkelcentra - toekomstperspectief in crisistijd (mei 2020) 14 Volgens Locatus telde gemeente Groningen (voor de herindeling) 1181 verkooppunten detailhandel in 2015 en 1205 verkooppunten in 2020. Groei in aantallen is aanwezig in de dagelijkse sector (283 in 2015 naar 319 in 2020) en de 2e hands economie (37 in 2015 naar 55 in 2020). Groei in vierkante meters is met name aanwezig in de dagelijkse sector (71.000 in 2015 naar circa 82.400 in 2020) en de woon sector (218.500 in 2015 naar 229.700 in 2020) 13

15

Locatus, verkooppuntennetwerk 2005-2020 BRO, Koopstromenonderzoek 2019 (mei 2020) 17 ABN AMRO, retail prognose 2020-2021 (september 2020) 18 Colliers International, Hoe winkelt Nederland in de toekomst? (juni 2020) 19 CPB, De gevolgen van de coronacrisis voor Nederlandse bedrijven en banken (september 2020) 20 SEO Economisch Onderzoek, Impact coronavirus op de economie van de provincie Groningen en de RGA (mei 2020) 16

80

2. Hoe vergroten we de aantrekkelijkheid van onze stad, wijken en dorpen voor bewoners en bezoekers ter versterking van de economie? Belangrijkste activiteiten 2021 Ad 1: Toekomstbestendige winkelvoorzieningen • Binnenstadontwikkeling: Bij het werken aan de binnenstad maken we een duidelijk onderscheid tussen de korte termijn en de lange termijn. We hebben zowel oog voor het hier en nu en de crisisaanpak (met een balans tussen veiligheid en aantrekkelijkheid) als voor een toekomstbestendige binnenstad. Langs drie lijnen werken we met onze partners aan het terugwinnen, behouden en versterken van een vitale binnenstad: a. Een veilige binnenstad: Veiligheid als basisvoorwaarde om mensen aan te trekken en herhaalbezoek te stimuleren. b. Een aantrekkelijke binnenstad: Met promotie, acties, (her)inrichting en transformatie werken we aan een binnenstad waar je graag wilt komen en wilt verblijven. Van kernwinkelgebied naar kernverblijfsgebied. Daarbij hebben we ook aandacht voor leegstand en andere gevolgen van de coronapandemie. c. Een toekomstbestendige binnenstad: Met andere programma’s samen komen we tot een integrale aanpak voor de economische functies en het gebruik van de openbare ruimte in de binnenstad (reclame, fietsen, uitstallingen, logistiek). Hier ligt ook een relatie met gemeentelijke doelen op gezondheid: stimuleren inclusiviteit, bewegen, ontmoeten, lopen, fietsen. -

-

-

We gaan met het Ministerie van EZK en de G6 verkennen hoe we gezamenlijk kunnen optrekken in concrete projecten ter bevordering van vitale binnensteden. Te denken valt aan het ontwikkelen van instrumenten om meer te kunnen sturen in het aanbod of aan een specifieke retailagenda voor grote steden. Als input voor de te actualiseren binnenstadsvisie werken we aan een onderzoek naar het toekomstperspectief van de detailhandel, horeca en overnachtingenmarkt. Maar let op: de nieuwe ontwikkelstrategieën maken we tegen de achtergrond van de gevolgen van de coronacrisis. Dat betekent dat we de komende periode een proces inrichten terwijl we alle effecten van corona nog niet altijd even goed kennen. Daarom richten we ons voor de detailhandel en de horeca ook niet per se op een nieuwe visie. Het resultaat kan ook heel goed een aanvalsplan/actieplan zijn. We werken dit de komende periode uit met onze ondernemers(verenigingen) en met uw raad. Doel is om in het tweede kwartaal van 2021 tevens een geactualiseerde binnenstadsvisie door uw raad te laten vaststellen als kader voor de volgende jaren. Stedelijke distributie: vaststelling visie in 2021. Ontwikkelen en profileren van verschillende sfeergebieden in de binnenstad.

• Centrumvisie Haren: Uitvoering van de laatste projecten gericht op een aantrekkelijke openbare ruimte in samenwerking met een nieuw op te richten ondernemersvereniging. • Perifere detailhandel: - We verkennen hoe en waar de uitbreidingsruimte in de doelgerichte branches (doe-het-zelf, wonen, tuincentra) het beste kan worden ingezet, rekening houdend met de drie belangrijkste perifere winkelgebieden (Sontplein, Hoendiep, Peizerweg) en de relatie met de binnenstad. - We haken aan bij initiatieven voor uitbreiding en/of kwaliteitsverbetering. Met eigenaren van locaties aan het Sontplein starten we bijvoorbeeld met concrete herinrichtingsmaatregelen voor een veilige en prettige openbare ruimte. - Meubelboulevard Hoendiep: zie Hoofdopgave 1, Ad 4.

81

•

•

Wijkwinkelcentra en dorpscentra: Op initiatief van eigenaren en gebruikers werken we de komende jaren met hen samen aan de ruimtelijke verbetering van een aantal van onze wijkwinkelcentra en dorpscentra. Daarbij gaat het om de doorontwikkeling van winkelcentrum Paddepoel (uitbreiding, kwaliteitsverbetering, wijkfuncties), Overwinningsplein (uitbreiding en kwaliteit van de winkelvoorzieningen en mogelijk ook verbeteren openbare ruimte), herinrichting Koopmansplein in relatie tot de versterkingsopgave en de dorpsvernieuwing, Raadhuisplein/Haderaplein (versterking centrum Haren met retailontwikkeling) en Beijum-Oost (kwaliteit). Dagelijkse boodschappen: We haken aan bij initiatieven uit de markt zoals de tijdelijke supermarkt Meerstad, plannen voor Haderaplein (onder voorbehoud van uitspraak Raad van State), verkenning ruimte voor een nieuwe supermarkt Suikerzijde in relatie tot Hoendiep, Overwinningsplein (verhuizing supermarkt en planontwikkeling tweede supermarkt).

Ad 2: Aantrekkelijke stad, wijken en dorpen • We vervolgen het zojuist ingezette participatietraject waarbij we met stakeholders in gesprek zijn over het toekomstperspectief voor de detailhandel, horeca en de overnachtingenmarkt. Dit zijn bij uitstek de sectoren die bijdragen aan de aantrekkelijkheid van onze gemeente. Het traject is een opmaat naar een mogelijke herziening van (onderdelen van) beleid, waaronder al dan niet regulering daghoreca, en geeft input voor de actualisatie van de binnenstadvisie. • Met het oog op de gewenste verbreding van de toekomstpotentie van sportcentrum Kardinge werken we aan de actualisatie van een visie op de sportieve en recreatieve betekenis van het totale gebied Kardinge. • In 2021 laten we de visie op het versterken van de recreatieve mogelijkheden van het Stadspark vaststellen. • Voor onze overige bovenregionale maatschappelijk/economische voorzieningen (zoals Holland Casino, het nieuwe muziekcentrum en Martiniplaza verbinden we de maatschappelijke opgaven met onze ruimtelijk-economische opgaven en kansen die deze ontwikkelingen met zich meebrengen. • We onderzoeken de meerwaarde en haalbaarheid van de vaarverbinding Zuidlaardermeer/ Woldmeer.

6.2.3 Opgave: Flexibel en wendbaar zijn bij veranderingen Door de vele actuele ontwikkelingen en bijbehorende onzekerheden zullen we onze inzet als gemeente voortdurend moeten bijstellen. De coronacrisis illustreert die noodzaak overduidelijk. Met flexibel inspelen op veranderingen bedoelen we overigens niet het voeren van ad hoc beleid. Het stimuleren van bestendige economische ontwikkeling vraagt om langjarige inzet en langjarig investeren in het versterken van het vestigingsklimaat van onze gemeente. In deze paragraaf gaat het vooral over onze manier van werken. Belangrijkste vragen 1. Hoe kunnen we relevante ontwikkelingen tijdig signaleren? 2. Hoe kunnen we adequaat inspelen op actualiteit, trends en ontwikkelingen? 3. Hoe kunnen we de rol van de gemeente verstevigen om bij (on)gewenste ontwikkelingen te kunnen sturen aan de voorkant?

82

Belangrijkste activiteiten 2021 Ad 1: Vroegtijdig signaleren • Markt- en gebiedsontwikkelingen actief volgen via onze contacten met bedrijfsmakelaars, bedrijven, bedrijvenverenigingen en andere stakeholders. • Van initiatief naar beleidsaanpassing: We kijken periodiek naar ingediende initiatieven vanuit de markt. Welke zaken springen hierbij in het oog die vragen om beleidswijziging? • Groningen City Monitor: Samen met ondernemersverenigingen evalueren we de werking van een dashboard/monitor voor stedelijke ontwikkelingen. Ad 2: Adequaat inspelen op actualiteit • Trends en ontwikkelingen tijdig zien aankomen is één ding; het erop kunnen inspelen is nog iets anders. Het vraagt om een kritische blik op ons eigen functioneren: proactief samenwerking opzoeken, zowel intern als extern, en vlot schakelen als de situatie daarom vraagt. Vastbijten, sjorren en sleuren als het nodig is. • Niet alleen tijdens ‘vaste’ momenten zoals Gemeentebegroting en Verantwoording moeten we stilstaan bij wat we zien aankomen en hoe we daarop kunnen inspelen. Het vraagt om een voortdurende signalering en continue herijking.

Dat vraagt tevens om een open dialoog met bedrijvenverenigingen, ondernemers, ontwikkelaars en anderen: Doen we nog steeds de juiste dingen? Wat vraagt de markt aan ons? Wat doen anderen? • We maken voor beleidsopgaven gebruik van scenariostudies die laten zien welke invloed bepaalde variabelen kunnen hebben op economisch herstel in de post-coronatijd. Ad 3: Aan de voorkant sturen op (on)gewenste ontwikkelingen Als gemeente blijven we aanhaken bij initiatieven uit de markt en faciliteren deze zo goed mogelijk. We nemen de lead niet over. Wel is er een aantal thema’s waarbij een andere inzet van de gemeente nodig is. We noemen hier het ontwikkelen van een meer sturend ruimtelijk-juridisch kader gekoppeld aan de (on)mogelijkheden van de Europese Dienstenrichtlijn (type werkgelegenheid, meer grip op branchering, wat wil je waar wel/niet toestaan, functiemenging, met vastgoed kunnen sturen op winkelaanbod). De rol van de gemeente verandert dus in de richting van meer regie en meer sturing waar dat nodig is.

6.3 Financiën NB: De genoemde bedragen in deze paragraaf zijn x € 1.000. Financieel kader •

•

•

Het financiële kader sluit niet helemaal aan bij de inhoud van het meerjarenprogramma Ruimtelijke economie. We zien dat de intensiveringsmiddelen (i) na 2022 aflopen. Gezien de opgaven in dit meerjarenprogramma zien we de noodzaak verder te werken aan onze ruimtelijkeconomische inzet, ook na 2022. De intensiveringsmiddelen worden binnen dit programma ingezet voor de voorbereiding en uitvoering van investeringsprojecten, zoals grondonderzoek, stedenbouwkundige verkenning, milieueffectrapportage etc., maar deze middelen leiden ook tot fysieke investeringen in onze werklocaties en economische centra. Ook in 2023 en volgende jaren hebben wij dus de nodige opgaven met zowel een incidenteel als structureel karakter. In het meerjarenbeeld zijn op dit moment hiervoor nog geen middelen voorzien. Omdat het gaat om structurele inzet ligt het in de rede hiervoor dan ook structurele middelen beschikbaar te stellen.

83

2021

2022

2023

2024

Investeringen Ruimtelijke economie (S)

215

330

445

445

Intensiveringsmiddelen Ruimtelijke economie (I)

350

200

0

0

565

530

445

445

Overige inkomsten (O) Totaal beschikbaar

Financiering van de drie prioritaire thema’s • • •

Door actuele ontwikkelingen zien we ons geconfronteerd met nieuwe beleidsopgaven. Wij verwachten dat deze nieuwe beleidsopgaven op termijn meer kosten met zich meebrengen. Dat kan te zijner tijd leiden tot een vraag om aanvullende financiering. Met ingang van 2021 geven we prioriteit aan drie nieuwe beleidsopgaven: 1) het ontwikkelen van een nieuwe werklocatie aan de oostkant van de stad, 2) het ontwikkelen van een economisch programma voor de ontwikkelzones en 3) een vitale binnenstad. In het financiële overzicht zijn van de drie prioritaire thema’s nu alleen middelen opgenomen voor de verkenning naar een nieuwe werklocatie in Groningen-Oost. De financiële inzet voor de ontwikkelzones is opgenomen onder werklocaties en bij de gebiedsinvesteringen. De financiële inzet voor de economische vitaliteit wordt inzichtelijk gemaakt in het uitvoeringsprogramma binnenstad.

Wijzigingen ten opzichte van MJP Ruimtelijke economie 2020-2023 In onderstaande tabel lichten we toe welke inhoudelijke en financiële wijzigingen we hebben doorgevoerd ten opzichte van het voorgaande meerjarenprogramma. Hoofdopgave 1: Faciliteren bestendige economische groei Uitvoering strategie werklocaties / ontwikkelzones

Uitvoering 2021 ad € 800 naar 2022 verschoven. Uitvoering 2022 komt dan op € 800 + € 500 = € 1300.

Verkenning werklocatie Oost-Groningen

Bedoeld voor benodigde onderzoeken: MER, grondonderzoek, stedenbouwkundige verkenning etc. Begroot op € 100. Het gaat hier om het voortzetten van dit onderdeel uit de strategie werklocaties waarvoor in 2020 in totaal € 175 was gereserveerd in het meerjarenprogramma 2020-2023. Daarom staat het bedrag niet vermeld in het overzicht.

(Meerstad)

Visie en uitvoering Zernike Broedplaatsen en startups

In 2021 is € 25 opgenomen voor een op te stellen business case voor een startup-faciliteit. We hebben € 600 toegevoegd in 2023 voor de uitvoering. Het gaat daarbij om een startupfaciliteit op Campus Groningen. Binnen het programma Ruimtelijke economie zijn daarvoor middelen gevonden

84

(€ 600 winkelcentrum Paddepoel). Voor de noodzakelijke voorbereidingskosten in 2023 en 2024 is geen dekking (beide € 25). Zie toelichting op financieel overzicht.

Hoofdopgave 2: Behouden en versterken aantrekkelijke gemeente Winkelcentrum Paddepoel

Vanuit het programma Ruimtelijke economie is een lagere bijdrage nodig voor winkelcentrum Paddepoel. Daardoor kan binnen de programmabegroting € 600 worden geïnvesteerd in broedplaatsen.

Uitvoering centrumvisie Haren

We hebben € 92 gereserveerd voor de uitvoering in 2023. Dekking vindt plaats uit centrumvisiemiddelen Haren. Daarom is dit bedrag niet vermeld in het overzicht.

Koopmansplein/

Voor het Koopmansplein/dorpsvernieuwing zijn in 2023 middelen nodig voor de uitvoering. Dekking € 450 uit versterkingsmiddelen Ten Boer. Het krediet is al verleend. Daarom wordt bedrag hier niet vermeld in het overzicht.

dorpsvernieuwing

Kardinge

In het SIF is voor 2021 € 100 opgenomen voor gebiedsvisie Kardinge. Daarnaast wordt € 200 overgeheveld vanuit DMO/SIF voor de vernieuwing van het sportcentrum. Of een bijdrage vanuit Ruimtelijke economie nodig is, is nader te bepalen.

Financieel overzicht meerjarenprogramma Ruimtelijke economie Op pagina 85 ziet u het bijgewerkte financiële overzicht met voorbereidingskosten en investeringen voor de komende jaren. Graag wijzen we u op twee punten: kredietaanvragen en de voorbereidingskosten. •

•

Kredietaanvragen: Voor 2021 staan twee projecten opgenomen in de kolom ‘Uitvoering 2021’. Voor Martini Trade Park (500 duizend euro) heeft u al krediet verleend. Voor de uitvoering van doorontwikkeling Europapark (480 duizend euro) ontvangt u een separate kredietaanvraag. Dat geldt ook voor de uitvoering van investeringsprojecten voor de jaren daarna. Voorbereidingskosten: Ondanks dat we wel voorbereidingskosten voorzien, hebben we de posten in de kolommen Voorbereiding 2023 en 2024 op nul gezet. De intensiveringsmiddelen stoppen immers na 2022. We zouden echter graag zien dat we verder kunnen werken aan de voorbereiding van de volgende projecten: 1. Westpoort/Suikerunie: voor 2023 hebben we € 25 aan voorbereiding nodig, voor 2024 eveneens. 2. Broedplaatsen en startups: voor 2023 hebben we € 25 aan voorbereiding nodig. Dat geldt ook voor 2024. 3. Aanpak winkelcentra: voor 2023 hebben we € 50 aan voorbereiding nodig.

Daarmee bedraagt het totaal aan benodigde maar ongedekte voorbereidingskosten € 100 voor 2023 en € 50 voor 2024. Zoals gezegd is hiermee in het meerjarenbeeld nog geen rekening gehouden.

85

2021 (indicatief) Voorbereiding Hoofdopgave 1 1. Uitvoering strategie werklocaties/ ontwikkelzones 2. Stadshavens 3. Westpoort/ Suikerunie 4. Eemskanaalzone/ Driebond 5. Verkenning werklocatie OostGroningen (Meerstad) 6. Visie en uitvoering Zernike 7. Broedplaatsen en startups 8. Doorontwikkeling Europapark 9. Hoendiep 10. Martini Trade Park Hoofdopgave 2 11. Uitvoering centrumvisie Haren 12. Herinrichting Sontplein 13. Aanpak winkelcentra 14. Winkelcentrum Paddepoel 15. Koopmansplein /dorpsvernieuwing 16. Kardinge Totaal Voorbereidingskosten Totaal Uitvoeringskosten Kapitaallasten (cumulatief)

2022 (indicatief) Uitvoering

Voorbereiding

2023 (indicatief) Uitvoering

2024 (indicatief)

Voorbereiding

Uitvoering

Voorbereiding

Uitvoering

0

1400

1300

100 25

200 25

0

95

25

800

25

25

0

480

600

0

900 1500

500

1000

100 500 50

50

0 900 ntb

ntb 520

100

0

0

980

3000

3700

2400

44

178

343

450

86