Bijlage 9 Externe veiligheid.pdf

Adviesgroep AVIV BV Piet Heinstraat 12 7511 JE Enschede

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Project Datum

256241 8 juli 2025

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Project

256203

Datum

8 juli 2025

Auteur Review

S.J.M. van Veldhoven A.J.H. Schulenberg

Versie nr.

2

Opdrachtgever

BJZ.nu Twentepoort Oost 16a 7609 RG Almelo

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Inhoudsopgave 1 Inleiding ______________________________________________________ 4 2 Normstelling externe veiligheid ___________________________________ 5 2.1 Plaatsgebonden risico ________________________________________ 5 2.2 Aandachtsgebied ____________________________________________ 6 2.3 Voorschriftengebied __________________________________________ 6 2.4 Omgevingsplan _____________________________________________ 7 3 Situatie _______________________________________________________ 8 3.1 Planontwikkeling ____________________________________________ 8 3.2 Inventarisatie risicobronnen ____________________________________ 9 4 EV-contouren hogedruk aardgasleiding ___________________________ 10 4.1 Plaatsgebonden risico _______________________________________ 10 4.2 Brandaandachtsgebied ______________________________________ 10 4.3 Voorschriftengebied _________________________________________ 12 4.4 Belemmeringengebied _______________________________________ 12 5 Beschouwing groepsrisico _____________________________________ 14 5.1 Algemeen _________________________________________________ 14 5.2 Planontwikkeling ___________________________________________ 14 6 Conclusie ____________________________________________________ 17 Referenties _____________________________________________________ 18

3

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

1 Inleiding Men is voornemens de locatie Travertijnstraat in Groningen te herontwikkelen zodat 250 tot 300 woningen gerealiseerd kunnen worden. Figuur 1 toont de plankaart.

Figuur 1.

Plankaart Travertijnstraat Groningen [9]

De locatie ligt gedeeltelijk binnen het brandaandachtsgebied van een ondergrondse hogedruk aardgasleiding. In het kader van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL) moeten de externe veiligheidsrisico’s van deze risicobron daarom worden beschouwd. De resultaten van het EV-onderzoek worden in deze rapportage gepresenteerd.

4

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

2 Normstelling externe veiligheid Het transport van gevaarlijke stoffen door buisleidingen of over weg, spoor of water brengt risico’s met zich mee doordat bij een ongeval gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen. Het risico voor personen die verblijven in de omgeving van een dergelijke buisleiding of transportroute wordt gevat onder het begrip externe veiligheid (EV). Onder de Omgevingswet [1] worden de externe veiligheidsrisico’s beoordeeld op basis van een plaatsgebonden risico (PR) en een groepsrisico (GR). Het PR is de kans op overlijden van een onbeschermd persoon die continu op één plek aanwezig is als gevolg van een incident met gevaarlijke stoffen. In het kader van het groepsrisico moet binnen aandachtsgebieden rekening gehouden worden met de kans op het overlijden van een groep van tien of meer personen per jaar als rechtstreeks gevolg van een ongewoon voorval. De Omgevingswet rust op drie pijlers: 1. Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) [2] Beschrijft in Bijlage VII de milieubelastende activiteiten met gevaarlijke stoffen en bijbehorende te berekenen of aan te houden PR-afstanden en aandachtsgebieden. 2. Besluit activiteit leefomgeving (Bal) [3] Beschrijft de activiteiten met (gevaarlijke) stoffen met een kleinere gevaarzetting dan die genoemd in het Bkl en bijbehorende aan te houden (veiligheids)afstanden. 3.

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) [4] Beschrijft in hoofdstuk 4 de aanvullende bouweisen die binnen een aandachtsgebied van toepassing kunnen worden verklaard. Ad. 1) In bijlage VII van het Bkl worden de volgende milieubelastende activiteiten onderscheiden: A. Activiteiten met vastgestelde afstanden zonder vergunningplicht (verwijzing naar Bal). B. Activiteiten met vastgestelde afstanden met vergunningplicht (voorheen o.a. categoriale Bevi-inrichtingen). C. Activiteiten met bij ministeriële regeling vastgestelde afstanden (o.a. basisnet). D. Activiteiten met te berekenen afstanden zonder vergunningplicht (o.a. buisleidingen). E. Activiteiten met te berekenen afstanden met vergunningplicht (voorheen o.a. Beviinrichtingen).

2.1

Plaatsgebonden risico Voor zeer kwetsbare gebouwen1 (bijv. ziekenhuis, penitentiaire inrichting, kinderdagverblijf) en kwetsbare gebouwen en locaties (bijv. woningen, grote kantoren) is de plaatsgebonden risicocontour PR 10-6 per jaar een grenswaarde (art. 5.7 Bkl) waar niet van afgeweken mag

1 De definities van (zeer) (beperkt) kwetsbare gebouwen en locaties zijn opgenomen in Bkl Bijlage VI

5

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

worden. Voor beperkt kwetsbare gebouwen en locaties is dit een standaardwaarde (art. 5.11 Bkl) waar gemotiveerd van af geweken mag worden.

2.2

Aandachtsgebied Een aandachtsgebied is het gebied waarbinnen aanwezigen mogelijk kunnen overlijden als gevolg van een incident met gevaarlijke stoffen. Op basis van de drie typen effecten die kunnen optreden bij een ongeval met gevaarlijke stoffen, worden drie verschillende aandachtgebieden bepaald: • Brandaandachtsgebied (BAG). • Explosieaandachtsgebied (EAG). • Gifwolkaandachtsgebied (GAG). De gemeente moet in het omgevingsplan binnen deze aandachtsgebieden rekening houden met het groepsrisico. Hierbij gaat het om de kans per jaar dat tien of meer personen overlijden als rechtstreeks gevolg van een ongewoon voorval binnen een aandachtsgebied. De onder de voormalige wetgeving hiervoor gehanteerde groepsrisicografiek (fN-curve) is in het Bkl vervangen door de beschouwing binnen aandachtsgebieden. Het noemen van het aantal van tien personen betekent dus niet meer dat de kans berekend moet worden. Maar dit mag wel, bijvoorbeeld als onderbouwing voor eventuele aanvullende maatregelen binnen een aandachtsgebied. De vraag of sprake is van een groepsrisico, kan ook beantwoord worden met demografische gegevens of onderbouwde schattingen. In het geval van aardgasbuisleidingen (Bkl bijlage VII, D) is enkel het BAG van toepassing. Het betreft berekende afstanden die worden getoond op de Atlas Leefomgeving en het PAV [5, 8].

2.3

Voorschriftengebied Een gemeente kan binnen een aandachtsgebied voorschriftengebieden aanwijzen (ze is verplicht een besluit te nemen over het wel of niet aanwijzen van voorschriftengebieden binnen een aandachtsgebied (art. 5.14 Bkl)). Dat kan een deel van of het gehele aandachtsgebied zijn. Een gemeente kan ook besluiten geen voorschriftengebied aan te wijzen. Locaties binnen aandachtsgebieden waar zeer kwetsbare gebouwen zijn toegestaan moeten altijd als voorschriftengebied aangewezen worden (art. 5.14 Bkl). In het aangewezen voorschriftengebied gelden dan aanvullende bouweisen voor nieuwbouw en vervangende nieuwbouw van beperkt kwetsbare, kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen.

6

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

2.3.1

Brandvoorschriftengebied Binnen een brandvoorschriftengebied gelden voor nieuw te bouwen gebouwen aanvullende bouweisen (art. 4.91 t/m 4.95 van het Bbl) die betrekking hebben op de brandwerendheid, de brandklasse van het buitenoppervlak en het dak, de vluchtroute en de sterkte bij brand. Deze eisen hebben tot doel om mensen in een gebouw beter te beschermen tegen de effecten van een brand. Voor gedeelten van het bouwwerk buiten het voorschriftengebied gelden geen aanvullende bouweisen uit het Bbl. Een brandvoorschriftengebied mag niet groter zijn dan het brandaandachtsgebied.

2.4

Omgevingsplan Het omgevingsplan bevat de gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft elke gemeente één omgevingsplan voor haar grondgebied. Het omgevingsplan is de uitwerking van het beleid van de gemeente over hoe zij het leefgebied wil ontwikkelen en beschermen. Het omgevingsplan bevat zo de regels voor de fysieke leefomgeving.

7

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

3 Situatie 3.1

Planontwikkeling In de huidige situatie bevinden zich binnen het plangebied een aantal panden met onder andere onderwijsfuncties en industriefuncties. De huidige situatie wordt getoond in figuur 2.

Figuur 2.

Ligging plangebied ten opzichte van de buisleiding

De voorgenomen wijziging betreft de sloop van deze panden. Het meest westelijk gelegen pand met een onderwijsfunctie wordt niet gesloopt maar getransformeerd. In totaal worden 250 tot 300 woningen gerealiseerd waarbij: • Circa 50% grondgebonden en 50% gestapeld is • Circa 20-30% sociale huurwoningen zijn en 30-50% in de categorie betaalbare koop De woningen zijn bestemd voor zelfredzame personen. Figuur 3 toont de toekomstige invulling van het plangebied. Woningen voor zelfredzame personen worden conform het Bkl beschouwd als kwetsbare gebouwen [2].

8

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Figuur 3.

3.2

Ligging plangebied ten opzichte van de buisleiding [9]

Inventarisatie risicobronnen Figuur 3 toont de ligging van het plangebied ten opzichte van de hogedruk aardgasleiding van leidingbeheerder Gasunie. Tabel 1 toont de kenmerken van de buisleiding. Leidingnr.

Diameter [mm]

Druk [bar]

BAG [m]

N-507-50

323.9

40

138

Tabel 1.

Kenmerken hogedruk aardgasleiding [8]

De EV-contouren van deze risicobronnen in relatie tot de planontwikkeling worden nader beschouwd in hoofdstuk 4. Overige relevante risicobronnen zijn niet aanwezig.

9

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

4 EV-contouren hogedruk aardgasleiding 4.1

Plaatsgebonden risico Figuur 4 toont de plaatsgebonden risicocontour 10-8/jr voor aardgasleiding N-507-50. Er is geen sprake van een contour voor de grenswaarde van 1 10 -6/jr. Het plaatsgebonden risico vormt daarmee geen belemmering voor de voorgenomen planontwikkeling.

Figuur 4.

4.2

PR-contouren aardgasleiding N-507-50

Brandaandachtsgebied Figuur 5 toont het brandaandachtsgebied van 138 m rond de buisleiding Het meest westelijk gelegen blok met toekomstige woningen ligt grotendeels binnen het brandaandachtsgebied. Ook een klein deel van het blok ernaast ligt binnen het BAG. Conform artikel 5.15 van het Bkl [2] dient daarom rekening te worden gehouden met de kans op het overlijden van tien of meer personen in het geval van een incident (het groepsrisico). Dit wordt nader uitgewerkt in hoofdstuk 5.

10

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Figuur 5.

4.2.1

BAG buisleiding N-507-50

100%-letaliteitscontour Bij aandachtsgebieden kan het om relatief grote afstanden gaan, Voor de eventueel te nemen maatregelen ter bescherming van aanwezige personen maakt het echter verschil of een voorgenomen ontwikkeling dichterbij of verder weg ligt van de risicobron. Om hier rekening mee te houden kan een aandachtsgebied verder gezoneerd worden. Een hiervoor te hanteren maat is de 100%-letaliteitscontour. Deze contour begrenst het gebied waarbinnen in een kwantitatieve risicoberekening wordt aangenomen dat alle aanwezigen, zowel binnenals buitenshuis, bij het maatgevende scenario komen te overlijden. Het maatgevende scenario is in dit geval warmtestraling van een fakkelbrand na leidingbreuk [6]. Ontwikkelingen binnen de 100%-letaliteitscontour leveren daarmee doorgaans een grotere bijdrage aan het groepsrisico dan daarbuiten. Gesteld kan worden dat de afstand van de voorgenomen ontwikkeling tot de risicobron (mede) bepalend is voor de te nemen (aanvullende) maatregelen. Daarom wordt in deze rapportage ook de 100%-letaliteitscontour van de aardgasleiding beschouwd. Deze contour, die tevens onder de voormalige wetgeving gehanteerd werd, betreft geen vaste afstand maar is afkomstig uit het rekenprogramma voor buisleidingen (RIVM, Carola versie 1.0.0.52). Figuur 6 toont de 100%-letaliteitscontour van de buisleiding N-507-50.

De contour heeft een afstand van 70 m tot de buisleiding.

11

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Zichtbaar is dat slechts een klein deel van de toekomstige woningen binnen de 100% letaliteitscontour van de buisleiding worden gerealiseerd. Dit betekent dat de ontwikkeling nauwelijks van invloed is op de hoogte van het (berekende) groepsrisico.

Figuur 6.

4.3

100% letaliteitszone aardgasleiding N-507-50

Voorschriftengebied De gebouwen waarbinnen de overige woonfuncties worden gerealiseerd betreffen kwetsbare gebouwen. Vanuit het Bbl is het aanwijzen van een brandvoorschriftengebied daarom niet verplicht. Voor zover bekend heeft de gemeente Groningen nog geen besluit genomen over het al dan niet aanwijzen van een brandvoorschriftengebied zodat aanvullende bouwmaatregelen niet van toepassing zijn.

4.4

Belemmeringengebied Het belemmeringengebied dient ten behoeve van het onderhoud van de buisleiding. In een belemmeringengebied worden kwetsbare gebouwen niet toegelaten, tenzij die een functionele binding hebben met die buisleiding (Bkl, artikel 5.19 a.1). Ook worden zeer kwetsbare gebouwen niet toegelaten (a.2).

12

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Voor buisleidingen met een druk van 40 bar, zoals hier het geval is, geldt een belemmeringengebied van 4 m aan weerszijden van de buisleiding, gemeten vanuit het hart van de buisleiding [7]. De gebouwen binnen de planlocatie liggen op minimaal 55 m van de aardgasleiding en daarmee buiten het belemmeringengebied.

13

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

5 Beschouwing groepsrisico 5.1

Algemeen In een omgevingsplan wordt voor beperkt en (zeer) kwetsbare gebouwen en (beperkt) kwetsbare locaties binnen een aandachtsgebied rekening gehouden met het groepsrisico (Bkl, artikel 5.15 lid 2 onder b). Hieraan wordt voldaan als gewaarborgd is dat: 1) maatregelen zijn getroffen ter bescherming van personen in die gebouwen en op die locaties of 2) het aantal doorgaans aanwezige personen of de tijd dat die aanwezig zijn in die gebouwen en op die locaties beperkt is. Ad 1) Het bevoegd gezag kan diverse maatregelen inzetten om mensen te beschermen binnen de aandachtsgebieden, de zogenaamde gereedschapskist. Deze bestaat uit de volgende maatregelen: • Afstand houden tot de risicobron binnen het aandachtsgebied. • Aanvullende risicocommunicatie. • Beperken van personendichtheden in de omgeving van de risicobron. • Vlucht- en schuilmogelijkheden. • Omgevingsmaatregelen. • Aanvullende bouwmaatregelen in een voorschriftengebied.

5.2

Planontwikkeling Geconstateerd is dat de planlocatie gedeeltelijk ligt binnen het brandaandachtsgebied (BAG) van aardgasleiding N-507-50. De gemeente Groningen heeft tot op heden in haar omgevingsplan nog geen besluit genomen over de invulling van aandachtsgebieden. Ook is (nog) geen specifiek EV beoordelingskader voorhanden waaraan de planontwikkeling getoetst kan worden. Om invulling te geven aan de bescherming van personen in het BAG wordt een aantal maatregelen uit de gereedschapskist hieronder nader uitgewerkt.

• Afstand houden tot de risicobron binnen het aandachtsgebied De ontwikkeling betreft 250 tot 300 woningen. Een deel van de toekomstige woningen bevindt zich binnen het BAG. Slechts een klein deel van de woningen bevindt zich binnen de 100%letaliteitscontour. Dit deel betreft een bestaand pand waar in de huidige situatie sprake is van een onderwijsfunctie. • Aanvullende risicocommunicatie De risicobron betreft een ondergrondse aardgasbuisleiding waar de grootste kans op breuk of lekkage wordt veroorzaakt door (graaf)werkzaamheden nabij of aan de leiding. Bij werkzaamheden aan de leiding is het daarom verstandig de aanwezigen in de omgeving hiervan op de hoogte te stellen. Verder kunnen informatiebrochures omtrent handelingsperspectief en vluchtwegen in geval van calamiteit met de aardgasleiding worden

14

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

verstrekt. Deze maatregel geldt niet enkel voor de planlocatie, maar ook voor de overige bestaande bebouwing. • Beperken van personendichtheden in de omgeving van de risicobron In de bestaande situatie is reeds sprake onderwijsfuncties en industriefuncties. Slechts een klein deel van de toekomstige woningen bevindt zich binnen de 100%-letaliteitscontour van de buisleiding. Hiermee is de bijdrage op het (berekende) groepsrisico beperkt. • Vlucht- en schuilmogelijkheden In het algemeen geldt dat gebouwen buiten de 100% letaliteitszone in geval van een calamiteit, in dit geval fakkelbrand door leidingbreuk, mogelijk bescherming kunnen bieden aan personen die zich in de gebouwen bevinden mits het gebouw niet in brand staat. Gezorgd dient te worden voor voldoende gelegenheid om effectief te vluchten van de aardgasleiding af (in noordoostelijke richting), mocht dat noodzakelijk zijn. Mocht ontvluchten van het explosieaandachtsgebied het aanbevolen handelingsperspectief zijn dan kan, afhankelijk van de plaats van de calamiteit, gebruik worden gemaakt van de in figuur 7 getoonde vluchtroutes.

Figuur 7.

Mogelijke vluchtroutes van de bron af

15

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Naast de invulling van artikel 5.15 dient ook rekening te worden gehouden met artikel 5.2 uit het Bkl. Artikel 5.2 schrijft voor dat in een omgevingsplan rekening wordt gehouden met het belang van: 1°. het voorkomen, beperken en bestrijden van die branden, rampen en crises; 2°. de mogelijkheden voor personen om zich daarbij in veiligheid te brengen; en 3°. de geneeskundige hulpverlening aan personen Het bestuur van de veiligheidsregio kan hierover advies geven (art. 10 Wet veiligheidsregio’s). Uiteindelijk moet de gemeente besluiten of aanvullende maatregelen nodig zijn om mensen binnen het brandaandachtsgebied te beschermen tegen een ongewoon voorval.

16

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

6 Conclusie In verband met de realisatie van 250 tot 300 woningen aan de Travertijnstraat te Groningen is het externe veiligheidsrisico van de nabij gelegen aardgasleiding N-507-50 van Gasunie beoordeeld. De belangrijkste conclusies naar aanleiding van de beoordeling worden in dit hoofdstuk benoemd. Plaatsgebonden risico Er is geen sprake van een PR 10-6-contour. Het plaatsgebonden risico van deze buisleiding vormt daarmee geen belemmering voor de ontwikkeling. Brandaandachtsgebied • Een deel van de toekomstige woningen ligt binnen het brandaandachtsgebied. • Slechts een klein deel van de toekomstige gebouwen liggen binnen de 100%letaliteitszone. • Het aanwijzen van een voorschriftengebied is niet verplicht aangezien er geen zeer kwetsbare gebouwen worden gerealiseerd. Verantwoording groepsrisico • In hoofdstuk 5 is een aanzet gegeven tot invulling aan artikel 5.15 Bkl. • Bij werkzaamheden aan de leiding is het verstandig de aanwezigen in de omgeving hiervan op de hoogte te stellen. Verder kunnen informatiebrochures omtrent handelingsperspectief en vluchtwegen in geval van calamiteit met de aardgasleiding worden verstrekt. • Slechts een klein deel van de toekomstige woningen is binnen de 100%-letaliteitscontour geprojecteerd. Hiermee is de bijdrage aan het (berekende) groepsrisico beperkt.

Hierdoor kunnen de gebouwen, in geval van een fakkelbrand door leidingbreuk, mogelijk bescherming kunnen bieden aan personen die zich in de gebouwen bevinden mits het gebouw niet in brand staat. • De Veiligheidsregio kan advies geven over de invulling van artikel 5.2 van het Bkl.

17

Externe veiligheid / Woningbouw Travertijnstraat in Groningen

Referenties 1.

Ministerie BZK

2018

Omgevingsbesluit. Stb. 2018, 290. Laatst gewijzigd Stb. 2024, 167

2.

Ministerie BZK

2018

Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Stb. 2018, 292. Laatst gewijzigd Stb. 2024, 197

3.

Ministerie BZK

2018

Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Stb. 2018, 293. Laatst gewijzigd Stb. 2024, 167

4.

Ministerie BZK

2088

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Stb. 2018, 291. Laatst gewijzigd Stb. 2024, 93

5.

Ministerie I&M

2025

Atlasleefomgeving.nl/kaarten. Geraadpleegd januari 2025

6.

RIVM

2025

https://www.rivm.nl/omgevingsveiligheid/handboek/stappen plannen/bepalen-afstanden-en-gebieden/ brandaandachtsgebied

7.

Ministerie I&W

2019

Omgevingsregeling. Stb. 2019, 56288. Laatst gewijzigd Stb. 2024, 14645

8.

IPO

2025

Portaal atlas Veiligheid, geraadpleegd januari 2025

9.

OZarchitect

2025

Uitwerking scenario Travertijnstraat Datum 21-1-2025 838.250121_LQ.pdf

18