19-07-2023, verslag gemeenteraad 15.00 uur - Raadsvergadering.pdf

GEMEENTERAAD VAN WOENSDAG 19 JULI 2023 15.00 UUR Voorzitter: K. Schuiling (burgemeester) Namens de raad: J. van Hoorn (GroenLinks), F. Folkerts (GroenLinks), E. Hillekens (GroenLinks), J. Jones (GroenLinks), S. Middelhuis (GroenLinks), C. Nieuwenhout (GroenLinks), H. Sietsma (GroenLinks), B. Leemhuis (GroenLinks), T. van de Vendel (GroenLinks), E. van der Weele (PvdA), R. Gierkink (PvdA), I. Huitema (PvdA), R. Pestman (PvdA), R. Tjepkema (PvdA), J. van Veen (PvdA), J. Lo-A-Njoe (D66), M. Martinez Doubiani (D66), A. Poelstra-Bos (D66), I. Venhuizen (D66), W. Pechler (PvdD), J. Bosma (PvdD), B. Hekkema (PvdD), T. van Zoelen (PvdD), A. Sijbolts (Stadspartij 100%), Y. Menger (Stadspartij 100%), H. Moerkerk (Stadspartij 100%), M. Sloot (Stadspartij 100%), D. Brandenbarg (SP), F. Mertens (SP), H. de Waard (SP), J. Huisman (SP), I. Jacobs-Setz (VVD), E. Akkerman (VVD), R. Heiner (VVD), M. Goodijk (Student&Stad), K. de Groot (Student&Stad), D. Swets (Student&Stad), P. Rebergen (ChristenUnie), S. Wennink (ChristenUnie), E. Armut (CDA), J. de Haan (CDA), L. van der Laan (PvhN), E. Bernabela (PvhN), D. Ram (PVV) Namens het college: M. Wijnja (wethouder), C. Bloemhoff (wethouder), K. de Wrede (wethouder), E. Eikenaar (wethouder), I. Jongman (wethouder), P. Broeksma (wethouder), R. van Niejenhuis (wethouder), M. Molema (wethouder) Namens de griffie: J. Spier

Gemeenteraad 1. Opening en mededelingen 00:18:41

Voorzitter: Ik open de vergadering en heet iedereen van harte welkom. Hoewel het veel erger kan, gaat het verloop van deze vergadering een enigszins rommelig karakter krijgen in aanwezigheden en afwezigheden. Zo zal bijvoorbeeld mevrouw Martinez Doubiani in het begin van de vergadering aanwezig zijn. Op enig moment gaat ze weg en niemand weet precies, behalve zijzelf, wanneer. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Rita Pestman die nog niet aanwezig is en later aansluit. Daarvoor geldt hetzelfde. Precies, Maria weet wanneer. Dan is nu nog in ons midden Peter Rebergen, maar hij komt niet meer terug na de eetpauze. Dat gelukkig dan wel, dat hij dat nog even meemaakt. Of ook niet meer? Ook niet meer. 00:19:54

Voorzitter: Helemaal in spanning houdt ons Tom Rustebiel, want hij is zo verstandig geweest om met de boot terug proberen te keren vanuit Ameland. Nu, dan weten we het wel. We groeten hem vanaf deze plaats heel hartelijk om. Tom, je volgt het natuurlijk nauwgezet en we wensen je allemaal sterkte in de vaargeul. Dat alles gezegd zijnde, moeten we ook stilstaan bij een verdrietig moment. Wij hebben te horen gekregen dat Bé Bronsema, oudgemeenteraadslid van onze gemeenteraad eerst voor de ARP en daarna voor het CDA, is overleden. Hij was zeer betrokken bij de publieke zaak en bleef ook zeer actief binnen het CDA. Hij heeft geen algemene ledenvergadering overgeslagen. Hij was eigenlijk ook een klein beetje de burgemeester van het Zilvermeer. Hij hielp altijd de omwonenden in die omgeving en bleef bovendien ook nog eens een keer tot het laatst toe zeer actief, onder andere bij het volleybal. Hij hielp zijn buren altijd bij het grasmaaien. Hij is ons ontvallen. We wensen zijn

1

familie heel veel sterkte. Ik denk dat het goed is dat we even staande het moment aan hem denken. 00:22:08

Voorzitter: Zoals het gaat in het leven, naast de verdrietige momenten zijn er ook weer mooie heugelijke momenten. Zo weten wij allemaal dat Els vandaag jarig is. Van harte gefeliciteerd. 00:22:50

Voorzitter: Wat is er nu leuker dan zo een vergadering over de voorjaarsbrief bij te wonen op je verjaardag? Dat zou iedereen wel willen, maar dat kan niet altijd natuurlijk.

2. Vaststellen agenda 00:22:59

Voorzitter: Dan zijn we bij vaststelling van de agenda. Aan de orde is het voorjaarsdebat. We hebben zojuist in het presidium geprobeerd de richtlijnen te formuleren hoe we dat gaan doen. Ik neem u daar even in mee. Het accent ligt helemaal op de voorjaarsbrief van het college. Per fractie is twaalf minuten beschikbaar voor de eerste ronde. We gaan op grootte van de fractie de woordvoering doen. Wat u zich even moet realiseren, is dat interrupties van uw spreektijd afgaan. Dat betekent dus dat als u heel veel interrupties wilt plegen - daar kan een goede reden voor zijn - dat u dan zelf geen inbreng meer heeft. Ik wilde het niet, maar er is door de fractievoorzitters gevraagd of ik ook een beetje streng wil zijn in het hanteren van die termijnen. Oké, dan doen we dat. Ik word dus een beetje korzelig als u hele lange inleidingen op uw interruptie gaat doen, maar dat is voor het goede doel. We gaan zes fracties horen, daarna hebben we een koffiepauze zo rond half vijf en dan de andere zes fracties. Dan hebben we dinerpauze en daarna komt het college aan het woord. Zo doen? Ja, dan doen we het zo.

2

3. Voorjaarsdebat 2023: Begrotingswijzigingen eerste kwartaal 2023 VGR I Voorgestelde buisluiten n.a.v. meicirculaire 2023 Financieel meerjarenbeeld 2024-2027 en voorjaarsbrief 2023 -

M01: Structurele middelen voor fietsvlonders (I want to park my bicycle)

-

M02: Financiering Nachtraad (“En ook al is m’n geld op, dit is m’n nacht”)

-

M03: Groninger Nachtvisie “Vannacht kom ik niet thuis”

-

M04: Indicatoren jongerenhuisvesting (“Als je wist dan je weet”)

-

M06: Vaaileg veugeln veur elkenain

-

M07: Indicatoren veiligheid (“Zeg me dat het veilig is”)

-

M08: Pilot Utrecht minimumloon (’14 euro per uur het minimum voor gemeentelijke opdrachten’)

-

M09: Stop overlast verkeershufters

-

M10: Benchmark Onderzoek omvang ambtelijke organisatie

-

M11: Compensatie middeninkomens

-

M12: Waardering aandelen Enexis

-

M13: Verlicht de last 2.0

-

M14: “Een inclusief uniform”

-

M15: Voortzetten Shelter City

-

M16: “Onderwijssegregatie in kaart”

-

M17: “Bangaranties voor de energietransitie”

-

M18: ‘Van Dakloos Naar Eigen Huis’

-

M19: ‘Extra bestrijding van witwassen’

-

M20: Laat inwoners meehelpen met realiseren van zon op dak

-

M21: Maatschappelijke revolutie

-

M22: Stop de plannen en uitvoering rondom reclamebelasting

-

M23: Van parkeerplaats naar zonnevlakte

-

M24: Busplatformen Zuiderdiep

-

M25: Bouwen, bouwen, bouwen

-

M26: Eerlijke bijdrage aan gebiedsontwikkelingen

-

M27: Beëindiging stedenband met Moermansk

-

M28: Verlaag de kosten voor bewonersvergunningen

-

M29: Voorkom wachtlijsten en bouw een blaashal

-

M30: Pas voorrangsregels toe op Corpus den Hoorn

-

M31: Wijnloop

- M32: CO2 neutrale onderwijshuisvesting Voorzitter: Dan geef ik het woord aan GroenLinks. 00:24:56

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dank u wel, Voorzitter. Allereerst natuurlijk ook mijn 3

felicitaties voor mijn allernieuwste roodgroene collega. Helaas is de memo dat wij niet aan bloemen doen nog niet binnengekomen, maar die volgt zeer binnenkort. 00:25:10

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, corona, oorlog, inflatie, gasprijzen, klimaatcrisis, biodiversiteitscrisis, huizencrisis; crisis na crisis. Stuk voor stuk ellende waar Groningers mee geconfronteerd worden. De aarde staat in de fik en boodschappen doen en die kunnen betalen is lang niet voor iedereen meer vanzelfsprekend. Het is aan ons om hier iets aan te doen. We moeten de rekening eerlijk delen en hen die onze hulp nodig hebben het hardst helpen. Opkomen voor biodiversiteit en klimaatverandering tegengaan. Het vraagt om links en groen. Voorzitter, dit is geen tegenstelling; het is met elkaar verbonden. We moeten linkse politiek voeren om ervoor te zorgen dat iedereen aan groene politiek mee kan doen. Het moet en het kan allebei. 00:26:01

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, als eerste en als allerbelangrijkste moeten we zorgen voor iedereen en dan iedereen in de meest ruime zin van het woord: mens, dier en natuur in huidige en toekomstige generaties. Dat betekent dat we armoede tegengaan, dat we inzetten op armoedeverlichting, zoals we ook deden met ons gezamenlijk noodpakket van veertien miljoen. Echter, het betekent ook dat we moeten inzetten op structurele oplossingen om armoede te bestrijden, zoals bijvoorbeeld de pilot in de noordelijke wijken. Ja, voorzitter, we kunnen armoede niet alleen oplossen zonder het Rijk, maar dat ontslaat ons niet van de verantwoordelijkheid om dit wel te proberen binnen de mogelijkheden en de grenzen die we hebben. Ook binnen de grenzen van de wet en Voorzitter, soms ook net daarbuiten. Alleen zo kunnen we de kloof verkleinen. 00:26:47

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dit betekent ook dat iedereen ertoe doet, zoals die is zonder voorwaarden; vrij, veilig en gelijkwaardig. Laten we eerlijk zijn, dat levert ook ongemakkelijke vragen op aan onszelf. Aan ons als mens, maar ook aan ons als organisatie. Afgelopen week was het Non-Binary Awareness Week, een week om je te realiseren dat de wereld zich niet beperkt tot man/vrouw. Non-binary gaat tenslotte over Groningen en het gaat over Groningers. In het klein gaat het soms zelfs om dat iedereen zich welkom voelt op onze wc's. Ik zeg misschien klein, maar dat is het niet. Overal welkom zijn zoals je bent, is groots. Voorzitter, het gaat over onze eigen medewerkers. Ook als gemeentelijke organisatie moeten en kunnen we beter. Wat GroenLinks betreft betekent dit ook dat iedereen bij de gemeente moet kunnen werken, ook als ze een hijab dragen en boa willen worden. Neutraliteit is namelijk een vaardigheid, iets waar je aan kan werken. Dit vergt training en begeleiding vanuit de werkgever en niet regels die mensen uitsluiten. Samen met de Partij voor de Dieren zullen wij vandaag dan ook een motie indienen om dit mogelijk te maken. Voorzitter, het kan uitsluitend voor iedereen als het door iedereen is. Participatie vooraf met invloed. We hebben de middelen in huis, kijk naar het Gronings Model.

Bij de wijkbegroting in Hoogkerk zat de zaal vol en praten mensen in gezamenlijkheid over hoe zij hun dorp in de toekomst zagen, wat zij belangrijk vinden, maar ook in Haren, Lewenborg of via de Stem van Groningen. We zetten dit soort voorbeelden graag voort. We hebben de middelen en we hebben de handvatten. We moeten deze alleen wel inzetten. Voorzitter, in Groningen hebben we allemaal het recht om fijn te wonen op een plek waar we ons thuis voelen. Dat 4

betekent dat we nieuwe huizen moeten bouwen, maar ook bestaande huizen moeten verbeteren. 00:28:47

Voorzitter: PVV. 00:28:47

De heer Ram (PVV): Dank u wel, Voorzitter. GroenLinks begint in de motie over het inclusieve uniform. Daarover willen wij als PVV een vraag stellen aan GroenLinks. In onze optiek moet een uniform neutraal zijn in de traditie van onze verlichting, de seculiere rechtsstaat, maar ook omdat politiek ideologische uitingen - wat een hijab of een hoofddoek ook is - geen plek horen te hebben in een uniform. Hoe kijkt GroenLinks naar een politieke uiting bij een uniform? 00:29:31

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, in het kort. Het zal u niet verbazen, daar kijkt groen GroenLinks anders tegenaan. Allereerst een uiting vanuit persoonlijke leefomstandigheden over wie jij bent als identiteit, is niet een politieke overtuiging. Dat gezegd hebbende, uniformiteit en neutraliteit is niet hetzelfde. Ik ben het met de PVV eens dat mensen, die een bepaald geweldsmonopolie hebben of gezaghebbend zijn, neutraal moeten zijn. Het is echter niet hetzelfde als niet een hijab kunnen dragen. Voorzitter, ik hervat mijn woordvoering. 00:30:02

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Ik hervat toch mijn woordvoering. Voorzitter, we moeten ook kijken hoe we aan de slag gaan met de bestaande woningen. We moeten zorgen voor Suikerzijde in 2024, want dit wordt namelijk een fijne plek met veel verschillende woningen, veel groen en waar ook ruimte wordt gemaakt voor alternatieve woonvormen. Echter, de woningmarkt is grillig; prijzen stijgen en dalen naar het lijkt willekeurig en ontwikkelaars zijn dan eens gretig en dan weer eens terughoudend. De rente stijgt, onze grondexploitatie staan onder druk en een betrouwbare uitkomst berekenen is bijna onmogelijk. Het is juist daarom dat de gemeente nog meer de regie moet pakken, zodat we met recht kunnen spreken over volkshuisvesting en niet een woningmarkt voor de happy few. Dat geeft namelijk garanties voor een inclusieve gemeente met voldoende voorzieningen, duurzame woningen en een toename van de biodiversiteit. Het is echter meer dan nieuwe woningen bouwen. Het is ook samen met de woningcoöperaties verduurzamen van de woningen die er nu al staan, want dat is niet alleen goed voor het klimaat, dat is ook goed voor onze inwoners en hun portemonnee. 00:31:15

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, voor iedereen, voor huidige en toekomstige generaties. Het is nu of nooit. Ja, dat klinkt misschien dramatisch en an sich ben ik daar als persoon ook niet vies van. Laten we eerlijk zijn, het is ook dramatisch, maar het is niet te laat. We kunnen het tij nog keren. Groningen loopt voorop om klimaatverandering tegen te gaan, de biodiversiteit te herstellen en de leefomgeving van Groningers te vergroenen. Dat moet en dat kan. Het vraagt om stevige, groene politiek. We moeten volle bak inzetten op een CO2-neutraal Groningen in 2035. We blijven vooroplopen in de energietransitie en terwijl de gemeente onverminderd doorgaat met het energieprogramma dienen wij samen 5

met de VVD een motie in om de geschiktheid van kleine parkeerterreinen voor zonnecarports te onderzoeken. Zo stimuleren we namelijk niet alleen meervoudig ruimtegebruik, maar wekken we ook meer hernieuwbare energie op. Ook dienen we samen met de Partij voor de Dieren, Partij voor de Arbeid, D66 en Partij voor het Noorden een motie in om onderzoek te doen naar een pilot om flexibel schoolgebouwen te gaan ontwikkelen. Door circulair, natuurinclusief en met hoge afschrijvingstermijn en kwaliteit te bouwen, doen we niet alleen de beste voor Groningen, maar we maken het ook goedkoper. 00:32:41

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dat gezegd hebbende, heb ik ook slecht nieuws. Ons voedselsysteem is onhoudbaar, het vervuilt onze leefomgeving en miljoenen dieren lijden elke dag. Het goede nieuws daarentegen is dat we door dierlijke eiwitten te vervangen door plantaardige eiwitten biodiversiteit kunnen beschermen, klimaatverandering tegen kunnen gaan en minder stikstof produceren. Ik ben trots dat wij hier in Groningen onze nek uitsteken met een wethouder Eiwittransitie en beleid maken om één van de belangrijkste opgaven van onze tijd aan te pakken. Als stedelijke regio met een agrarisch achterland en met alle kennis in huis kunnen wij als gemeente koploper zijn in het faciliteren en het aanjagen van een ander voedselsysteem. 00:33:29

Voorzitter: D66. 00:33:29

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. Ik hoor dat GroenLinks blij is met de wethouder Eiwittransitie of het thema eiwittransitie los van de persoon. Kan GroenLinks mij drie dingen noemen die aan het eind van deze periode op dat gebied gerealiseerd zijn, want dan kunnen we daarnaar uitkijken? 00:33:48

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, daar kan D66 naar uitkijken. Laten we daarmee beginnen, juist omdat het zo een belangrijke uitdaging is voor onze gemeente. Ook even corrigerend, ik ben inderdaad blij met het beleid, maar ook blij met de wethouder Eiwittransitie, dus dat durf ik wel aan. Kan ik u drie voorbeelden noemen die we gerealiseerd hebben aan het einde van deze periode? Nee, ik wil me ook niet beperken tot drie. Ik wil me niet beperken tot één. Waar ik vind dat wij voor moeten gaan, is dat we een eerlijk voedselsysteem hebben. Dat vergt tijd en dat vergt beleid. Dat moeten we ook in zorgvuldigheid doen en niet door middel van - met alle respect - goedkope retoriek van noem drie dingen, twee dingen of één ding. We moeten de uitdaging serieus nemen en daar serieus beleid voor ontwikkelen. 00:34:27

Voorzitter: Gaat uw gang. 00:34:29

De heer Lo-A-Njoe (D66): De kern van de vraag zit niet in of ik de eiwittransitie wel of niet te ondersteun. Ik denk dat dit wel helder is, maar het gaat erom wat de rol van de gemeente is en of de gemeente daar veel in kan. Bij het rekeningdebat kwam ook al naar voren dat er ook vanuit de markt al heel veel op dit gebied gebeurt en volgens mij heeft de Rijksoverheid 6

hier een belangrijke rol in. De vraag is dan toch en misschien maar één in plaats van drie, wat denkt u dat er straks bereikt is op dit gebied door de gemeente? 00:34:59

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, dan is het toch terugwerkend van drie naar één. Dat is prima. Wat is er dan bereikt? We gaan er in ieder geval voor zorgen dat we zelf als gemeente het goede voorbeeld geven. Wij eten tijdens onze eigen evenementen zoveel mogelijk plantaardig. Juist met de rol, die u benoemd voor de Rijksoverheid en het bedrijfsleven, zoeken wij ook actief de samenwerking. Nee, het is niet alleen aan de lokale overheid, maar het is wel een uitdaging die we alleen in gezamenlijkheid het hoofd kunnen bieden. Ik zal u nog een concreet voorbeeld geven van wat we vanavond gaan bereiken. Om bij de kracht van de eiwittransitie toch even stil te staan, wil ik namens GroenLinks jullie allen vanavond omstreeks half negen trakteren op vegan bitterballen. 00:35:41

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter... 00:35:42

Voorzitter: Mevrouw Martinez Doubiani begint nu te aarzelen of ze wel werkelijk weg wil. Ik kijk even naar de VVD. Die heeft geen interruptie meer. De Stadspartij heeft geen interruptie. Gaat uw gang. 00:35:56

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dank u wel. Dit college, deze coalitie, heeft grootste plannen en dat moet ook. De tijd voor groen, sociaal en eerlijk investeren is nu. Alleen eerlijk financieren, vraagt ook om een eerlijke financiering van het Rijk. Ja, ook vandaag ga ik kijken naar Den Haag, want de financiering is niet eerlijk. We voeren taken uit waar we simpelweg niet genoeg geld voor krijgen. Als je iets niet kan, moet je het niet doen. De gemeente kan het zich niet veroorloven om dit rijksprobleem op te lossen. Voorzitter, als u me toestaat rond ik deze zin af. Het is een zwaar middel, maar wat GroenLinks betreft, kunnen wij dan ook niet van het college vragen om met een sluitend meerjarenbeeld te komen. 00:36:42

Voorzitter: CDA. 00:36:42

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, ik vind het toch wel weer een beetje teleurstellend van GroenLinks met meteen weer dat vingertje richting Den Haag. Ik had natuurlijk niet anders verwacht, maar ik ben vooral benieuwd: wat is GroenLinks zelf van plan om niet meer te gaan doen. Wil ze de meest klimaatvriendelijke en eiwitvriendelijke gemeente van heel Nederland worden? 00:36:59

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, het antwoord is ja. Dat willen we en dat moet ook. Wat zijn we van plan om niet te doen? Niets, want de ambities vragen om stevig ingrijpen, dat is noodzakelijk. De problemen oplossen is niet aan ons, maar aan het Rijk. Voorzitter, het is een zwaar middel, maar wat GroenLinks betreft er zelfs naar kijken of we sommige van deze taken niet terug kunnen leggen bij het Rijk, omdat we het niet uit kunnen voeren als er geen eerlijke financiering tegenover staat. 7

00:37:27

Voorzitter: Student en Stad heeft nog een vraag. 00:37:31

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Dank je wel, Voorzitter. GroenLinks zegt: "We gaan alles doen wat we moeten doen". Dat is heel leuk, maar het college vraagt ons duidelijk om een prioritering, want we kunnen niet alles doen wat we willen doen en al helemaal niet tegelijk. Welke prioritering zou GroenLinks dan concreet willen aanhouden? 00:37:46

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, ik bedoel het niet flauw, maar dan zou ik aanraden aan mevrouw Goodijk om de woordvoering, waar ik toch al zeker tien minuten mee bezig ben, terug te kijken. Volgens mij ben ik stapsgewijs door de prioriteiten van GroenLinks heen gegaan. Voorzitter, tot slot... 00:37:59

Voorzitter: Nog één kort vraagje. 00:38:03

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Er is inderdaad duidelijk geworden wat bovenaan de prioriteitenlijst staat, maar niet wat onderaan staat. 00:38:09

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, dat wat bovenaan staat, staat per definitie niet onderaan en wat ik dus niet bovenaan genoemd heb, staat daar onder. Voorzitter, tot slot, we staan voor grote uitdagingen en dit vraagt om een stevige regie en om investeringen die al onze inwoners direct ten goede komen. Dat kan. Deze coalitie, dit college, laat dat zien. Het kan links en het kan groen. In Groningen laten we zien dat het kan. Dank u wel, Voorzitter. 00:38:39

Voorzitter: Twee vragen. U krijgt eerst nog een vraag van VVD. 00:38:45

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Nee, Voorzitter, ik zou graag een ordevoorstel willen doen. Volgens mij hebben we afgesproken dat we niet constant instemmend gaan klappen. Ik merk dat dit al vijf keer gebeurt, dus zullen we met elkaar afspreken dat we dit niet meer doen? 00:38:56

Voorzitter: Dank u zeer, dat gaan we zo merken. U krijgt geen applaus trouwens, dus het zou kunnen zijn dat men instemt. 00:39:05

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Wie zwijgt, stemt toe ga ik dan maar vanuit. Dank u, Voorzitter. 00:39:08

Voorzitter: Prima, want anders wordt het een beetje flauw. Ik kijk nog even naar de PVV. U heeft nog een vraag aan meneer Van Hoorn. 00:39:15

De heer Ram (PVV): Ja, toch nog een vraag aan GroenLinks. GroenLinks maakt zich er wel 8

makkelijk vanaf. Er is een aantal strategische investeringsprojecten - om maar even een duidelijke keuze te maken wat u dan belangrijker vindt, want ik neem aan dat GroenLinks daar ook een mening over heeft - bijvoorbeeld de keuze tussen een nieuw muziekcentrum en het investeren in Martini Plaza. Wat geeft u de hoogste prioriteit? 00:39:37

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, in het kader van mijn tijd: dat is een keuze die niet voorligt, dus ik hoef op dit moment niet te kiezen. Het gaat erom hoe we deze noodzakelijke investeringen gaan doen en het is niet kiezen, want dat is een valse tegenstelling. Dank u wel, Voorzitter. 00:39:54

Voorzitter: Leidt dat tot een vervolgvraag? 00:39:57

De heer Ram (PVV): Voorzitter, ik vind het wel heel erg makkelijk, want als ik die investeringsprojecten zie, dan is het bijna anderhalf miljard aan investeringen. We lopen tegen een tekort aan en GroenLinks zegt: "We verhogen de belastingen maar en we maken nu nog geen keuzen". Daar heeft de GroenLinks toch wel een gedachte over. 00:40:17

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, dat is niet wat GroenLinks net gezegd heeft en ik kan me niet voorstellen dat de heer Ram dat gehoord heeft. Natuurlijk hebben wij daar gedachten over. Ik heb net uiteengezet, wat de prioritering is wat GroenLinks betreft. Alleen, dat neemt niet weg dat de vraag nu is: hoe gaan we deze noodzakelijke investeringen doen en dat het niet een kwestie is van platslaan en dit wel of dit niet. Nee, het is simpel, Voorzitter, ik ga niet kiezen. 00:40:41

Voorzitter: Dat leidt tot een vraag van de Stadspartij. 00:40:44

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, mijn fractie is wel benieuwd waarom de heer Van Hoorn namens de fractie van GroenLinks om de hete brij heen draait. Dit is een opmaat naar het begrotingsdebat. Het is leuk dat u prioriteiten stelt, het zijn niet onze prioriteiten, maar de vraag van de heer Ram is wat ons betreft wel te rechtvaardigen. We staan voor een hele grote opgave met 28 investeringsprojecten. Hoe gaat u dat betalen? 00:41:09

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, ik kan in herhaling vallen. Als de Stadspartij een andere prioritering heeft, zou ik vooral aanraden daar uw eigen termijn voor te gebruiken. Dit is de visie van GroenLinks en ik geloof dat dit kan. Ik ga geen antwoord geven op een vraag die niet voorligt. 00:41:26

Voorzitter: Dat is helder. Dank u zeer. U heeft zich keurig aan de tijd gehouden, u heeft zelfs nog twee seconden over. Als iemand zich afvraagt hoe het kan dat de temperatuur oploopt, dan heeft dat niets te maken met de bijdrage van GroenLinks, maar met het feit dat de klimaatinstallatie het niet helemaal doet zoals die het zou moeten doen. We proberen alle 9

deuren en ramen open te houden. Het ligt niet aan u, als u denkt, ik krijg het warm. Het is een objectief feit. Gaat uw gang. 00:42:07

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dank u wel, Voorzitter. We hebben net gehoord dat het grootste punt tussen GroenLinks en de PvdA in de toekomst een memo over de bloemen wordt, maar gelukkig gaan we het vandaag over andere dingen hebben. Voorzitter, een aantal jaren geleden heeft één van mijn voorgangers een heel mooi verhaal gehouden over de kansen van Emma als ze hier in Groningen geboren wordt. Dat het uitmaakt of ze in noord of zuid geboren wordt, waar ze naar school gaat, waar ze opgroeit en dat de omgeving waar ze opgroeit uitmaakt welke zorg en ondersteuning ze krijgt en zelfs hoe oud ze wordt. Nu er landelijk hopelijk een eind komt aan het neoliberale tijdperk, hoop ik op nieuwe kansen, op een links progressief en vooral sociaaldemocratisch kabinet, zodat Emma, maar ook Achmed meer kansen hebben op werk van waarde, goed onderwijs en de zorg en ontwikkelingsmogelijkheden die zij verdienen. 00:42:55

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Je feitelijke kansen zijn niet alles bepalend. In de afgelopen jaren is de ongelijkheid tussen mensen alleen maar groter geworden. Er zijn keuzen gemaakt, beredeneerd vanuit het individu en niet vanuit samen leven en samen delen. Hoe je naar de wereld kijkt, bepaalt je keuzen en keuzen rondom wonen. Er wordt hard gebouwd en dat is ook nodig, maar we zien dat de woningmarkt ontzettend krap is en dat het te lang duurt om een sociale huur of andere betaalbare woning te vinden. Dat betekent bouwen en investeren, ook als het tegenzit. Zeker broodnodige sociale huur- en koopwoningen en andere betaalbare woningen waar nu te weinig van zijn. Goed en fijn wonen is echter alleen niet voor iedereen vanzelfsprekend. In onze gemeenten zijn nog te veel mensen dakloos of thuisloos, ook jongeren. Na de zomer zal de Partij van de Arbeid met een plan komen hiervoor. Daarnaast zijn gebiedsontwikkelingen broodnodig, maar ze zijn ook kostbaar. Daarom dienen wij een motie in om de mogelijkheden van het invoeren van baatbelasting te onderzoeken om zodoende een eerlijke bijdrage te vragen van investeerders en ontwikkelaars. Zoals we zeiden, samen delen. Keuzen rondom de sociale basis... 00:44:06

Voorzitter: Stadspartij. 00:44:06

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, over die bijdragen die de Partij van de Arbeid wil gaan vragen. Projectontwikkelaars betalen al drie bijdragen. Betekent dit dat daar nog extra bijdragen bovenop komen? In hoeverre stimuleert dit investeerders nog om te gaan bouwen? 00:44:28

Mevrouw Van der Weele (PvdA): De motie vraag volgens mij precies om dat te onderzoeken, dus wij wachten het antwoord af. 00:44:32

Voorzitter: D66.

10

00:44:37

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. Is mevrouw Van der Weele het met ons eens dat als je meer lasten bij ontwikkelaars legt, dat zij dat doorbelasten aan degene die deze woningen gaan huren of kopen en dat we het daarmee moeilijker maken voor mensen om een woning te vinden? 00:44:55

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dat is niet onze intentie. Onze intentie is dat degene die het meest heeft ook het meest bijdraagt. Wij gaan ervan uit, maar daar is ook het onderzoek voor, dat we gaan kijken of het geld eerlijk verdeeld wordt. 00:45:12

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dat is precies het punt. Wie het meest heeft, kan dan die woning krijgen die zo duur is, want de woning is duurder geworden doordat die ontwikkelaar zwaarder belast wordt. Op deze manier creëren we de tweedeling die we juist proberen tegen te gaan. 00:45:27

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dat is uw logica. Mijn logica stopte bij de investering van de investeerders zelf. Zal ik verder gaan, Voorzitter? 00:45:35

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Keuzen rondom de sociale basis. We zetten in Groningen goede stappen om een stevige sociale basis neer te zetten. Waar wijkvernieuwing geen doel op zich is, maar een middel. Waar je een verbonden plek creëert, waarin kansenongelijkheid verkleind wordt. Waar sociale cohesie wordt gestimuleerd en waar het beste onderwijs zorgt voor de mogelijkheid om je te ontwikkelen als kind en waar laagdrempelig een vangnet is als het misgaat. We hebben mooie voorbeelden in Groningen. Wij zijn laatst bij het Wijkbedrijf Selwerd geweest en dat is echt een goed voorbeeld. We zien graag dat zulke wijkbedrijven de komende jaren ook in andere wijkvernieuwingswijken een centrale plek krijgen. We willen met volkstuinen inzetten op verbinding en banen in de wijk, daarom komen we na de zomer met een voorstel. De ondersteuning van goede buurt-, dorps- en wijkcentra vormen een enorm belangrijke basis voor de verbinding die wij nu zo hard nodig hebben. 00:46:28

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Het recent aangelegde dorpsommetje in Thesinge en de grote stoet inwoners die deze feestelijk opende laat ook zien hoe prachtig dit dorpsgevoel kan zijn. Helaas zien we ook hoe onze noordelijke dorpen gebukt gaan onder het juk van de schadeafhandeling en de versterkingsopgave. De gaskraan mag dan in oktober dichtgaan, maar van een 'nij begun' is voor hen nog geen sprake. 00:46:51

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Sport en bewegen zijn verbonden met gezond samenleven. Goede sportvoorzieningen, bereikbaar voor jong en oud, is echt een must. Soms is sporten niet toegankelijk. Afgelopen zaterdag was ik bij Kids United, een voetbalclub die opgericht is door ouders wiens kinderen niet in een normale voetbalclub mee kunnen doen en daar wordt de mogelijkheid geboden om dat wel te doen. Een initiatief van ouders waar het niet alleen over sporten meedoen gaat, maar ook over gezamenlijke steun en ondersteuning van 11

elkaar voor ouders en kinderen. Dat zijn initiatieven, waar wij het college vragen zich hard voor te maken in de richting van de begroting. We kiezen voor meer. Ik wacht even... 00:47:38

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, voordat mevrouw Van der Weele verder gaat, want dan komen we waarschijnlijk bij het stukje waar wij het minder mee eens zijn. U heeft een opsomming gedaan, waarvan ik volgens mij namens mijn fractie wel kan zeggen dat wij daar in de basis achter staan. Alleen, volgens mij spreekt u ook een ambitie uit waarbij u aangeeft dat het misschien wel een stukje meer kan. Is de Partij van de Arbeid dan ook bereid om daar meer geld voor vrij te maken? Wij zien nu niet dat het college plannen heeft om meer te gaan investeren in deze belangrijke voorzieningen. 00:48:09

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Wij willen inderdaad meer. Daar ga ik straks iets over vertellen, namelijk meer preventie. We zien daar vooral een belangrijke kanteling. Het kost niet altijd meer geld. Het is misschien een andere manier van kijken, dus daar gaan wij vooral voor. 00:48:25

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dan ga ik verder met inderdaad het kiezen voor meer preventie. Ik kijk even naar de tijd ondertussen. Wij willen graag de programma's, zoals Kansrijke Start van de GGD en Positief Opgroeien, in de kanteling naar meer preventief werken uitbreiden in plaats van het risico lopen op deze tekorten. De eerste 1.000 dagen van een kind-zijn cruciaal. Emma en Achmed verdienen een goede start in onze gemeente. Daar hoort ook een gezond binnenklimaat voor scholen bij en duurzame en energiezuinige gebouwen. Daarom dienen we samen met GroenLinks de motie in voor duurzame schoolgebouwen. Hoe je naar de wereld kijkt, bepaalt je keuze. De PvdA kiest ervoor om te investeren in een duurzame toekomst voor mens en dier, door te kiezen voor een eerlijke energietransitie, waarin iedereen mee kan doen en die duurzame toekomst niet alleen voor de elite is weggelegd. 00:49:17

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dat geldt ook voor ondernemers. Laatst sprak een ondernemer hier in het stadhuis over een kraan op diesel die hij nu heeft. Hij wil graag naar een duurzame variant. Hij wil wel investeren in zo een kraan, maar hoe zit het met het tempo van de laadpalen, gemeente? Wij kunnen het niet alleen als gemeente, maar deze ondernemers kunnen het ook niet alleen. Daarom vragen we het college samen met deze ondernemers in onze gemeente te kijken hoe zij samen en vooral in samenhang deze sector kunnen verduurzamen. 00:49:46

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Keuzen voor het versterken van de positie van mensen in armoede. Met de nieuwe agenda voor het armoedebeleid zetten wij mooie stappen. We gaan in Groningen kijken vanuit de wensen en behoeften van onze inwoners in armoede. We gaan niet over hen beslissen, maar we laten hun vooral aan het woord. We gaan eindelijk inzien dat de schuldvraag voor mensen in armoede niet bij henzelf ligt, maar bij ons economische systeem, waar je met een inkomen als schoonmaker geen goede huurwoning meer kan krijgen. We gaan in Groningen inzetten op het duurzaam aanpakken van armoede. 12

We dienen daarom heel graag met de ChristenUnie een motie in om te onderzoeken of wij in gemeentelijke opdrachten het minimumloon kunnen verhogen naar veertien euro. 00:50:31

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Keuze voor vooruitgang. Groningen is en blijft het economisch hart van Noord-Nederland. Wij willen groei en kansen op ontwikkelingen en meedoen voor iedere inwoner van onze gemeente. De basisbaan - u heeft alle de filmpjes gezien - is daar een prachtig voorbeeld van. Ook in het coalitieakkoord van onze provincie staat de basisbaan hoog aangeschreven en we vragen het college om dit dan ook op de agenda te zetten van de arbeidsmarktregio. Hoe gaan we dit doen en wat betekent dit voor verdere uitbreiding van basisbanen ook in onze gemeente? 00:51:03

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Een risico voor de voortgang bij de energietransitie is het hebben van te weinig technisch geschoold personeel. Daarom komen wij met een motie waarin we het college oproepen om met ondernemers baangaranties te geven aan jongeren die deze richtingen gaan kiezen. We zien dat de keuze voor investeren loont. Twee jaar geleden heeft het college flink geïnvesteerd in een nieuw gebouw voor het sociaal ontwikkelbedrijf Iederz en dit gebouw wordt in september feestelijk geopend. Mensen kunnen zich daar nu dag in dag uit ontwikkelen en een plek hebben om beschut te werken en weer mee te doen. Voorzitter, daar gaat het om. Echter, het allerbelangrijkste, Voorzitter, is toch de keuze voor elkaar. De wereld om ons heen verhardt zich. In moeilijke tijden waarin we elkaar zo hard nodig hebben, zien we soms enkel meer verwijdering. In plaats van naast elkaar te gaan staan, zien we onszelf soms rechtlijnig tegenover elkaar. Als PvdA zullen we ons de komende tijd blijven hardmaken voor zichtbaarheid en acceptatie van bijvoorbeeld de regenbooggroepen. Zo loopt onze fractie trots mee met de Groningse pride op negentien augustus. 00:52:16

Mevrouw Van der Weele (PvdA): De PvdA maakt zich sterk voor erkenning van slachtoffers van oorlogen, voor mensen die niet mee kunnen komen en we zullen ons blijven verzetten tegen mensen die enkel voor uitsluiting en eigen belang gaan. Tegen verdachtmakingen naar asielzoekers en vluchtelingen en tegen het verantwoordelijk maken van slachtoffers. Juist in die verharding zien we ook zulke mooie initiatieven in onze gemeente. De Harenaars die zich bekommeren om de Oekraïners in het Nescio Hotel, Oosterpoorters die elkaar helpen met het verduurzamen van huizen, de zelfoogsttuin in Ten Boer en de schatten van het Overweeghuis. Saamhorigheid en versterking, daar zetten we ons de komende tijd graag voor in met onze inwoners en dit college, want samen maken we Groningen. Hoe je naar de wereld kijkt... 00:53:04

Voorzitter: VVD. 00:53:06

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Voorzitter, ik heb zomaar het idee dat mevrouw Van der Weele bijna aan het eind van haar betoog is. Mocht ze dat in de komende tien seconden gaan doen, dan kan ze misschien deze vraag meenemen. Ik mis in uw woordvoering één en ander over de financiën. In de voorjaarsbrief wordt heel duidelijk gezegd dat er focus, prioritering 13

en fasering moet worden aangebracht in onze plannen. Er wordt aan ons gevraagd, hoe daartegen aangekeken wordt en welke accenten wij zouden willen leggen. Ik zou graag willen weten welke accenten de Partij van de Arbeid wil leggen en waar de prioritering qua uitgaven voor de Partij van de Arbeid ligt. 00:53:46

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Helder, ik maak even het stuk af en dan neem ik het antwoord op uw vraag mee. Waarschijnlijk heb ik het dan ook al gegeven. 00:53:53

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Hoe je naar de wereld kijkt, bepaalt je keuzen. De PvdA kiest voor blijven investeren in kansen, ontwikkelingen en een stevige sociale basis. Dat is een flinke opgave voor een gemeente in een tijd waar het Rijk het op een aantal cruciale agenda's laat afweten. De keuze van het college om voor te sorteren op moeilijke financiële tijden en geld te reserveren vinden wij een verstandige. Het kan wat ons betreft alleen hand in hand gaan met investeren in wonen, onderwijs, wijkvernieuwing en de sociale basis op het gebied van werk, participatie en zorg. Samen investeren. Samen met al die clubs, organisaties, ondernemers en stichtingen die zich elke dag zo hard voor Groningen inzetten. Daarom roepen we tenslotte het college op om een brede maatschappelijke coalitie op te zetten om dit samen te blijven doen, samen voor eerlijke kansen. Daarmee heb ik volgens mij de afgelopen tien minuten onze prioritering heel helder gegeven en ook het college meegegeven wat wij vinden van de financiële keuzen. Ik geloof dat ik nog een vraag heb. 00:54:57

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): U geeft aan wat u belangrijk vindt en als ik dan constateer dat u alles wat u niet gezegd heeft niet belangrijk vindt, dan constateer ik dat wat u betreft alle investeringen in infrastructuur en dat soort dingen niet door hoeven te gaan. 00:55:10

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dat is uw conclusie. Ik heb hier aangegeven wat wij het allerbelangrijkste vinden en dat betekent niet dat ik wat ik niet gezegd heb, niet belangrijk vindt. 00:55:20

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Dan kiest u ervoor om dezelfde strategie te doen als GroenLinks. Dat kan misschien in jullie nieuwe coalitie. Dan geeft u alleen maar aan wat belangrijk is en weigert u te zeggen wat niet belangrijk is. Dan constateer ik hier nu dat u geen keuze maakt en dat u niet zegt: we moeten misschien wel een pas op de plaats maken. Is dat correct? 00:55:39

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Ik vind het een heel bijzonder frame. Aan ons wordt gevraagd in het voorjaarsdebat heel duidelijk aan te geven waar voor ons de belangrijkste punten liggen en waar voor ons de belangrijkste ambities liggen. Die komen heel goed overeen met het coalitieakkoord en dat zijn de ambities waar we voor gaan. Dat we met elkaar moeten kijken naar het budget wat we hebben, welke keuzen je uiteindelijk concreet maakt of dat je temporiseert, dat is een tweede en dat ligt voor bij het begrotingsdebat.

14

00:56:05

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Voorzitter, ik wil mijn woordvoering met de laatste zinnen afmaken. Hoe je naar de wereld kijkt, bepaalt je keuzen en dat zijn wat ons betreft de fundamentele keuzen voor mensen die dit het hardst nodig hebben, voor betere kansen voor Emma en Achmed. Dank u wel. 00:56:21

Voorzitter: Dank u zeer. Dan kom ik bij D66. 00:56:23

De heer Lo-A-Njoe (D66): Voorzitter, een gemeente waarin iedereen veilig en vrij is en zichtbaar zichzelf kan zijn. Bovenal een gemeente van eerlijke kansen. Kansen om je eigen potentieel te ontwikkelen via onderwijs, sport, kunst en cultuur. Ik heb in mijn jeugd die kansen gekregen en benut. Dat heeft mij veel gebracht en uiteindelijk onder andere ook naar deze raadszaal. Mijn jeugd speelde zich grotendeels af in - wat we nu gek genoeg noemen - de noordelijke wijken in een context waarin de maand regelmatig wat langer was dan het huishoudboekje. Via onderwijs en sport was het mogelijk om te stapelen, om kansen te verzilveren en zo kreeg ik de kans om mijn vleugels uit te slaan naar nieuwe bestemmingen. Ik twijfel echter, als ik nu zou opgroeien in die wijken en nu naar die scholen zou gaan, of ik dan diezelfde kansen ook had gehad. Er is namelijk heel veel veranderd en daar zal mijn woordvoering dan ook over gaan. 00:57:58

De heer Lo-A-Njoe (D66): Gisteravond vond ik hier een zeer goed bezochte openbare sessie plaats over het slavernijmonument. Peggy Wijntuin voerde in opdracht van de gemeente de afgelopen periode tientallen gesprekken met inwoners die elk op hun eigen manier met het onderwerp verbonden zijn. Veel van de mensen - en dat gaat niet om enkele, maar tientallen - die zij sprak, gaven daarbij aan dat Groningen meer en meer gesegregeerd is in hun beleving. Dan gaat het over zwart versus wit, dan gaat het over theoretisch en praktisch en dan gaat het over arm en rijk. Zij komen elkaar steeds minder tegen. Zijn gaven ook aan dat ze zich onvoldoende gezien voelen. Voorzitter, dat vindt mijn fractie ontzettend zorgelijk. Segregatie staat namelijk haaks op onze ambitie om een stad te zijn en een gemeente te zijn voor iedereen. Bovendien draagt een gesegregeerde samenleving bij aan onveiligheid, wantrouwen en kansenongelijkheid. De segregatie op scholen is daarbij mogelijk nog groter dan de segregatie op wijkniveau. Kinderen in onze stad lijken steeds vaker te gaan naar scholen waar ze steeds minder kinderen tegenkomen met een andere achtergrond dan die van henzelf. 00:59:11

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ook in het coalitieakkoord valt te lezen dat de segregatie toeneemt en dat gestreefd wordt naar een gemengd leerlingenbestand. De vraag is echter of dat ook lukt en hoe die onderwijssegregatie zich verder gaat ontwikkelen de komende jaren. Mijn fractie ziet graag dat wij als raad in de plannen en de begroting van 2024 en de jaren daarna hier veel meer aandacht voor gaan hebben. Daarom dienen wij vandaag de motie M 16 'Onderwijssegregatie in kaart' in. We stellen concreet aan u als raad voor om onderwijssegregatie en kansenongelijkheid te monitoren middels passende

15

effectindicatoren. Die hoeven we niet te bedenken, want andere steden zoals Amsterdam en Rotterdam, doen dit al een aantal jaren, dus die instrumenten bestaan. 00:59:54

De heer Lo-A-Njoe (D66): Het is mooi dat we een maatschappelijk akkoord hebben met onderwijsbesturen en dat er in de uitvoering van alles gebeurt. 00:59:59

Voorzitter: Eerst een vraag van de SP. 01:00:01

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dat mag. 01:00:01

De heer Brandenbarg (SP): Ja, dat kan kort, Voorzitter. D66 begon haar woordvoering met een analyse over de verminderde kansen in de noordelijke wijken en deze segregatie. Ik snap wel dat u een indicator wil. Ik wil echter wel een analyse van u hoe die segregatie en die verminderde kansen nu komen volgens u? 01:00:15

De heer Lo-A-Njoe (D66): Even een kort antwoord, want daar kan ik een hele avond met u over praten. Dat heeft onder andere te maken met systeemveranderingen. Het stapelen van opleidingen achter elkaar is veel moeilijker geworden. Dat is één van de vele oorzaken, maar niet de enige. We zijn meer apart gaan wonen en ook dat is iets wat heel erg speelt. Echter, zelfs in wijken die gemengd zijn, als het gaat om wonen, zien we dat mensen toch meer en meer gescheiden naar school gaan. Ik hoop dat u daarmee voor nu tevreden bent, want dan ga ik verder met mijn woordvoering. 01:00:50

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dan hoef ik niet mijn microfoon uit te zetten. 01:00:51

De heer Lo-A-Njoe (D66): Mijn fractie ziet overigens op meerdere cruciale ambities graag betere en meer effectindicatoren. Wellicht wat minder prestatie-indicatoren, want die leiden vaak tot onnodige administratiedruk bij professionals die hun prestaties moeten turven. Daarom zijn we mede-indiener van de motie 'Als je wist dan je weet' van Student en Stad die oproept om een aantal prestatie- en effectindicatoren voor jongerenhuisvesting toe te voegen in de doelen voor komend jaar. 01:01:19

De heer Lo-A-Njoe (D66): In het rekeningdebat kwam al duidelijk naar voren dat er veel taken en opgaven liggen voor onze gemeente en dat we daar vooralsnog onvoldoende middelen voor ontvangen vanuit Den Haag. Wat mijn fractie betreft, betekent dit dat we terughoudend moeten zijn met het naar de gemeente toetrekken van nieuwe taken. D66 stelt het college daarom voor om af te stappen van het credo wat we af en toe horen 'we doen het zelf' en dit in te ruilen voor 'we doen het helemaal niet allemaal zelf, we doen het samen'. 01:01:45

De heer Lo-A-Njoe (D66): Onze gemeente kan niet alles doen en dat hoeft ook helemaal niet. 16

Door ruimte te geven aan onze lokale ondernemers kunnen zij doen waar zij goed in zijn: zorgen voor mooie diensten en producten in een aantrekkelijk en bruisend Groningen. De coalitie maakt het nu ondernemers vooral lastig met extra regels, een broodjesverkoopverbod, een horecaverbod en invoering van de reclamebelasting. Lokale ondernemers zijn er glashelder over, Voorzitter. Zij voelen zich massaal niet gehoord door deze coalitie en hebben regelmatig het gevoel dwars gezeten te worden door een college dat hen niet helpt, maar onnodig belast. Dat terwijl ook onze ondernemers worden geconfronteerd met hogere personeelslasten en hoge energiekosten. 01:02:22

De heer Lo-A-Njoe (D66): Wat D66 betreft stopt dit college met het pesten van onze ondernemers en geeft zij onze lokale ondernemers weer de ruimte die zij verdienen. Daarom dienen wij samen met de VVD en vele andere partijen de motie in die het college oproept om, net als in voorgaande jaren, af te zien van de invoering van de reclamebelasting. Die hebben we namelijk niet ingevoerd, ook niet in de vorige periode. Over belastingen gesproken, die liggen in onze gemeente zoals bekend op recordhoogte en dat raakt vooral de middeninkomens. 01:02:50

Voorzitter: De ChristenUnie. 01:02:51

De heer Rebergen (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Een vraag over de motie over reclamebelasting. In de motie staat als één van de overwegingen dat de reclamebelasting weinig oplevert. Nu is het college nog bezig met in kaart brengen welke mogelijkheden er zijn en wat dit zou opleveren. Is deze motie dan niet wat voorbarig en kunnen we niet beter het bericht van het college over het onderzoek afwachten? 01:03:16

De heer Lo-A-Njoe (D66): Het kan wellicht wat voorbarig zijn, maar dit is onze inschatting. Natuurlijk kijken we straks goed naar wat er uit het onderzoek komt. Wij denken echter dat het niet zo een zalig plan is, dus vandaar deze motie. We zullen zeker de resultaten bekijken. 01:03:30

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik had het over de belastingen die op een erg hoog niveau liggen en dan ga ik naar de OZB toe. Het college stelt voor om de OZB weer te verhogen. Die middeninkomens, waar ik het over had, worden daarmee weer het kind van de rekening. Daarom dienen we mede de motie in over OZB van de Stadspartij 100% voor Groningen. Reclamebelasting kwam net al even naar voren en dat is gekoppeld aan het herwinnen van de openbare ruimte. Een thema wat we heel belangrijk vinden en waar we ook de afgelopen periode veel op hebben gedaan. 01:04:03

Voorzitter: De SP. 01:04:04

De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, ik snap dat D66 hier een lijstje opleest wat voor hen belangrijk is. Dan doet ze het voorstel om structureel vijf komma vier tot ongeveer acht 17

miljoen per jaar te bezuinigen. Dat betekent het namelijk als je die OZB afschaft. Wat vindt D66 dan niet belangrijk om te doen? 01:04:22

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik heb niet voorgesteld de OZB af te schaffen, dus volgens mij... 01:04:25

De heer Brandenbarg (SP): Af te bouwen, Voorzitter. Als het zo moet... 01:04:28

De heer Lo-A-Njoe (D66): Het voorstel is om de OZB niet verder verhogen. Dat is wat anders dan verlagen of af te schaffen, dus volgens mij gaat hier de vraag mank. 01:04:38

De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, kan D66 dan wel ingaan op die bezuiniging die dat zou moeten leveren en wat ze daar dan voor weg wil strepen? 01:04:43

De heer Lo-A-Njoe (D66): In het rekeningdebat heb ik daar ook al het één ander over gezegd. Wij trekken veel zaken naar onze gemeente toe, die niet tot onze kerntaken behoren. Volgens mij hebben we het al gehad over basisbanen en we hebben het gehad over sowieso de trend dat we meer naar ons toetrekken en wat ons betreft, is dat niet handig. Ik ga door met mijn woordvoering... 01:05:07

Voorzitter: Nee, want u krijgt nog een aanvullende vraag van de Partij van de Arbeid. 01:05:10

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Voorzitter, ik vroeg me af of D66 hier nu daadwerkelijk zegt, dat ze de basisbaan, die zoveel kansen geeft aan mensen die weinig uitzicht daarop hebben, willen afschaffen? 01:05:22

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik denk dat er wellicht betere opties zijn om deze 90 mensen, waar we het over hebben, voor dit bedrag wat we daarop investeren, perspectieven te bieden. Wij geloven in ontwikkeling, we geloven in de kracht van mensen om zich te kunnen ontwikkelen en ik denk dat deze mensen zeker geholpen moeten worden om aan het werk te gaan. Of dat met de basisbaan moet, stel ik hier ter discussie. 01:05:43

De heer Lo-A-Njoe (D66): We helpen het college graag als het gaat om die openbare ruimte herwinnen met het indienen van de motie M 01 'Structurele middelen voor fietsvlonders' om daarmee daadwerkelijk ruimte te herwinnen. Wat we zien, is dat we steeds meer praten over herwinnen van de openbare ruimte, maar dat het ook een beetje een melkkoe begint te worden en dat is natuurlijk helemaal niet het idee daarvan. 01:06:05

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik ga richting de afronding. Zuid-Europa wordt op dit moment keihard geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. De hitte is daar ondraaglijk en ook hier zullen wij meer en meer te maken krijgen met de effecten van klimaatverandering. Wij vragen ons gezien het tempo van het college af of we de doelen die 18

wij onszelf hebben gesteld, aangaande klimaat en duurzaamheid, wel gaan halen. D66 vreest van niet, maar hoopt van wel. Het college maakt ook niet echt inzichtelijk of we al op weg zijn. We zijn er echt van overtuigd dat alles en iedereen nodig is in die energietransitie. We zouden daar wat beter zicht op willen hebben. Om dat goed te doen, is hulp van inwoners, corporaties en ondernemers... 01:06:48

Voorzitter: Partij voor de Dieren. 01:06:48

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Dank, voorzitter. Het is toch zo dat eind dit jaar of in het najaar die geactualiseerde routekaart CO2-neutraal 2035 komt en dat daarin waarschijnlijk precies het inzicht gegeven zal worden, wat D66 verlangt? 01:07:02

De heer Lo-A-Njoe (D66): De routekaart lijkt me heel goed, maar wat ik vooral vraag is dat wij graag willen kunnen monitoren of het ook lukt. Niet alleen op papier wat we willen en de ambities, maar het gaat erom dat we ook daadwerkelijk effect bereiken. Volgens mij willen wij dezelfde effecten, maar waar ik de vinger op leg is: laten we zorgen dat we dat beter vastpakken. Ik heb het dus niet over de inspanningen, maar over de effecten. 01:07:24

De heer Lo-A-Njoe (D66): Daarbij hebben we de hulp van inwoners, corporaties en ondernemers hard nodig. Geef ze de ruimte om mee te doen, want we kunnen het als gemeente met de beperkte middelen en beperkte menskracht die we hebben echt niet allemaal zelf. Daarom dienen wij de motie 'Laat inwoners meehelpen met het realiseren van zon op dak' in. Deze roept op om inwoners de mogelijkheid te geven om zonnepanelen op gemeentelijke daken te realiseren, bijvoorbeeld met hulp van energiecoöperaties zoals Grunneger Power. Ook hier geldt, als het college dogmatisch blijft vasthouden aan het allemaal zelf willen doen, gaat het veel te lang duren. Zeker voor de klimaatcrisis geldt dat tempo gemaakt moet worden en dat doe je beter als je dat samen doet. 01:08:07

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Dank, Voorzitter. Ik hoor graag waar D66 op baseert, dat het sneller zou gaan als je eerst participatieprocessen met omwonenden en inwoners moet gaan opzetten om op daken die wij zelf in bezit hebben dezelfde zonne-energie te realiseren? 01:08:19

De heer Lo-A-Njoe (D66): Wat ik aangaf, is dat wij door beperkingen in capaciteit en middelen niet een enorm hoog tempo kunnen maken. Ondertussen liggen onze daken wel leeg en er zijn anderen zijn die graag bij willen bijdragen om die daken met zonnepanelen te bedekken. De kern van het verhaal is, als je het allemaal alleen doet, kun je misschien wel een kort stukje snel. Echter, wil je ver komen, dan moet je andere mensen betrekken. De kern van mijn oproep is, laten we dit samen doen, want de klimaatcrisis is te belangrijk om te laten liggen. 01:08:51

De heer Lo-A-Njoe (D66): Alle reden voor ons ook om de motie over zonnecarports van de 19

VVD mede in te dienen. Ook die past daar heel goed bij. Dat geldt ook voor duurzame schoolgebouwen van GroenLinks, die wij ook mede indienen. Wat wonen betreft, zullen wij 'Bouwen, bouwen, bouwen' mede indienen van de VVD. Als het gaat om nieuwbouwwoningen, gaat het nog niet hard genoeg en liggen we achter. Deze motie vraagt om die achterstand in te halen. 01:09:16

De heer Lo-A-Njoe (D66): Tenslotte kunst en cultuur als laatste onderdeel. Het verontrust ons in deze raad dat we - ook vandaag weer - relatief weinig of niets horen over kunst en cultuur naar aanleiding van raadsvoorstellen. Zoals ik in mijn inleiding al aangaf, kunst en cultuur zijn belangrijk voor de ontwikkeling van mensen en voor zingeving van mensen. Kunst en cultuur zijn wat D66 betreft dan ook onlosmakelijk verbonden met het karakter van onze stad en onze gemeente. Vandaar dat wij twee moties met Student en Stad indienen die gericht zijn op de nachtcultuur. Onze nachtcultuur is uniek, maar niet zonder problemen. 01:09:50

De heer Lo-A-Njoe (D66): Tenslotte, Voorzitter, hebben wij een motie die verder reikt dan onze eigen gemeentegrenzen. Die is namelijk gericht op de veiligheid voor anderen in delen van de wereld, die letterlijk in vuur en vlam staan, bijvoorbeeld Oekraïne, maar ook Syrië, Iran, China et cetera. Namelijk de motie 'Shelter City'. We hebben een aantal jaren Shelter City laten zitten, maar wij vinden echt dat we weer dat veilige dak moeten gaan bieden aan mensenrechtenverdedigers. Vandaar dat we deze motie indienen en het college vragen om voor 2024 weer ruimte vrij te maken voor Shelter City. Daarmee sluit ik af. Dank u wel. 01:10:29

Voorzitter: Dank u zeer. Dan zijn we bij de Partij voor de Dieren. 01:10:43

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Dank, Voorzitter. Begin deze maand was het heter dan ooit gemeten op onze aarde en niet een dag, maar een week lang. Record na record sneuvelt. In Canada is alleen dit jaar al 25 miljoen hectare natuur opgegaan in bosbranden. Twee keer zoveel als het vorige record, dat stamt uit 1989. Ongekend hevige overstromingen eisten de afgelopen maand het leven van honderden mensen en maakten tienduizenden mensen dakloos van de Verenigde Staten tot Haïti en Spanje, Japan en ZuidKorea. Er is nog nooit zo weinig zee-ijs geweest in Antarctica als deze winter. Het noorden van de Atlantische Oceaan is bijna een graad warmer dan ooit tevoren met plaatselijk, zoals bij Ierland, uitschieters tot zes graden boven het gemiddelde. 01:11:27

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ook in Nederland behoort de droogte dit jaar weer tot de top 5 procent van droogste jaren ooit gemeten. De extreme weerseffecten van de klimaatcrisis dreigen het nieuwe normaal te worden. Volgens de VN onderstreept dit alles de toenemende urgentie om de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen zo snel en zo fors mogelijk terug te dringen. 01:11:45

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): In Groningen zijn we goed op weg met de energietransitie. Met het warmtenet lopen we twee jaar voor op de rest van het land en het 20

is zaak om die koplopersrol te behouden. Mijn fractie kijkt dan ook uit naar de geactualiseerde routekaart 2035 CO2-neutraal van dit najaar. Het klimaat redden we echter niet alleen met windmolens en met zonnepanelen. Het is noodzakelijk om onze manier van leven te herzien; een systeemverandering. Als de hele wereld net zoveel zou produceren en consumeren als wij in Nederland, dan zouden we drie en een halve aarde nodig hebben. 01:12:17

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Eén van die effectiefste manieren om het tij te keren is met mes en vork. De productie van vlees en zuivel staat voor vijftien procent van alle broeikasgasuitstoot op aarde en dan hebben we het alleen nog maar over de methaan en CO2 die ermee gepaard gaat. Om ons vee te voeden, kappen we oerbossen in bijvoorbeeld de Amazone. Alleen al de productie van rundvlees zorgt wereldwijd voor twee keer zoveel ontbossing als de productie van palmolie, soja voor menselijke consumptie en tropisch hardhout bij elkaar. 01:12:45

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ook dichter bij huis zitten we opgescheept met de enorme rotzooi van de vee-industrie; het mestoverschot, de slechte staat van onze natuurgebieden, de vervulde oppervlaktewateren, de achteruitgang van de biodiversiteit en de stikstofuitstoot die belangrijke sectoren op slot zet. Je wordt er moedeloos van, maar we zijn nog steeds strijdbaar. U voelt het misschien al aankomen, juist daarom is de eiwittransitie zo belangrijk. Niet als hobbyprojectje van de wethouder van de Partij voor de Dieren, omdat we allemaal zo graag dieren knuffelen - wat overigens wel waar is - maar als cruciale strategie die net zo belangrijk is als de energietransitie voor een toekomstbestendig Nederland. Een vraag van mevrouw Jacobs-Setz. 01:13:23

Voorzitter: En van de PVV. Het knuffelen maakt veel los natuurlijk. Eerst de VVD. 01:13:31

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Ieder geval houden meneer Pechler en ik, Voorzitter, allebei van het knuffelen van dieren. We hebben ook de voorkeur voor dezelfde dieren ongeveer. Ik zou graag aan meneer Pechler willen vragen hoe hij de inzet van Avebe waardeert ten van de eiwittransitie. 01:13:44

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ik ben ontzettend blij met de inzet van Avebe en ik denk dat dit juist ook één van onze partners uit het bedrijfsleven wordt. Het was ook een hele mooie middagexcursie die we daar pas met de VNG naartoe hadden. 01:13:57

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Realiseert u zich dat Avebe al een hele tijd bezig is? Wat kan Avebe beter doen door uw inzet? Zou u me dat kunnen duiden? 01:14:10

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ik denk niet dat wij Avebe, als het gaat om technologische innovaties van eiwittransitie - waar zij inderdaad misschien wel wereldwijd, maar ieder geval in Europa marktleider zijn - de les kunnen gaan leren. Dat is ook zeker niet het doel van de eiwittransitie en van de routekaart die dit najaar wordt gepresenteerd. Het 21

doel daarvan is nog meer de samenwerking opzoeken en andere bedrijven, waaronder ook boeren, mogelijk te verleiden of overtuigen om op een ander model over te stappen. Een bewustwordingscampagne, zelf het goede voorbeeld geven, met onderwijsinstellingen samen optrekken, dus dat is gelukkig veel breder dan de technologische innovatie die Avebe inderdaad ontzettend goed doet. 01:14:44

Voorzitter: PVV. 01:14:45

De heer Ram (PVV): Dank u wel, Voorzitter. Ik heb het al eerder aangegeven. China, India en landen in Afrika zijn helemaal niet bezig met duurzaamheid, maar met voeden van hun bevolking om hongersnoden te voorkomen. In dat licht zijn al die klimaatdoelstellingen... 01:15:05

De heer Ram (PVV): Is het niet zinloos waar u mee bezig bent? Tegelijkertijd wordt de rekening voor al die klimaatdoelstellingen neergelegd juist bij de armen in Nederland... 01:15:15

De heer Ram (PVV): Een zinloze exercitie en de armen betalen, dus waar bent u mee bezig? 01:15:22

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): De mening en opvatting van de heer Ram over de klimaatverandering en hoe we die als overheid te lijf zouden moeten gaan, die laat ik echt bij hem. Het is ook niet gebaseerd op wetenschappelijke informatie. Zesennegentig tot 100 procent van de wetenschappers baseren zich op de feiten, namelijk dat klimaatverandering bestaat en dat de mens het veroorzaakt. Dan kan je wel steeds komen met argumenten als China en India... 01:15:44

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): In India wordt per persoon minder dierlijke eiwitten gegeten dan hier en China heeft alleen dit jaar al meer nieuwe zonnepanelen geproduceerd en gelegd dan heel de VS tot nu toe in haar hele bestaan heeft gedaan. In die landen gaat de energietransitie nog sneller dan hier, dus het is echt geen excuus om te zeggen: "Ja, China doet niets". China doet wel wat en de bronnen waar u zich op baseert, dat zijn duidelijk niet de mijne. 01:16:08