Bijlage 1 Travertijnstraat - Groningen BUNDEL.pdf
Tekst van het document
JULI 2023
vinkhuizen-zuid travertijnstraat
groningen
4
inhoudsopgave
INHOUDSOPGAVE 1.
Inleiding P5
2.
Analyse P6
3.
Huidige situatie P24
4.
Ontwerponderzoek P32
5. Voorkeursscenario P38 6. Uitwerking scenario P46 7A.
7B.
Uitwerking TRAV12 a. School P72 b. Kunstwerk P92 Uitwerking van één van de blokken
P104
INLEIDING
Aanleiding en doel Het gebied Travertijnstraat ligt tussen Vinkhuizen en bedrijventerrein Hoendiep en er zijn, sinds de bouw van Vinkhuizen, meerdere scholen gehuisvest. Een deel van de scholen is inmiddels verhuisd en de voormalige schoolgebouwen kennen een tijdelijk gebruik: o.a. Backbone050, het fietsendepot van stadsbeheer en wonen/ werken, via leegstandsbeheerders. De noodzaak om binnen korte termijn tot herontwikkeling over te gaan is tweeledig. Enerzijds: er is een grote vraag naar woningen en werkruimtes binnen de stad Groningen. Die wil de gemeente vooral binnen de huidige stadsgrenzen opvangen, op fietsafstand van de binnenstad. De locatie Travertijnstraat biedt daarvoor een uitgelezen kans en is als ontwikkelzone aangewezen in gemeentelijk beleid. Anderzijds: de staat van de gebouwen waarin nu tijdelijke gebruikers zijn gehuisvest, is zodanig dat deze niet nog jaren, zonder fors onderhoud, in gebruik kunnen blijven. De huurcontracten lopen af, een ontwikkelaar heeft grondpositie verworven en de tijd is rijp om tot herontwikkeling te komen. In juli 2022 heeft de gemeenteraad dan ook een voorbereidingskrediet vastgesteld waarmee kon worden gestart met de planvorming voor herontwikkeling. Dit boekwerk licht de resultaten van het planproces dat het afgelopen jaar is gevolgd toe en legt de raad een voorkeursmodel voor.
Planproces Het planproces dat is gevolgd kende enkele stappen. Gestart is met het ophalen van ambities, ideeën en wensen, zowel gemeentelijk als in de buurt, bij gebruikers en betrokkenen. Gelijktijdig zijn het watersysteem, bomen en ecologische waarden geïnventariseerd en is nader onderzoek gedaan naar de Vinkenborg. Daarmee zijn alle ‘fysieke’ waarden in het gebied vroegtijdig helder in beeld
gebracht. Via een onderzoek door ‘Plekkenmakers’ zijn bij buurtbewoners, gebruikers en andere betrokken naast de fysieke óók de sociale en gebruikswaarden, boven tafel gehaald. Net als ideeën, wensen en ambities die buurt en betrokkenen hebben voor en met het gebied. Vervolgens is de methode van scenario’s ingezet om te onderzoeken in hoeverre tegemoet kan worden gekomen aan alle ambities en wensen voor de Travertijnstraat én de bestaande waarden. De scenario’s zijn tegen elkaar afgewogen en gebruikt om tot een voorkeursmodel te komen. Dat voorkeursmodel en de onderbouwing waarom juist daarvoor is gekozenen, wordt toegelicht in deze rapportage. De raad wordt gevraagd om dit model met bijbehorende uitgangspunten als vertrekpunt vast te stellen voor verdere uitwerking. Leeswijzer Hoofdstuk 2 van deze rapportage licht de plek in haar context toe: de historische ontwikkeling, de karakteristiek van de plek nu, en de waarden die er door professionals, buurt en betrokkenen aan worden toegekend. In Hoofdstuk 3 vatten we de beleidskaders en ambities daarin voor het gebied samen. Hoofdstuk 4 bevat de scenario’s en hun beoordeling. In Hoofdstuk 5 vervolgens worden de visie en uitgangspunten die de basis vormen voor het voorkeursmodel toegelicht. Hoofdstuk 6 licht het voorkeursmodel in al haar facetten toe.
En hoofdstuk 7 tenslotte, bevat inspiratie, ideeën en voorbeelduitwerkingen voor zowel ‘TRAV12’ (de Vinkenborg) en de woonblokken.
5
7
2. analyse
8
bestaande situatie
9
2.1 historie
originelen?
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
HISTORIE De Travertijnstraat is gelegen aan de rand van de wijk Vinkhuizen, een typische stempelwijk, volgens het uitbreidingsplan van 1967. Vinkhuizen is vernoemd naar een gehucht dat in de vorige eeuw bestond uit vier boerderijen, samen met ongeveer veertig inwoners. Twee van deze boerenhoeven stonden bekend als het Grote en het Kleine Vinkhuis. Eén ervan doet nu dienst als wijkcentrum. Vinkhuizen is ontworpen vanuit de in het structuurplan 1960 vastgelegde idee dat gebouwd moest worden voor een stad van 265.000 inwoners in 1980. Standaardisatie en rationalisatie van de bouwpraktijk is in de wijk ver doorgevoerd. De wijk is ontworpen op de schaal van de auto en is in hoog tempo gerealiseerd, waarbij efficiëntie en herhaling de boventoon gingen voeren. Met als gevolg de monotonie van de ontwerp eenheid. In de wijk werden bewust slechts twee brede groenstroken gerealiseerd, omdat de wijk vooral omzoomd werd door groen. De Travertijnstraat maakt deel uit van die groene zoom rondom de wijk. Deze wordt aan de noord-, west- en oostzijde door hoge flats begeleid, met lage maatschappelijke functies ertussen, in het groen. De westelijke groenzone – nu Eelderbaan genoemd- had een overmaat qua breedte, en bood plaats aan een tweede westelijke ringweg. Die is er nooit gekomen.
De zuidrand – waar Travertijn is gelegen – had een heel ander karakter: daar werden sport- en maatschappelijke voorzieningen horend bij de wijk, gerealiseerd. Als buffer naar bedrijventerrein Hoendiep en cruciaal voor de ‘complete wijk’ gedachte uit die tijd.
© 2023 / OZ
De wijk bleek al na enkele decennia dusdanig eentonig van samenstelling en opzet, dat al vanaf de jaren 90 gestart is met wijkvernieuwing. Daarbij werd onder meer het zuidwestelijk deel van de wijk, grenzend aan de Travertijn, omgevormd naar een buurt met meer koopwoningen.
originelen?
10
bestaande situatie
11
2.2 context
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
CONTEXT Het tussengebied tussen Vinkhuizen en het Hoendiep, waar de Travertijn deel van uitmaakt, bestaat uit een reeks deelgebieden met elk een eigen programma, karakter en opzet. Een deel van die gebieden (Travertijn, scholencampus, Sportpark West End) maakt deel uit van een groene lob tussen de noordwestelijke wijken en suikerzijde/hoogkerk. Deze reikt vanaf het buitengebied tot diep de stad in. De Travertijnstraat is van origine een scholenlocatie, met orthogonale lagere bouwwerken, daterend uit de realisatie van Vinkhuizen. Ten zuiden ervan ligt een groene campusachtige wereld met nieuwere schoolgebouwen: het SCG Selion en het Diamantcollege. Langs het Hoendiep een menging van werken en wonen, vrij typerend langs oude uitvalswegen op de (voormalige) overgang stad- buitengebied. Oostelijk van de Diamantlaan zijn het sportpark West End en het bedrijventerrein Hoendiep noord gelegen. Op de overgangen tussen al deze deelgebieden liggen meer of minder forse groenstructuren en de deelgebieden hebben weinig onderlinge relaties. Ze manifesteren zich als eigen enclaves, deels met achterkanten naar elkaar en hun omgeving. De Diamantlaan vormt de verbinding tussen deze enclaves. Deze zorgt voor een connectie op wijkniveau en dat zal – met realisatie van
West-end Hoendiep deelgebieden
de Suikerzijde en een nieuwe brug over het Hoendiep- in de toekomst verder versterkt worden. Langs de Diamantlaan bevinden zich meerdere maatschappelijke voorzieningen, die een ándere vorm en hoogte hebben, dan de rondom gelegen bebouwing van de wijk Vinkhuizen. Hoe de Diamantlaan, ook richting Suikerzijde, als continue lijn, met eigen karakter, kan doorontwikkelen, is een ontwerp- en programmavraagstuk op zich. De Travertijn is onderdeel van de groene rand rondom Vinkhuizen, met een eigen ruimtelijke en functionele opzet. Het groen op/rond Travertijn sluit aan op bovenwijkse groenstructuren: • Een groene lob westwaarts, tussen de noordwestelijke wijken en suikerzijde/hoogkerk • De Eelderbaan, in noord-zuidrichting De bebouwing van Travertijn heeft een eigen opzet en identiteit: orthogonale lagere bouwwerken, daar waar langs de noord-, west- en oostrand juist forse flats in de groene zoom rond Vinkhuizen gelegen zijn. Connectie op wijkniveau is er via de Diamantlaan: één van de hoofdaders, waarlangs maatschappelijke voorzieningen in ándere vorm en hoogte dan de stempels rondom, gelegen zijn. De Travertijnstraat vormt een eigen wereld, sfeer op zich.
Groenstructuren Vinkhuizen Hoendiep
Functies Vinkhuizen Hoendiep
12
bestaande situatie 2.3 plek BOVENWIJKS GROEN Rondom Travertijn ligt bovenwijks groen met ecologische functie. Een kerngebied (eelderbaan) aan westzijde, een slagader aan noordzijde. Het groen langs de Diamantlaan en de oostwest lanen/houtwallen in het gebied is van secundair belang
HEKKEN De scholen in het gebied zijn met hekken omgeven, waardoor het gebied een weinig openbare uitstraling heeft.
ENTREES & ACHTERKANTEN Entrees tot gebouwen zijn vanaf de Travertijnstraat te bereiken. Elk gebouw heeft zijn eigen entree, er is weinig onderlinge connectie. Langs de Diamantlaan deels achterkanten.
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
TWEE SFEREN Het plangebied Travertijn valt in twee deelgebieden met elk een eigen sfeer en opzet uiteen. Noord: meer bebouwd en versteend. Zuid: groene campus.
13
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
14
bestaande situatie 15
16
bestaande situatie
17
2.3 plek
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
BOMEN Terra Nostra heeft in opdracht van de gemeente Groningen alle bomen en houtopstanden in en om de Travertijnstraat geïnventariseerd. Ook de gezondheid en levensverwachting van het opgaand groen is daarbij meegenomen. Het is de ambitie om bomen en groenopstanden van waarde en met goede levensverwachting maximaal in te passen in het plan voor herontwikkeling. WATER In delen van de Travertijnstraatstaat komt water op straat bij hevige buien. Dat is inzichtelijk gemaakt bij de stresstest. Ter plaatse van de Travertijnstraat komt dat omdat zich daar nog een gemengd rioolstelsel bevindt, er relatief veel verharding aanwezig is en weinig mogelijkheid om regenwater naar groen of water af te voeren. Opgave bij herontwikkeling is om daar verbetering in aan te brengen: het regenwater van daken en verhard oppervlak af te koppelen van het gemengd riool en naar groen en water af te voeren. De hoeveelheid verhard oppervlak te verminderen. Als opgave wordt aangehouden het bergen van een piekbui van 73 mm. Het Diamantcollege en Selion liggen in een gebied met ander waterpeil, dan de Travertijn. De weg vormt de scheiding. Dat blijft zo, ook in de toekomst.
at
st ee
st ra
Vu ur
On yx
ns tr
M an ga an
an
Esri Nederland, Community Map Contributors
st ra
in la
nl aa
at
st ee
Ar du
Za nd
aa t
Toekomstverwachting BEA Groningen Vinkhuizen Zuid Vinkhuizen Zuid Overzichtstekening bomen en houtopstanden BEA Groningen
Water Travertijn peilvakken
Water Travertijn stresstest
n
On yx st ra
Za nd
st ee
nl
Zi lv
aa n
er ho
f 377 374 371
376
379
378
375 373
408
at
409
372 370 369
Za nd
366
st ee
st ee
Za nd st ra
nl aa
an
n
z
st ee
nl aa
358
351 348
st ee ns tr
ge l st
aa t
M er
343
341
ra at 40
112
22 21
20
Tr av
14
er tij
ns tr
aa t
38
c
96
115
‐0,93
399 396
134 139
141
136
142
393
144
143
148
145
149
111 146
147 150
151
‐0,93
152 153
105
154
104
155 160
97 98
156
‐0,40
‐0,50
157
166
164 163
165
302
159
109
294 167
59 63
66
68
l
158
m
193
84
83
85
86 88 90
o 171
87 89 91
172 173
168 169
179 177
175 174
180
181
182
183
184
185
187
186
188
192
195 194
196
197
200
199
202
203
234
230
s
237
240
320
244 269
245 247
246
262
248
213
270
263 264
251 249 250
233
212
277
236
227
316
318
319
243
232
315 317
241
235
231
t
207
265
267
268
271 272
322
279
278 274
321
323
280
275
325
324 327
276
328
326
329
253
252
330
332
214
334
331
216
215
333
Pr ot
on st
ra at
N eu
tr on
st ra
at
337
q 209
211
217 218
210
281
220 225 222
223 219
336
u
221
208
314 242
238 229
189
312
313 239
228
176
170
310 311
206
205
204
201
178
r
p
191
309
284
n
82
190
308 307
tl aa
81
80
n
‐1,50/‐1,70
305 306
y
m an
k
77
286
304
303
299 296
Dia
75
78 79
288
301
300
297
282 198
72 76
285
283
69
70
74
287
298
295
290 291
289
255
226
v
254
256
257
335
266
x
273 260
224
338
258
259
261
w
339
340
<< Legenda
57
73 71
406 401
395
aa
133
292 293
67
403 400
394
132
i
‐1,42
402
386
380
128
j
162
62
ab 407
405
137 138
108
52
61
65
392
161
56
© 2023 / OZ
385
129
127
135
54
64
384
125
126
117
107
50
55
60
390
397
106
95
389
404
381
123
124
h
118
131
103
b
93 94
58
383
121
101
92
51
122
116
39
120
119
130
d
99 100
48
53
382
398
110
3
47
37
36
e
102
49
46
45
31
12
9
7
6
g
35
34
10 8
44
43
42
33
32
13 11
113 114
19
18 17 16
15
f
41
23
5
388
350 349 387
342 29 27
26
4
140 415
391
347 346 345
25
2
414
354
344
24
1
416
355
352 353
ra at
a
413
356
n
28
ge l st
360
359
30
M er
361
357
Za nd
at
412
362
Vu ur
On yx
411
ac
363
Diam antla
t
n
tr aa
nl aa
Vu ur
ns st ee
410
368 367
365 364
Toekomstverwachting >15 jaar
‐0,93
18
bestaande situatie 2.4 DE VINCKENBORGH
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
DE VINCKENBORGH Het gebouw De Vinckenborgh is aangewezen als ‘karakteristiek’ in het ontwerp-bestemmingsplan gebouwd erfgoed. De gemeente heeft in september ’22 een bouwhistorische quickscan laten uitvoeren waarin de bouwhistorische waarde van het gebouw is onderzocht en geduid. De Vinckenborgh is in 1974 gebouwd als school voor lager beroepsonderwijs. De bouwstijl is die van het structuralisme en de architect was P.A. Schumacher van bureau G.A. Heldoorn. Ontwerp door een landelijk bekende architect onderstreept het belang dat aan het gebouw werd gehecht. De Vinckenborgh ligt in een zone met utiliteitsbouw aan de rand van de wijk Vinkhuizen. Haar ligging is markant: op de hoek van de wijk, als stedenbouwkundige afronding van de wijk. De situering was destijds vrij in de ruimte, maar doordat het groen rondom over de jaren heen flink gegroeid is, is daar geen sprake meer van. Het gebouw is gerealiseerd als onderdeel van de zelfvoorzienende wijk Vinkhuizen en is ontworpen voor een grootschalig en vooruitstrevend lager onderwijsprogramma en had daarmee naast een wijkfunctie, later ook zeker een bovenregionale functie. Daardoor heeft het gebouw ook waarde als ‘sociale geschiedenis’. Velen uit Vinkhuizen hebben er op school gezeten.
© 2023 / OZ
Het ontwerp kenmerkt zich door een heldere structuur, bestaand uit zich herhalende vierkanten (stempels). Vier lagere, twee hogere bouwdelen daar bovenop en één sporthal/gymzaal die óók meedoet in deze opzet. Zelfs de fietsenstalling, die niet meer als zodanig bestaat, deed mee in dit ensemble. De kwaliteit van bouwen is hoog, robuust en zorgvuldig gedetailleerd. Tussen de bouwdelen onderling is de ensemblewaarde hoog en zijn verhoudingen zorgvuldig bepaald.
De verbinding van beleving van de binnenruimte met de buitenruimte en het omliggende landschap is sterk. In het gebouw is een structuur van patio’s en ontmoetingsplekken bepalend voor de opzet. Deze gaf uiting aan het gedachtengoed van samenkomen en ontmoeten, van die tijd. De gevelindeling is aangepast waardoor het gebouw aan kwaliteit heeft ingeboet en het ontwerp is vervlakt. De Vinckenborgh is een representant van zijn bouwtijd en het toenmalig idealisme. Het gebouw is vrij gaaf bewaard gebleven. De zeldzaamheid van dit type gebouw zal in de toekomst nog sterker toenemen. Al met al heeft het gebouw een hoge karakteristieke waarde. Behoud en herbestemming zien we daarom als opgave en dit wordt bij uitwerking verder onderzocht. Daarbij zijn de volgende deelopgaven geformuleerd: • Herstel van de kwaliteiten van het oorspronkelijk ontwerp: Herstel van het gevelbeeld in de oorspronkelijke gevelindeling en kleurstelling. Gevelindeling en kleurstelling op de hoeken herstellen. • De terreininrichting mee-ontwerpen, zodanig dat het gebouw weer een relatie aangaat met de omgeving. • Oorspronkelijke lichtarmaturen e.d. hergebruiken. • Waardevolle en kenmerkende interieurdelen zoveel mogelijk behouden en inpassen (waarbij een hedendaagse invulling gegeven kan worden aan de ontwerpgedachte van samenkomen en ontmoeten). • Bijzonder wordt de aandacht voor het zwembad.
• Zorgvuldige omgang met de indeling en ensemblewaarde van het gebouw.
19
bestaande situatie
21
2.5 wat vindt de buurt? Figuur: Waarderingskaarten
De negatieve plekken zijn een weergave van zwaktes en bedreigingen. De meeste opmerkingen gaan over het achterstallig onderhoud, de gedateerde en stenige uitstraling, het imago, de geluidsoverlast, het tekort aan parkeerplekken, de verkeersonveiligheid en het introverte karakter van de scholen met hekken. Er zijn daarnaast notities over onzekerheid van het voortbestaan van de broedplaats, de sloop van TRAV12, onderwaardering en de binding met de wijk.
Zilverlaan
Diamantlaan
N370
groene volgroeide omgeving
(flex)bouw mogelijkheden
heel rustig
wilde dieren
betaalbaar
ontwikkelingsmogelijkheden jong en oud
veel kwaliteit samen muziek werking studio’s
gebruik sportvelden door scholen
vrij in de ruimte samen werking scholen
Protonstraat
ndie
Arduinlaan
Vuursteenstraat
p
Figuur: Staafdiagram ingekomen dromen
verbinding en stip aan de horizon met de wijk geluids overlast
Suikerterreinniet waar jongeren uitnodigend samenkomen
Metaallaan
jeugdbende problematiek
drukte door beperking travertijnstraat
Zandsteenlaan
Atoomweg
Hoe
POSITIEF Protonstraat
De kansen liggen voor de deelnemers met name in meer groen, levendigheid, ontmoeting en verbinding. Hierbij moet het groen en de (opgeknapte) bebouwing in samenhang zijn. Een broedplaats van cultuur, innovatie 1. Wat vind je positief, negatief en kansrijk? en creativiteit in combinatie met lage, duurzame, unieke woningen en de scholen, die met elkaar en de In de figuur hiernaast is een woordenwolk van de wijk verbonden zijn, zorgt voor een divers gebied om resultaten te zien. 1. Wat vind je positief, negatiefte enwonen, te werken en te leren. Daarnaast worden kansrijk? de aansluiting met de ringweg, de verbinding met het 2. Wat is jouw droom voor de Travertijnstraat in Als startpunt van een vijftal oefeningen inWestpark, het het Suikerterrein en een multifunctioneler Vinkhuizen? pop-up Dromenlab schreven de deelnemers sportpark als kansrijk genoemd. Groene wandelhun huidige beleving van het gebied op post-its en plakten& deze op een kleurenkaart. Hiermee en fietsroutes, een goede ontsluiting en meer De meeste dromen gaan over voorzieningen gaven ze een indruk van hun top-of-mind activiteiten, vastgoed & woonmogelijkheden, gedachten en verwachtingen. In de figuursamenwerking worden ook als algemene kansen gezien. is een woordenwolk van de resultaten toekomstige doelgroepen, een creatievehiernaast broedplaats, te zien. groen & openbare ruimte, verkeer en duurzaamheid.
Zilverlaan
Protonstraat
tekort aan parkeerplekken
Travertijnstraat
hinderlijk in het ontwerp
Diamantlaan
slechte uitstraling
introvert
zeer veel afval
oversteek fietsende kinderen
N370
niet toegankelijk
stenig
Figuur: woordenwolk van de ‘Top-of-Mind’ gedachten positief, negatief, kansrijk
401 dromen overlast leerlingen op ‘spannende’ plekken
ndie
doe park
p
Arduinlaan
wonen werken leren
Zandsteenlaan
creativiteit
Meer voor prullenbakken
Jonge ondernemers
Betaalbaar ruimte
Voorzieningen bewoners
Zilverlaan
Protonstraat
verbinding met elkaar en de buurt
Innovatie
wandel- en fietsenroute naar westpark
Aantal benoemde dromen
divers anders wonen culturele broedplaats
Knarrenhof
Wandelroutes
Metaallaan
Travertijnstraat
wandel- en fietsenroute groenstrook
groen en bebouwing in samenhang
tuin in de stad
Ontsluiting voor betere bereikbaarheid toegankelijk maken
Figuur: Waarderingskaart de Travertijnstraat
Kunst en cultuur
Opknappen
Atoomweg
Hoe
NEGATIEF
Protonstraat
Vuursteenstraat
Geen hoogbouw
Sociale activiteiten
Weinig parkeer plekken
gedateerd
imago
rijden te hard
Wandelpaden Bereikbaarheid
Vervuiling
hekken
achterstallig onderhoud
Protonstraat
Alles zo houden zoals het is
Fietsdepot
Ik vind deze plek positief
Ik vind deze plek negatief
uitbreiding westpark
Ik zie kansen op deze plek
levendigheid
circulair & duurzaam
toegangsweg woningen in gebied
nieuwe afrit aansluiten via de protonstraat multifunctioneel gebruik sportpark
samen werking
natuur en groen
verbinding suikerterrein
Backbone050 opknappen
Ouderen woningen
KANSRIJK
Protonstraat
Hoe
ndie
p
Atoomweg
Wijk met elkaar verbinden Protonstraat
Groen en natuur
mooie wandel- en fietsroutes. Van de scholen Simon van Hasselt en CSG Selion worden de vernieuwde en vrij in de ruimte geplaatste gebouwen als positief ervaren. Genoemd worden ook de authenticiteit, het Suikerterrein, de bouwmogelijkheden en de samenwerkingen.
Divers en ruimte Divers woonprogramma
Creatief ondernemen Samen delen
3. Welke plek vind je waardevol en welke niet?
De positieve plekken weerspiegelen de sterke punten Om de huidige beleving van het gebied in kaart in deze cultureel-maatschappelijke omgeving met te brengen werd aan de deelnemers gevraagd een rafelrand, zoals de diversiteit van de invulling en Met gekleurde om plekken te waarderen. stickers kon de mogelijkheden voor groei en ontwikkeling inworden het aangegeven welke plek zij het meest positief (groen), negatief (rood) en TRAV12 gebouw (voormalige Vinkeborg). De(blauw) grootste kansrijk ervaren en hierbij hun keuze Drie kaarten laten zien, visueel creatieve plek in Groningen met ruimte motiveren. voor ontmoeting, samengevat en per onderdeel, waarom dit zo betaalbare werkplekken, kwalitatieve muziekstudio’s, ervaren wordt. creatief ondernemerschap, kunst en sport. Ook de De positieve plekken weerspiegelen de sterke ontwikkeling voor jong & oud bij jeugdcentrum is punten in dezeSCN cultureel-maatschappelijke hierbij genoemd. De sterktes liggen metomgeving namemetineenalrafelrand, het zoals de diversiteit van de invulling en de mogelijkheden voor volgroeide groen en het water met de groenstrook langs groei en ontwikkeling in het trav12 gebouw (voormalige Vinkeborg). De grootste creatieve sportpark West End en het Westpark met mooie wandelplek in Groningen met ruimte voor ontmoeting, en fietsroutes.
Van de scholen Simon van Hasselt en kwalitatieve betaalbare werkplekken, muziekstudio’s, creatief ondernemerschap, CSG Selion worden de vernieuwde en vrij in de ruimte kunst en sport. Ook de ontwikkeling voor jong & geplaatste gebouwen als positief ervaren. oud bijGenoemd jeugdcentrum SCN is hierbij genoemd. De sterktes liggen met name in al het volgroeide worden ook de authenticiteit, het Suikerterrein, de groen en het water met de groenstrook langs bouwmogelijkheden en de samenwerkingen. sportpark West End en het Westpark met
onzekerheid voortbestaand
Jongeren organisaties
Geluidsoverlast
Om de huidige beleving van het gebied in kaart te brengen werd aan de deelnemers gevraagd om plekken te waarderen. Met gekleurde stickers kon worden aangegeven welke plek zij het meest positief (groen), negatief (rood) en kansrijk (blauw) ervaren en hierbij hun keuze motiveren.
Veilig
Opknappen
Vervallen gebouwen
Vervolgens kregen de bezoekers de gelegenheid om vrij te dromen. Op Droomkaarten konden zij hun droombeeld schrijven of tekenen. De resultaten zijn verwerkt in een staafdiagram op de volgende pagina. De meeste dromen gaan over voorzieningen & activiteiten, vastgoed & woonmogelijkheden, toekomstige doelgroepen, een creatieve broedplaats, groen & openbare ruimte, verkeer en duurzaamheid.
Verbinding met de wijk
Welke plek vind je waardevol en welke niet?
Veiigere straat
2. Wat is jouw droom voor de Travertijnstraat in Vinkhuizen?
Jonge ondernemers
3.
© 2023 / OZ
uniek gebouw
Aan alle geïnteresseerden zijn vijf vragen gesteld:
Groen&natuur
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
mooie fietsroute hoogkerk
behoud stedelijk ecologische structuur
toegespitst op de doelgroep
Travertijnstraat
creativiteit bevordert mentale gesteldheid
ruimte voor creativiteit
mooi vrij uitzicht op water en bomen
Zandsteenlaan
culturele kracht in Groningen en ontmoeting ondernemers
participatie De gemeente heeft de Plekkenmakers gevraagd om bewoners en ondernemers te vragen naar hun dromen, ideeën en wensen voor de toekomst van de Travertijn in Vinkhuizen. Van maandag 19 september tot zaterdag 1 oktober 2022 kon iedereen in de omgeving zijn of haar dromen delen via de website én tijdens een DromenLab in ’t Vinkhuys. 175 mensen vulden de enquête in, 75 mensen deelden hun droom via de website en ongeveer 55 mensen bezochten DromenLab. Het resultaat is samengevat op deze pagina.
Metaallaan
Vuursteenstraat
Arduinlaan
Diamantlaan
20
N370
22
bestaande situatie
moodboards
5. Hoe ziet de Travertijnstraat er in de toekomst uit?
2.5 wat vindt de buurt?
Als laatste oefening maakten de deelnemers moodboards met daarop hun toekomstbeeld van de Travertijnstraat. Aansprekende plaatjes werden geknipt en geplakt op vellen papier van A3-formaat. De resultaten laat zien dat een omgeving voor jong en oud, met veel gebruiksgroen, een tuin in de stad, met mogelijkheden om te ontmoeten, gezamenlijk tuinieren, wandelen, zitten en met ruimte voor kunst en cultuur tot de verbeelding spreken.
De negatieve plekken zijn een weergave van zwaktes en bedreigingen. De meeste opmerkingen gaan over het achterstallig onderhoud, de gedateerde en stenige uitstraling, het imago, de geluidsoverlast, het tekort aan parkeerplekken, de verkeersonveiligheid en het introverte karakter van de scholen met hekken. Er zijn daarnaast notities overfunctie onzekerheid van het voortbestaan vanzien de broedplaats, de sloop van trav12, en de met de 4. Welke of activiteit zou jij graag bij de 5. Hoe ziet deonderwaardering Travertijnstraat er binding in de toekomst uit? wijk. Travertijnstraat? N370
EF
Als laatste oefening maakten de deelnemers Deoefening kansen liggen voorde de bezoekers deelnemers op meteen name in meer groen, levendigheid, ontmoeting en verbinding. Hierbij moet van moodboards met daarop hun toekomstbeeld Bij deze konden het groen en de (opgeknapte) bebouwing in samenhang zijn. Een broedplaats van cultuur, innovatie en creativiteit de Travertijnstraat. Aansprekende plaatjes inwerden ideeënkaart invullen welke functie of activiteit zij combinatie lage, duurzame,Deze unieke woningen en de scholen,geknipt die met elkaar en de wijk verbonden zijn,van zorgt voor een en geplakt op vellen papier A3-formaat. graag zien bij de met Travertijnstraat. kaarten werden divers gebied om te wonen, te werken en te leren. Daarnaast worden de aansluiting met de ringweg, de verbinding met jong het en De resultaten laat zien dat een omgeving voor vervolgens rondom de gevisualiseerde ambitie en Westpark, het Suikerterrein en een multifunctioneler sportpark als kansrijk genoemd. Groene wandel- en fietsroutes, een oud, met veel gebruiksgroen, een tuin in de stad, met onderzoeksrichting van de grond- en vastgoedeigenaren ontsluiting en meer samenwerking worden ook als algemene kansen gezien. mogelijkheden om te ontmoeten, gezamenlijk tuinieren, van hetgoede gebied opgehangen.
De bezoekers vinden over wandelen, zitten en met ruimte voor kunst en cultuur tot het algemeen een open en levendige ontmoetingsplek 4. Welke functie zou jij graag deverbeelding Travertijnstraat? spreken. belangrijk. Daarnaast zienof zijactiviteit graag activiteiten voor zien bijde zowel jong als oud. Genoemde functies zijn onder deze oefening konden de bezoekers op een ideeënkaart invullen welke functie of activiteit zij graag zien bij de andereBij creatieve ruimtes, een moestuin, horeca, woon/ Travertijnstraat. Deze kaarten werden vervolgens rondom de gevisualiseerde ambitie en onderzoeksrichting van de grondwerkplekken, een voedselbos en kleine bedrijfjes. en vastgoedeigenaren van het gebied opgehangen. De bezoekers vinden over het algemeen een open en levendige ontmoetingsplek belangrijk. Daarnaast zien zij graag activiteiten voor zowel jong als oud. Genoemde functies zijn onder andere creatieve ruimtes, een moestuin, horeca, woon/werklplekken, een voedselbos en kleine bedrijfjes.
Park, groen en water
Creatieve werkplek
N370
Sport & dans
Moestuin
Horeca
IEF
Winkels
Knarrenhof
N370
Broed plaats © 2023 / OZ
IJK
Toegang
Figuur: Ambitie en ideeën
Laagbouw
Kinder activiteiten
Maatschappelijke organisaties
Figuur: Moodboards
23
3. beleid & opgaven
26
beleid &opgave 3.1 omgevingsvisie
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
OMGEVINGSVISIE De herontwikkeling van de Travertijnstraat sluit aan bij de omgevingsvisie ‘Levende ruimte. De Groningse Leefkwaliteit voorop.’ (2021) Met Levende ruimte bereidt Groningen zich voor op een groeispurt naar misschien wel 250.000 inwoners. Dat doet Groningen op geheel eigen wijze, door te verdichten waar het kan en te transformeren waar het moet. Om mobiliteit te beperken, bestaande voorzieningen te versterken en groen en landschapswaarden te behouden wordt gekozen voor concentreren van de groei zoveel mogelijk in/rond Groningen en haltes van OV. Dat sluit naadloos aan bij het ontwerpprincipe van de compacte stad, dat al jaren de kern vormt van het beleid van de gemeente Groningen. Leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte staan hoog op de agenda, als antwoord op de vraag hoe de compacte stad mét een stevige woningbouwopgave aantrekkelijk kan blijven voor alle inwoners en gebruikers. Meer ruimte voor voetganger en fietser, nabijheid van voorzieningen en realisatie van gezonde, duurzame wijken, staan centraal in alles wat we doen. Daarbij kijken we bij elke ruimtelijke ontwikkeling hoe deze ‘inclusief’ en ‘compleet’ kan zijn: • ‘Inclusief’: in sociaal opzicht en voor haar omgeving een positieve betekenis; • ‘compleet’: woongebied met óók werken en voorzieningen, in een duurzame groenstructuur.
© 2023 / OZ
Dát is de opgave voor Travertijn.
Omgevingsvisie 2021
27
28
beleid &opgave
29
3.2 beleidsthema’s
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Wonen en werken In de Woonvisie zijn de Travertijnstraat en Vinkhuizen zuid (ten oosten van de Diamantlaan) als inbreidingslocatie voor wonen geduid. De ongedeelde stad is een belangrijk thema in de Woonvisie. We willen dat het aandeel sociale huurwoningen in sommige delen van de stad afneemt en in andere gebieden juist toeneemt. De Travertijnstraat ligt in Nieuw-West. Uitgangspunt daar is een lichte afname van het aandeel sociale huur. Het aandeel sociale huur in het plangebied Travertijn kan dan ook beperkt blijven (20% tot 30%). Daarbij is het een optie om de sociale huur ook op een andere manier dan traditionele corporatiehuur te realiseren (bijvoorbeeld wooncoöperatie, woon/werk broedplaats of geclusterd wonen voor zorgdoelgroep). Voor het grootste deel van het programma moet de focus op betaalbare koop komen te liggen (max €355.000). De Woonvisie wil aandacht voor groepen die de ontwikkeling en/of het beheer van hun woning op een andere manier willen vormgeven; bijvoorbeeld via wooncoöperaties en collectief opdrachtgeverschap. Een mogelijkheid is om de voormalige Vinkenborgh of een deel daarvan via een wooncoöperatie te verbouwen en beheren. Daarbij kan ook worden gedacht aan een combinatie van wonen en werken. In de Strategische Woningbouwprogrammering maakt de gemeente onderscheid in een ‘stedelijk’ en een ‘groen-stedelijk’ woonmilieu.
De Travertijnstraat ligt ongeveer op de grens tussen beide woonmilieus. Een gemengd programma (50% tot 70% grondgebonden) heeft de voorkeur. De Travertijnstraat ligt in een overgangsgebied tussen wonen en werken, in een gebied met heel eigen, vrij groen karakter Met Backbone050 heeft het gebied de laatste jaren een broedplaats gehuisvest. De gemeente geeft in haar broedplaatsenbeleid 2020 aan ruimte te willen blijven bieden voor broedplaatsen en startups.
© 2023 / OZ
Het specifieke karakter én de aanwezige functies maken dat we een ánders dan standaard woongebied passend achten. Eerste ideeën: een gemengd woon/werkgebied met een focus op circulaire economie, duurzaamheid, en een zekere mate van collectiviteit. De bewoner niet alleen consument maar ook producent. Dat betekent ook dat we onderzoeken of er ruimte is voor het continueren van een broedplaats achtige functie. We zetten in op realisatie van woongebied met óók ruimte voor werken
Sport en voorzieningen Als gebied voor scholen, met regionaal verzorgingsgebied, blijft de Travertijnstraat belangrijk. Daarnaast biedt vooral de Diamantlaan als ‘wijk-as’ kansen voor maatschappelijke functies. Mobiliteit De mobiliteitsvisie die ten grondslag ligt aan alle ontwikkelingen in de gemeente heeft als kernpunt om te stimuleren dat verplaatsingen binnen de stad zoveel mogelijk met de fiets en te voet gaan en wil daarnaast gebruik van het openbaar vervoer stimuleren. Het gebruik van de auto, alleen als het echt moet. Rondom de Travertijnstraat gaat het concreet om behoud en verbeteren van de fiets-voet verbindingen: • oostwaarts langs de nieuwe West End verbinding, richting sportpark en binnenstad • noord-zuid: langs de Diamantlaan en via een te upgraden noord-zuid route door de Eelderbaan (aan te sluiten op suikerzijde) • westwaarts: richting Eelderbaan westpark en verder Tegenover Travertijn zal de West End verbinding aankomen. Deze 50 km/h weg sluit Vinkhuizen en het Hoendiep aan op de ring west. Hij zal zowel voor auto als fiets als OV belangrijk zijn en verankert de Travertijn béter in het netwerk. Het plangebied ligt de komende jaren in een zone zónder betaald parkeren. Dat vormt de basis voor het mobiliteitsconcept en de parkeernormen waarmee moet worden gerekend.
Leidraad openbare ruimte De leidraad is een gemeentelijk inspiratiedocument dat aangeeft hoe de openbare ruimte van Groningen groener, klimaatadaptiever, gezonder, socialer kan, met meer ruimte voor de voetganger en fietser. Hij is samen met de mobiliteitsvisie vastgesteld en wordt als onderlegger voor herinrichtingen openbare ruimte ingezet. Ook bij de Travertijnstraat worden de principes uit de leidraad als vertrekpunt voor de openbare ruimte ingezet. Meer ruimte voor groen, water, ontmoeting zijn er in dít plangebied de key issues.
West-end Hoendiep fietststructuur
Op de luchtfoto een schetsontwerp voor de nieuwe ‘West End verbinding’ conform mobiliteitsvisie. Tevens verbeeld: één van de voorkeursscenario’s voor de aanpak ring west, met verdiepte ring en Haarlemmermeer aansluiting. Uitwerking ontwerp ring west volgt in 2024-2025. Uitbreiding netwerk van fietsroutes in rood op de luchtfoto. Conform Mobiliteitsvisie gemeente groningen (2021), aangevuld met voorstel upgrade noord-zuid route door de Eelderbaan
Profiel West-End
30
beleid &opgave
DE opgave
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
3.2 beleidsthema’s
De abstracte opgaven uit de gemeentelijke beleidskaders, de analyse van de huidige situatie én de wensen van de buurt zijn vertaald naar concrete opgaven voor het plangebied Travertijn.
Leefkwaliteit In het Groenplan Vitamine G staat beschreven dat er gestreefd moet worden naar een nieuw groenblauw raamwerk, dat ook na transformatie een krachtige identiteitsdrager blijft. De groene lob in de Westflank is in het Groenplan Vitamine G aangewezen als een aandachtsgebied: een gebied waar groen het leidende principe is bij transformatie. Er wordt gestreefd naar een landschappelijke groenzone, met ecologische waarde en recreatieve potentie. De groene lob wordt als een belangrijke schakel tussen stad en ommeland gezien. Het Groenplan onderscheidt ook ‘roo voor groen’ waarbij de realisatie van een robuust groennetwerk meelift bij ruimtelijke ontwikkelingen. De gehele zuidrand van Vinkhuizen, óók Travertijn, is as zodanig aangewezen. In de Stedelijke Ecologische Structuur is het water langs de zuidrand van Vinkhuizen als te versterken verbinding weergegeven en is het bestaande, opgaand groen als bestaand onderdeel van de SES geduid. Bij herontwikkeling/transformatie moet er dus bovengemiddelde aandacht zijn voor groen en water. En dat betekent we in het ontwikkelkader aandacht besteden aan:
Concreet is via de SES vastgelegd dat elke m2 verlies aan oppervlak bestaand groen in de SES één op één moet worden gecompenseerd.
De opgaven zijn hieronder concreet weergegeven. De scenario’s die in hoofdstuk vier worden toegelicht hebben we gebruikt om de opgave zo smart te maken.
Stedelijke ecologische structuur 2014
Water en Klimaatadaptatie Met het GWRP 2020-2024 heeft Groningen haar beleid voor het robuuster, toekomstbestendiger en duurzamer maken van haar watersysteem vastgelegd. Meer ruimte voor het vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren van water is het doel. Gekoppeld daaraan zijn aangescherpte regels voor het bergen van piekbuien opgenomen. Voor transformatiegebied betreft dat van een 73 mm piekbui. In het gebied blijkt uit de ‘stresstest’ dat er bij hevige piekbuien wateroverlast optreedt. Dat komt door de grote hoeveelheid verharding icm de relatief lage ligging. Het ontstenen is daarmee een concrete opgave voor dit gebied, conform klimaatbeleid.
© 2023 / OZ
Cultuurhistorie en archeologie Het groen en water langs de zuidrand van Vinkhuizen zijn onderdeel van de stedenbouwkundige opzet van de wijk Vinkhuizen en heeft daarmee cultuurhistorische waarde. Het is nog niet planologisch beschermd. In het gebied Travertijnstraat staat de Vinckenborgh, een pand met cultuurhistorische waarde dat in het bestemmingsplan gebouwd erfgoed als ‘karakteristiek’ is aangemerkt. (zie 2.5).
Groenplan Groningen 2030
Woon- en werkprogramma √√ 200 – 250 woningen waarbij: • 50% grondgebonden / 50% gestapeld • 20-30% sociale huur, kansen voor wooncoöperatie en/of bijzondere doelgroepen (bijv. begeleid wonen) • 30-50% betaalbare koop (tot €355.000 VON) √√ Werklocaties ondergeschikt of in combinatie met wonen maken √√ Inpassen scholen die blijven (Simon van Hasselt, CSG Selion en Diamant college) √√ Aan de Diamantlaan voorzieningen concentreren
Leefkwaliteit √√ Bomen en houtopstanden zoveel als mogelijk behouden met inachtneming van de levenskwaliteit en ecologische waarde, compensatie binnen het gebied wanneer nodig volgens de gemeentelijke BEA systematiek; √√ Potentieel beschermde soorten aanwezig, waardoor nader onderzoek noodzakelijk is; √√ Waterberging op basis van klimaatbui van 73mm regenwater vertraagd wordt afgevoerd; √√ Travertijnstraat 12 (voormalig Vinkenborgh) is aangemerkt als karakteristiek gebouw, er wordt onderzocht of het gebouw (of delen daarvan) behouden kan blijven. Mobiliteit √√ Ontsluiting zoveel als mogelijk via bestaande structuren van Travertijnstraat en ontsluitingsweg scholen; √√ Aandacht hebben voor ochtendverkeer ten aanzien van halen en brengen van scholen; √√ Mogelijke aansluiting Westend op Diamantlaan faciliteren in het kader van de aanpak Ring West √√ Parkeren op afstand centraal op parkeervelden; √√ Dubbelgebruik van parkeerplaatsen scholen onderzoeken.
4.
ontwerponderzoek
34
ontwerponderzoek
35
scenario’s
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
ONTWERPONDERZOEK De opgaven uit H3 vormden het vertrekpunt voor een ontwerponderzoek. Daarin is m.b.v. scenario’s verkend wat het laadvermogen van het plangebied is en zijn verschillende stedenbouwkundige opzetten getest. Er is gevarieerd in schaal en oriëntatie van bouwblokken, in programmatische opzet en in de aard van de parkeeroplossing: van gebouwd en (half)verdiept tot op maaiveld. De scenario’s zijn gebruikt om de uitgangspunten voor de ontwikkeling aan te scherpen: welke kwaliteiten leidend moeten zijn, welk programma het gebied ‘aankan’, wat voor parkeeroplossing haalbaar is. De opzet uit model B2 wordt, vanwege haar opzet met centrale groenzone, als beste basis voor uitwerking gezien. Het model sluit goed aan bij de ambitie ‘groen groen, groen’ en kan – mits de groenzone aansluit op de entree van de Vinkenborgh- óók dit gebouw méér in haar kracht zetten en met de rest van het gebied verbinden. De centrale groenzone kan worden gebruikt voor wateropvang en sluit direct aan op nieuwe fietsroutes langs de west end verbinding. Het model borduurt het bes voort io de huidige kwaliteiten van het gebied en levert een krachtig nieuw ‘etiket’:‘wonen in een park met fietser en voetganger centraal.
© 2023 / OZ
B1 - Scenario “Patch work”
Binnen dit model achten we het passend om met een wat andere gebouwtypologie te werken dan het model aangeeft. Namelijk een typologie die méér ruimte biedt aan ook grondgebonden woningen. Iets meer zoals model C suggereert. Een bouwblok, met alzijdige oriëntatie in/aan het groen. In elk blok een mix van appartementen en grondgebonden woningen rondom een centrale, collectieve binnentuin. De nieuwe bouwblokken krijgen een orthogonale opzet/richting, die aansluit bij die van de meeste bestaande gebouwen in het gebied. Daardoor ontstaat een rustig, krachtig totaalbeeld waarin oud en nieuw goed samengaan. Ontsluiting voor auto’s gebeurt zoveel mogelijk via de bestaande straten. De voetganger en fietser kunnen daarnaast óók de centrale groene ruimte gebruiken. Een gebouwde, verdiepte parkeeroplossing is uitgewerkt en doorgerekend in de scenario’s. Deze is kostbaar en sluit niet aan bij Vinkhuizen, waarin vooralsnog géen betaald parkeren cq een vergunningenstelsel is. Bij de uitwerking van het voorkeursscenario is dan ook als vertrekpunt genomen: parkeren op maaiveld.
B2 Scenario “Collage” - voorkeur
TRAV12 Naast onderzoek voor het hele gebied is ook gekeken hoe de Vinckenborgh kan worden getransformeerd en in het plan kan worden ingezet. Daarbij is bewust een reeks ontwerpideëen van behoud tot sterke transformatie in beeld gebracht. Daarmee kan worden verkend welke ‘verandering’ het gebouw aankan, t.b.v. een nieuwe functie. Een transformatie zoals scenario A3 wordt het meest kansrijk geacht als vertrekpunt voor uitwerking. Dit scenario biedt genoeg ruimte voor omvorming naar een nieuwe functie, terwijl de essentiële kenmerken van het gebouw behouden blijven. Bij vrijere manieren van omvormen (scenario’s A4 en verder) gaan de essentiële kenmerken van het gebouw verloren. Met model A3 kiezen we voor een model waarin de hoofdkenmerken van het structuralistisch ontwerp aan de basis liggen van het ontwerp: de volumeverhouding, de betonconstructie, de buitenschil en entree/routing van en in het gebouw. Binnenin wordt, het principe van collectieve ontmoetingsplekken die in/aan de gangen in de school al aanwezig waren, uitgebouwd tot gezamenlijke patio’s/binnentuinen. Daaraan zijn de entrees tot nieuwe woningen gelegen. De woningen bevinden zich vooral in de oude lokalen en worden via de collectieve
patio’s ontsloten. De patio’s zorgen voor meer licht en lucht in het gebouw en daarmee een betere woonkwaliteit. Bij de uitwerking onderzoeken we hoe het gebouw ‘binnenste–buiten’ kan worden gekeerd, door woonruimtes óók een directere relatie met het groen rondom te geven. Bij uitwerking wordt ook onderzocht of en hoe aan hogere delen van het gebouw deels een extra laag kan worden toegevoegd. Het bouwdeel waarin zwembad en gymzaal waren gevestigd was altijd al een onderdeel van het complex met eigen functie. Dat kan worden ingezet om, bij transformatie, juist hier ruimte te geven aan een ‘social hub’, met ateliers, werken, voorzieningen. Ook daar wordt bij uitwerking onderzocht of er een extra laag bovenop kan. Het ontwerponderzoek laat zien hoe de Vinkenborgh de mogelijkheid biedt om een heel eigen collectieve en bijzondere manier van wonen en werken te huisvesten in de toekomst. Ook daar is behoefte aan in Groningen. Uit sociaal, programmatisch, erfgoed en duurzaamheids oogpunt zetten we daarom in op herontwikkeling van het complex.
B3 - Scenario “Valleys”
36
ontwerponderzoek
37
travertijn 12 - school Bestaande bomen Nieuwe bomen
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Voorzieningen/sociaal/commercieel
© 2023 / OZ
A1 Scenario “Bestaand gebouw”
A2 Scenario “Bestaand gebouw / Social Hub”
A3 Scenario (voorkeur) “Transformatie gebouw / patio´s”
A4 Scenario “Transformatie gebouw / groene meander”
A5 Scenario “Nieuw gebouw / Patch work”
A6 Scenario “Nieuw gebouw / Pixels”
5. voorkeursscenario
40
voorkeursscenario
voorkeursscenario 5.2 invulling 5 C’s
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
5.1 uitgangspunten
Verbindende schakel Het gebied vormt een verbindende schakel tussen Stad en Westpark, enerzijds en Vinkhuizen en Hoendiep/ Suikerzijde anderzijds. De oost-west fietsroute wordt versterkt en de Diamantlaan krijgt een sterker gezicht als straat met maatschappelijke functies. Bestaande groenstructuren in oost-west richting worden versterkt Wonen en werken door elkaar Langs de Diamantlaan een forsere maat en schaal waarbij maatschappelijk programma in de plint wordt toegevoegd. Onderdeel van een reeks blokken met maatschappelijke functies. In het plangebied ook in TRAV12 ruimte voor ándere functies dan wonen. Een sterke groene structuur ‘Groen, groen, groen’ als uitkomst van participatie wordt ruimtelijk én programmatisch op 3 schaalnivo’s ingezet en gaat als identiteitsdrager voor de Travertijn fungeren. Ecologisch groen bevindt zich aan de randen en is onderdeel van de stedelijk ecologische structuur. Publiek groen voor ontmoeting bevindt zich in het middengebied. Binnen de bouwvelden gezamenlijke tuinen.
Collectiviteit voor individualiteit Woningtypologie en stedenbouwkundige opzet gericht op collectief gebruik. Dus geen ‘standaard’ woonprogramma en géén standaard verkaveling, maar een woonconcept gericht op collectief gebruik van buitenruimtes en een ruimtelijk concept van gevarieerde bouwblokken in het groen; Slim en toekomstbestendig parkeeroplossing Half of verdiept parkeren is kostbaar en gezien de context van Vinkhuizen daardoor niet haalbaar. Daarom is gekozen voor collectieve parkeervelden, voor alle bewoners/gebruikers. Daarbij wordt dubbelgebruik parkeren rondom scholen wordt onderzocht, waarbij geldt dat rekening moet worden gehouden met het eigendom van de scholen. Naar de toekomst toe geeft introductie van een vergunningenstelsel ruimte om parkeervelden om te zetten naar groen. Behoud van erfgoed De voormalige Vinkenborgh is onder architectuur gebouwd in 1972 en is daarmee een bijzonder gebouw van haar tijd. Onderzoek op welke wijze tot behoud van het erfgoed kan worden gekomen door transformatie van het bestaande gebouw naar wonen met daarin kansen voor werkplekken voor zelfstandigen en creatievelingen.
De Travertijn als buurt heeft 5 C’s als uitgangspunten:
01 Contrast
De Travertijn scenario’s gaan uit van een complementariteit ten opzichte van de aangrenzende gebieden zoals Vinkhuizen Zuid. Binnen de wijk wordt contrast gezocht met de groene opzet, de bestaande objectmatige benadering van de scholen met hun eigen inkadering. Maar ook contrast door de wijze van opzet welke veel meer uitgaat van het collectieve in plaats van het individuele. • Tussen scholen en functies • Groen en functies • Vinkhuizen en Travertijn
02 Collectiviteit
Gedeelde waarden. De Travertijn gaat uit van gedeelde waarden. Waar collectiviteit gefaciliteerd kan worden door de buurtjesopbouw, het delen van gemeenschappelijke functies en het groen. Het faciliteren van collectieven maar ook de mogelijkheid van co-living in de vorm van meer generatie woningen, CPO, Friends – wonen etc. En in het openbaar gebied van stadslandbouw.
03 Connecties
De Travertijn opzet faciliteert het verbinden en ontmoeten zowel in het openbare gebied als in de architectuur. Dit om de collectiviteit te versterken en aanleidingen, interventies te faciliteren om te komen tot sociale interacties. De Travertijn wordt verbonden met zijn omgeving, deels door de fysieke verbindingen aan elkaar te koppelen, deels door de laagdrempelige, toegankelijke uitstraling met bijbehorende functies.
04 Circulair
De Travertijn wordt circulair opgezet vanaf een stedebouwkundige opzet. Door hergebruik, gerecyclede materialen toe te passen maar ook door een opzet te maken waarbij zo min mogelijk materiaalgebruik nodig zal zijn. Ook is het de opzet om zo min mogelijk negatieve impact te hebben op de bestaande groen- en waterstructuren en wordt vanuit een “zo dicht mogelijk bij de bron” benadering van materialen, energie en bouwen die CO2 footprint
© 2023 / OZ
05 Consideratie
Uitgangspunten opgave Vinkhuizen Hoendiep.
Uitgangspunten opgave Travertijnstraat
De Travertijn gaat uit van toegankelijkheid, tolerantie, betrokkenheid, straten openbaar gebied moet rechtvaardig. Niet alleen voor auto’s maar ook voor mensen, dieren, voor spelen, rusten, ontmoeten, wandelen, communicatie, interactie, spontaniteit en toevalligheid kortom van attente architectuur en attente openbare ruimte, waar ontmoeten, interactie, gastheerschap gefaciliteerd worden. “Streets speak louder than designs”.
41
42
voorkeursscenario
43
gebouwde principes en ongebouwde principes 2 5 1
5
3
4
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Diversiteit in groentypologiën 1. Natuurlijk wadi-park 2. Binnenhoven 3. Tuinen 4. Laan 5. Ecologisch groen
W W
1
W
M
S 2
3
W
W
W
Plekken 1. Openbare speelplekken 2. Semi-openbare speel en ontmoetingsplekken 3. Gedeeld gebruik parkeren
3
S
P
S
2
Routes 1. Doorgaand pad Westpark - Hoendiep 2. Oost-west verbindingen 3. Struinpaden
M
3
2 1
© 2023 / OZ
Ruimtelijke randvoorwaarden in een gebiedsvisie
Water 1. Opvang en benutten in binnenhoven 2. Buffer in Wadis bij piekbuien 3. Afvoer in omliggend water
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
44
het ongebouwde
Daklandschap geschikt maken voor insecten, vogels
Aandacht voor waterrijke randen van het plangebied
Gevels geschikt maken voor insecten, vogels
Paden voor fiets, voetganger en auto als een familie
© 2023 / OZ
Duidelijke hierarchie in hoofdroutes en zijtakken
Pleinen met veel bomen
Plekken aan het water
het geBOUWDE
45
6. uitwerking scenario
48
voorkeurs scenario (a) transformatie school
Scenario A 3D In deze optie behouden we de structuur van de school en transformeren we het gebruik ervan tot woningen. De huidige gymzaal en zwembad wordt getransformeerd in coworking/workshop ruimtes. De blokken zijn een mix van appartementen en grondgebonden woningen die verbonden zijn met het centrale park waardoor verschillende openbare ruimtes ontstaan.
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Het parkeren wordt geconcentreerd op maaiveldniveau.
49
50
scenario A
51
programma
Grondgebonden woningen (GGW) Type 1 Totaal 63
Commercieel Totaal 975.7m2
Grondgebonden woningen (GGW) Type 2 Totaal 20
Fietsen/berging Totaal 353.3m2
Appartementen >50m Totaal 54 2
3e verdieping
Begane grond
A
B
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
C
A
D
A
B
C
D
2e verdieping
5e verdieping
B
A
C © 2023 / OZ
C
4e verdieping
1e verdieping
D
B
D
52
scenario A
53
Aanzicht & doorsnede
5 Lagen
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
3 Lagen
4 Lagen
3 Lagen
3 Lagen
2 Lagen
Diamantlaan gevel
3 Lagen
3 Lagen
3 Lagen
3 Lagen
Doorsnede
C
D
Diamantlaan Gevel
B
Doorsnede
© 2023 / OZ
A
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
54
scenario A 55
zicht op binnentuin
A B
Z C D
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
56
scenario A
perspectief
57
58
alternatief scenario (B) nieuwbouw schoollocatie
Scenario B 3D In deze optie vervangen we de school voor een mix van woningen en appartementen. De blokken zijn een mix van appartementen en grondgebonden woningen die verbonden zijn met het centrale park waardoor verschillende openbare ruimtes ontstaan.
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Het parkeren wordt geconcentreerd op maaiveldniveau.
59
60
scenario B
61
programma
Grondgebonden woningen (GGW) Type 1 Totaal 85
Commercieel Totaal 3587.7m2
Grondgebonden woningen (GGW) Type 2 Totaal 31
Fietsen/berging Totaal 703.3m2
Appartementen >50m Totaal 125 2
Begane grond
3e verdieping
A
B
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
C
A
D
A
B
C
D
5e verdieping
2e verdieping
A
B
C © 2023 / OZ
C
4e verdieping
1e verdieping
D
B
D
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
62
scenario B
perspectief
63
64
openbare ruimte
65
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
beide scenario’s
Zitelementen aan het water
Water bereikbaar maken
Groene uitstraling parkeren
Groene inrichting openbaar gebied en parkeren
Maaiveld parkeren Gebied tussen de boomgroepen iets verdiept en afgezoomd met struweel
© 2023 / OZ
Groene inrichting openbaar gebied en parkeren
66
bomen
retentie
P A
P
A
B
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
TRAV12
C
P
D
C
Parkeren
P
Bomen Wij houden rekening met de positie van de bomen en proberen er zoveel mogelijk te behouden. De positie en verplaatsing van de verschillende appartementsblokken en grondgebonden woningen wordt mede bepaald door de positie van de bestaande bomen.
© 2023 / OZ
B
Op die manier behouden we de bestaande bomen en creëren we een centraal park dat fungeert als ecologische zone waar we het aantal bestaande bomen kunnen uitbreiden.
Waterretentie Wij gebruiken het landschap en de gecreëerde groene zones om zakken te creëren die regenwater vasthouden en vervolgens kunnen worden gebruikt om de groene zones te irrigeren. Ook helpen we bij het reguleren wanneer de hoeveelheid water die het land kan opnemen wordt overschreden.
D
67
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
68
retentie
69
Collectieve voorzieningen in bouwblokken
Waterafvoer zichtbaar vanuit woonclusters
Wadi met natuurlijke beplanting aansluitend op Westpark
Scheggen met wadis verbinden centralepark met omgeving
© 2023 / OZ
Sfeer beeld park - palet aan gradiënten: bos, mantel, zoom, kruidenrijk grasland, droge en natte plekken
Voorbeelden voor mogelijke waterretentie
7a. uitwerking TRAV12
72
Travertijnstraat 12
TRAVERTIJNSTRAAT 12
© 2023 / OZ
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
TRAV12 De TRAV12 speelt een grote rol in het gebied als sociale hub. Dit komt door de herkenbaarheid, de bijzondere functies die er nu en in het verleden ingezeten hebben en daarmee het complex verankeren in het sociaal kapitaal. Mensen zijn er naar school gegaan of hebben daar gewerkt. Daarnaast biedt de transformatie van het complex de mogelijkheid om bijzondere woonvormen en wooncoalities te vormen, zoals klus woningen, Medeopdrachtgeverschap, cokopen, collectief particulier opdrachtgeverschap. De gymzalen kunnen het icoon van Vinkhuizen zuid worden. Enerzijds door creatieve, maatschappelijke en educatieve functies een onderkomen te bieden, maar anderzijds ook door de bijzondere uitstraling met graffiti. Ook qua duurzaamheid is dit in kader van hergebruik, besparing materialen en beperking CO2 een logische stap. De TRAV12 kent een bijzondere ensemble waarde en als structuralistisch gebouw ook een architectonische waarde. Ons voorstel versterkt deze waarden door ze nog meer zichtbaar te koppelen aan functies en natuurinclusiviteit. Dit zal ook de bewustzijnsvorming over de TRAV12 vergroten.
Bestaande gebouw
Doorbreken van de massa
Vergroenen van de massa
Verticale/horizontale connecties
73
74
TRAVERTIJNSTRAAT 12
75
Introductie
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Algemene historische waarden In de jaren zestig van de twintigste eeuw werden aan de noordwestkant van de stad Groningen grootschalige stadsuitbreidingen gepland om een sterk groeiende bevolking te huisvesten, waaronder het zelfvoorzienende stadsdeel Vinkhuizen, met woningblokken in ‘stempelbouw’, hoogbouw aan de rand en uitgebreide voorzieningen op een centrale plek. Aan de zuidkant van de nieuw ontwikkelde wijk verrees een aantal scholen, waarvan De Vinkenborgh zonder twijfel de meest revolutionaire is. Het gebouw, eigentijds in zijn heldere, functionele en structurele architectuur, huisvestte een grootschalig en vooruitstrevend lager voortgezet onderwijsprogramma. In een nog bijna leeg polderlandschap verrees een imposante ‘burcht’; de belichaming van een exemplarische ‘verzamelschool’ met tweejarige brugklas en brede keus aan richtingen. Deze voorloper van het huidige VMBO faciliteerde een programma dat in de huidige hervormingsdiscussie t.a.v. scholenbouw opnieuw relevant is. Bijzonder is de aanwezigheid van een eigen zwembad. In de beginjaren was er internationale (onderzoeks)aandacht voor de school. Dit structuralistisch gebouw in de door landelijk bekende architecten met hoog ambitieniveau opgezette wijk Vinkhuizen is een heldere representant van zijn bouwtijd en het toenmalige idealisme.
Ensemblewaarden (samenhang) en stedenbouwkundige waarden De aanwezigheid van de school, met zwembad, vormt een waardevol onderdeel van de oorspronkelijke wijk Vinkhuizen, en is stedenbouwkundig - en sociaal- historisch van belang. De Vinkenborgh werd gebouwd als onderdeel van een zelfvoorzienend nieuw Gronings stadsdeel, Vinkhuizen en sluit in zijn karakteristieke structuralistische bouwstijl en ruime opzet aan op deze wijk. De school is gebouwd als onderdeel van een ambitieus en zelfvoorzienend uitbreidingsplan aan de westzijde van de stad Groningen, op de grens van de hiertoe in 1969 geannexeerde gemeente Hoogkerk. De nieuwe wijk moest zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn. Het hoge ambitieniveau van het stedenbouwkundig ontwerp van de wijk is ook herkenbaar in de school, zowel op functioneel als architectonisch gebied.
© 2023 / OZ
Het zwembad had ook een algemene functie voor de wijk; mogelijk de sportzalen ook, maar dat is niet bekend/onderzocht. De stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de wijk Vinkhuizen is hoog. Het gebouw, dat oorspronkelijk in een vrijwel lege polder lag, reageert niet op zijn directe omgeving; de ensemble waarde met naastgelegen scholen is beperkt. De omgeving van het gebouw is echter wel van groot belang binnen het gebouw, waar overal het oorspronkelijke weidse uitzicht beleefd kon worden.
Zonder de huidige dichte begroeiing, overlopend in het huidige Westpark, was het gebouw, groot, aanwezig en daardoor bepalend, een markant punt aan de groene buitenrand van de gelijktijdig gebouwde wijk Vinkhuizen. Van het uitgestrekte polderlandschap uit de bouwtijd is helaas niets meer herkenbaar. Stedenbouwkundig functioneel naar binnen gekeerd, als beschutting tegen de weidsheid van de omringende polder, maar tegelijk met overal (visuele) verbinding met de uitgestrekte buitenruimte heeft het uit vierkante blokken samengestelde gebouw in zichzelf een hoge ensemblewaarde. De opzet van het gebouw bestaat uit bouwvolumes met dezelfde vierkante afmeting (‘stempels’) in een tamelijk rigide structuur. Deze structuur is helder op een luchtfoto. Op grondniveau is vooral de repetitie waarneembaar. De fietsenstalling is als bouwvolume een essentiel onderdeel van de totale blokkenstructuur, dat bovendien bijdraagt aan de gelijktijdige besloten- en openheid van het schoolplein. Tegenwoordig is de locatie onderdeel van een bouwblok waar in oude schoolgebouwen allerhande culturele initiatieven ontplooid worden. De Vinkenborgh is zowel architectonisch als stedenbouwkundig het meest markante en in veel aspecten het meest waardevolle gebouw in zijn directe omgeving.
Architectuurhistorische waarden Architectonisch heeft het gebouw een zeer hoge kwaliteit en architectuurhistorisch is het een letterlijk schoolvoorbeeld van het structuralisme. Architectenbureau Heldoorn had duidelijk ervaring met het bouwen van scholen. Het oeuvre van het bureau is nog niet uitgebreid geïnventariseerd, maar deze school is mede door het ambitieuze programma ongetwijfeld een van de meer bijzondere werken. In het verlengde van de zelfvoorzienende wijk was ook De Vinkenborgh een school waar alles is; alle studierichtingen (binnen het lager middelbaar onderwijs), veel ruimte voor ontmoeten en samenzijn en uitgebreid aandacht voor lichamelijke ontwikkeling, waarbij met name het zwembad ook een functie voor de wijk had. Het functionele schoolcomplex is een voorbeeld van markante structuralistische architectuur. Kenmerkend voor de tijd is de hoge kwaliteit van bouwen, ontworpen om robuust te zijn en zorgvuldig gedetailleerd en afgewerkt, op alle schaalniveau’s. Een zeer groot ‘verzamel’gebouw waar de menselijke maat steeds herkenbaar blijft en gefaciliteerd wordt.
De nieuwe school aan de rand van de nieuwe Groningse wijk Vinkhuizen, aan de rand van het polderland (polder De Held), niet ver van het Hoendiep (fragment van foto, Groninger Archieven, GnGRA nr. 1785_23722)
76
TRAVERTIJNSTRAAT 12
77
Introductie
Vinkhuizen-Zuid Travertijnstraat Groningen
Duidelijk herkenbaar is het orthogonale betonskelet, ingevuld met in betonsteen gemetselde (kop)gevels en brede glaspuien met roedenverdeling. De borstweringen zijn ingevuld met neutraal (asbesthoudend) plaatmateriaal. Binnen de structuur is veel repetitie en in het ontwerp zijn veel spiegelassen. Door het aaneenrijgen en stapelen van vierkanten ontstaat beschutting rond het centrale schoolplein, en langs de buitenzijde in semibeschutte hoven. Het gebouw is gericht op de behoefte van zijn gebruikers, met plekjes en hoekjes, beschutte entrees, keermuurtjes om op te zitten en een aula overblijfruimte als een grote zitkuil. Buiten je knusse hoekje kun je overal de hoofdstructuur weer oppikken om door het gebouw te navigeren.
De modulaire opbouw en de robuuste materialisering uit in het werk gestorte beton, betonsteen, staal en plaatmateriaal is typisch voor de bouwtijd, evenals de afwerking in schoonmetselwerk, gres-tegeltjes en marmoleum. De verwerking van het in het werk gestorte beton refereert aan het Brutalisme. Een zorgvuldige bekisting heeft lattenpatronen in horizontale en verticale richtingen gecreëerd, en afgeschuinde hoeken. Dit bepaalt mede de robuuste uitstraling van het gebouw.
Vanuit het gebouw is de omgeving overal goed beleefbaar; interne verblijfsplekken krijgen daglicht via glazen deuren en puien en bieden tegelijk een glimp op de omgeving. Zelfs de aangegeven mogelijkheid voor een extra verdieping op de hoogbouw valt binnen het gedachtegoed van het structuralisme, dat gebouwen aanpasbaar en uitbreidbaar moesten zijn.