Bijlage 1 Ontwerpbegroting 2025 boekwerk.pdf
Tekst van het document
• •
Vervangen of verwijderen versleten voorzieningen in de openbare ruimte; Uitvoeren van Programma water en riolering.
Borgen van dierenwelzijn
•
Uitvoeren van Nota Dieren.
Prestatie indicator(en)
Behaald 2022
Behaald 2023
Beoogd 2024
Beoogd 2025
109%
104%
90%
90%
BOR •
% van het programma groot onderhoud en vervanging dat is uitgevoerd
•
Toename oppervlakte (ha) verharding waar regen- en afvalwater wordt gescheiden.
6,2
5
5,4
6
•
Aantal gefaciliteerde acties/projecten groen.
-
-
-
250
Afval Preventie, het voorkomen van (zwerf)afval, stimuleren van hergebruik en bewustwording
•
•
Ondersteunen/promoten van tweedehands winkels en repaircafe’s (routekaart Groningen Afvalvrij 2030 en Initiatiefvoorstel afvalpreventie: voorkomen is beter dan genezen). Projecten op luierafval en menstruatieproducten. Communicatiecampagne om voedselverspilling tegen te gaan en tofvuilfeesten faciliteren om bijplaatsingen te voorkomen en hergebruik te stimuleren (Initiatiefvoorstel afvalpreventie: voorkomen is beter dan genezen).
45
• • • •
• •
Inzameling, meer afvalstromen zuiver gescheiden inzamelen. Minder vervuiling in het huishoudelijk afval
•
Het aanjagen van een circulaire economie door het bevorderen van regionale hoogwaardige verwerking van de ingezamelde grondstofstromen
•
Communicatie, inwoners informeren en motiveren in relatie tot afval scheiden, grondstofhergebruik en circulariteit
•
•
• •
• •
•
• Inzicht krijgen in de benodigde data om onze indicatoren te verbeteren en te sturen Prestatie indicator(en)
• •
Onderzoek doen naar verdere kansen om hergebruik, lenen, delen en repareren, te bevorderen. Bevorderen van afvalscheiding bij studenten d.m.v. bewustwording en communicatie. Structurele gesprekken (2x per jaar) met woningcorporaties om problemen i.r.t. afval tijdig te kunnen signaleren en hierop te kunnen anticiperen. Groningen Schoon Dankzij Mij; bewustwording, betrokkenheid, verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid bevorderen via actieve participatie met inwoners, o.a. schoolkinderen. (Routekaart Groningen Afvalvrij 2030). Uniformeren van afvalvoorzieningen zodat ze herkenbaar zijn voor de inwoners. Het organiseren van meerdere milieustratenacties / afvalbrengpunten in de wijken (routekaart Groningen Afvalvrij 2030). Meer ondergrondse papiercontainers bij hoogbouw en onderzoeken of het mogelijk is om papier minicontainers aan te bieden in Paddepoel en Selwerd. Uitbreiding textiel- en glasbakken bij hoog- en laagbouw (Routekaart Groningen Afvalvrij 2030). Realisatie circulariteitshub (ontwerpfase). (Routekaart Groningen Afvalvrij 2030 en uitvoeringsagenda CE 2023-2026). Circulair aanbesteden (Routekaart Groningen Afvalvrij 2030 en uitvoeringsagenda CE 2023-2026).
Inzetten op innovatieve trajecten ter bevordering van circulaire innovaties met ingezamelde grondstofstromen, zo nodig met behulp van Europese gelden (Routekaart Groningen Afvalvrij 2030 en uitvoeringsagenda CE 2023-2026). Op 10 momenten in het jaar worden Afvalvrijdagen georganiseerd. Inrichting nieuwe afvalapp: afvalkalender en afvalwijzer. Het opzetten van een communicatiecampagne om de GFTafvalvoorzieningen in onze gemeente uit te breiden, met als doel een toename schoon gft, zodat hier vervolgens compost van gemaakt kan worden. Het opzetten van een communicatiecampagne rondom de grondstoffencatalogus om onze grondstoffen beschikbaar te stellen aan de potentiële verwerkers die hoogwaardige producten van kunnen maken. Het opzetten van een communicatiecampagne om bijplaatsingen in bepaalde wijken tegen te gaan. Besparing CO2 in beeld brengen als gevolg van scheiding en hergebruik. Deelnemen aan Landelijk Benchmark huishoudelijk afval. Behaald 2022
Behaald 2023
Beoogd 2024
Beoogd 2025
Afval •
Aantal nieuwe containers voor papier, glas en textiel
65
47
26
12
•
Aantal uitgevoerde communicatiecampagnes
5
6
5
5
•
Aantal deelnemers actief in het kader van Groningen schoon dankzij mij
-
28.000
28.000
46
Leefkwaliteit Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig Groningen is klimaatbestendig in 2050
• • •
We krijgen meer, beter en bereikbaarder groen
• • • • •
Landschappelijke waarden borgen en herstellen
• •
Onze leefomgeving is gezond en veilig Duurzaam, gezond en toegankelijk voedsel voor iedereen
• •
Verbeteren van de toegankelijkheid
•
Verbeteren van de kwaliteit van bodem, water, lucht, licht en geluid
•
Erfgoed draagt bij aan de kwaliteit en leefbaarheid van onze gemeente, nu en straks
•
We stellen een geactualiseerde versie van het beleidsplan Groningen Klimaatbestendig vast. We geven uitvoering aan de Uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen. Werken aan inzicht in Water en Bodem sturend in combinatie met de nieuwe Omgevingsvisie. We geven uitvoering aan het Uitvoeringsplan Groen Groningen Vitamine G. We stellen een nieuw uitvoeringsplan Groen op voor de periode 2026-2030. We stellen een geactualiseerd bomenbeleidsplan vast. We maken ontwerpuitwerkingen voor specifieke locaties in het Stadspark en voeren deze uit. We denken mee over de verdere ontwikkeling en uitwerking van de handreiking GIOS. We geven doorlopend uitvoering aan de Uitvoeringsagenda van het Landschapsconvenant Gorecht. Samen met onze partners werken we aan herstelprojecten voor de Hunzeloop. We geven uitvoering aan de routekaart voedsel- en eiwittransitie. We maken beleid voor een toekomstbestendige landbouw. In samenwerking met de Werkgroep Toegankelijk Groningen en ambassadeurs van de gemeente maken we een jaarlijkse uitvoeringsagenda Toegankelijkheid.
We geven uitvoering aan het Actieplan wegverkeerslawaai 2024-2028. • We monitoren en adviseren op het gebied van geluid bij evenementen en horeca. • Onderzoeken van de geursituatie in Groningen-West. • Onderzoeken hoe we het drinkwatergebruik in onze gemeente kunnen beperken. • We zetten in op kwaliteitsverbetering en bescherming van ons drinkwater. • We zorgen doorlopend voor nazorglocaties en een algemene verbetering van de bodem. Samen met onze inwoners werken aan een • Onderzoeken hoe we inwoners nog beter kunnen laten deelnemen aan herinrichting van de openbare ruimte, via het gezonde, fijne Leefomgeving Interreg project UrbCitizenPower. • Extra inzetten op groenparticipatie in de Noordelijke wijken. In alles wat we doen in de openbare ruimte staat leefkwaliteit voorop Een openbare ruimte waar meer ruimte is • Bij de herinrichting van de openbare ruimte bij straten uit de Doorwaadbare stad worden de 10 dimensies uit de voor groen, sporten, spelen en ontmoeten Ontwerpleidraad 'Nieuwe Ruimte' toegepast. Overige straten waar door (vervangings) werkzaamheden vergraven wordt, richten we zoveel mogelijk in volgens de leidraad. • We gaan aan de slag met een programmeertafel om interne en externe opgaven in de openbare ruimte beter op elkaar af te stemmen in planning, tijd en capaciteit.
We wijzen, in het kader van de inventarisatie van het onbeschermde erfgoed die gereed is gekomen, plusminus 100 monumenten aan verdeeld over verschillende categorieën.
47
•
• •
Prestatie indicator(en) Leefkwaliteit % urgente wateroverlast- en hittestresslocaties aangepakt Boombalans Oppervlakte m2 groene daken gesubsidieerd Groene regelingen - Aantal aangelegde geveltuinen sinds projectstart Mate biodiversiteit onderzochte gebieden (bestaand)
We geven doorlopend uitvoering aan de uitvoeringsagenda van de Nota Erfgoed 2017. Tegelijkertijd werken we een aan een herijking van deze nota activiteiten met het oog op minder sectoraal en meer integraal beleid. We starten met de actualisatie van de beleidsnota archeologie. We besteden extra maatwerk aan de karakteristieke panden die in het bestemmingsplan gebouwd erfgoed van april 2024 zijn vastgesteld. Behaald 2022
Behaald 2023
Beoogd 2024
Beoogd 2025
25%
29%
20%
20%
+575 10.600
+1.319 10.800
+1.000 10.800
+1.000 10.800
3.385
3.785
3.700
3.900
Gedaald
Gedaald
Gelijk gebleven
Gelijk gebleven
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: % urgente wateroverlast- en hittestresslocaties aangepakt Toelichting: Urgente wateroverlast- en hittestresslocaties gedefinieerd in de Uitvoeringsagenda ‘Klimaatbestendig Groningen 2020-2024 Boombalans Toelichting: Dit betreft het resultaat van het aantal aangeplante bomen (inclusief herplant) verminderd met het aantal verwijderde bomen. Mate biodiversiteit onderzochte gebieden (bestaand) Toelichting: Jaarlijks worden een aantal gebieden uit de GES gemonitord. Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.
Financiën Financieel overzicht lasten en baten 02.1
Kwaliteit van de leefomgeving Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2023
Actuele Begroting 2024
Primitieve begroting 2025
2026
2027
2028
Lasten
122.955
125.307
134.482
136.694
138.128
141.280
Baten
76.142
75.744
78.357
78.744
78.761
78.743
48
Saldo van baten en lasten voor reservemutaties
-46.813
-49.563
-56.125
-57.950
-59.367
-62.537
Totaal toevoegingen
75
240
30
30
30
30
Totaal onttrekkingen
182
182
182
182
182
182
-46.706
-49.621
-55.973
-57.798
-59.215
-62.385
Reserve mutaties
Saldo van baten en lasten na reservemutaties
Financiële toelichtingen begroting 2025 Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Hierbij geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Toelichtingen op baten en lasten begroting 2025 2.1: Kwaliteit leefomgeving
Lasten
Baten
Saldo
Begroting 2025
134.482
78.365
-56.125
133
-386
-253
134.615
78.743
-55.872
9.308
2.998
-6.310
Waarvan intensiveringen 2025 Bestaand beleid 2025 Verschil ten opzichte van 2024
Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid), inclusief verklaring verschil ten opzichte van begroting 2024 op hoofdlijnen (schuin gedrukt): 2.1: Kwaliteit leefomgeving Onderhoud en beheer openbare ruimte
• • • • • • •
Lasten 63.500
Groen- en speelvoorzieningen, beheer en onderhoud van groen en speelvoorzieningen in de openbare ruimte (25,4 miljoen euro); Onderhoud van wegen in de openbare ruimte (14,7 miljoen euro); Schoonhouden van de openbare ruimte, waaronder ook onder meer gladheidsbestrijding, dierplaagbeheersing, de aanpak van mens-dierconflicten en fietsenbeheer (9,0 miljoen euro); Verkeersvoorzieningen, onderhoud van verlichting en verkeersvoorzieningen zoals bebording en markeringen (5,0 miljoen euro); Kunstwerken en water, onderhoud en beheer van civiele kunstwerken in de openbare ruimte, het betreft onder meer bruggen, kademuren en torens (4,4 miljoen euro); Beheren en participatie, onder meer programmering van onderhoudsprogramma’s, beheerbeleid, beheer van data en stadsdeelbeheer (3,2 miljoen euro); Onderhoud van begraafplaatsen, zoals parkonderhoud Selwerderhof en het onderhoud en beheer van inactieve begraafplaatsen (1,8 miljoen euro).
In zijn totaliteit gaat het hier om een begroot lastentotaal van ca. 63,5 miljoen euro. Diverse baten in relatie tot deze onderhoudsbudgetten bedragen 1,5 miljoen euro. Verschil t.o.v. 2024: •
Groen en speelvoorzieningen: Hogere lasten van 2,5 miljoen euro. Deze lastenstijging bestaat met name uit een stijging van personele lasten bij Wijkonderhoud (750 duizend euro) en Beheer openbare ruimte (800 duizend euro). De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn een
49
Baten 1.500
verschuiving van overheadlasten die als gevolg van de nieuwe BBV-notitie overhead direct worden toegerekend en reguliere loon- en prijsstijgingen. Daarnaast zien we een lastenstijging van 400 duizend euro als gevolg van uitstroom van medewerkers uit de Sociale Werkvoorziening (SW) voor het beheer en onderhoud in onze gemeente. Omdat de inleenvergoeding voor SW medewerkers voor het beheer en onderhoud altijd relatief laag was, leidt alternatieve capaciteit van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt tot meer kosten. Ook is in 2025 voor het versterken van het ecologisch beheer aanvullend 450 duizend euro beschikbaar. Dit leidt tot hogere lasten. • Wegen: Hogere lasten van ruim 800 duizend euro, deze lastentoename bestaat vooral uit hogere kapitaallasten van het meerjareninvesteringenplan voor vervangingen en aanvullend groot onderhoud. Een belangrijke oorzaak van deze lastenstijging zijn de beschikbaar gestelde aanvullende middelen uit voorgaande begrotingen voor vervangingen en groot onderhoud (ca. 0,5 miljoen euro). Het reguliere onderhoudsbudget is niet toereikend voor de dekking van de kapitaallasten die met deze investeringen zijn gemoeid. Daarnaast zorgt de indexatie van budgetten voor een lastenstijging van ca. 0,3 miljoen euro. • Schoonhouden openbare ruimte: Hier zien we een toename van de lasten van bijna 2 miljoen euro.
Deze stijging bestaat met name uit een stijging van personele lasten (1,2 miljoen euro) veroorzaakt door: een verschuiving van overheadlasten, als gevolg van de nieuwe BBV- notitie overhead worden personele lasten zoveel mogelijk direct toegerekend (0,5 miljoen euro); een verschuiving van overige lasten (0,5 miljoen euro), bijvoorbeeld de kosten van milieustewards die voorheen aan de afvalstoffenheffing werden toegerekend, worden nu toegerekend aan dit product. Deze kosten worden gedekt uit een vergoeding voor het opruimen van plastic in zwerfafval; reguliere loon- en prijsstijgingen (0,2 miljoen euro). Naast deze toename van de lasten stijgen de baten met 0,6 miljoen euro. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de extra te ontvangen vergoeding in 2025 voor het opruimen van plastic in zwerfafval van 550 duizend euro. Rioolheffing Voor het beheer en in stand houden van het rioolstelsel bedragen de begrote lasten in totaal 21,9 miljoen euro. Tegenover deze lasten staan 22,9 miljoen euro opbrengsten uit opgelegde aanslagen rioolheffing. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Lokale heffingen in deze begroting. Voor de rioolheffing bepalen we de BTW op basis van het zgn. kasstelsel. Hierbij is het begrote BTW-bedrag berekend op basis van de verwachte jaarlijkse uitgaven en investeringen. In deze begroting gaat dit om een bedrag van 3,1 miljoen euro.
Verschil t.o.v. 2024: De lasten van de rioolheffing nemen toe met ca. 0,8 miljoen euro. De belangrijkste wijzigingen zijn: • Personele lasten (toename 0,5 miljoen): deze stijging wordt veroorzaakt door reguliere loon- en prijsontwikkelingen; • Kapitaallasten (afname 0,6 miljoen euro): mede doordat een deel van de investering in het rioolstelsel volledig is afgeschreven; • Diverse uitvoeringsbudgetten (toename 0,6 miljoen euro): door gestegen externe kosten waaronder veegkosten; • BTW-kosten (toename 0,2 miljoen euro): deze stijging komt mede doordat we vanaf 2025 ook de BTW over het materieel toerekenen aan de rioolheffing; • Overige kleinere effecten (toename 0,1 miljoen euro). De baten nemen toe met ca. 0,6 miljoen euro als gevolg van een tariefstijging van 3,14%. Deze stijging is nodig om de stijging van de lasten te dekken en 100% kostendekkend te zijn. Leges begrafenisrechten
50
21.900
22.900
1.500
1.900
Het faciliteren van de mogelijkheid om te begraven is een wettelijke verplichting voor de gemeente. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Lokale heffingen in deze begroting. Leges instemmingsbesluit telecommunicatieverordening graafwerkzaamheden Het betreft hier de instemmingsbesluiten voor onder andere de aanleg van (glasvezel-)kabels en leidingen. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Lokale heffingen in deze begroting. Zakelijke dienstverlening Stadsbeheer De wet markt en overheid stelt dat overheden een product of dienst niet meer onder de kostprijs mogen aanbieden. Daarom dienen deze commerciële producten minimaal 100% kostendekkend te zijn. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Lokale heffingen in deze begroting.
700
900
•
Inzameling bedrijfsafval: We leveren onder andere aan bedrijven en instellingen diensten op het gebied van inzameling en verwerking van bedrijfsmatig vrijkomende afvalstromen. Ook faciliteren we omliggende gemeenten bij de inzameling van huishoudelijk afval.
7.700
9.200
•
Klein gevaarlijk afval: Dit betreft de inzameling van afval waarin chemische stoffen zitten, die schadelijk kunnen zijn voor het milieu en de gezondheid van mens en dier.
600
900
• •
Straatreiniging: Dit betreft de reiniging van verharding op private terreinen.
600 1.000
600 1.000
Zakelijke werkplaats Stadsbeheer: Dit betreft het onderhoud en reparaties van voertuigen in bezit van derden, de verkoop van brandstoffen, in- en verkoop van diverse soorten brandstoffen aan bedrijven en particulieren en het leasen van voertuigen aan derden. Beheer van geo-data Dit betreft met name personele inzet en lasten van ICT-applicaties. Afvalstoffenheffing Als gemeente hebben we een wettelijke taak om zorg te dragen voor een adequate inzameling en verwerking van het afval dat vrijkomt bij huishoudens. Binnen dit deelprogramma bedragen de hiervoor begrote lasten in totaal 34,8 miljoen euro. Tegenover deze lasten staan 39,2 miljoen euro opbrengsten met name uit opgelegde aanslagen afvalstoffenheffing. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Lokale heffingen in deze begroting. Voor de afvalstoffenheffing bepalen we jaarlijks de BTW op basis van de geraamde uitvoeringskosten en investeringen voor de inzameling van het afval. In de begroting hebben we hiervoor 3,2 miljoen euro compensabele BTW opgenomen. Verschil t.o.v. 2024: De lasten van de afvalstoffenheffing nemen toe met 2,6 miljoen euro. De belangrijkste wijzigingen zijn: • Personele lasten (toename 2 miljoen euro): deze stijging is met name het gevolg van een verschuiving van lasten (1,6 miljoen euro), voor de helft betreft dit personele lasten van de voormalige GR ARCG.
De toename van de personele lasten van de ARCG heeft geen kostprijsverhogend effect voor de afvalstoffenheffing omdat er dekking is vanuit de vrijval van de bijdrage aan de ARCG. De andere helft houdt verband met het direct toerekenen van overheadlasten als gevolg van de nieuwe BBV-notitie overhead. Ook hier geldt dat deze wijziging geen effect heeft op de afvalstoffenheffing omdat de overhead lasten die voorheen vanuit deelprogramma 4.4 Overhead en ondersteuning organisatie werden toegerekend met een gelijk bedrag dalen. Resteert een lastenstijging van 400 duizend euro als gevolg van reguliere loon- en prijsontwikkelingen; • Vuilverwerkingskosten (toename 1,3 miljoen euro): dit bestaat uit een reguliere toename van het aantal tonnages, de tariefstijging van de afvalverwerker Omrin én de effecten van de overgang van de ARCG naar de Gemeente Groningen. Ook hier geldt dat de stijging van de vuilverwerkingskosten als gevolg van de overgang van de ARCG naar de gemeente Groningen geen kostprijsverhogend effect voor de afvalstoffenheffing, omdat er dekking is vanuit de vrijval van de bijdrage aan de ARCG. Tegenover de lastenstijging staat ook een opbrengststijging van de afvalstromen (325 duizend euro);
51
1.000 34.800
39.200
• •
•
BTW-kosten (toename 0,7 miljoen euro): deze stijging komt mede doordat we vanaf 2025 ook de BTW over het materieel toerekenen aan de afvalstoffenheffing; Dekking kosten inzet voorziening Afvalstoffenheffing (toename 0,4 miljoen euro): bij de begroting 2025 is voor de verlaging van het tarief Afvalstoffenheffing ca. 0,4 miljoen euro gedekt uit de voorziening; Bijdrage ARCG (afname van 1,85 miljoen euro): vanwege de overgang van de ARCG naar de gemeente Groningen vervalt de bijdrage aan deze gemeenschappelijke regeling.
De baten van de afvalstoffenheffing nemen toe met 2,4 miljoen euro. De belangrijkste wijzigingen zijn: • Opbrengsten afvalstoffenheffing (toename 1,7 miljoen euro): door een toegepaste tariefstijging nemen de opbrengsten met 1,7 miljoen euro toe. Deze tariefstijging is nodig om tot een kostendekkende afvalstoffenheffing te komen; • Inzamelvergoeding restafval (toename 0,6 miljoen euro): de inzamelvergoeding voor na te scheiden restafval was niet volledig opgenomen in de begroting. In deze begroting leidt dit tot hogere baten van ca. 0,6 miljoen euro. Meerjarenprogramma Leefkwaliteit Het betreft hier onder meer middelen voor de tijdelijke maatregelen om de overlast van het fietsparkeren terug te dringen (1 miljoen euro), bodembeheer (0,8 miljoen euro), plan- en investeringskosten Stadspark (650 duizend euro), het groenplan Vitamine G (500 duizend euro) en het herwinnen van groen in de openbare ruimte (250 duizend euro). Cultuurhistorisch erfgoed Ook zijn binnen dit deelprogramma de personeelslasten begroot voor het beschermen, het in stand houden en het zorgvuldig beheren van het cultuurhistorisch erfgoed.
4.300
700
Waar zetten we dit jaar extra geld voor in (intensiveringen) en waar hebben we extra dekkingsbronnen binnen dit deelprogramma: 2.1 7 8 12 10 14 D4
Intensiveringen en dekkingsbronnen 2025 Bodeminformatiebeheer op orde en toekomstbestendig Vervangingsinvesteringen en groot onderhoud Formatie milieubeleid Waardengestuurd beheer leefomgeving Voedseltransitie, landelijk gebied BTW toerekenen aan afvalstoffen- en rioolheffing
Intensivering 260 113 100 495 213
I/S I S S I I S
Dekking
928
De nummering komt overeen met de nummering in het Financieel meerjarenbeeld, hier staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven.
52
Deelprogramma 2.2: Veiligheid We streven naar een veilig en leefbaar Groningen waar inwoners en bezoekers zich thuis voelen. Je thuis voelen is ook je veilig voelen. Veiligheid gaat verder dan de afwezigheid van geweld en een veilige leefomgeving. Veiligheid is een dynamisch en veelzijdig begrip en tegelijkertijd een absolute voorwaarde voor samenleven. Onze missie is een aantrekkelijk Groningen waar inwoners en bezoekers zich welkom, thuis en veilig voelen. Een gemeente met minder overlast en criminaliteit en weerbare inwoners. Een aanpak met verbinding en balans tussen preventie, zorg en repressie, maar ook tussen het belang van het individu en het collectief. Dat doen we samen met onze inwoners en in nauwe samenwerking met onze partners. Preventie is het fundament van veiligheid. We proberen veiligheidsproblemen te voorkomen voordat ze ontstaan. Tegelijkertijd zijn we bereid om, wanneer nodig, repressieve maatregelen te nemen om de veiligheid te waarborgen en onze rechtsstaat te handhaven. We willen een tolerante gemeente zijn. Een gemeente waar mensen omzien naar elkaar, solidair zijn en elkaar verdragen. Ook als standpunten en levenswijzen botsen. Veiligheid en leefbaarheid begint daarbij in de dorpen, wijken en buurten waar sociale cohesie vorm krijgt. Doelen Deelprogramma 2.2: Veiligheid Het deelprogramma Veiligheid heeft de volgende doelen: 1.
Ondermijning pakken we aan en voorkomen we waar mogelijk, zowel lokaal als regionaal. 2. We bieden onze jeugd perspectief en stellen grenzen waar dat nodig is. 3. We streven ernaar een sluitend vangnet te realiseren voor mensen met onbegrepen en risicovol gedrag. 4. We zetten een gerichte aanpak op om proactief te kunnen handelen bij signalen van polarisatie en radicalisering. 5. We creëren veilige en leefbare wijken door overlast en criminaliteit te verminderen. 6. We maken Groningen digitaal veiliger. 7. We hebben extra aandacht voor kwetsbare doelgroepen. 8. We werken informatiegestuurd. 9. We verhogen de effectiviteit en veiligheid bij optreden van politie en boa's. 10. De brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en de geneeskundige zorg zijn goed op orde.
Effect indicator(en)
Behaald 2022
Behaald 2023
Beoogd 2023
Beoogd 2024
Aantal geregistreerde misdrijven in Groningen
11.920
13.140
minder of gelijk
minder of gelijk
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aantal geregistreerde misdrijven en aangiften in Groningen Toelichting: We streven ernaar om het aantal misdrijven in Groningen elk jaar te laten afnemen en tijdig bij te sturen als dit niet het geval is. We zijn hierbij afhankelijk van vele factoren. Met onze inspanningen willen we bijdragen aan een gelijk of minder aantal misdrijven in Groningen.
53
BBV-indicatoren *1 Groningen
Steden met 100.000 300.000 inwoners *2
2019 (peiljaar* 3)
2020
2021
2022
2023
2024
2019 (peiljaar)
2022
Aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners
4,0
3,6
2,9
4,6
3,4
19
11
9
7
15
10
Aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners
6,5
5,8
5,0
5,6
5,7
5,2
Aantal diefstallen uit woning per 1.000 inwoners
2,8
1,8
1,5
1,7
2,5
1,5
Aantal vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) per 1.000 inwoners
7,7
8,3
7,2
7,6
Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019
3,4
Aantal verwijzingen Halt per 1.000 jongeren
Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019 Minder dan of gelijk aan 2019
7,1
7,0
*1) Bron: ‘waarstaatjegemeente.nl’. Deze cijfers zijn tot stand gekomen op basis van cijfers van bureau Halt en het CBS. *2) Door het unieke profiel van Groningen (een relatief kleine, maar grootstedelijke studentenstad) vraagt een vergelijking met andere gemeenten soms extra duiding. Doordat steden van vergelijkbare grote vaak een minder stedelijk profiel hebben kunnen de cijfers in Groningen afwijken van steden van vergelijkbare grootte. We kijken daarom bij voorkeur naar de ontwikkeling van de cijfers in plaats van absolute cijfers op zich. *3) In verband met de grote impact die covid-19 had op de openbare orde en veiligheid, hebben we ervoor gekozen om 2019 als peiljaar te nemen. Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.
Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Beleidskader Veiligheid Aanpak problematische jeugdgroepen 2018 Convenant Veilig uitgaan Verordening cameratoezicht gemeente Groningen | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl) Nota prostitutie en overige seksbedrijven 2016 Prostitutiebeleid Nota integraal drugsbeleid Gemeente Groningen 2020 | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl) Handhavingsprotocol horeca gemeente Groningen 2010 Actieprogramma Mensenhandel 2022-2024 Nota vergunningen evenementen 2021 54
Toekomstvisie Evenementen Beleidsregels Bibob-beleid Regionaal Beleidsplan politie Noord-Nederland Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Groningen Convenant Zorg- en Veiligheidshuis Convenant Persoonsgerichte Aanpak voorkomen Radicalisering en Extremisme
Relevante ontwikkelingen Groningen moet een plek zijn waar mensen graag zijn en zich thuis voelen. Je moet je veilig voelen in je eigen straat, wijk of dorp, als je uitgaat en als je onderweg bent. Vaak is dat zo, maar toch staan we voor grote en complexe opgaven als het gaat om onze veiligheid. Ons nieuwe beleidskader Veiligheid 2025-2028, welke aan uw Raad in oktober wordt aangeboden, geeft ons hierin een duidelijke richting. Deze begroting is ingericht naar dit beleidskader en we geven onze verantwoording op hoofdlijnen en nieuwe ontwikkelingen weer. Daarnaast werken we aan tal van dossiers die veel tijd en aandacht vragen en zijn ingebed in onze dagelijkse werkzaamheden. De verantwoording hierover vindt zijn plek in ons Uitvoeringsprogramma Leefbaarheid en Veiligheid. Zowel onze bestaande prioriteiten als actuele uitdagingen maken dat we scherpe keuzes moeten maken. Bijvoorbeeld over onze gemeentelijke inzet, maar ook over de inzet van politiecapaciteit en boa's. We zetten onze politie- en boacapaciteit zo efficiënt mogelijk in en bij voorkeur in de gebieden die dit het hardst nodig hebben. Dat staat soms op gespannen voet met de inzet die gevraagd wordt rondom grote evenementen, demonstraties of andere actualiteiten. We hechten veel waarde aan de vrijheid van meningsuiting en richten onze inzet op een veilig verloop van het groeiend aantal demonstraties.
Denk aan de langdurige Palestina-demonstratie bij Rijksuniversiteit Groningen. We willen een bruisende en aantrekkelijke gemeente zijn. We zien dat het drukker wordt op straat, de ruimte beperkt is en we niet altijd voldoende mensen in kunnen zetten om mooie initiatieven in goede banen te leiden. Niet alles kan overal en tegelijkertijd. Daardoor moeten we ingewikkelde afwegingen maken als het gaat om de openbare orde en veiligheid. We wegen daarbij verschillende, en soms botsende, belangen nauwkeurig. Onze aanpak op ondermijnende criminaliteit ontwikkelen we door. We pakken ondermijning aan en voorkomen we die waar mogelijk. Voorbeelden zijn de integriteitstoetsen die we gaan doen op de inkoop van zorg in het sociale domein en onze aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen. Daarom pakken we steeds meer thema's regionaal op. In 2025 hebben we een regionaal werkend interventieteam in de benen voor het doen van bestuurlijke controles. En we ontwikkelen, met 10 Groninger gemeenten, de provincie en waterschappen, een ambitiedocument genaamd ‘de Groningse Norm’. Daarin formuleren we een ambitie en beschrijven we wat we samen gaan doen om ondermijning tegen te gaan. Met onze partners ontwikkelen we onze intensieve persoonsgerichte aanpak gericht op de zwaardere doelgroep. We willen recidive voorkomen en verminderen onder onze jeugd.
We signaleren risicogedrag daarbij zo vroeg mogelijk, bijvoorbeeld door de inzet van jongerenwerkers en jeugdboa’s te optimaliseren. Daarbij ontwikkelen we een aanpak ter bevordering van veiligheid in en rond scholen, samen met onze partners. We zetten in op thema’s als drugs, schoolverzuim, wapenbezit, de online leefwereld en online criminaliteit. Online criminaliteit komt steeds meer voor. We ontwikkelen onze aanpak daarom zowel binnen onze gemeente als in regionaal verband door. Zo maken we Groningen meer bewust, weerbaar en veerkrachtig tegen digitale criminaliteit en cybercrises. Inmiddels ontstaat steeds meer kennis over hoe deze slachtoffers weerbaarder worden en zich kunnen beschermen. Specifiek benoemen we de problematiek die we signaleren bij de horeca in de binnenstad, waarbij er regelmatig wapens worden aangetroffen en het drugsgebruik fors is. We zetten ons in om het uitgaansleven veiliger
55
te maken door horecazaken aan te pakken die een negatieve rol spelen en door afspraken te maken met horeca en ketenpartners om dit doel te bereiken. We werken gebiedsgericht door maatregelen en interventies af te stemmen op de specifieke behoeften van verschillende wijken en buurten. We investeren extra in onze noordelijke wijken en hanteren daarbij een pragmatische aanpak: niet wegkijken maar aanpakken waar nodig. Zo zijn we steeds meer zichtbaar voor onze inwoners en verstevigen we onze samenwerking met bewoners, ondernemers en andere relevante partijen. Groningen is door het Rijk aangewezen als één van de zeven hotspots waar relatief veel meldingen of incidenten zijn op het gebied van personen met onbegrepen gedrag. Hierdoor ontvangen we extra rijksmiddelen waarmee we een gerichte aanpak opzetten. In de periode 2024 -2026 gaan we onder andere experimenteren met straattriage, ontwikkelen we een stedelijke vroegsignaleringstafel en zetten we in op adequate opvolging van zorgmeldingen die onze Stedelijke WIJ-teams ontvangen van de politie. Onze procesregisseurs voeren daarbij de regie over casuïstiek van personen met een veiligheidsrisico én onbegrepen gedrag.
Resultaten, activiteiten en prestatie-indicatoren De resultaten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we daarvoor doen. De prestatie indicator(en) meten de voortgang van de resultaten. De opbouw is opgesteld aan de hand van de beleidsvelden Ondermijning steviger aanpakken, Digitaal veilig(er) Groningen, Maatschappelijke onrust en polarisatie, Effectieve verbinding tussen veiligheid en zorg, Veilige en leefbare omgeving en Crisisbeheersing en brandveiligheid. Wat willen we bereiken (resultaten)
Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)
Ondermijning: aanpakken en voorkomen We bestrijden de invloed van georganiseerde criminaliteit op onze lokale samenleving
• • • • •
We intensiveren onze inzet van bestuurlijke controles samen met onze handhavingspartners. We experimenteren met de inzet van bestuurlijke trajecten om straathandel in drugs te verminderen. We controleren met de Pandenbrigade op de naleving van vergunningen en bestemmingsplan. We starten een bestuurlijk traject na het aantreffen van drugs in panden. We brengen het wietexperiment volledig tot uitvoering. In coffeeshops zien we alleen aanbod van gereguleerde telers.
We verstevigen onze informatiepositie
•
Samen met netwerkpartners pakken we ondermijningscasuïstiek aan en participeren we in fenomeenonderzoeken.
We bouwen aan een weerbare interne organisatie en samenleving
•
We intensiveren de integriteitstoetsen (Wet Bibob) richting partijen die met de gemeente een relatie willen aangaan. We gaan de wet toepassen op de inkoop van zorg in het sociaal domein. We maken inwoners bewust van signalen van ondermijning en moedigen hen aan om verdachte activiteiten te melden. We bouwen door aan een netwerk met relevante partijen om vermenging van onder- en bovenwereld tegen te gaan. We verstevigen onze inzet op de thema’s vastgoed, drugshandel- en productie, mensenhandel en zorg. We zetten specifiek in op de buitengebieden, de noordelijke wijken en de zorgsector. Samen met het Platform Veilig Ondernemend Groningen ontwikkelen we onze publiek private samenwerking door.
• • •
•
56
We pakken ondermijning regionaal aan, omdat criminaliteit zich niet aan gemeentegrenzen houdt
• • • •
We werken in regionaal verband samen aan bewustwording en weerbaarheid in de regio. We zetten een regionaal werkend interventieteam op. We werken aan de harmonisering van regelgeving en beleid. We maken bestuurlijke afspraken met gemeenten, waterschappen en provincie over ambitie en aanpak van ondermijning in de ‘Groningse norm’.
Prestatie indicator(en)
Behaald 2022
Behaald 2023
Beoogd 2024
Beoogd 2025
4
8
8
8
Integrale controles ondermijning Aantal integrale controles i.s.m. onze veiligheidspartners Jeugd en Veiligheid: perspectief bieden en grenzen stellen We versterken (vroeg)signalering in de wijken, op scholen en in de online wereld waardoor we eerder en beter zicht krijgen op risicojongeren
•
•
• We verstevigen de weerbaarheid van jongeren en jongvolwassenen en voorkomen dat zij in aanraking komen met of verleid worden door het criminele circuit
•
We pakken onze zwaardere doelgroep aan en voorkomen dat deze risicojongeren doorgroeien in de criminaliteit en opnieuw misdaden plegen
•
•
We signaleren risico- of zorgwekkend gedrag in de wijken zo vroeg mogelijk door de ketenaanpak te versterken en door het inzetten van jongerenwerkers en jeugdboa’s. We ontwikkelen een aanpak ter bevordering van de veiligheid in en rond scholen, samen met de betrokken netwerkpartners. We besteden aandacht aan thema’s als drugs, wapenbezit, de online leefwereld en online criminaliteit. We investeren in meer zicht op de online wereld en richten ons ook op online interventies. We versterken de weerbaarheid van jongeren, bijvoorbeeld binnen de eerdergenoemde aanpak veiligheid in en rond scholen. We zetten specifiek in op het herkennen en omgaan met jeugd met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) en onderzoeken met onze ketenpartners hoe we deze doelgroep kunnen bedienen. We ontwikkelen samen met onze ketenpartners een intensieve persoonsgerichte aanpak voor de zwaardere doelgroep jeugd verder door.
Zorg en Veiligheid: maatwerk en verbinding We zorgen voor een sluitend vangnet voor mensen met onbegrepen en risicovol gedrag. Bij (complexe) casuïstiek is het duidelijk wie op welk moment regie voert
•
•
•
We zetten een gerichte aanpak op voor personen met onbegrepen gedrag met een veiligheidsrisico waarin preventie en vroegsignalering centraal staan
•
•
Samen met onze ketenpartners hebben we een gedeelde visie op hoe we de doelgroep personen met onbegrepen gedrag met een veiligheidsrisico bedienen. Met aandacht voor taal, cultuur en vertrouwen tussen betrokken partijen/ Met een domeinoverstijgende aanpak (Grip op Onbegrip) van zorgwekkende signalen en proactief handelen willen we escalatie voorkomen. We werken samen met partners aan het voorkomen, (vroeg)signalering, de inzet van de juiste hulp en het bieden van perspectief voor mensen met onbegrepen en risicovol gedrag. We werken volgens de AVE-methodiek zodat duidelijk is wanneer opgeschaald of afgeschaald wordt en rollen en verantwoordelijkheden duidelijk zijn. We signaleren problematiek in een vroeg stadium, in onze stedelijke vroegsignalersingsoverleggen. We zorgen voor een stedelijk dekkend en werkend netwerk van deze overleggen. We ontwikkelen vanuit Grip op Onbegrip een pilot straattriage en verlengde aandacht door straat- en buurtcoaches.
57
•
•
We zetten extra in op het weerbaar maken van onze kwetsbare inwoners, bijvoorbeeld door bewustzijn te creëren onder professionals en in te zetten op het thema digitale veiligheid. We doen voortdurend onderzoek naar effectieve interventies en de implementaties daarvan om de veiligheid en het welzijn van individuen en de samenleving als geheel te waarborgen.
•
Bij incidenten zorgen we dat nazorg goed geregeld is en bieden we perspectief.
We bestrijden en voorkomen woonoverlast
•
We zorgen voor een effectieve aanpak en zorgen voor een stevige verbinding tussen het Meldpunt Overlast en Zorg en het veiligheidsdomein, binnen de financiële mogelijkheden die er zijn.
We zetten een gerichte aanpak op om proactief te kunnen handelen bij signalen van polarisatie en radicalisering
•
We ontwikkelen een gerichte aanpak samen met partners en bevorderen het signalerend vermogen van professionals. We onderzoeken de mogelijkheden om de inzet van BOUNCE te verbreden.
•
Veilige en leefbare wijken: gebiedsgerichte aanpak We verminderen overlast en criminaliteit en verbeteren de veiligheidsbeleving in wijken door veiligheid en leefbaarheid te verbinden aan fysieke en sociale ontwikkelingen
•
•
•
We zetten inwoners en hun omgeving centraal door zichtbaar en aanspreekbaar te zijn in de wijk en actief aan de slag te gaan met signalen
• •
• • We voorkomen veiligheids- en leefbaarheidsproblematiek door er vroeg bij te zijn en intensief samen te werken met onze netwerkpartners
•
We werken aan de weerbaarheid van onze inwoners
•
•
•
•
We verstevigen de samenwerking met andere gebiedsgerichte inspanningen, zoals de gemeentelijke gebiedsteams, wijkvernieuwings- en stadsontwikkelingsprojecten en richten ons op het voorkomen van veiligheidsproblematiek. We vergroten de meldingsbereidheid van inwoners, verstevigen onze informatiepositie en gaan actief aan de slag met signalen. Bijvoorbeeld door in te zetten op communicatie. We ontwikkelen onze stratenaanpak door. Zo creëren we in nauwe samenwerking met partners extra aandacht in straten en buurten die een extra impuls nodig hebben. We zetten specialistische boa’s in bij complexer wordende overlastproblematiek. Onze handhavers zetten in op het verstevigen van contacten met inwoners in de wijken, bijvoorbeeld door de inzet van een container waar zij met elkaar in gesprek gaan. We onderzoeken hoe boa’s ingezet kunnen worden voor het thema digitale veiligheid. We onderzoeken de mogelijkheid om het doen van aangifte toegankelijker te maken. We implementeren de inzet van een VeiligheidsEffectRapportage (VER) om bij het ontwerp en beheer van de publieke ruimte veiligheidsrisico’s in te schatten en daarop maatregelen te nemen. We pakken casuïstiek met een risico voor de openbare orde in een zo vroeg mogelijk stadium op, in samenwerking met hulp- en zorgverlenende partijen.
We ontwikkelen een handelingsperspectief voor buurtbewoners die geconfronteerd worden met de gevolgen van mensen met onbegrepen- en risicovol gedrag (Grip op Onbegrip). We zetten in op digitaal weerbare inwoners die weten hoe ze hun digitale middelen kunnen beschermen en digitale criminaliteit beter herkennen en melden. De wijkagent en wijkboa hebben, met name in de noordelijke wijken, een cruciale rol te vervullen. We maken daarom van de wijkagent en wijkboa een duidelijke prioriteit. De samenwerking tussen de wijkboa en wijkagent stimuleren we.
58
We zorgen ervoor dat evenementen en demonstraties veilig verlopen
•
Na een incident met veel impact in buurten en wijken coördineren of regisseren we (multidisciplinaire) hulp en nazorg rondom slachtoffers en betrokkenen.
•
We bereiden grote demonstraties en grote of risicovolle evenementen zorgvuldig voor en dragen bij aan een veilig verloop van betaalde voetbalwedstrijden. Deze verantwoordelijheid ligt niet alleen bij gemeenten maar ook bij organisatoren en bezoekers.
Crisisbeheersing en brandveiligheid • • •
We dragen bij aan een gemeenschappelijke regeling (Veiligheidsregio Groningen ) voor de brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De brandweertaak is volledig geregionaliseerd bij de Veiligheidsregio Groningen. Verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor personeel en materieel liggen bij dit samenwerkingsverband.
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aantal integrale controles i.s.m. onze veiligheidspartners Toelichting: De aanpak van ondermijning heeft prioriteit in de gemeente Groningen. Een onderdeel van deze actie-en interventiegerichte aanpak zijn integrale controles in samenwerking met ketenpartners. Deze controles spelen een belangrijke rol bij het toezien op wet- en regelgeving. Daarnaast vergroten we met de integrale controles ook ons inzicht in de aard en omvang van ondermijning in onze gemeente. Ketenpartners waarmee we deze controles uit kunnen voeren zijn bijvoorbeeld: Politie, Belastingdienst en de Nederlandse Arbeidsinspectie. Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.
Financiën Financieel overzicht lasten en baten 02.2
Veiligheid Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)
Actuele Begroting 2024
Rekening 2023
Primitieve begroting 2025
2026
2027
2028
Lasten
38.039
42.662
44.622
44.098
45.171
46.040
Baten
4.871
5.447
6.315
4.771
4.142
4.142
-33.168
-37.215
-38.307
-39.327
-41.029
-41.897
Totaal toevoegingen
0
0
0
0
0
0
Totaal onttrekkingen
0
0
0
0
0
0
-33.168
-37.215
-38.307
-39.327
-41.029
-41.898
Saldo van baten en lasten voor reservemutaties Reserve mutaties
Saldo van baten en lasten na reservemutaties
59
Financiële toelichtingen begroting 2025 Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Hierbij geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Toelichtingen op baten en lasten begroting 2025
2.2: Veiligheid
Lasten
Baten
Saldo
Begroting 2025
44.622
6.315
-38.307
0
0
0
Bestaand beleid 2025
44.622
6.315
-38.307
Verschil ten opzichte van 2024
1.960
868
-1.092
Waarvan intensiveringen 2025
Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid), inclusief verklaring verschil ten opzichte van begroting 2024 op hoofdlijnen (schuin gedrukt):
2.2: Veiligheid
Lasten
Ondermijning Voor de aanpak en het voorkomen van ondermijning hebben we middelen begroot. Jeugd en Veiligheid Voor Jeugd en Veiligheid richten we ons op perspectief bieden en grenzen stellen. De middelen zetten we onder meer in voor: • Preventie met gezag; met de landelijke aanpak Preventie met Gezag zetten we in op het versterken van de keten jeugd en veiligheid. Dit gaat onder meer om het voorkomen van georganiseerde en ondermijnende jeugdcriminaliteit (1,7 miljoen euro). Ook is hier de dekking vanuit de rijksmiddelen voor Preventie met Gezag begroot (1,7 miljoen euro). • Jeugdboa’s (0,6 miljoen euro) • Top-X aanpak (0,4 miljoen euro) • Problematische jeugdgroepen (0,4 miljoen euro).
1.400
Verschil t.o.v. 2024: Re-integratie officieren en coach individuele persoonsgerichte toeleiding naar arbeid (IPTA). Om de kans op recidive na detentie te verkleinen, worden twee reïntegratieofficieren en een coach voor toeleiding naar arbeid ingezet. Deze lasten worden gedekt uit een subsidie van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Dit leidt tot zowel hogere lasten als baten van 360 duizend euro. Zorg- en veiligheidshuis Groningen Het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen (ZVHG) is een regionaal samenwerkingsverband waar medewerkers van gemeenten, justitie en zorg samenwerken. Ook zijn hier de bijdragen van gemeenten voor het Zorg- en Veiligheidshuis begroot. Toezicht en handhaving in de openbare ruimte Begrote middelen voor toezicht en handhaving in de openbare ruimte waaronder middelen voor de aanpak van misstanden in de verhuursector/pandenbrigade (682 duizend euro). Verschil t.o.v. 2024: Flexpool BOA: Als centrum gemeente organiseren wij tijdelijk tot 1 april 2025 een poule van BOA's die ingezet kunnen worden in de gehele provincie. De nadruk ligt hierbij op het voorkomen van overlast bij asielzoekerscentra en van ontheemden, en handhaven waar nodig. De lasten hiervan worden bekostigd uit een uitkering van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Hierdoor stijgen zowel de lasten als de baten met 225 duizend euro.
60
Baten
4.000
2.100
2.100
700
3.600
300
Perspectief voor wijken: In het coalitieakkoord is een oplopend bedrag opgenomen voor de opgave Perspectief voor wijken. Dit wordt ingezet voor aanpak problematische jeugd, personen met verward gedrag, handhaving overlast hotspots, drugsoverlast, prostitutiehandhaving. Hierdoor stijgen de lasten met 300 duizend euro. Openbare orde en veiligheid (OOV) Dit betreft met name personele inzet voor Openbare Orde en Veiligheid (OOV). Cameratoezicht Handhaving van veiligheids- en milieuvoorschriften Dit betreft met name personele inzet voor de handhaving van veiligheids- en milieuvoorschriften. Precariobelasting Voor het heffen van precariobelasting hebben we hier middelen begroot. Ook zijn hier de begrote opbrengsten uit precariobelasting opgenomen. Reclamedragend straatmeubilair Begrote lasten voor het reclamedragend straatmeubilair. Naast deze lasten staan hier huuropbrengsten begroot. Veiligheidsregio Groningen Dit betreft de begrote bijdrage aan de Veiligheidsregio Groningen. Van deze bijdrage is het grootste deel bestemd voor de brandweerzorg en risicobeheersing (23,7 miljoen euro). Daarnaast zijn er bedragen begroot voor de regionale ondersteuning van de gemeentelijke kolom (0,6 miljoen euro), de geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio (0,2 miljoen euro) en rampenbestrijding en crisisbeheersing (0,3 miljoen euro).
61
2.400 400 3.000
900
1.500
500
1.200
24.800
Programma 3: Vitaal en Sociaal Groningen is een inclusieve, vitale en veilige gemeente waarin iedereen tot zijn recht kan komen en op een gelijkwaardige manier kan deelnemen aan de samenleving: in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en op de woningmarkt. Met de nadruk op eigen regie en veerkracht en de beweging van (medische) nazorg naar voorzorg (preventie) staat het gedachtegoed van “positieve gezondheid” en het belang van een goede leefkwaliteit centraal. We zien in Groningen grote gezondheidsachterstanden tussen wijken, dorpen en groepen inwoners en een aantal stevige sociale opgaven: toenemende en dubbele vergrijzing, kloof arm en rijk binnen de gemeente, tegenstelling noord- en zuid Groningen en onderwijssegregatie. Met het inzicht dat ongezonde keuzes worden beïnvloed door de leefomgeving en de sociale context, werken we langs twee lijnen aan het verbeteren van de leefkwaliteit van onze inwoners: We zorgen voor de randvoorwaarden voor een (betaalbare) sociale infrastructuur, zodat onze inwoners gedurende hun levensloop gebruik kunnen maken van sociale voorzieningen. We versterken de sociale structuur in wijken en dorpen door in te zetten op instandhouding van (kleinschalige) voorzieningen zoals scholen, dorpshuizen en sportverenigingen. Daarnaast willen we met een langdurige integrale wijkaanpak het verschil maken in het dagelijkse leven van inwoners.
We zetten in op kansrijk opgroeien voor alle kinderen in de gemeente en het doorbreken van de armoede-overdracht van ouder op kind. Onderwijs zien we hierbij als een belangrijk middel om de effecten van kansenongelijkheid te verkleinen. Een goed leerklimaat vormt een belangrijke voorwaarde om kinderen en jongeren vanuit gelijke kansen optimaal te laten ontwikkelen en opgroeien. Daarom zetten we ons met onze partners in onderwijs en opvang in om het onderwijs in Groningen blijvend te vernieuwen en te verbeteren en de door Covid-19 opgelopen leer-en ontwikkelingsachterstanden zo goed mogelijk in te lopen. Werk betekent zelfontplooiing, structuur en sociale contacten. Voor mensen die niet of nog niet kunnen werken bieden we ondersteuning om op een andere manier actief te zijn, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk, een participatiebaan of een basisbaan. Daarnaast bieden we mensen die het nodig hebben inkomensondersteuning. Problematische schulden ontnemen mensen elk perspectief, daarom bieden we schuldhulpverlening en zetten we in op het voorkomen van schulden, vroegsignalering en nazorg. De coronacrisis heeft de uitdagingen op de arbeidsmarkt blootgelegd. De komende tijd gaan we in onze stad en regio werken aan deze uitdagingen. Waar nodig bieden we passende ondersteuning.
Bijvoorbeeld vanuit de Jeugdwet, waarbij we uitgaan van de vraag van de jeugdige en het gezin en de door hen aangegeven oplossingsrichtingen en sluiten zo veel mogelijk aan bij de leefwereld van kind en gezin. Vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning bevorderen we met de inzet op het sociale netwerk en algemene voorzieningen, de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie van onze inwoners en bieden we steun aan kwetsbare inwoners. Voor inwoners die omwille van verminderde zelfredzaamheid niet langer in staat zijn om zelfstandig te kunnen wonen, bieden we mogelijkheden tot beschermd wonen, variërend van het wonen in een intramurale voorziening tot het zelfstandig (blijven) wonen met intensieve ondersteuning en toezicht, thuis. Waar zorg en veiligheid elkaar raken, bijvoorbeeld bij vraagstukken rondom huiselijk geweld en kindermishandeling, personen met verward gedrag, zetten we in op interventies die zijn gericht op preventie, vroegsignalering, herstelgericht werken en het doorbreken van intergenerationele overdracht. Groningen is een belangrijk centrum met top-voorzieningen op het gebied van onder meer onderwijs, sport, cultuur en zorg voor de brede regio. We blijven inzetten op een hoogwaardige culturele infrastructuur waarbij kunst en cultuur voor alle inwoners en bezoekers bereikbaar is.
We investeren in de samenwerking in de cultuursector en stimuleren de zichtbaarheid van cultuur in de gemeente en de mogelijkheden om mee te doen aan cultuur in dorpen en wijken. Met de ontwikkeling van sportief kapitaal en een leven lang sport en bewegen voor iedere Groninger draagt sport bij aan participatie in de samenleving, cohesie, positieve gezondheid en positief opgroeien. Hierbij zetten we in op meer samenwerkingskracht in het rijke en innovatieve sportnetwerk in Groningen, maar ook door juist lokaal in de wijken en buurten gebiedsgericht maatwerk te leveren.
62
Deelprogramma's Het programma Vitaal en Sociaal bestaat uit de volgende deelprogramma's: • Werk en inkomen • Onderwijs • Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit • Sport en bewegen • Cultuur en evenementen
Financieel overzicht lasten en baten 03
Vitaal en Sociaal Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2023
Actuele Begroting 2024
Primitieve begroting 2025
2026
2027
2028
Lasten 03.1 Werk en inkomen
312.118
299.038
321.330
315.569
318.869
326.825
03.2 Onderwijs
39.486
44.077
44.556
43.510
44.121
44.609
03.3 Welzijn,gezondheid,zorg,diversiteit
342.821
344.762
368.588
361.040
368.274
379.235
03.4 Sport en bewegen
32.323
37.743
41.940
42.440
43.084
42.901
03.5 Cultuur en evenementen
62.901
65.359
69.899
70.658
75.958
79.813
789.649
790.978
846.315
833.218
850.306
873.383
03.1 Werk en inkomen
189.785
190.027
206.876
205.437
208.747
212.740
03.2 Onderwijs
14.874
13.806
16.162
13.536
14.053
14.132
03.3 Welzijn,gezondheid,zorg,diversiteit
29.808
20.602
15.518
14.578
13.074
13.091
03.4 Sport en bewegen
11.288
12.107
11.940
11.895
11.788
11.792
03.5 Cultuur en evenementen
18.304
18.765
18.517
18.606
21.213
19.450
Totaal
264.059
255.307
269.012
264.053
268.875
271.205
Saldo van baten en lasten voor reservemutaties
-525.590
-535.671
-577.302
-569.165
-581.431
-602.178
Totaal toevoegingen
16.613
19.427
7.585
8.568
11.079
13.641
Totaal onttrekkingen
12.327
19.685
23.370
7.636
7.344
7.344
-529.876
-535.413
-561.518
-570.097
-585.166
-608.475
Totaal Baten
Reserve mutaties
Saldo van baten en lasten na reservemutaties
Een toelichting op deze cijfers kunt u vinden in het onderdeel ‘Financiële toelichtingen begroting 2025’ opgenomen onder elk deelprogramma. In het hoofdstuk financiële positie zijn aanvullend nog de volgende overzichten en toelichtingen opgenomen: • In het Financieel meerjarenbeeld staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven; 63
• In de Intensiveringen 2025-2028 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle intensiveringen 2025; • In de Dekkingsbronnen 2025-2028 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle dekkingsbronnen. Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft een totaaloverzicht van en een toelichting op de (financiële) risico’s. Paragraaf 6: Verbonden partijen geeft de inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen.
Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen Goed werk en bestaanszekerheid is van belang voor een gelukkig leven. Doel is om zoveel mogelijk mensen aan de slag te krijgen en armoede te bestrijden. Meedoen via betaald werk heeft de voorkeur en is een belangrijke aanpak tegen armoede. Daarnaast bieden we ondersteuning aan mensen die niet of nog niet kunnen werken, met opties zoals de basisbaan, vrijwilligerswerk, participatiebanen en inkomensondersteuning. Ons doel is om gelijke en eerlijke kansen te creëren, zodat iedereen op zijn eigen niveau kan bijdragen aan de maatschappij en de leefbaarheid van Groningen. Doelen Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen Om iedereen zoveel mogelijk sociaal en vitaal te laten ontwikkelen streven we in het deelprogramma Werk en Inkomen naar een brede welvaart voor alle inwoners, waarbij we voldoende bestaanszekerheid bieden en iedereen gelijke kansen krijgt om mee te doen. We vinden het van groot belang dat eenieder een goede kwaliteit van leven heeft en geluk ervaart, daarom streven we ernaar dat; 1. Eenieder zo veel mogelijk financieel zelfredzaam is, het liefst via goed werk, waarbij niemand onder het (economisch) bestaansminimum hoeft te komen; 2.
Eenieder zo lang mogelijk - op hun eigen manier en niveau - actief kan (blijven) deelnemen aan het economische - en maatschappelijke verkeer, ook als gezondheidsbeperkingen en/of belemmeringen anderszins dit bemoeilijken. Waarbij: • Het hier in dit programma ten aanzien van ‘meedoen’ in eerste instantie gaat over het hebben van (fatsoenlijk betaalde) arbeid (in relatie tot de beroepsbevolking), en waar dit (nog) niet mogelijk is, over maatschappelijke participatie en/of tenminste sociale activering; • Strategische focus ten aanzien van armoede ligt bij het bieden van bestaanszekerheid via inkomensondersteuning en schuldhulp en op het (structureel) doorbreken van (intergenerationele) armoede dat wil zeggen het voorkomen van de overdracht van armoede van ouder op kind; • Ingezet wordt op het voorkomen en bestrijden van problematische schulden. Doel 1: Eenieder zo veel mogelijk financieel zelfredzaam is, het liefst via goed werk, waarbij niemand onder het (economisch) bestaansminimum hoeft te komen; Doel 2: Eenieder zo lang mogelijk - op hun eigen manier en niveau - actief kan (blijven) deelnemen aan het economische - en maatschappelijke verkeer, ook als gezondheidsbeperkingen en/of belemmeringen anderszins dit bemoeilijken. Effect indicator(en)
Behaald 2022
Behaald 2023
Beoogd 2024
Beoogd 2025
% Personen dat op peilmoment 1 januari gebruik maakte van een uitkering levensonderhoud in het kader van de Participatiewet op de totale bevolking
5,7%
5,2%
Afname
< 5,5%
•
1,8%
1,9%
Afname
< 2%
Waarvan jongeren 18 t/m 26-jarigen
64
% Huishoudens behorend tot de minima: •
1 jaar of langer
16% (2021) 11% (2021)
• 4 jaar of langer % Minderjarige kinderen behorend tot een 12% (2021) minimahuishouden ** % Inwoners (18 jaar e.o.) dat aangeeft 15% moeite te hebben met rondkomen van het eigen huishoudinkomen % Minima ** (en niet-minima) (18 jaar e.o.) dat aangeeft: • De eigen gezondheid als matig tot slecht te beoordelen
•
(Zeer) tevreden te zijn over de manier waarop men meedoet aan de samenleving
15% (2022)
Afname
< 15%
10% (2022)
Afname
< 10%
10% (2022)
Afname
< 10%
-
Afname
niet gemeten in 2025
-
Afname
-
-
Toename
-
-
Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.
Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Nalevings-en handhavingsbeleidsplan Participatiewet 2024-2028 UItvoeringsprogramma brede aanpak armoede en schulden (2024) Werk- en ontwikkelprogramma 2022-2025 (2022) Gebiedsgerichte aanpak voor werk en participatie (2022) Evaluatie beleid beschermingsbewind en bijzondere bijstand (2021) Visie en rol iederz (2020) Toekomst met perspectief ontwikkelplan (2019) Beleidsregels bijzondere bijstand en tarieven beschermingsbewind (2018) Een vertrouwd gezicht (2016) Plan schuldhulpverlening gemeente Groningen 2024-2028 (2023) Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2024-2025 Vervolg hoger beroep bijzondere bijstand beschermingsbewind
Relevante ontwikkelingen Veranderende wetgeving in 2025 De huidige Participatiewet slaagt er onvoldoende in om een toereikend en voorspelbaar bestaansminimum te garanderen, de armoede te bestrijden en in de dienstverlening de menselijke maat te hanteren. Daarom beoogt het Rijk met het wetsvoorstel ‘Participatiewet in Balans’ de hardheden uit de Participatiewet te halen. Belangrijke doelen van de nieuwe wet zijn 1) vertrouwen en de menselijke maat centraal te stellen, 2) beter aansluiten bij de mogelijkheden en omstandigheden van mensen en 3) de bestaanszekerheid te verbeteren door te zorgen voor een toereikend inkomen. Het wetsvoorstel Participatiewet in Balans is een eerste stap naast een meer fundamentele herziening van de Participatiewet waaraan wordt gewerkt. Werk en participatie Ondanks de aanhoudende krappe arbeidsmarkt kan het voor mensen lastig zijn om (meer) te werken, terwijl zij dat wel willen. Niet iedereen vindt zelfstandig zijn weg in de huidige arbeidsmarkt. Het is zaak om: 65
• •
potentiële werkenden te activeren om toe te treden tot de arbeidsmarkt; de juiste zorg en ondersteuning te bieden aan diegenen voor wie de belemmeringen dusdanig groot zijn dat zij de weg naar werk (nog) niet kunnen inslaan; • werkenden stimuleren om zich te ontwikkelen, zodat zij wendbaar en weerbaar zijn in een alsmaar veranderende werkomgeving, indien nodig en mogelijk kunnen doorstromen én ruimte kunnen maken voor nieuwe (zij-)instroom. Hier zetten we ons voor in via Werk in Zicht en haar samenwerkingspartners uit de regio, waaronder het onderwijs en de sociale partners. We gaan verder met onze ambitie om 20.000 inwoners te bereiken en een (ontwikkel)stap te laten zetten richting werk. Met deze partners richten we ook gezamenlijk het Regionale Werkcentrum in. Daarin maken we gebruik van de verschillende fondsen en programma's, zoals het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, het Just Transition Fund, Human Capital Agenda en NPG-werken aan ontwikkeling. Met het Werk- en Ontwikkelprogramma investeren we in de ontwikkeling van inwoners naar werk. Aangezien we het laatste jaar van het Werk- en Ontwikkelprogramma in gaan, treffen we voorbereidingen hoe we deze werkwijze kunnen borgen voor de lange termijn. Daarnaast gaan we verder met het doorontwikkelen van de gebiedsgerichte werkwijze voor werk en participatie.
In deze werkwijze ondersteunen we inwoners ook bij vragen over inkomen en schulden door intensiever samen te werken met inkomensdienstverlening en schuldhulpverlening. De basisbaan biedt werk en bestaanszekerheid voor een belangrijke groep in onze samenleving die niet op de reguliere arbeidsmarkt terecht kan. Afgelopen september hadden 151 inwoners een basisbaan. In 2025 willen we uitkomen op 250 basisbanen. In Europa is veel belangstelling voor de basisbaan. We delen onze kennis en ervaring hierover met andere lidstaten. Een deel van de inwoners lukt het (nog) niet om mee te doen in de huidige arbeidsmarkt. Zij hebben meer behoefte aan ondersteuning om zich te kunnen ontwikkelen, maar ook in een context dat beter bij hen aansluit, zoals een veilige werk en ontwikkelomgeving. We zien daarbij een grotere rol voor iederz weggelegd als Sociaal Ontwikkelbedrijf. Inkomensdienstverlening, schuldhulpverlening en armoede en schulden Het minimumloon is in 2024 verhoogd, maar wordt door het nieuwe kabinet niet verder verhoogd, zoals het plan was. Na jaren van hoge inflatie lijkt de inflatie te stabiliseren en dat geldt ook voor de energieprijzen. Veel prijzen zijn nog steeds hoog waardoor er nog steeds veel inwoners zijn die moeite hebben om rond te komen. Met het project Regelingenwoud maken we gemeentelijke (minima)regelingen eenvoudiger en toegankelijker.