Bijlage 2 Onderzoek B&I Drugsoverlast gele loper Groningen.pdf

Drugsoverlast Gele Loper Groningen

23

dit zou bijdragen aan een vermindering van de overlast. Het aantal incidenten was vier jaar later in 2018 echter fors hoger dan in 2014. Al met al vindt de gemeente de aanpak nog te veel incidentgericht en te weinig probleemgericht. De samenwerking met bewoners en ondernemers is in het coronajaar 2020 ook minder intensief geweest. Ze hebben niet tijdig genoeg weten te reageren op meldingen die bij de politie binnenkomen en op het ontstaan van nieuwe haarden van overlast. Het in de kiem smoren van de drugshandel is daardoor niet altijd gelukt. Bewoners en ondernemers raakten hierdoor teleurgesteld en gefrustreerd, omdat hun meldingen niet altijd tot een gewenste reactie leidde of niet tot een zichtbare aanpak die de problemen verminderden. Uit frustratie en irritatie wenden sommigen zich tot de media, wat leidde tot krantenkoppen en vragen van raadsleden aan de burgemeester en wethouders. Het pleinbeheer Wilminkplein, waar de gemeente toezichthouders van een veiligheidsbedrijf heeft ingehuurd die de rol van pleinbeheerder bekleden en als taak hebben de overlast op het Willem Wilminkplein terug te gaan en terug te dringen, wordt door de gemeente als een effectieve maatregel gezien. Bij gebrek aan financiële middelen is deze vorm van pleinbeheer eind 2019 gestopt.

Voor de aanpak van de overlast en ongewenste activiteiten op het Wilminkplein werd ingeschat dat pleinbeheer nog zeker tenminste twee jaar noodzakelijk zou zijn geweest. Verwacht werd dat de overlast op het plein zou toenemen voor bewoners, ondernemers en bezoekers van het plein wanneer het pleinbeheer zou worden beëindigd. Dat is ook gebeurd. In de zomermaanden van 2020 heeft de politie stevige acties moeten houden om de overlast weer terug te dringen en beheersbaar te krijgen. Het pleinbeheer is weer ingevoerd, omdat ook het ad-hoc reageren en acteren als gevolg van de overlast kosten met zich meebrengt. Overigens hebben ambtenaren van de gemeente niet de illusie dat de problematiek kan worden opgelost. Zolang er vraag naar harddrugs is, zal er ook een aanbod zijn.

3.5 Goes: Koepoort Situatieschets De Koepoort is een plein in Goes dat de toegang vormt tot het centrum, er is parkeergelegenheid en het ligt in de loop van trein- en busstation naar het centrum. Aan het plein liggen een coffeeshop, een snackbar, enkele horecagelegenheden/winkels en een aantal appartementen. In de omgeving van de Koepoort ligt een parkje waar regelmatig jongeren zitten, enkele steegjes, een paar leegstaande gebouwen en een woongebied rondom een vijver. De overlast bestond in Goes uit straathandel in soft- en harddrugs aan met name toeristen en jongeren. Vanwege het handhaven van het Ingezetenencriterium kunnen (met name) Belgen en Duitsers geen softdrugs kopen in de coffeeshop. Een aantal kenmerken maken dat dit plein zich goed leent voor straathandel: er is veel verloop van auto’s en voorbijgangers vanwege de ligging nabij het centrum, vanwege de steegjes kan een dealer zich snel uit de voeten maken, en vanwege de leegstand zijn er hoeken waar weinig toezicht is.

24

Breuer&Intraval

Aanbodkant In Goes zijn verschillende groepen die zich bezighouden met deze straathandel; de voornaamste groep bestond uit jonge mannen (vaak in een groepje van vier tot zes man) van rond de 20 jaar oud die zich ophouden rond de Koepoort, wachtend op een afnemer.20 Daarnaast waren er handelaren die per scooter of auto naar de locatie kwamen en er maar zeer kort verbleven. Zij zijn een jaar of 25-30, zien er verzorgd uit en rijden in duurdere auto’s. Zij handelen veel telefonisch af en hun softdrugs komt niet uit de coffeeshop. Ook daklozen en verslaafden, die tevens tot de afnemers van drugs behoren, bieden (op kleine schaal) drugs aan in de hoop hier zelf wat aan over te houden voor eigen gebruik. Daklozen bieden bijvoorbeeld een toerist aan om in de coffeeshop softdrugs te gaan halen voor hem/haar. Ook harddrugsverslaafden handelen op deze wijze, maar hebben daarnaast ook hun eigen dealers in de buurt om drugs af te nemen en direct (een deel) door te verkopen. Dit betreft een zeer klein deel van de straathandel. Ten slotte zijn er (zeer) jonge handelaren, vanaf 14 jaar. Zij verkopen kleine hoeveelheden drugs door aan vrienden of bekenden. Dit zijn vaak kwetsbare jongeren die een afhankelijkheidsrelatie hebben met een ‘grotere’ drugsdealer (moeten bijvoorbeeld geld betalen om eruit te stappen).

Zij dealen ook op en rond scholen en zijn niet gebonden aan de Koepoort als locatie; ze bevinden zich waar jongeren zijn. Hun drugs komt niet uit de coffeeshop. Er wordt door hen ook harddrugs (cocaïne, XTC) aangeboden. Vraagkant De afnemers van de op deze locatie aangeboden drugs vormen een diverse groep. Onderstaande opsomming staat op volgorde van ‘orde van grootte’. • Niet-ingezetenen, onder te verdelen in: - Toeristen, met name in de zomerperiode; - Toeristen die speciaal voor softdrugs komen; - Arbeidsmigranten: mensen uit de MOE-landen, die in Nederland werken (maar geen ingezetene zijn); • Jongeren onder de 18 jaar; • GGZ-cliënten van Emergis; • Daklozen en harddrugsverslaafden. Overlast De overlast bestond uit parkeeroverlast en verkeersoverlast, intimidatie door groepen jonge mannen die er rondhangen (en regelmatig mensen aanspreken om drugs aan te bieden), wildplassen en rommel op straat. Binnen de gemeenteraad van Goes bestaan daarnaast zorgen om jongeren (18-), die geweerd worden uit de coffeeshop, maar door de bestaande straathandel ook gemakkelijk aan soft- en harddrugs komen. Goes vervult een belangrijke regiofunctie als het gaat om scholing en opleiding, de stad kent een grote dagelijkse instroom van veel jongeren (vanuit omliggende dorpen, gemeenten en eilanden). Voor de jongeren onder de 18, die niet worden toegelaten in de coffeeshop,

20

J. Snippe, J.A. de Muijnck, M. Sijtstra (2020). Factsheet Drugsoverlast en straathandel rondom Koepoort Goes. Breuer&Intraval, Groningen.

Drugsoverlast Gele Loper Groningen

25

bestaat, door bovengenoemde straathandel, een lage drempel om buiten de coffeeshop aan softdrugs (en harddrugs) te komen.

Ingezette maatregelen Vanuit gemeente en politie en zijn, in samenspraak met omwonenden, jongerenwerk en de BOA’s naar aanleiding van de overlast de volgende maatregelen overeengekomen • Er is een extra camera geplaatst, zodat het hele parkeerterrein overzien wordt. De camera die er stond bood geen zicht op de plekken aan de rand van het parkeerterrein; met name aan de kant waar zich ook de leegstaande panden bevinden was sprake van straathandel en rondhangende mannen; • Grote betonnen papierbakken die op het plein stonden belemmerden het (over)zicht op het plein, deze zijn verwijderd; • Een muurtje naast de snackbar, waarop regelmatig mensen zaten (waaronder dealers) is onaantrekkelijk gemaakt om op te zitten; • Politie, BOA’s en jongerenwerkers hebben hun schema’s op elkaar aangepast en afgesproken wie wanneer aanwezig is op en rond de Koepoort. Dit met de gedachte dat meer aanwezigheid leidt tot minder overlast.

Wat werkt - resultaten Bovenstaande maatregelen zijn kort voor en aan het begin van de coronapandemie doorgevoerd (voorjaar/zomer 2020). Hierdoor is lastig vast te stellen in welke mate de maatregelen hebben bijgedragen aan de afname van de straathandel. Immers, de toeristen bleven in de zomer van 2020 ook weg. De politie gaf wel aan dat het plaatsen van de extra camera een direct effect had op de handel op het plein. De gemeenteraad van Goes heeft Breuer&Intraval om een aanvullend onderzoek gevraagd om de straathandel in de gehele gemeente in kaart te brengen, dit loopt momenteel.

3.6 Nijmegen: Tweede Walstraat en Vlaamsegas Situatieschets In een deel van het centrum van Nijmegen (omgeving Vlaamsegas en Tweede Walstraat) ervaren bewoners, ondernemers en passanten al langere tijd overlast. Zij ondervinden met name hinder van voorvallen gerelateerd aan het gebruik en de verkoop van drugs. Ook zijn er meldingen van geweldsincidenten, bedreigingen, diefstal en overlast door personen. Er bevinden zich enkele coffeeshops in deze omgeving. De coffeeshops zouden niet aan de basis van de overlast liggen, maar zouden wel een deel van het probleem vormen omdat verloedering ermee samenhangt.21 Een verloederde omgeving moedigt geen investeringen aan. Ondernemers zouden mede door de aanwezigheid van coffeeshops niet willen investeren en zich niet willen vestigen in het gebied.

21

R. Mennes, I. Schoonbeek, B. Bieleman (2018). Dealen met overlast. Een veldstudie naar (drugs)overlast in het centrum van Nijmegen. Breuer&Intraval, Groningen.

26

Breuer&Intraval

Ingezette maatregelen De gemeente Nijmegen heeft een aantal maatregelen ingezet om de problematiek op Vlaamsegas en Tweede Walstraat terug te dringen. Dit zijn: • Cameratoezicht (maatregel op korte termijn); • Herstructurering gebied (lange termijn; in uitvoering). Cameratoezicht Cameratoezicht is in december 2017 ingezet. De camera’s staan 24 uur per dag aan. Daarnaast zijn er tijdsblokken met uitkijktijden waarin de camera’s live worden bekeken. Dit is op een van de locaties tussen 14.00 uur en 04.00 uur ’s nachts. In het uitgaansgebied is dit tussen 20.00 uur en 07.00 uur. Deze tijden zijn gekoppeld aan de momenten dat het gebied het meest intensief gebruikt wordt. Er wordt proportioneel gebruik gemaakt van camera’s. Uitkijktijden worden gekoppeld aan wanneer er overlast wordt verwacht. De camera’s hangen er tot 2022 en voor die tijd zal opnieuw worden bekeken of verlenging nodig is. Uit een eerdere evaluatie van het cameratoezicht22 blijkt dat de overlast in Vlaamsegas en de Tweede Walstraat, volgens de politie mede door de komst van camera’s, is afgenomen. In 2018 werd in eerste instantie een stijging geconstateerd. In 2019 nam het aantal incidenten weer af. In de evaluatie is geconcludeerd dat deze aanvankelijke stijging van het aantal incidenten toe te schrijven is aan het feit dat de komst van camera’s meer meldingen genereert.

Herstructurering gebied Verschillende maatregelen worden getroffen om het gebied een upgrade te geven. Zo koopt de gemeente diverse panden op. In juni 2021 is o.a. een coffeeshop gesloten, waarvan het pand is opgekocht door de gemeente. Ook verkent de gemeente samen met coffeeshophouders de mogelijkheden tot verplaatsing van coffeeshops. Daarnaast wil de gemeente dat nieuwe winkels zich gaan vestigen in het gebied om op deze manier het gebied een upgrade te geven. Daarnaast worden de volgende materiële maatregelen getroffen in de omgeving23: • Met meer groen, straatmeubilair en betere verlichting de leefbaarheid van de buurt opknappen; • Nieuwe winkelstraten, in combinatie met wonen; • Naast het opknappen van het Vlaams Kwartier worden ook twee aanliggende gebieden (Molenstraat en Marienburggarage) aangepakt; • Mogelijkheden zoeken voor auto- en fietsparkeerplekken; • Overleg met vastgoedeigenaren; • Financiële haalbaarheid nieuwbouw/renovatie; • Meer sociale betrokkenheid. Door middel van een buurtfeest, of een afgesloten marktplein; • Betrokkenheid ondernemers: ondernemers trekken gezamenlijk op en ondersteunen activiteiten voor de buurtbewoners; 22

Gemeente Nijmegen (2019). Evaluatie cameratoezicht. Gemeente Nijmegen (ongedateerd). Gebiedsvisie Vlaams Kwartier. Ruimte voor wonen, werken, ondernemen en ontmoeten.

23

Drugsoverlast Gele Loper Groningen

27

• Nieuwsbrief: door een nieuwsbrief blijven alle omwonenden op de hoogte van de ontwikkelingen in de buurt; • Verplaatsing/spreiding coffeeshops: Er zijn te veel coffeeshops bij elkaar. Gezocht wordt naar mogelijkheden tot verplaatsing van een aantal coffeeshops; • Verkeer: door de Eilbrachtstraat af te sluiten kan verkeer kan geen rondjes meer rijden; • Mobiliteit: straten zijn heringericht, er is meer deelverkeer (delen van (elektrische) auto’s), waardoor minder parkeerruimte nodig is en er is meer stallingsruimte gekomen voor fietsen.

Wat werkt - resultaten Volgens het wijkteam is het in 2020 en begin 2021 redelijk rustig geweest. Wel met de kanttekening dat door corona de situatie anders is. Er is in die periode sprake geweest van een ander type overlast, het gaat voornamelijk om geluidsoverlast en overlast door jongeren. Daarnaast werd in de gebiedsvisie Vlaams Kwartier geconcludeerd dat de plaatsing van camera’s in de omgeving Vlaamsegas en Tweede Walstraat heeft geleid tot verplaatsing van de overlast naar andere locaties. Dit zijn met name locaties die qua inrichting en uitstraling zouden lijken op Vlaamsegas en de Tweede Walstraat. In de evaluatie van het cameratoezicht is geconcludeerd dat volgens de politie mede door de komst van de camera’s de overlast is afgenomen. Daarbij zou de ontwikkeling en herinrichting van het gebied een positieve invloed hebben gehad op de mate van overlast. Wel is de verwachting van de politie dat het weer verwijderen van deze camera’s een negatieve invloed zal hebben op de incidenten en de mate van overlast. Een genoemde voorwaarde voor effectiviteit van cameratoezicht is dat camerabeelden live worden uitgekeken en dat het is gekoppeld aan de inzet van politie. Er moet indien nodig direct ingegrepen kunnen worden. Het effect van cameratoezicht wordt wanneer niet aan deze voorwaarden is voldaan aanzienlijk lager ingeschat. Cameratoezicht blijft in ieder geval tot 2022.

28

Breuer&Intraval

4. CONCLUSIES

In dit onderzoek naar de drugsoverlast in het Gele Lopergebied en de aanpak in gemeenten met een vergelijkbare problematiek, staat de vraag centraal welke kenmerken en omstandigheden van de andere gemeenten relevant zijn voor Groningen, en welke (onderdelen van een) aanpak veelbelovend zijn om de overlast terug te dringen en beheersbaar te houden. Op basis van beleidsdocumenten, onderzoeksrapporten en interviews met (beleids)medewerkers van gemeenten en politie zijn we nagegaan welke problematiek precies speelt op locaties met drugsoverlast in de zes vergelijkingsgemeenten en wat er bekend is over het resultaat van ingezette maatregelen. We gaan eerst in op de kenmerken en omstandigheden van de overlastsituatie in de zes gemeenten en wat de overeenkomsten en verschillen zijn met de drugsoverlast in de Folkingestraat in Groningen. Daarna komen de genomen maatregelen in de vergelijkingsgemeenten aan bod en schetsen we een beeld van de resultaten die er zijn behaald.

4.1 Kenmerken overlastlocaties vergelijkingsgemeenten Een voornaam verschil tussen de zes vergelijkingsgemeenten en het Gele Lopergebied is de omvang van de overlast. In Amsterdam gaat het om een zeer omvangrijk gebied en om grote aantallen straatdealers en bezoekers. Ook wanneer we het gebied zouden beperken tot enkele locaties op De Wallen blijft dit een grootschaliger fenomeen dan de problematiek in Groningen. De problematiek in Amsterdam is daarmee lastig te beheersen; maatregelen leiden er minder snel tot een afname van de problematiek, ook doordat het grote geografische gebied waar de drugshandel plaatsvindt veel mogelijkheden biedt tot verplaatsing van de drugshandel. In Goes is de problematiek juist kleinschaliger dan in het Gele Lopergebied, de overlastlocatie (Koepoort) in Goes is overzichtelijker en hier leiden maatregelen al snel tot zichtbare resultaten. De omvang van de problematiek in Groningen komt het meest overeen met de andere vier vergelijkingsgemeenten, Arnhem, Nijmegen, Enschede en Den Haag. Ook zien we enkele verschillen in aanbodkant van de drugshandel op straat en de vraagkant. Op De Wallen in Amsterdam wordt bijvoorbeeld relatief vaak nepdrugs (nepcoke) aangeboden aan toeristen.

In Goes gaat het vooral om de verkoop van softdrugs aan eveneens toeristen (die de coffeeshop niet in mogen vanwege het Ingezetenen criterium), terwijl in de overige vier gemeenten evenals in de Folkingestraat met name harddrugs op straat worden verkocht, met name cocaïne, heroïne en soms XTC, aan lokale gebruikers. De gebruikers zijn in deze gemeenten eveneens vaak lokale drugsverslaafden, waarvan een (groot deel) ook dagelijks grote hoeveelheden alcohol drinkt.

Drugsoverlast Gele Loper Groningen

29

De vergelijking met de drugsoverlast in de Folkingestraat is door locatieverschillen en verschillen in aanbod- en vraagzijde van de drugsmarkt niet altijd een op een te maken. Niettemin kunnen we door met name in te zoomen op de overeenkomsten nagaan welke (combinatie van) maatregelen de overlast hebben teruggedrongen beheersbaar hebben gemaakt.

4.2 Getroffen maatregelen Op meerdere locaties is (impliciet) onderscheid gemaakt tussen een aanpak gericht op de korte en lange(re) termijn. Voor de korte termijn gaat het met name om repressieve maatregelen, vooral handhaving door uitbreiding van politie-inzet en (uitbreiding van) cameratoezicht. Lange(re) termijn maatregelen zijn meer gericht op preventie, op aanpassingen van de fysieke omgeving en de persoonsgerichte aanpak.

Cameratoezicht Bij cameratoezicht is in diverse gemeenten tevens gezorgd voor live uitkijken van de beelden en capaciteit om incidenten en meldingen direct op te kunnen volgen. Het in de kiem smoren van een overlastgevende situatie is belangrijk om escalatie te voorkomen, maar ook om het vertrouwen van bewoners en ondernemers terug te winnen. Daarnaast maakt cameratoezicht dat personen beter in beeld komen, zowel dealers als hun klanten. In de Folkingestraat bleek bijvoorbeeld dat een deel van de klanten van straatdealers bestond uit personen die in Drentse GGZ-instellingen waren opgenomen maar met verlof naar Groningen kwamen. Door aanpassingen in de verlofmaatregel is dit deels ondervangen waardoor de omvang van de handel en overlast is teruggedrongen. In alle vergelijkingsgemeenten is of wordt cameratoezicht ingezet als maatregel tegen (overlast door) straatdealen, en oordeelt men positief over het resultaat van deze maatregel. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat (a) cameratoezicht vooral bijdraagt aan het tegengaan van overlast wanneer beelden live uitgekeken worden en er politieinzet beschikbaar is en (b) cameratoezicht in de andere gemeenten altijd wordt ingezet in combinatie met andere maatregelen. In deze gemeenten is ook gekeken naar lange termijn oplossingen (waar we hieronder op in gaan).

Ten slotte is door de geïnterviewde ambtenaren OOV opgemerkt dat communicatie met bewoners / ondernemers belangrijk blijft: blijf communiceren wat het oplevert en wat er nog meer wordt gedaan; vraag ook wat men waarneemt/ervaart (ook als de camera’s er langere tijd hangen), dit geeft aanvullend inzicht in het resultaat (naast info als meldingen, incidenten etc).

Zichtbaar aanwezig zijn In coronajaar 2020 is in meerdere gemeenten de overlast toegenomen en dient aan het herstel van vertrouwen te worden gewerkt. Op enkele locaties bleven meldingen achter, terwijl er veel overlast werd ervaren. Wanneer er echter geen reactie op overlastmeldingen komt, dan wordt er na verloop van tijd niet of nauwelijks meer gemeld. In enkele gemeenten is er mede om die reden voor gekozen prominenter en zichtbaarder op de overlastlocatie aanwezig te zijn door er een pand te openen of een caravan te plaatsen waar bewoners, ondernemers en winkelend publiek met vragen, opmerkingen en klachten

30

Breuer&Intraval

terecht kunnen. In Enschede is dit een structureel onderdeel van de aanpak geworden. In Amsterdam is ervoor gekozen om straatcoaches die in woonstadsdelen werkzaam zijn ook in te zetten in het centrum. Zij herkennen jonge straatdealers en kunnen vaststellen of er nieuwe kwetsbare jongeren zijn gestart met straatdealen.

Investeren op lange termijn Aanbieders Het herkennen van jonge straatdealers is belangrijk, maar voorkomen dient te worden dat ze doorgroeien. In alle gemeenten zijn bestaande programma’s bij Veiligheidshuizen die gericht zijn op specifieke doelgroepen, onder meer op (zeer actieve) veelplegers, risicojeugd, geweldplegers en overige risicopersonen die strafbare feiten plegen. De nadruk ligt op het plegen van strafbare feiten. Niet alle personen die betrokken zijn bij drugshandel, hebben altijd veel strafbare feiten gepleegd (of ze zijn er niet voor gepakt). Dealers weten goed uit handen van de politie te blijven of krijgen bestuurlijke boetes en verblijfsverboden opgelegd. Jonge straatdealers hebben vaak nog niet veel antecedenten op hun naam staan. Zij komen hierdoor vaak niet in aanmerking voor een aanpak van het Veiligheidshuis. In sommige gemeenten is ervoor gekozen aanvullende programma’s op te zetten om juist deze doelgroep te bedienen. Een persoonsgerichte aanpak, gericht op een lange termijn gedragsverandering waarbij gekeken wordt wie de jongeren zijn, wat hun thuissituatie is, of ze school of werk hebben en hoe de gemeente hierop invloed kan uitoefenen, zoals in Den Haag, lijkt een zinvolle investering. Afnemers Verslaafden met een lange historie van overlastgevend gedrag zijn lastig in een persoonsgericht programma te krijgen.

Zij mijden de zorg, zijn vaak hulpresistent en zouden derhalve niet meer openstaan voor hulp. Het inschakelen van de maatschappelijke opvang en bemoeizorg lijkt hier meer voor de hand te liggen. Ook voor de medewerkers van deze organisaties geldt echter dat het niet eenvoudig zal zijn bij deze personen een gedragsverandering tot stand te brengen. Bovendien zou er in de Folkingstraat en omgeving sprake zijn van een forse doorstroming, waardoor er telkens weer andere overlastgevende personen opduiken. Een dergelijke persoonsgerichte aanpak zal derhalve intensief en langdurig dienen te zijn. Locatie In de vergelijkingsgemeenten is tevens succes geboekt met oplossingen in de infrastructuur. Dit is natuurlijk maatwerk en niet zomaar te kopiëren van ene naar andere gemeente, maar de volgende mogelijke maatregelen komen uit het onderzoek naar voren: • Bekijk of of de Nieuwstad autovrij zou kunnen worden gemaakt. Verwachte gevolgen hiervan voor de straathandel zijn geen onderwerp van dit onderzoek geweest, maar in overleg met politie kan een inschatting gemaakt worden of dit zou kunnen werken. • Blijf alert op graffiti, rommel, leegstand of achterstallig onderhoud van panden etc.; dit geldt in mindere mate voor Folkingestraat, meer voor de omliggende straten. • Een andere mogelijke lange termijn oplossing kan zijn het sluiten van de raamprostitutie.

In het A-kwartier, maar ook in Arnhem bijvoorbeeld is aangetoond dat dit helpt om overlast en drugsdealen tegen te gaan. Dit omdat een gebied met

Drugsoverlast Gele Loper Groningen

31

raamsekswerk een bepaald type mensen aantrekt dat vaak ofwel zelf regelmatig drugs gebruikt, ofwel erin dealt, ofwel de sekswerkers van drugs voorziet. Het maakt bovendien dat er minder toezicht is in het gebied, er is geen of weinig bewoning of ander ondernemerschap op die locaties. Een andere bestemming van deze panden zou een ander straatbeeld geven (meer bewoning = meer ogen). Daarnaast is er in steeds meer gemeenten in Nederland discussie over het fenomeen straatprostitutie en of een gemeente dit wil (blijven) faciliteren.

Toezicht en handhaving De volgende maatregelen uit de vergelijkingsgemeenten lijken interessant voor het Gele Lopergebied. • Het opvallend aanwezig zijn in het gebied voor meldingen van omwonenden/omwerkenden; voorbeelden van een caravan en een pand zijn genoemd, wellicht kan hier een ‘light’ variant van bedacht worden, zoals vaker aanwezig zijn van straatcoaches. • Onopvallend aanwezig zijn van politie, om de dealers in het oog te houden, in Den Haag is op deze wijze de groep in kaart gebracht en zijn op 1 dag een aantal arrestaties verricht. Ook kan dit op lange termijn meer zicht geven; de groep dealers lijkt een min of meer vaste groep maar hieromheen begeeft zich een wisselende groep, die na een tijdje de vaste kern kan vervangen, dus na een jaar zijn het toch weer volledig nieuwe dealers en is de politie zicht kwijt op wie het zijn. • Horeca ‘in de gaten houden’ en ook op straat af en toe mensen aanhouden, als signaal dat je er bovenop zit. Daarnaast, er wordt misschien weinig handelswaarde aangetroffen maar je kunt wel een gebiedsverbod opleggen. • Vanuit OOV kan een plan van aanpak ontwikkeld worden dat als blauwdruk klaarligt als er (weer, elders in de stad) een overlastsituatie ontstaat. Dit is de werkwijze van Den Haag: een piekinzet op het moment dat een situatie uit de hand loopt.

Dit vraagt een forse inzet op voor korte tijd maar voorkomt ‘erger’ en lijkt succesvoller dan ‘alles een beetje doen’. Neem in dit plan ook communicatie met omwoners/omwerkenden (en pers) op.

4.3 Behaalde resultaten In dit onderzoek zijn we afgegaan op de indrukken en meningen van geïnterviewde (beleids)medewerkers van gemeenten en politie. Veel maatregelen van de vergelijkingsgemeenten in dit onderzoek zijn recent ingezet en (nog) niet geëvalueerd. Monitoringgevens geven bovendien vaak een beperkt zicht op behaalde resultaten; de gegevens corresponderen niet altijd met hoe betrokkenen de ontwikkelingen ervaren, en zijn vaak gebaseerd op het aantal meldingen dat over overlast wordt gedaan. Terwijl we zien dat meldingen ook kunnen dalen omdat de meldingsbereidheid daalt, soms zelfs als gevolg van intimidatie door de straathandelaren. Zonder informatie over de meldingsbereidheid en specifieke informatie van betrokkenen in een klein gebied waar overlast zich concentreert, zijn ontwikkelingen in het aantal meldingen (en daarmee het effect van een aanpak) moeilijk te duiden.

32

Breuer&Intraval

Een belangrijke opmerking die meerdere malen is gedaan is dat er altijd drugshandel zal zijn. Er is vraag naar harddrugs en er zal ook altijd aanbod zijn. Een deel van de gebruikers is aangewezen straathandel, wat in veel gemeenten leidt tot locaties waar ook sprake is van overlast. Deze overlast kan wel worden teruggedrongen maar zal niet helemaal verdwijnen. Een respondent merkt hierover op dat ze met de aanpak in zijn gemeente heel goed zijn in het verplaatsen van de problematiek. Verplaatsing leidt bovendien vaak tot verspreiding en daarmee een verdunning van de problematiek en derhalve tot overlast die minder op een specifieke locatie is geconcentreerd. Meer bewoners ervaren overlast, maar zij ervaren wel minder overlast. Verplaatsing is ook een risico. Omdat het lastig te voorspellen is waar de overlast zich naartoe zal verplaatsen. In Enschede is de overlast verplaatst naar de wijk in het centrum die het dichtstbevolkt is, hetgeen onwenselijk is. In Den Haag is de overlast verspreid over het gehele centrum, hetgeen het zicht erop bemoeilijkt. Van de andere kant kan een gebied zoals het Gele Lopergebied wel dusdanig aantrekkelijk worden dat het een grotere groep mensen gaat bedienen dan alleen die ‘harde kern’ van vraag en aanbod die er altijd zal zijn.

De locatie kan een naam krijgen waardoor je bijvoorbeeld (drugs)toeristen aantrekt, of de drempel verlaagt voor een groep potentiële gebruikers. Dat is meer dan de eigen stad in vraag en aanbod voorzien. In die zin is het enerzijds waar dat er altijd handel zal zijn, maar anderzijds helpt een forse inzet en het schoonvegen van een locatie wel, het kan leiden tot minder (nieuwe) vraag, minder ‘mond tot mondreclame’ van het type dat je als stad niet wilt hebben. Daarnaast rem je er ook nieuwe aanwas van jonge drugsdealers mee af; die aanwas zal alleen ontstaan als de markt groot genoeg en/of groeiend is. Een tweede opmerking is dat repressie alleen niet voldoende is om de overlast structureel aan te pakken. Een lange termijnstrategie is noodzakelijk om de overlast structureel terug te dringen. Dit vraagt om investeringen in maatregelen die gericht zijn op fysieke aanpassingen om een omgeving minder aantrekkelijk te maken voor drugshandel en in persoonsgerichte maatregelen gericht op zowel straatdealers als drugsverslaafden die tot een gedragsverandering moeten leiden.

Rol raamsekswerk en coffeeshops In vrijwel alle vergelijkingsgemeenten zijn in de nabije omgeving van locaties waar straathandel in drugs plaatsvindt coffeeshops gevestigd. Een sterke correlatie is echter geen bewijs voor een causaal verband. Coffeeshops zijn kwetsbaar voor klanten die harddrugs bij zich hebben. Wanneer bij een coffeeshopcontrole harddrugs bij een klant wordt aangetroffen kan dit reden zijn de coffeeshop tijdelijk te sluiten. Eigenaren en personeel van coffeeshops zijn zich hiervan terdege bewust en zullen personen van wie zij weten dat zij op straat in harddrugs handelen niet in de coffeeshop toelaten. Bekend is verder dat cannabisgebruikers vaker harddrugs gebruiken dan personen die geen drugs gebruiken. Een deel van de bezoekers van coffeeshops gebruikt ook harddrugs en maakt na de coffeeshop te hebben bezocht volgens omwonenden en ondernemers in de Folkingestraat wel eens gebruik van het aanbod op straat. Het raamsekswerk in de Nieuwstad zou eveneens bezoekers trekken die bijdragen aan de overlast omdat een deel van deze bezoekers ook gebruik zou maken van het aanbod van drugs op straat. Bovendien gebruiken sommige sekswerkers zelf ook drugs, doen rondhangers soms klusjes voor hen en zou een enkele sekswerker drugsdeals faciliteren. Het faciliteren van straathandel zou

Drugsoverlast Gele Loper Groningen

33

ook gelden voor sommige winkeliers en horecagelegenheden, hoewel het onduidelijk is in hoeverre ondernemers zich hiervan daadwerkelijk bewust zijn. Het brede aanbod van winkels, horeca en overige voorzieningen maakt de Folkingestraat tot een drukbezochte, aantrekkelijke winkelstraat met een bonte verzameling aan bezoekers. Daarnaast is de Folkingestraat een belangrijke loop- en fietsroute van het station en het Groninger Museum naar de binnenstad. Door het samenkomen van diverse verkeers- en bezoekersstromen in de Folkingestraat is de straathandel in de loop van de tijd er aangewakkerd en steeds bekender geworden. Alle grote(re) steden hebben een of meer van dergelijke locaties waar straathandel plaatsvindt. Zolang er vraag is naar harddrugs zal er behoefte zijn aan dergelijke locaties en sommige van die locaties groeien uit tot een voor dealers, kopers en rondhangers aantrekkelijke locatie waar de handel in drugs floreert. Dat geldt ook voor de Folkingestraat en omgeving. Door intensief te handhaven kan de straathandel worden verplaatst, maar het zal niet volledig verdwijnen. Cameratoezicht draagt bij aan het beheersbaar houden van de handel en overlast, zolang dat samengaat met een stevige inzet van handhaving.

Voor de langere termijn lijkt het zinvol een strategie te ontwikkelen waarin aandacht is voor de verschillende doelgroepen die bij de handel en overlast zijn betrokken. Aanbevolen wordt de vooral repressieve aanpak aan te vullen met een persoonsgericht zorg- en hulpaanbod voor de meest kwetsbare doelgroepen.

34

Breuer&Intraval