CConstaterende datGroningen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Concept Netwerk Doorwaadbare Stad 2040.pdf

Politieke woensdag (Dag agenda) 26 mei 2021, gemeente GroningenBij agendapunt: 3: Concept Mobiliteitsvisie Groningen (collegebrief 23-4-2021)12.263 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

4.13.3 Emmasingel en Eeldersingel (transitie naar 30 km/uur en knip) De Eeldersingel verbindt de Badstratenbuurt en deels ook de omliggende buurten via het Emmaviaduct met de zuidelijke ringweg. Ook is de Eeldersingel onderdeel van de oost-westverbinding van de zuidelijke Diepenring. De Eeldersingel kenmerkt zich door bebouwing aan weerszijden dicht op de rijbaan, de aanwezigheid van langzaam-verkeerstromen nabij de sluis en de kleinschalige opzet van de Badstratenbuurt. Deze ruimtelijke opzet leent zich niet voor een inrichting als 50 km/uur-weg. Om menselijke maat in de inrichting in te brengen, ligt het voor de hand om op de Eeldersingel de dominantie van de auto’s terug te dringen en de snelheid te verlagen naar 30 km/uur.

Het ontmoedigen van het autogebruik voor dit deel van de Diepenring past in het streven om interwijk-autoverkeer tegen te gaan en de Diepenring haar functie te laten verliezen als verdeelring. Of het, naast het verlagen van de snelheid naar 30 km/uur, werkelijk nodig is om hier een knip voor auto’s toe te passen, hangt af van het effect van een eventuele knip in de Stationsweg. Wat de onderlinge effecten zijn van de mogelijke keuzes op de Stationsweg en de Eeldersingel en wat de effecten zijn op het omliggende wegennet, behoeft verdere uitwerking. Welke ingreep uiteindelijk raadzaam is, wordt te zijner tijd in samenhang beschouwd. Voor de fiets is de situatie op dit moment verre van ideaal. Op het smalle gedeelte van de Eeldersingel is te weinig ruimte voor het creëren van volwaardige fietsvoorzieningen in combinatie met grote verkeerstromen die 50 km/uur rijden. Toch is de Eeldersingel een belangrijke fietsroute, zeker ook als alternatief voor fietsers die anders door de binnenstad fietsen. Snelheidsverlaging voor de auto biedt kansen om fietsers hier veiliger en comfortabeler te laten rijden. Vermindering van het verkeer door een knip biedt nog meer kansen. De Eeldersingel is na het opheffen van de busroute Brugstraat de belangrijkste route voor bussen aan de zuidwestrand van de binnenstad, maar geldt niet al dragende OV-structuur.

Door de filosofie van de mobiliteitsvisie worden bussen vaker geconfronteerd met een lagere maximumsnelheid, maar ze worden wel gefaciliteerd in de doorstroming. De Eeldersingel is qua doorstroming op dit moment een zwakke schakel, als gevolg van veel autoverkeer en de hoge belasting van de kruising met Eendrachtskade en Paterswoldseweg. Mogelijk levert een knip in de Eeldersingel voor autoverkeer verlichting, in combinatie met een bussluis. Zo kan een betrouwbare busroute worden gecreëerd.

30

4.13.4 Winschoterkade (knip) De Winschoterkade, aan de zuidoostrand van de binnenstad, vormt nu een sluiproute tussen Zuiderpark/Griffeweg en Schuitendiep/Damsterdiep. Dit leidt tot verkeersdruk op de kruispunten in het interne wegennet. Gezien de ligging van de deze route diep in de binnenstad, leidt dit tot conflicten met het langzaam verkeer. De Winschoterkade is net als de Steentilstraat een belangrijke schakel voor de fiets in de binnenstad. Het knippen van de Winschoterkade voor doorgaand autoverkeer biedt mogelijkheden de kade met uitzicht op de Oosterhaven aantrekkelijker in te richten voor voetgangers en de verblijfsfunctie te verbeteren. Fietsers kunnen in twee richtingen over de gehele kade en de Radesingel rijden, en dus niet meer in één richting via de Radebinnensingel. Voor het autoverkeer is er een prima alternatief aanwezig via de Europaweg/Oosterhavenbrug en het Damsterplein. Daarnaast biedt de knip ruimte voor een goede inpassing van een toekomstige fietsvoetgangersbrug Oosterkade-Winschoterkade. Ook ontstaat rondom de Steentilbrug een rustiger en overzichtelijker verkeerssituatie. Aandachtspunt is de circulatie in het gebied rondom de Winschoterkade en de Rademarkt.

4.14 Buurtstraat Dilgtweg Haren (transitie van 50 km/uur naar 30 km/uur) De Dilgtweg in Haren verbindt de Kerklaan met de Rijksstraatweg. Zorginstellingen De Dilgt en Beatrixoord en het Maartenscollege zijn rechtstreeks via deze weg te bereiken. Door de snelheid te verlagen, ontstaat een aantrekkelijker leefklimaat voor aanwonenden en fietsers/voetgangers.

De Dilgtweg is samen met de Esserweg en de Molenweg belangrijk voor de oost-westverbinding in het noordelijk deel van Haren. Deze functie zal de Dilgtweg behouden, maar het autoverkeer dient zich meer aan te passen aan de snelheid van het overige verkeer, vergelijkbaar met de meeste andere straten in Haren. Ook veel fietsers maken gebruik van de Dilgtweg. Dit zijn voornamelijk fietsers tussen de Kerklaan en de Rijksstraatweg en scholieren die naar het Maartenscollege fietsen. Het verlagen van de snelheid van het autoverkeer maakt de route voor hen comfortabeler en veiliger. De Dilgtweg is onderdeel van een busroute, maar niet van de dragende OV-structuur. We zetten daarom in op de betrouwbaarheid van de doorstroming. Het effect van het verlagen van de maximumsnelheid voor bussen op de totale reistijd is naar verwachting beperkt, omdat deze weg zich qua vormgeving deels al leent als 30 km/uur-weg.

4.15 Vijf belevingsplekken bij winkelcentra (30 km/uursegmenten in 50 km/uur-wegen) Nabij de winkelcentra Helpman, Hereweg, Overwinningsplein, Paddepoel en Zonnelaan hebben de wegen een inrichting waarbij de rijbaan voor het autoverkeer centraal staat. Alle overige functies zijn daaromheen georganiseerd. De snelheid is 50 km/uur. Juist bij deze winkelcentra is sprake van veel reuring en zijn veel fiets- en voetgangersbewegingen. Om de aantrekkelijkheid van de aanliggende voorzieningen te vergroten en meer ruimte te creëren voor ontmoeten, verblijven, lopen en groen, verminderen we op termijn op deze vijf locaties de dominantie van het (gemotoriseerd) verkeer. De inrichting van deze in principe 50 km/uurwegen vormt zich hier over een beperkte afstand alsnog naar de 31

omgeving. De auto (en eventueel de bus) is hier te gast; de snelheid ligt op maximaal 30 km/uur. Door het terugdringen van de autodominantie is de weg minder een barrière, waardoor het winkelgebied een geheel wordt. Hierbij is speciale aandacht voor de looproutes van de zorginstellingen van en naar de winkelcentra. Bij winkelcentrum Paddepoel en Helpman vormen de Zonnelaan en de Hereweg nu nog een barrière in deze routes. Fietsers kunnen hier meer ruimte krijgen door een meer informele indeling, in plaats van fietspaden. Er is meer aandacht voor de fietsroutes naar de winkelcentra, voor goede oversteekmogelijkheden en voor voldoende mogelijkheden om de fiets te parkeren op logische plekken. Het openbaar vervoer kan deze belevingsplekken vlot en betrouwbaar passeren. Doordat er bij deze locaties veelal een halte of hub aanwezig is, is de snelheid van de bussen hier vaak al lager en ligt de focus vooral op doorstroming.

4.16 Belevingsplek Prinsesseweg / Nassauplein (30 km/uursegmenten in 50 km/uur-weg) Zoals eerder beschreven, is de Prinsesseweg een 50 km/uur-weg en ook als zodanig ingericht. Wel willen we de omgeving ter hoogte van het Nassauplein op termijn anders inrichten. Vanwege de ruime en groene opzet en de rechtstreekse verbinding met het Noorderplantsoen, is dit de uitgelezen plek om een goede verbinding te maken tussen beide zijden van de Prinsesseweg voor fietsers en voetgangers. We willen dit meer inrichten als belevingsplek, waarbij het verblijven en de overstekende fietsers en voetgangers het primaat hebben. De speciale plek bij het Nassauplein kan gecombineerd worden met de bushalte, zodat de bus daar geen vertraging ondervindt.

4.17 Rotonde Rodeweg-Boterdiep (verkenning ontwerpkansen bij 30 km/uur) Het verkeerscomplex waar de Bedumerweg, de Korreweg, de Noorderstationsstraat, de Rodeweg, het Boterdiep en de Nieuwe Ebbingestraat bij elkaar komen, is nu stenig, onaantrekkelijk en ingewikkeld. Auto, fiets en openbaar vervoer hebben hun eigen ruimtes en zijn afzonderlijk gereguleerd. Door de snelheid te verlagen van 50 km/uur naar 30 km/uur denken wij dat er mogelijkheden ontstaan om het verkeerssysteem anders in te richten. Zo creëren we meer ruimte voor fietsers en voetgangers, een overzichtelijker en verkeersveiliger omgeving en een betere en aantrekkelijker verbinding tussen de wijken en het Noorderplantsoen. De verbinding tussen het Boterdiep en het Noorderstation is onderdeel van de oostelijke OV-tangent en dus van de dragende OV-structuur. Het is daarmee belangrijk dat de bus hier vlot en comfortabel doorrijdt. Gezien de complexiteit van de verkeersstromen laten we op deze locatie een hoge snelheid voor bussen los, onder de voorwaarde dat de bussen ongestoord kunnen doorstromen. Door het verleggen van de busroute over de Korreweg (zie paragraaf fietsstraat Korreweg) wordt het kruispuntcomplex ontlast van dit busverkeer.

4.18 Opheffen busroutes in buurten (transitie 50 km/uur naar 30 km/uur) Aangezien er buslijnen worden gestrekt in de doorwaadbare stad (zie paragraaf 3.4), voorzien wij dat er busroutes in buurten worden opgeheven. Dat betekent dat we op termijn bij bepaalde wegen in het wegontwerp geen rekening meer hoeven te houden met de bus als maatgevend voertuig. Het gaat om onder andere Venuslaan/ Avondsterweg/ Plantenlaan/ Plutolaan, Bottelroosstraat/ Maluslaan/ 32

Elzenlaan, Middelberterweg, Vestdijklaan/ Borderwijklaan/ Marcellus Emantslaan, De Savorin Lohmanlaan/ Beethovenlaan/ Helperbrink, Schumanstraat/ Den Uylstraat en Zijlvesterweg/ Noodweg. Deze wegen kunnen eenvoudiger naar 30 km/uur teruggebracht worden. Er ontstaan mogelijkheden om deze wegen anders in te richten, met meer aandacht voor de leefkwaliteit en meer ruimte voor de fietsers en voetgangers.

4.19 Zuidelijke OV-tangent (behoudt 50 km/uur) Voor het openbaar (bus)vervoer zetten wij in op tangenten, zodat reizigers niet altijd meer via het Hoofdstation hoeven te reizen. Ze kunnen dan al eerder afbuigen naar hun bestemming. Zo wordt de intensiteit van het OV in de direct omliggende wijken van het Hoofdstation en in en nabij het centrum minder hoog. Bovenal creëren we meer directe verbindingen met de belangrijke locaties in de stad. Langs de zuidelijke OV-tangent worden belangrijke bestemmingen en locaties aan de zuidkant van de stad met elkaar verbonden via het OV, zoals de stations bij het Europapark en het Suikerfabriekterrein, het Martiniziekenhuis en P+R Hoogkerk. Alle wegen waar de zuidtangent uit bestaat (Laan Corpus den Hoorn, Van Ketwich Verschuurlaan, Helperzoom en Goeman Borgesiuslaan), zijn aangewezen als 50 km/uur-weg. Dit komt grotendeels ook omdat ze voor het autoverkeer verbindende structuren zijn of wijkinprikkers vanaf de ringweg. Ze kennen nagenoeg over de hele lengte een structuur met vrijliggende fietspaden. Op deze wegen zit het profiel (zeer) ruim in de maat en staan gevels verder van de weg af. Hierdoor kunnen we hier eenvoudiger een maximumsnelheid van 50 km/uur handhaven, zonder direct afbreuk te doen aan de leefkwaliteit.

fietsvoorzieningen liggen. Verder zijn er op het deel van de Laan Corpus den Hoorn waar de bus niet rijdt (tussen de Paterswoldseweg en de Van Swietenlaan) meer mogelijkheden om de snelheid plaatselijk te verlagen dan op de rest van het tracé. Dit biedt kansen om de gebieden meer aan elkaar te koppelen. Voordat we overgaan tot het plaatselijk verlagen van de snelheid, moet eerst nadrukkelijker onderzocht worden of dit voor de bereikbaarheid en leefkwaliteit van het gebied uiteindelijk gewenst is en wat dit ruimtelijk oplevert.

4.20 Infrastructuur ontwikkellocaties westflank Aan de westkant van Groningen wordt een groot deel van onze woningbouwopgave gerealiseerd in wijken als De Held III en Suikerzijde. Dit brengt een hogere verkeersdruk met zich mee op de bestaande wegen en met name op de aansluitingen met de hoofdwegen.

4.20.1 Uitbreiden fietsinfrastructuur In deze nieuwe gebieden willen we natuurlijk een prettig verblijfsklimaat creëren, mede door het lopen, fietsen en gebruik van het OV te stimuleren. Hiervoor wordt het hoofdfietsnetwerk aan deze kant van de stad uitgebreid. We trekken de radialen vanuit de binnenstad door in het gebied. We willen een nieuwe tangent in het hoofdfietsnetwerk creëren om de gebieden onderling te verbinden, maar bijvoorbeeld ook met Zernike. Deze fietsroutes sluiten aan op de doorfietsroutes vanuit de regio over de Siersteenlaan en de Zuiderweg. Nieuwe hoofdfietsroutes zijn: het doortrekken van het Aquamarijnpad, de nieuwe verbindingsweg door De Held III, een kortsluiting van deze route naar het Hoendiep en een nieuwe fietsroute langs de noordkant van het spoor over Suikerzijde tot aan de Zuiderweg in Hoogkerk.

Aandachtspunt is de route over de Goeman Borgesiuslaan en een deel van de Van Ketwich Verschuurlaan waar geen vrije 33

4.20.2 Westelijke OV-tangent

4.20.5 Rondweg Westpoort

Wij zetten in op het inrichten van een westelijke OV-tangent. Deze westtangent voorziet het OV dat de gemeente binnenkomt vanaf de zuidwestelijke en westelijke kant, van een geschikte businfrastructuur. Deze loopt via P+R Hoogkerk en het nieuwe station Suikerzijde naar Campus Zernike (met een aansluiting op de oostelijke OV-tangent). De bus kan via Vinkhuizen-Paddepoel of via De Held III-P+R Reitdiep naar Zernike rijden. Als snelheid voor het OV op de westtangent denken we aan 50 km/uur. Het gaat hier om lange afstanden en relatief veel bussen. Snelheid is daarom van belang; alleen betrouwbaarheid als kwaliteitsaspect is dan onvoldoende.

Bij de benodigde verbeteringen van de verkeersafwikkeling van deze ontwikkellocaties zetten we eerst in op de westelijke ringweg. Op de langere termijn is het niet uitgesloten dat er een nieuwe rondweg Hoogkerk/Westpoort nodig is om het verkeer naar het westen te laten afvloeien. Deze rondweg sluit aan op de bestaande Vierverlatenweg en de Westpoortboulevard. Een deel van de rondweg hoort bij de volgende fase van Westpoort en dient als ontsluitingsweg van het bedrijventerrein zelf. Een goede landschappelijke inpassing met behoud van cultuurhistorische waarden is van belang.

4.20.3 Auto-ontsluiting Held III en Suikerzijde De Held (oud en nieuw) en Gravenburg zijn straks met de auto bereikbaar via een nieuwe ontsluitingsweg door De Held III, die via het Reitdiep op de N355 aansluit. De huidige aansluiting van dit gebied via de Noodweg/Zijlvesterweg op de N355 kan daarmee vervallen. De Zijlvesterweg sluit via een tunnel aan op de nieuwe noordelijke parallelweg langs de N355. Suikerzijde krijgt een ontsluiting op het Hoendiep en de Johan van Zwedenlaan en mogelijk op de Peizerweg. In het plangebied wordt het autoverkeer verzameld op buurtstraten, die in principe een snelheid van 30 km/uur kennen.

4.20.4 Ongelijkvloerse westelijke ringweg Een voorwaarde voor het ontwikkelen van de westkant van de stad is het ongelijkvloers maken van de westelijke ringweg, met goed functionerende aansluitingen op de A7 en de N355. Dit is niet alleen van belang als ontsluiting van deze gebieden zelf, maar het moet er vooral voor zorgen dat het doorgaande verkeer de ringweg gebruikt en dat het niet loont om dwars door de woongebieden te rijden.

Aan de westkant van de stad is het ook wenselijk om voor de fiets een fijnmaziger netwerk te realiseren dat meegroeit met de ruimtelijke ontwikkeling. Bij een nieuwe rondweg hoort dan ook een nieuwe fietsroute met een nieuwe ongelijkvloerse kruising met het spoor en het water. Ook maakt een rondweg voor autoverkeer het mogelijk dat we het Hoendiep (ter hoogte van Westpoort en Hoogkerk) ontlasten van vrachtverkeer. Dit biedt kansen om op deze hoofdfietsroute meer ruimte te geven aan de fiets. De nieuwe rondweg Westpoort is ook een oplossing voor de huidige aanrijroutes naar de suikerfabriek (Cosun Beet Company) tijdens de bietencampagne, maar is niet alleen daarom financieel opportuun. De rondweg kan op de lange termijn ook een meerwaarde in de ontsluiting en bereikbaarheid van stadsdeel West bieden. De ruimtelijke reservering in de bestemmingsplannen voor de rondweg Westpoort behouden we dus.

34

4.21 Infrastructuur ontwikkellocatie Meerstad De nieuwe weg tussen Meerstad en Driebond/oostelijke ringweg neemt de functie over van de Driebondsweg als hoofdontsluitingsweg. De woonvelden ten oosten van de Hoofdweg worden via de Hoofdweg en de nieuw aan te leggen Vossenbruglaan in het noordelijke deel verbonden met deze nieuwe hoofdontsluiting. De nieuwe hoofdontsluitingsweg wordt landschappelijk goed ingepast en wordt ingericht als verbindingsweg (50 km/uur) met een vrij fietspad erlangs. Zo ontstaat ook een rechtstreekse, snelle en comfortabele fietsroute.

De nieuwe verbinding geeft ook het autoverkeer een nieuwe rechtstreekse ontsluiting tussen de Rijksstraatweg en de Oosterweg. Deze weg is niet zozeer nodig om de autobereikbaarheid substantieel te verbeteren, maar wel om overbelasting van de huidige wegen tegen te gaan. We gaan uit van een maximumsnelheid van 30 km/uur. Dit sluit aan bij de overige wegen in het gebied.

4.23 Ten Boer (onderzoek Rondweg) De provinciale weg N993 loopt dwars door het dorp Ten Boer (Gaykingastraat) en vormt een verbinding tussen Bedum en de N360.

4.22 Nieuwe Buurtweg Haren-noord Aan de noordzijde van Haren is het aantal oost-westverbindingen beperkt. Tegelijkertijd is het in de loop der jaren drukker geworden op de bestaande wegen als gevolg van woningbouw bij Haren Noord/DHE en de realisatie van het Harens Lyceum. Met de ontwikkeling van de Hortus biotoop zal de druk nog meer toenemen. Een nieuwe oost-westverbinding tussen Oosterweg, Kerklaan en Rijksstraatweg zal de verkeersdruk op de bestaande wegen verminderen. Ook verbetert deze nieuwe verbinding de algehele leefkwaliteit in het gebied Haren-noord. Als het gebied van de huidige Hortus en biotoop ontwikkeld wordt, biedt dat kansen om deze verbinding aan te leggen. Fietsers kunnen met deze nieuwe verbinding meer rechtstreeks met de Rijksstraatweg worden verbonden. Onder meer fietsers van en naar het Harens Lyceum en de nieuwbouw bij Haren-noord zullen hier gebruik van maken. Daarnaast ontstaat voor fietsers richting Eelde/Paterswolde een goed alternatief voor de nu drukke fietsroute Vondellaan/Molenweg.

Inwoners vragen regelmatig aandacht voor de verkeerssituatie rond de Gaykingastraat en dan vooral voor de verkeersdrukte (waaronder vrachtverkeer), de oversteekbaarheid (barrièrevorming) en het landbouwverkeer in bepaalde seizoenen. Ook is er een wens voor veilige schoolroutes naar obs De Huifkar en cbs De Fontein in het westen van het Ten Boer. Verder zijn er wensen voor het verbeteren van de fietsroutes tussen de oost- en -westzijde van het dorp. De Stadsweg is een historische route in het verlengde van de doorfietsroute Groningen – Ten Boer. In het dorp Ten Boer zou de Stadsweg een goede fietsroute kunnen zijn. De Stadsweg is de afgelopen decennia echter drukker geworden door de ontsluiting van de nieuwe woonwijken op de Stadsweg. Bewoners van het dorp en het toenmalige gemeentebestuur hebben eerder een rondweg om Ten Boer ten noorden van Dijkshorn als de oplossing aangedragen om de Gaykingastraat te ontlasten. Dit zou ook een impuls kunnen geven aan de leefkwaliteit in het dorp en het voorkomt het verder belasten van de Stadsweg. De rondweg heeft een grote samenhang met een eventuele volgende fase van Dijkshorn. Deze 35

nieuwe weg kan de toegangsweg voor een volgende fase van Dijkshorn vormen en hoeft dan niet op de Stadsweg te worden aangesloten.

verkeersveiligheid op deze provinciale route, op de Eestumerweg en rondom de brug (B. Kuiperweg) te verbeteren.

Wij sluiten een rondweg niet uit, maar een dergelijke oplossing is zo ingrijpend in de structuur van het dorp dat ook andere oplossingen moeten worden onderzocht. Wij willen in samenwerking met de provincie een verkeersonderzoek doen naar mogelijke oplossingen voor de geconstateerde knelpunten.

Met de provincie onderzoeken we of een rondweg de juiste oplossing is om de verkeersknelpunten op te lossen en of deze het gewenste effect oplevert. Parallel daaraan kijken we eveneens welke maatregelen mogelijk zijn om op de huidige route de verkeersituatie te verbeteren. Hierbij hebben we bijzondere aandacht voor de directe omgeving van de nieuwe school. We gaan op zoek naar manieren om de weg anders in te richten en de snelheid voor het autoverkeer te verlagen. Bij de provincie vragen we ook aandacht voor de situatie van het landbouwverkeer, die rond de spitstijden geen gebruik mag maken van de N360 tussen de Eestumerweg en de Rijksweg, waardoor zij door het dorp moeten rijden.

4.24 Ten Post (onderzoek Rondweg) Dwars door Ten Post loopt de provinciale weg N865 (Rijksweg-B. Kuiperweg). Deze weg verbindt Schildwolde en Slochteren met de N360. De N360 zelf loopt aan de noordwestzijde langs het dorp en is de enige rechtstreekse verbinding over het Eemskanaal tussen Ruischerbrug en Appingedam. De N865 buigt in Ten Post af richting het zuidwesten en de stad Groningen en sluit aan op de N360. Verkeer dat richting Delfzijl moet, pakt logischerwijs de kortste route via Rijksweg en Eestumerweg naar de nieuwe rotonde op de N360. Daar waar het verkeer door de kern Ten Post komt, ontstaan knelpunten ten aanzien van de leefbaarheid en de verkeersveiligheid. Ook het toenemende landbouwverkeer leidt tot problemen. Bij binnenkomst van het dorp vanaf de B. Kuiperweg wordt veelal te hard gereden. Er zijn plannen om de basisschool naar deze hoek van het dorp te verplaatsen, in de richting van de voetbalvelden. Dat maakt het urgenter om de daadwerkelijke snelheid van het verkeer op deze plek, maar ook op de andere doorgaande routes, terug te brengen. Veel Ten Posters zouden graag zien dat er een rondweg komt om het dorp te ontlasten. Dit biedt mogelijkheden om de leefkwaliteit en de

36

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.groningen.nl/api/v1/meetings/4226/documents/61831