17-07-2024, verslag gemeenteraad 15.00 uur - Raadsvergadering.pdf

Raadsvergadering.....................................................................................................................2 1. Opening en mededelingen................................................................................................3 2. Vaststellen agenda............................................................................................................3 3. Voorjaarsdebat 2023.........................................................................................................4 * Begrotingswijzigingen 1e kwartaal 2024 VGR I...............................................................4 * Voorgestelde besluiten n.a.v.

meicirculaire 2024..........................................................4 * Financieel meerjarenbeeld 2025-2028 en voorjaarsbrief 2024......................................4 * Strategische investeringsagenda....................................................................................4 - M01: Maak van Groningen niet één groot AZC...........................................................4 - M02: Maak impact met een nieuw actieprogramma impact ondernemerschap........4 - M03: Meer handhavingskracht voor een goede volkshuisvesting..............................4 - M04: Graffiti in de openbare ruimte...........................................................................4 - M05: Bloembakken in de straat, snelheid eruit..........................................................4 - M06: Blijvende inzet voor LVV....................................................................................4 - M07: “Gifvrij, iedereen blij”........................................................................................4 - M08: ‘Bezuinigen en sparen voor de toekomst’.........................................................4 - M09: Jeugdzorg...........................................................................................................4 - M10: Ook onze zorg....................................................................................................4 - M11:

Veiligheid voor alles...........................................................................................4 - M12: Inzet inwoners bij bestrijding invasieve exoten.................................................4 - M13: Meedoen niet vrijblijvend..................................................................................4 - M14: Behoud de kunstijsbaan in Kardinge..................................................................4 - M15: Versterk kennis Joodse Geschiedenis onder Groningse jongeren.....................4 - M16: Schuldenaanpak voor jongeren via maatschappelijke diensttijd.......................4 - M17: Nood Respijtzorg in de Geestelijke gezondheidszorg........................................4 - M18: “Op fietse”.........................................................................................................4 - M19: Structurele energiearmoede tegengaan, dankzij ontzorgen & 100% subsidie.

.4 - M20: Blijf investeren in Groningen.............................................................................4 - M21: “Should I Stay or Should I Go?”..........................................................................4 - M22: ‘De Straat Is Zijn Woning’...................................................................................4 - M23: ‘Geen verdere verhoging van de lasten’............................................................4 - M24: Cultuurnota zoekt Dekking................................................................................4 - M25: Inclusieve feestdagen........................................................................................4 - M26: Sporten in sportvoorzieningen Groningen Zuid.................................................4 1

- M27: Speelfestival zomervakantie..............................................................................4 4. Sluiting..........................................................................................................................104

GEMEENTERAAD VAN WOENSDAG 17 JULI 2024 15.00 UUR

Voorzitter: K. Schuiling (burgemeester) Namens de raad: J. van Hoorn (GroenLinks), F. Folkerts (GroenLinks), E. Hillekens (GroenLinks), J. Jones (GroenLinks), B. Leemhuis (GroenLinks), S. Middelhuis (GroenLinks), C. Nieuwenhout (GroenLinks), P. Swart (GroenLinks), J. van Veen (PvdA), I. Huitema (PvdA), R. Pestman (PvdA), J. Scoop (PvdA), R. Tjepkema (PvdA), J. Lo-A-Njoe (D66), M. Gietema (D66), M. Martinez Doubiani (D66), A. Poelstra-Bos (D66), T. Rustebiel (D66), W. Pechler (PvdD), J. Bosma (PvdD), B. Hekkema (PvdD), T. van Zoelen (PvdD), N. Hilboesen (Stadspartij 100%), Y. Menger (Stadspartij 100%), M. Sloot (Stadspartij 100%), D. Brandenbarg (SP), J. Huisman (SP), F. Mertens (SP), I. Jacobs (VVD), E. Akkerman (VVD), R. Heiner (VVD), D. Swets (Student&Stad), O. van Schagen (Student&Stad), P. Vermerris (Student&Stad), P. Rebergen (ChristenUnie), L. Dwarshuis (ChristenUnie), J. de Haan (CDA), E. Armut (CDA), L. van der Laan (PvhN), E. Bernabela (PvhN), K. Blauw (PVV) Namens het college: M. Wijnja (wethouder), C. Bloemhoff (wethouder), K. de Wrede (wethouder), E. Eikenaar (wethouder), I. Jongman (wethouder), P. Broeksma (wethouder), R. van Niejenhuis (wethouder), M. Molema (wethouder) Namens de griffie: J. Spier

Raadsvergadering 00:18:32

Voorzitter: Beste mensen, het is vandaag tien jaar geleden dat de MH17 werd neergeschoten. Dat is de reden dat vanaf het stadhuis de vlaggen halfstok hangen. Ik denk dat het goed is daarbij stil te staan. Als dat mogelijk is, verzoek ik u te gaan staan. Vandaag dichtte onze Landsdichter een tekst die in NRC werd afgedrukt, over velen verdelen. "Ik hou van mensen die weten hoe je het verdriet van een ander even optilt. Die van hun bekommernis quiches bakken. Die ze zonder iets te zeggen achterlaten op keukentafels omdat ze weten dat verdriet vergeet te eten. Die langs de weg het hoofd bogen voor de doden en de geliefden die ze achterlaten. Die weten dat je het leed kan optellen en over velen verdelen. 00:19:51

Voorzitter: Ik hou van mensen die na jaren nog luisteren. Die begrijpen dat er voor sommigen voor altijd een sluier over de dag ligt. Die andermans doden levend houden in speeches, gedichten, odes, brieven en liedjes. Die de namen blijven herhalen en weten dat de nacht het zwaarst is en hun telefoon aan laten. Ik hou van mensen die bankjes plaatsen voor de mensen die op het punt staan door te buigen onder het gewicht van gemis. Die weten hoe je een hand vasthoudt. Een hoofd 2

omhoog. Vandaag ook van een land dat elkaar al jaren weet te vinden en het verdriet weet te delen."

1. Opening en mededelingen 00:21:20

Voorzitter: Ik open deze vergadering. Ik heet u allen hartelijk welkom. Ik deel u mede dat afwezig met bericht zijn: Amrut Sijbolts, Tim Van de Vendel, ~ Gierkink. Die loopt de Vierdaagse. We wensen haar veel sterkte. Dan zullen vanaf vier uur op de publieke tribune een aantal mensen van Volt plaatsnemen, die zich oriënteren op een politieke loopbaan. Dat is altijd mooi.

2. Vaststellen agenda Voorzitter: Dan kijk ik naar de agenda. Kunnen wij de agenda zo vaststellen. Dat lijkt het geval.

3

3. Voorjaarsdebat 2023 * Begrotingswijzigingen 1e kwartaal 2024 VGR I * Voorgestelde besluiten n.a.v. meicirculaire 2024 * Financieel meerjarenbeeld 2025-2028 en voorjaarsbrief 2024 * Strategische investeringsagenda - M01: Maak van Groningen niet één groot AZC - M02: Maak impact met een nieuw actieprogramma impact ondernemerschap - M03: Meer handhavingskracht voor een goede volkshuisvesting - M04: Graffiti in de openbare ruimte - M05: Bloembakken in de straat, snelheid eruit - M06: Blijvende inzet voor LVV - M07: “Gifvrij, iedereen blij” - M08: ‘Bezuinigen en sparen voor de toekomst’ - M09: Jeugdzorg - M10: Ook onze zorg - M11: Veiligheid voor alles - M12: Inzet inwoners bij bestrijding invasieve exoten - M13: Meedoen niet vrijblijvend - M14: Behoud de kunstijsbaan in Kardinge - M15: Versterk kennis Joodse Geschiedenis onder Groningse jongeren - M16: Schuldenaanpak voor jongeren via maatschappelijke diensttijd - M17: Nood Respijtzorg in de Geestelijke gezondheidszorg - M18: “Op fietse” - M19: Structurele energiearmoede tegengaan, dankzij ontzorgen & 100% subsidie - M20: Blijf investeren in Groningen - M21: “Should I Stay or Should I Go?” - M22: ‘De Straat Is Zijn Woning’ - M23: ‘Geen verdere verhoging van de lasten’ - M24: Cultuurnota zoekt Dekking - M25: Inclusieve feestdagen - M26: Sporten in sportvoorzieningen Groningen Zuid - M27: Speelfestival zomervakantie Voorzitter:

Dan zijn we bij het voorjaarsdebat. De gedachte in het presidium is ontstaan dat wij elke fractie, inclusief interrupties en reacties, twaalf minuten geven. Dat betekent dat als u een interruptie pleegt, dat van uw spreektijd afgaat. Dat degene die op de interruptie antwoordt weer in zijn eigen tijd de vraag die gesteld is, beantwoordt. 00:22:57

Voorzitter: Halverwege de woordvoering gaan we even kort pauzeren. Dan kan iedereen weer op adem komen. De volgorde is hetzelfde als vorige week. We 4

beginnen bij de grootste fractie en eindigen bij de fractie met één lid. Dat is de Partij voor de Vrijheid. Dan kijken we even hoe laten we leven. Dan gaan we schorsen, gaan we eten. Dan zal het college de woordvoering overnemen. Voor nu is dat voldoende aan mededelingen. Ik stel voor dat we nu beginnen met de fractie van GroenLinks. 00:23:53

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter. Het zal niemand ontgaan zijn dat we als gemeente voor grote uitdagingen staan. Er worden grootste vragen aan ons gesteld. Het is dus van het grootste belang dat we met scherpe en heldere antwoorden komen. De beslissingen die wij namelijk nemen, bepalen hoe wij Groningen in de toekomst vorm gaan geven. Mensen komen steeds meer tegenover elkaar te staan. Ertoe doen is nog altijd niet vanzelfsprekend. De klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis tornen aan het fundament van een leefbare aarde voor mens en dier. Laat ik het zo zegge: het Haagse hoofdlijnenakkoord geeft mij totaal niet het idee dat de zon binnenkort gaat schijnen. Als we vandaag vooruitkijken, laten we dan vooruitkijken naar het alternatief. Juist met het oog op de toekomst staan wij voor felgroene en linkse politiek. 00:24:51

Voorzitter: CDA. 00:24:54

De heer De Haan, CDA: Voorzitter. GroenLinks begint over het Haagse akkoord. Ik vind daar ook wel het mijne van. Ik was wel benieuwd op welke lijn GroenLinks hier in Groningen zit. We hebben natuurlijk in Amsterdam gezien dat een wethouder heeft gezegd: we gaan überhaupt niet samenwerken met dit kabinet. Wat vindt GroenLinks dat dit college zou moeten doen? 00:25:18

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, ik had een boel interrupties zien aankomen verderop in mijn betoog, maar deze zo vroeg nog niet. Allereerst is het uiteraard aan het college om te bepalen hoe zij samenwerken met hun ambtgenoten, zij het ministers, staatssecretarissen in den Haag. Wat GroenLinks betreft is het vooral van belang dat we hier enorm terughoudend in zijn. Dat we voor onszelf bepalen dat we niet normaal maken wat niet normaal is. Tegelijkertijd moeten we erkennen dat we afhankelijk zijn van den Haag. Dat vergt een zekere mate van samenwerking. Wat mij betreft, is er zeker een goed gesprek te voeren over hoe die samenwerking eruit moet zien. Voorzitter, Groningen groeit. Steeds meer mensen willen in onze gemeente wonen. 00:25:56

De heer Van Hoorn, GroenLinks: In 2025 gaan we dan ook flink aan de slag met het bouwen van huizen, maar dan wel op een groene en een linkse manier. Door waar het kan, te bouwen in bestaande wijken en te zorgen voor een goede balans in het type woningen voor iedereen. Wonen is namelijk meer dan bouwen, bouwen, bouwen. Het gaat om een groene en gezonde leefomgeving. Het gaat om het beschermen van huurders die nog lang niet altijd de voorzieningen krijgen die ze nodig hebben. Die niet de bescherming krijgen die ze nodig hebben. Daarom dienen we ook op initiatief van de PvdA samen met Student en Stad, een motie in om juist 5

deze lasten te laten komen vanuit de huurders en de huisjesverhuurders in de huisjesmelkers die over de schreef gaan. 00:26:39

De heer Van Hoorn, GroenLinks: PVV. 00:26:42

Mevrouw Blauw, PVV: Dank u, voorzitter. Even een beetje terug naar het hoofdlijnenakkoord. Het hoofdlijnenakkoord is opgesteld door de partijen waar Nederland voor gekozen heeft. GroenLinks doet dat een beetje af van: daar kopen wij niks voor. Daar gaan wij helemaal niks mee doen. Wij willen zelf daar niet mee in samenwerking. Dit gaat wel over waar mensen voor gestemd hebben. Over wat mensen willen. Hoe kijkt u daar naar? 00:27:09

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter. Soms is een vraag stellen, een vraag beantwoorden. De reden dat ik hier sta als fractievoorzitter van de grootste partij is ook omdat mensen dat gestemd hebben. Wat ik doe, is hier vorm geven en woord geven aan het mandaat dat wij als totaliteit hebben gekregen van onze kiezers. Voorzitter. In Groningen bouwen we duurzaam en houden we rekening met klimaatverandering. Met het oog op de toekomst bouwen we voor mens en voor natuur. Wat GroenLinks wil, is ingegeven door de sterke wil om voor iedereen, mens en dier, nu en in toekomstige generaties, een leefbare gemeente te hebben. Leefbaar zodat de lucht die we inademen schoon is, dat we klimaatverandering tegengaan en ook oog hebben voor de gevolgen daarvan. 00:27:49

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Daarom vragen we specifiek nu om extra aandacht voor exotenbeheer en om gifvrij in te komen. Hier worden dadelijk moties ingediend door respectievelijk D66 en de Partij voor de Dieren, die wij met overtuiging mede zullen indienen. Beheer is, behalve iets wat iedereen aangaat, bij uitstek een manier om verder te vergroenen en de biodiversiteit te vergroten. Net als vorige jaren willen we ons keihard inzetten voor de energietransitie. We moeten hierbij aanhoudend extra aandacht hebben voor inwoners met minder geld. Voor hen die vanwege geldzorgen de financiële en de mentale ruimte niet hebben om mee te komen. Zo kunnen we ervoor zorgen dat daadwerkelijk iedereen mee kan doen. Voorzitter. Er komen nog grote en noodzakelijke investeringen op ons af. 00:28:37

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Hierbij vinden we het belangrijk dat er niet alleen wordt gekeken naar de kosten, maar dat we ook de CO₂-impact meenemen en meewegen in de mogelijke keuzes die we gaan maken. Vorig jaar heeft GroenLinks hier samen met Student en Stad een motie voor ingediend, genaamd: ~ met je. Voor het meewegen van de werkelijke kosten van CO₂ in onze beleidsafweging. We hebben begrepen dat dit inmiddels ook bij een aantal middelgrote projecten gebeurt. Kan het college toezeggen dat dit bij de grote projecten uit de strategische investeringsagenda ook gaat gebeuren? Voorzitter, linkse politiek met oog voor de toekomst houdt in dat we gelijkheid vergroten. Dat we zorgen dat iedereen mee kan doen en iedereen ertoe doet.

6

00:29:17

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Het houdt in dat we ongelijk investeren in ongelijke gevallen en ons keihard blijven inzetten om intergenerationele armoede te doorbreken. Dit doen we op basis van vertrouwen en op basis van de ervaringen van hen die het meemaken. We zijn blij met de afspraken die gemaakt zijn met het onderwijs en kinderopvangorganisaties in het maatschappelijk akkoord Sociale Inclusie. Het is echter ook van belang dat we in 2025 concrete stappen zetten om kansenongelijkheid nog verder terug te dringen. Dit gaan we doen door middel van uniforme afspraken samen met de scholen, voor aanmelding op deze basisscholen, waardoor alle ouders evenveel kans krijgen om zich aan te melden voor deze scholen. Wij zullen hier ook op blijven toezien. 00:30:02

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, op 22 juni, vierden wij Roze Zaterdag, zodat iedereen zichzelf kan zijn. Met Keti Koti en de aandacht voor het slavernijverleden hebben we aandacht voor de misstappen uit het verleden, maar vooral ook voor de effecten die het nog altijd heeft in het heden. Hoe mooi Roze Zaterdag in Keti Koti ook waren, we zijn er nog niet. We moeten blijven inzetten op volwaardige gelijkwaardigheid, omdat iedereen in Groningen er onvoorwaardelijk toe doet. Dit betekent ook dat we in Groningen mensen zonder thuis, op de vlucht voor oorlog, altijd een thuis bieden en hen menselijk en met waardigheid opvangen. Niet alleen volgend jaar, maar ook de jaren daarop. Voorzitter, dit alles is niet gratis. Het kost geld. Geld dat er had moeten zijn, maar ook geld dat we oneerlijk te weinig krijgen toebedeeld. 00:30:56

De heer Van Hoorn, GroenLinks: U kunt het allen met me mee zeggen: dit ligt aan het Rijk. Ik zeg het niet alweer, maar ik zeg het nog steeds omdat het nog steeds zo is. Voor nu is het echter wat het is. We moeten roeien met de riemen die we hebben. Wat GroenLinks betreft betekent dit dan ook dat we ons niet blindstaren op financiële instrumenten en zogenoemde streefwaarden. Niet in de begroting van 2025. Wat ons betreft, voeren we ook vooral een debat over welke keuzes we moeten maken voor in de toekomst. Om hiermee om te gaan. Hiertoe zullen we dan ook samen met enkele andere partijen een motie indienen. Op de korte termijn kunnen we een heleboel oplossen door middel van fasering, prioritering en door rekening te houden met het rekeningresultaat. Als we weten dat we jaar in jaar uit niet al het geld uit kunnen geven, moeten we er ook rekening mee houden in onze begroting. 00:31:50

Voorzitter: Student en Stad. 00:31:52

De heer Swets, Student en Stad: Dank, voorzitter. Ik hoorde GroenLinks eventjes refereren aan de motie die vraagt om de financiële kaders wat losser te laten. GroenLinks geeft ook aan dat we daar het debat over moeten voeren. Daar ben ik het helemaal mee eens. Volgens mij moeten dat debat voeren met bijvoorbeeld de accountant erbij, die kan wijzen op de financiële risico's daarvan. Is die motie dan niet een beetje voorbarig om nu al te kijken naar het loslaten bij de begroting 2025? Zouden we dat gesprek niet met de gehele raad moeten voeren? 7

00:32:18

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, twee dingen. We zitten hier met de gehele raad, juist om input mee te geven voor de begroting 2025. Dat gesprek hoort hier plaats te vinden. Wij hebben de input en de expertise van anderen wellicht nodig om een afweging te maken. Alleen het is onze verantwoordelijkheid als politici, een politieke afweging te maken. Ik hoef daar niet een boekhoudkundige afweging op te maken. 00:32:38

Voorzitter: VVD. 00:32:41

Mevrouw Jacobs, VVD: Dank u wel, voorzitter. Kan de fractievoorzitter van GroenLinks even reflecteren op het politiek debat wat hier plaatsvindt op het moment dat er een motie ingediend wordt die al een meerderheid heeft? 00:32:52

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, dat kan ik. Misschien dat mevrouw Jacobs even wil toelichten waar ze precies naar op zoek is? 00:32:59

Mevrouw Jacobs, VVD: We hebben het er met elkaar over gehad dat het goede gesprek gevoerd moet worden. U heeft toegezegd dat u niet op het allerlaatste moment met verstrekkende moties gaat komen en nu doet u dat wel. Waarbij u zegt: we nemen eerst de motie aan en in Q4 gaan we het gesprek aan. Kunt u even reflecteren op wat u daarvan vindt? Daarnaast even terug naar het coalitieakkoord: dat coalitie en oppositie eendrachtig samen moeten werken om deze stad te besturen. 00:33:24

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Helder. Voorzitter, dat kan ik. We geven hier met zijn allen input mee voor de begroting 2025. Tegelijkertijd staan we voor grote uitdagingen en noodzakelijke investeringen. Wij hebben gewoonweg de luxe niet om aan deze streefwaarde vast te houden, omdat onze politieke verantwoordelijkheden liggen bij het blijven investeren in publieke regie. Heb ik daarbij op deze motie een meerderheid? Daar ga ik wel vanuit. Dat is onderdeel en één van de voordelen van in de coalitie zitten met mensen die het ideologisch met je eens zijn. Vind ik dat gepaste politiek? Jazeker. Ik ben er vooral heel erg blij mee dat de meeste mensen hier net als GroenLinks, links en groen politiek gezind zijn. 00:34:03

Voorzitter: D66 had nog een vraag. 00:34:04

De heer Lo-A-Njoe, D66: Voorzitter, toch enige verbazing. Er staan vier coalitiepartijen op. Dat is de helft plus één. U stelt hier iets verstrekkend voor. Vindt u niet dat als u financiële kaders zo gaat aanpassen en oprekken, dat het goed is om eerst experts te horen? Dan met elkaar van standpunten te wisselen en dan pas tot een besluit te komen? U gaat nu direct naar dat laatste. 00:34:28

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, het is in feite natuurlijk gewoon dezelfde vraag als die mevrouw Jacobs heeft gesteld, maar ik wil het best herhalen. Dat vind 8

ik niet. Ik vind het ook degelijk, want we moeten een politieke afweging maken om de noodzakelijke investeringen te doen voor de toekomst. Geld en de streefwaarden en de financiële instrumenten zijn niet meer dan dat. Het zijn instrumenten die ons in staat stellen om het beste te doen voor onze inwoners. Geld is een middel. Geld is geen doel. Wij geven hier met zijn allen input mee, zodat wij daadwerkelijk het college bij de begroting het beste kunnen laten doen voor onze gemeenschap. Dat is niet verstrekkend. Dat is gewoon op gepaste degelijke wijze uitvoering geven aan ons werk. 00:35:06

Voorzitter: Partij Voor het Noorden. 00:35:07

De heer Van der Laan, Partij voor het Noorden: Dank, voorzitter. Termen als weerstandsvermogen en solvabiliteit komen dan al snel naar boven. Worden die in het verhaal van GroenLinks dan helemaal aan de kant geschoven? Mogen we dat dan verwachten? 00:35:19

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, hoe ga ik hier aardig op reageren? Dat mag u niet verwachten. De heer Van der Laan had dat ook kunnen weten, als de heer Van der Laan de moeite had genomen om de motie te lezen. Voorzitter, als het Rijk niet over de brug komt, heeft dit op de lange termijn helaas grote gevolgen. Allereerst moeten we dan kijken naar de taken die we uitvoeren voor het Rijk. Taken waar we niet genoeg geld voor krijgen, kunnen we gewoonweg niet uitvoeren. Voorzitter, als we het dan nog niet zijn, dan moeten we misschien echt pijnlijke maatregelen nemen. Belastingen zijn dan een knop. Erger nog, we moeten ook kijken naar onze gemeentelijke taken op het gebied van wonen, energie, cultuur, werk en armoede. 00:36:04

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Laat het helder zijn: niemand wil dit. Voor 2025 is het gelukkig ook niet nodig. Gedwongen door het Rijk moeten we hier helaas wel over nadenken en hier in 2025 het gesprek over voeren. Voorzitter, ik kom tot een afronding. Verantwoord links en groen investeren in de toekomst. Het kan en het moet. De uitdagingen zijn te groot om het niet te doen. Als wij in Groningen durven kiezen voor groene en linkse politiek voor iedereen, kunnen we laten zien dat het anders kan. Dat het beter kan. GroenLinks neemt deze keuze met overtuiging. Het is een keuze voor de toekomst. Tot zover. 00:36:49

Voorzitter: Stadspartij. 00:36:51

Mevrouw Sloot, Stadspartij: Voorzitter, dank. Wij slaan nog eventjes aan op de opmerking over de discussie die we volgend jaar misschien moeten gaan voeren. Is GroenLinks bereid tot het voeren van een kerntakendiscussie? 00:37:07

De heer Van Hoorn, GroenLinks: GroenLinks is bereid tot het voeren van alle discussies. Dat gezegd hebbende. Wat wij op dit moment doen als beleid, dat zijn kerntaken. Wij nemen de verantwoordelijkheid om te zorgen dat onze gemeenschap 9

er in de toekomst goed voor staat. Zowel op duurzaamheidsgebied, groen gebied als op links gebied. 00:37:23

Voorzitter: PVV. 00:37:27

Mevrouw Blauw, PVV: Dank u, voorzitter. Nog even over die motie over de solvabiliteit. Wij vinden deze discussie niet helemaal de prioriteit hebben, maar je gaat toch kijken naar wat belangrijk is voor de burger. Wat zijn je kerntaken? Wat mevrouw Sloot juist ook al zei. Je gaat koste wat het kost niet de belastingen verhogen, maar kijken wat de burgers nodig hebben. Wat zijn onze kerntaken en waar geven we het geld aan uit? Bent u het ermee eens dat we niet weer die belastingen gaan verhogen? 00:37:56

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter. Dat had een behoorlijke inleiding. Ik ben het ermee eens dat we moeten doen wat nodig is voor onze inwoners. Ik wil daarbij niet de belastingen verhogen als dat niet nodig is. Als ik echter moet kiezen tussen armoedebeleid, cultuurbeleid, de energietransitie of belastingen verhogen omdat ik door maatregelen van het Rijk niet anders kan, doe ik liever dat wat nodig is, dan dat ik koste wat kost die knop vermijd. 00:38:23

Voorzitter: Partij voor het Noorden. 00:38:25

De heer Van der Laan, Partij voor het Noorden: Dank, voorzitter. GroenLinks reageerde iets wat geïrriteerd op mijn vraag over de motie. Die motie die overigens gisterenochtend pas echt last minute binnenkwam. Dan weet GroenLinks dat de meeste fracties allang hun fractievergadering hebben gehad en bijna 30 moties moeten beoordelen. Die irritatie is geheel wederzijds. GroenLinks kan ons toch wel een beetje meenemen in hoe zij kijken naar de wat langere termijn na 2025? Daar waar het gaat om solvabiliteit, weerstandsvermogen? Notabene waar de VNG duidelijk advies over verstrekt, wat het college gelukkig vooralsnog volgt. Het lijkt erop dat die dus worden losgelaten. 00:39:08

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter, de irritatie is niet wederzijds. U stelt alleen een vraag met implicaties die gewoonweg niet in de motie staan. Daar wees ik de heer Van der Laan op. Ik zou u daarin mee kunnen nemen. Dat doe ik ook met alle liefde. Dat heb ik inmiddels in een reactie op meerdere interrupties gedaan. Dat gezegd hebbende: de motie behelst 2025. De motie heb ik in het kader van waar die toepassing op heeft, meer dan afdoende toegelicht in aanvulling op de motie tekst. 00:39:37

Voorzitter: Dank u zeer. Dan zijn we bij de fractie van de Partij van de Arbeid. 00:39:57

De heer Van Veen, PvdA: Vorige week kwam het CBS met een nieuwsbericht. Daaruit bleek dat één op de vijf Nederlanders vorig jaar niet op vakantie is gegaan. Waar voor een deel van de Nederlanders dat een vrijwillige keuze was, omdat ze 10

simpelweg gewoon liever thuis bleven, bleek dat de helft daarvan niet op vakantie ging door gebrek aan geld of lichamelijke beperkingen. Met de naderende vakantie, waar ik veel vrienden en collega's heb horen verzuchten dat er nog maar één weekje tot de vakantie is, heb ik hier veel aan moeten denken. Het niet op vakantie kunnen omdat er geen geld is staat natuurlijk niet op zichzelf. Dit zijn dezelfde mensen die vaak fysiek zware banen hebben. Dit zijn dezelfde mensen waar blauwe brieven van de Belastingdienst het hele jaar tot stress leiden. 00:40:33

De heer Van Veen, PvdA: Dit zijn huishoudens waar kinderfeestjes overgeslagen worden. Huizen waar de kachel uit staat omdat de energierekening te hoog wordt. Juist hen gun je dat weekje vakantie, maar daar is het geld dus niet voor. Daarom staat de PvdA voor een samenleving met meer gelijkheid. Waar, om het even klassiek te houden, kennis, macht en inkomen eerlijk verdeeld is. We hebben een sociaal systeem nodig waar verschillen kleiner worden. Waar we elkaar blijven ontmoeten, zodat we ons in elkaar kunnen verplaatsen. Daar ligt in mijn ogen de opdracht van de overheid. Gemeentelijke keuzes moeten dat Groningen dichterbij brengen. Kijk bijvoorbeeld naar de woningmarkt. Daar zie je heel duidelijk wat er gebeurt als geld zich te veel concentreert en schaarste ervoor zorgt dat er misbruik gemaakt wordt van huurders en kopers. 00:41:15

De heer Van Veen, PvdA: Toevallig kreeg ik afgelopen week een appje van een oudcollega. Zijn moeder huurde een woning die overgenomen is door een vastgoedbedrijf. Sindsdien is het van kwaad tot erger geworden. Dat zien we op meer plekken. Daarom is het zo belangrijk dat de gemeente regie blijft nemen om sociaal en betaalbaar te blijven bouwen. Kortom: geen woningmarkt, maar volkshuisvesting. Daar maakt de PvdA zich hard voor. In lijn met ons eerder aangenomen initiatiefvoorstel betaalbaar wonen. Waar we gelukkig een toezegging van het college over gehad hebben dat daar voldoende geld voor blijft. Ik ga ervan uit dat het college zich daar hard voor blijft maken. Naast genoeg bouw is het ook belangrijk dat de gemeente aan de kant van de huurders blijft staan en voor voldoende handhavingscapaciteit zorgt. 00:41:56

De heer Van Veen, PvdA: De PvdA dient daarom ook met trots een bijna raadsbrede motie aan om hier in de begroting van 2025 fors meer geld voor vrij te maken. Meer regie op de volkshuisvesting, betaald door de verhuurders zelf. Groningen loopt er in voorop. Onze stad is daarom relatief ongedeeld. Onze wijken nodigen daar uit tot ontmoeting. Laten we die lijn door blijven zetten. Als we het dan toch over huizen hebben, wil ik ook nog even ingaan op de verduurzaming daarvan. Eerder heb ik heel vaak gepleit voor een verduurzamingsstrategie die zich vooral richt op mensen die dat het meest nodig hebben. Met deze motie, die we met een aantal partijen indienen, zetten we dat pleidooi kracht bij. Ik hoop dat de rest van de raad zich ook uitspreekt. 00:42:35

De heer Van Veen, PvdA: Hiermee kiezen we expliciet voor een aanpak waarbij er sprake is van 100% subsidie en maximale ontzorging. Je huis verduurzamen is leuk als je geld op je rekening hebt staan. Dat is een luxe die niet iedereen heeft. Dan de 11

zorg. Van die eerder genoemde groep die niet op vakantie gaat, heeft een groot deel lichamelijke klachten. Ziekte kan iedereen overkomen, maar onderzoek laat zien dat groepen die het sociaaleconomisch het moeilijkst hebben, ook een lagere levensverwachting hebben en sneller ziek worden. Dat klinkt abstract, maar dat is het verschil tussen je kleinkinderen hun musical horen zingen of je kleinkinderen ook kunnen zien als zij trots hun middelbare schooldiploma in ontvangst nemen. Daarom is dat zo belangrijk. 00:43:13

De heer Van Veen, PvdA: De zorg, van de Jeugdzorg tot de GGZ, moet toegankelijk georganiseerd worden. Die moeten we betaalbaar houden, zodat we dat ook kunnen blijven doen als het Rijk met te weinig geld over de brug komt. Hierbij roepen we het college dan ook op om in 2025 in lijn met de hervormingsagenda Jeugd, dit jaar door te blijven investeren in de Jeugdzorg. We vragen wel ons als raad voldoende mee te nemen in potentieel lastige keuze die genomen moeten worden voor 2026. Ik hoor graag hoe de wethouder dat ziet en of ze iets kan toezeggen over hoe zij dat in 2025 vorm wil geven. Met betrekking tot de nota Respijtzorg in de GGZ, komen we dan met een motie om te zorgen dat mensen met mentale klachten op tijd een bed krijgen, om erger leed te voorkomen. 00:43:59

De heer Van Veen, PvdA: Voorzitter. In mijn inleiding had ik het over elkaar ontmoeten, zodat we ons in elkaar kunnen verplaatsen. Doordat we steeds meer in onze eigen bubbels leven en minder door hebben hoe anderen het hebben, lijken we een lam te worden dat zich wil terugtrekken achter onze hoge dijken. Geredeneerd vanuit een soort van naïef wensdenken dat het ophogen van dijken klimaatverandering gaat tegenhouden of dat het racistisch wegzetten van andere mensen zal leiden tot minder vluchtelingen. Zo werkt het helaas niet. Dat is niet het Nederland waar we met zijn allen heen moeten. Juist in deze gesegregeerde samenleving zou de noodzaak van cultuur om gezamenlijk verhalen te vertellen en te ervaren, alleen maar groter worden. 00:44:40

De heer Van Veen, PvdA: Daarom komen wij met een motie om voldoende budget te hebben voor de nieuwe cultuurnota. Daarom staan wij vol voor een nieuw muziekcentrum. Daarom trekt De Wijk De Wereld nog steeds door Groningen. Voorzitter, zo'n voorjaarsdebat wat we vandaag voeren, kan natuurlijk niet plaatsvinden zonder het ook over de financiële situatie van Groningen te hebben. Met het naderend financieel ravijn ziet die er meerjarig niet rooskleurig uit. Vanaf 2027 kunnen we in Groningen dan ook tekorten verwachten. De vraag is hoe je daar als gemeente voor 2025 en '26 mee om moet gaan. 00:45:12

Voorzitter: PVV. 00:45:14

Mevrouw Blauw, PVV: Dank u, voorzitter. Even terug. U noemde het debat over de asielcrisis in lijn met racisme. Kunt u dat verklaren? Volgens mij heeft dat niks met elkaar te maken.

12

00:45:28

De heer Van Veen, PvdA: Wat ik helaas zie in Nederland, in politiek den Haag, is dat er een soort van wensdenken is. Wat ook benoemde. Waarbij de idee is dat als we hier maar racistischer zijn, als we het hier moeilijk maken voor vluchtelingen, dat er dan minder vluchtelingen komen. Ik denk dat dat geen invloed heeft op de situatie in Syrië, op situaties in andere brandhaarden. Dat er dus alsnog vluchtelingen naar Nederland zullen komen. 00:45:50

Voorzitter: Het CDA. 00:45:51

De heer De Haan, CDA: Voorzitter, ik hoor de Partij van de Arbeid terecht spreken over verbinding. Een pleidooi dat me aan het hart gaat. U noemt ook terecht de rol die cultuur daarin speelt. Ik mis alleen de rol van de sport. Ik mis bijvoorbeeld iets als Kardinge. Kunt u mij aangeven waarom het in uw pleidooi voor meer verbinding wel heeft over culturele instellingen. Er moet een nieuwe Oosterpoort komen. Waarom pleit u niet ook voor Kardinge? Er zijn 30 verenigingen, 150.000 gebruikers. Sport is bij uitstek, de plek voor verbinding. Waarom vergeet u dat in uw betoog? 00:46:26

De heer Van Veen, PvdA: Ik was nog niet klaar met mijn betoog. Wellicht was dat nog gekomen. Het CDA heeft gelijk. Sport verbindt ook enorm. Juist ook op voetbalclubs en ook op andere sportclubs zie je dat mensen elkaar blijven ontmoeten. Daar zijn we enorm fan van. De Partij van de Arbeid staat ook echt voor die ijsbaan. Dat heb ik twee weken geleden in het debat in SIA ook duidelijk benoemd. Die ijsbaan kan alleen ook op andere plekken. Ik vermoed dat u daarom zo'n specifiek over Kardinge begint. 00:46:47

Voorzitter: Ik wilde eerst naar de VVD. 00:46:50

Mevrouw Jacobs, VVD: Dank u wel, voorzitter. We hebben de goede gewoonte dat je, als je moties indient, dekking zoekt. Nu zie ik dat u het college opdraagt om dekking te vinden. Als het een motie van de oppositie is, wordt die daarom altijd ontraden. Ik ben heel benieuwd wat er gebeurt. Mijn vraag is: waar vindt u dat het college die dekking moet zoeken? Ten koste van wat moet die €500.000,- gevonden worden? 00:47:19

De heer Van Veen, PvdA: Volgens mij zijn we hier bij het voorjaarsdebat. Het is onze taak als raadsleden om richting het college mee te geven die, zoals ik begrepen heb, over de periode van de komende maanden de begroting zal opstellen. Daarom hebben we niet specifiek gezegd waar die dekking vandaan moet komen. Wat mij betreft had het de VVD vrijgestaan om op die manier ook moties in te dienen. 00:47:36

Voorzitter: Aanvullend. 00:47:39

Mevrouw Blauw, PVV: U vindt het ook goed als het bijvoorbeeld ten koste van de 13

wijkvernieuwing gaat? Dat maakt niet uit. Als deze €500.000 maar extra aan cultuur uitgegeven wordt. Waar het ook vandaan komt. Dat begrijp ik dan goed? 00:47:51

De heer Van Veen, PvdA: Dat begrijpt u niet goed. Deze motie is een politieke afweging geweest. We kunnen natuurlijk niet op alles focussen. We hadden natuurlijk ook een motie op de wijkvernieuwing kunnen doen, maar we hebben nu specifiek voor cultuur gekozen. Als uiteindelijk blijkt dat dit ten koste van de wijkvernieuwing gaat, dan zullen wij daar als raad naar kijken. Dan zullen wij daar als fractie over spreken. Ik vermoed dat onze afweging zal zijn dat wij dat geen goeie keuze vinden. Dit is een beetje als-dan les denken. 00:48:15

Voorzitter: Stadspartij. 00:48:17

Mevrouw Sloot, Stadspartij: Voorzitter, dank u wel. De PvdA geeft net aan dat ze volledig voor het nieuwe muziekcentrum zijn. Ongeacht welke overschrijding van middelen die er kennelijk ook zal komen. Hoe maakt u die keuzes met betrekking tot de minima? Om deze te kunnen bedienen? 00:48:39

De heer Van Veen, PvdA: We zijn er zelf bij als het om de keuze voor het muziekcentrum gaat. Ik zeg: wij willen sowieso dat nieuwe muziekcentrum. U maakt daarbij dat het dus oneindig geld mag kosten. Dat is natuurlijk niet zo. Uiteindelijk zullen we als er een investeringsbesluit komt, naar dat voorstel kijken. Zo gaat het ook bij minimabeleid. Daarbij vinden we dat ook heel belangrijk. Daarom zullen we dat ook volop steunen. 00:49:03

Voorzitter: CDA nog. 00:49:03

De heer De Haan, CDA: Ik wilde toch nog even terug haken. De Partij van de Arbeid geeft aan: we willen sowieso dat nieuwe muziekcentrum. Kan zo'n nieuw muziekcentrum wat u betreft bijvoorbeeld ook in Assen staan? Net als bijvoorbeeld een nieuwe ijsbaan? 00:49:16

De heer Van Veen, PvdA: Dat denk ik niet. Dat moet echt in Groningen komen te staan. Ik ga verder met mijn woordvoering, voorzitter. De vraag is hoe je als gemeente dan dus wel omgaat met die financiële situatie voor 2025 en '26. Wetende dat er in 2027 minder geld kan zijn. Dat hebben wij geprobeerd met de motie. Excuses aan de leden van de oppositie die die motie pas later ontvangen hebben. Dat was inderdaad niet heel netjes. Met die motie hebben wij geprobeerd aan te geven hoe wij die keuze willen maken. Dat is in mijn ogen niet een verstrekkende motie. Je ziet dat in de voorjaarsnota vergelijkbare keuze staan. De bedoeling was om dat juist met die motie duidelijk te maken. Dat we daar hopelijk beter het debat over kunnen voeren en als raad duidelijk onze keuze daarin kunnen uitspreken. Onze keuze daarin is duidelijk.

14

00:50:05

Voorzitter: D66. 00:50:06

De heer Lo-A-Njoe, D66: Dank u wel, voorzitter. Ik zou tegen de PvdA willen zeggen: excuses aanvaard. Als je die excuses echt meent, dan is het toch goed om daar even de tijd voor te nemen. Om in het najaar hier in alle rust met elkaar en met experts over te spreken. Anders zijn het hele holle excuses. Of niet? 00:50:25

De heer Van Veen, PvdA: Dat is precies wat we voorstellen om te doen. Namelijk om als dat kan, dat meerjarig, uitgebreid met elkaar te bespreken. Het heeft alleen geen zin als we pas in het najaar gaan bespreken hoe het college in 2025 de begroting moet gaan invullen. Die luxe hebben we niet. Daarom hebben we ervoor gekozen om daar nu al uitspraken voor te doen. We hebben er specifiek voor gekozen om in de motie alleen iets over 2025 te zeggen en niet over '26 en verder. Zodat we dat juist met zijn allen goed kunnen bediscussiëren. 00:50:53

Voorzitter: Ga uw gang. 00:50:53

De heer Lo-A-Njoe, D66: Ik heb toch wat anders van het college gelezen. Daar stond heel helder in dat we op de korte termijn 10% aanhouden. Dat is niet nieuw. Op de lange termijn houden we 20% aan. We hebben het helemaal niet over volgend jaar. U wilt die 20% loslaten voor de lange termijn. Die lange termijn biedt onze ruimte om het daar in het najaar over te hebben. Bent u dat met me eens? 00:51:12

De heer Van Veen, PvdA: Dat ben ik met u eens. Dat staat ook in de motie. In de motie staat voor 2025 minimaal op die 10% te gaan zitten. De rest gaan we in het najaar bespreken. Voorzitter, ik ga verder met mijn betoog. Wat je niet zou moeten doen volgens de PvdA is keihard bezuinigen. Ons beleid stopzetten waar onze Groningen zo afhankelijk van zijn. De lasten flink verzwaren. Dat is niet de keuze. Het jaar 2027 is nog best ver weg. Kijkend naar politiek den Haag van de afgelopen jaren, is de kans groot dat er dan alweer een nieuw kabinet zit. Bovendien zien we dat de lobby vanuit de Vereniging Nederlandse Gemeenten de komende jaren hard doorgaat. Er is een aantal gemeenten in Nederland die al volgend jaar en het jaar daarop, heel hard moeten bezuinigen. Die druk zal alleen maar toenemen. 00:51:59

De heer Van Veen, PvdA: Bovendien hebben we hier een wethouder die die lobby heel hard steunt. Daardoor ben ik daar optimistisch in. Het is belangrijk dat we daarvoor blijven lobbyen. Juist omdat de PvdA weet hoe belangrijk het werk is dat de gemeente doet, zal de PvdA de landelijke ontwikkelingen blijven volgen. Als daar reden toe is, zullen wij ook echt wel bereid zijn die lastige keuzes te maken. Lastige keuzes, zodat er uiteindelijk voldoende geld is voor een Groningse aanpak. Waarbij continu gezocht wordt naar investeringen die echt het verschil maken voor onze inwoners en leed kunnen voorkomen. 00:52:30

Voorzitter: Partij voor het Noorden. 15

00:52:31

De heer Van der Laan, Partij voor het Noorden: Dank, voorzitter. Goed dat PvdA refereert aan de VNG, maar diezelfde VNG heeft ook richtlijnen waar het gaat om solvabiliteit en weerstandsvermogen. Wordt dat mogelijk in de toekomst aan de kant gelegd? Of zegt u: we gaan gewoon wat selectief winkelen voor wat betreft VNGadviezen? 00:52:53

De heer Van Veen, PvdA: Dank voor het woord, voorzitter. Het zijn geen richtlijnen. Toevallig was ik als ambtenaar betrokken bij Binnenlandse Zaken toen die kerngetallen vastgesteld werden. Toen is heel specifiek vanuit de VNG en de gemeentes gezegd: we vinden het prima om met die kengetallen te gaan werken, maar het mag niet de bedoeling zijn dat die kaderstellend zijn gaan werken. Het zijn inderdaad kerngetallen, maar het is dus niet richtgevend. Dan wil ik naar mijn laatste inhoudelijke punt, voorzitter, namelijk armoede. Ik sloot mijn woordvoering net af, dat voorkomen belangrijker is. Die nadruk op voorkomen is voor de PvdA de basis van de manier waarop wij naar het armoedebeleid kijken. We moeten armoede namelijk voorkomen en niet verhelpen. Bij voorkeur dankzij werk. 00:53:35

De heer Van Veen, PvdA: Goed werk met een eerlijk loon en goede arbeidsvoorwaarden. Banen bij Groningse ondernemers en bedrijven. Daarom komen met de motie om weer met een Actieprogramma Impact Ondernemen te komen. Een programma waarin we samen met ondernemers optrekken en Groningen maken. Als PvdA zien we de enorm toegevoegde waarde die zij leveren aan de stad. Met de komende agenda zullen we hen daarbij ondersteunen. Elke baan in Groningen telt en is een kans om via werk uit de armoede te komen. De PvdA is zich er ook van bewust dat er helaas ook mensen zijn voor wie een volledige baan niet haalbaar is. Dat betekent niet dat we hen af moeten schrijven. De gemeente heeft ook naar hen toe een belangrijke plicht om te kijken wat wel haalbaar is. 00:54:16

De heer Van Veen, PvdA: Bijvoorbeeld via basisbanen, werkprogramma's. Aanvullend: zolang het minimumloon nog te laag is en inflatie uit de bocht giert zou de gemeente armoede moeten verlichten. Kinderarmoede voorop. Bijvoorbeeld dankzij de afvalstof heffing die we sneller kwijtschelden. Dankzij fondsen, zodat volwassenen kunnen blijven sporten. Dankzij subsidies, zoals de speeltuinvereniging die vakanties organiseren. Juist voor hen en wie we het meeste gunnen. Dat brengt me bij mijn inleiding, maar nu als afsluiting. De CBS-cijfers. Die 10% van de Nederlanders die niet op vakantie kunnen omdat er simpelweg geen geld is. Een percentage waar zoveel achter zit. Voor hen zal de PvdA altijd op kunnen komen. Ik hoop de rest van de raad te vinden in die ambitie. Dank u wel. 00:55:00

Voorzitter: Dank u zeer. D66. 00:55:28

De heer Lo-A-Njoe, D66: Voorzitter. D66 Groningen wil dat we een gemeenten zijn waar inwoners in vrijheid en verbondenheid met elkaar kunnen leven. Zowel in goede als in lastige tijden. Voor D66 zijn er drie thema's die van cruciaal belang zijn om dat 16

doel te bereiken. Wat ons betreft zijn dat duurzaamheid, een eerlijke economie en kansengelijkheid. Vanuit die drie perspectieven kijken we naar de toekomst en hebben we gekeken naar de grote hoeveelheid moties die hier vanmiddag en vanavond worden besproken. Ten eerste willen wij bereiken dat ondernemers de ruimte krijgen om een maatschappelijke waarde toe te voegen aan onze samenleving. Dat maakt wat ons betreft deel uit van een eerlijke economie. Met onze ondernemers en inwoners kunnen we samen richting geven aan een optimistische toekomst. 00:56:12

De heer Lo-A-Njoe, D66: Een toekomst waarin iedereen zijn talenten kan ontplooien. Waarin de gemeente op basis van gelijkwaardigheid met haar inwoners en energiecorporaties vorm geeft aan een duurzame toekomst. Waarin ondernemers de ruimte krijgen om maatschappelijke waarde toe te voegen. Daarvoor hebben we als gemeente een can-do houding nodig. In plaats van een houding die vooral uitspreekt: het kan niet en het mag niet, tenzij we het als gemeente zelf doen. We zien regelmatig dat de mooie initiatieven uit de samenleving worden geproblematiseerd in plaats van dat we deze omarmen. De energie lijkt dan meer te liggen op de vraag waarom het niet kan, in plaats van hoe het wel kan. 00:56:45

De heer Lo-A-Njoe, D66: Hoe mooi was het geweest als we, net als bij Roze Zaterdag en bij de viering van de afschaffing van het slavernijverleden, nu hier in deze raad met eenzelfde goed gevoel hadden kunnen terugkijken op een Groningen marathon na het zomerreces. Of op een geweldige sfeer en een ongekend feest tijdens de vele dancefeesten en Koningsdag op het Poeleplein. Dat we geen gedoe hadden gehad met onze inwoners en ondernemers rondom het fietsparkeren, het voortslepende debacle rondom reclamebelasting, broodjes verkoop op zondag. Dat lokale initiatieven zoals de Wijnloop in Haren van meet af aan soepeltjes waren opgepakt door het college. 00:57:21

Voorzitter: Partij van de Arbeid. 00:57:22

De heer Van Veen, PvdA: Ik ben benieuwd naar wat er mis ging bij dat fietsparkeren? 00:57:24

De heer Lo-A-Njoe, D66: Wat daar misgaat, is dat mensen hun fiets wordt weggehaald, terwijl niet helder is dat hun fiets daar niet mag staan. Daar hebben afgelopen jaar voorbeelden van gehad. Wij willen graag een beleid waarin we voor de fiets en voor wandelaars zijn. Dat moet dan wel duidelijk zijn voor mensen. D66 betreurt het, dat mooie initiatieven van enthousiaste inwoners... 00:57:45

Voorzitter: Vervolgvraag. 00:57:49

De heer Van Veen, PvdA: Ik vind het jammer. Ik heb juist het idee dat het fietsbeleid enorm helpt voor onze Groningers die wat minder goed ter been zijn. Die nu eindelijk door onze straten beter in het centrum kunnen komen. 17

00:57:58

De heer Lo-A-Njoe, D66: Zeker. We willen graag dat die mensen gewoon de ruimte hebben om zich te kunnen bewegen in onze mooie binnenstad en in de rest van de gemeente. Toch hebben we het een aantal keren meegemaakt dat mensen echt verrast worden dat hun fiets wordt weggehaald. Terwijl ze zich daar zelf helemaal niet van bewust zijn. Dat moeten we gewoon beter doen. Dat is een irritatie die leeft. Daar kunt u wat van vinden. Ik vind in ieder geval dat het gewoon helderder moet zijn voor onze inwoners. Zodat mensen die slecht ter been zijn en mensen die hun fiets ergens parkeren, kunnen genieten van onze stad. Ik vervolg. D66 betreurt het, dat mooie initiatieven van enthousiaste inwoners, ondernemers en organisaties hun doorgang niet hebben kunnen vinden omdat het niet kon. 00:58:40

De heer Lo-A-Njoe, D66: We krijgen een beetje de indruk dat er in het soepel oppakken van initiatieven vanuit de samenleving, echt wat aan het veranderen is in de houding van de gemeente. Een houding die begint te contrasteren met de houding van voorgaande colleges. Dat bevreemdt ons. Inhoudelijk gezien is het overgrote deel van het beleid uit voorgaande periodes gewoon overgenomen en veelal ongewijzigd voortgezet in het huidige beleid. We vinden het jammer en onnodig dat met dit beleid en die houding, inwoners en ondernemers regelmatig het gevoel krijgen dat wat zij vinden er niet toe doet. We hebben diezelfde inwoners en ondernemers keihard nodig om onze doelen, die we steunen in ons beleid, te bereiken. 00:59:17

Voorzitter: SP. 00:59:17

De heer Brandenbarg, SP: Voorzitter. Hoeveel honderden miljoenen hadden de vorige colleges over voor specifiek de noordelijke wijken? Hoeveel miljoenen hadden de vorige colleges over voor extra middelen om armoede te bestrijden? Hoeveel sneller scholden de vorige colleges bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing kwijt? Allemaal overgenomen, voorzitter? 00:59:40

De heer Lo-A-Njoe, D66: Dat is niet allemaal overgenomen, maar het grootste deel van het beleid toch wel. Daar doel ik op. Er is echter hoop. Ondanks de woede over de wijze waarop de reclamebelasting er door de coalitie door werd gedrukt, blijven de Groninger ondernemers de gemeente opzoeken met de vraag en de hoop om beter samen te werken aan een positieve impact op onze lokale samenleving. We zijn ervan overtuigd dat juist onze ondernemers maatschappelijke waarde kunnen en willen toevoegen aan Groningen. Dat willen zij ook graag. Dat hoorden we ook van hen tijdens de door hen georganiseerde reis naar Tilburg. Daarom dienen we de motie op initiatief van PvdA met de titel: maak impact met een nieuw Actieprogramma Impact Ondernemerschap, mede in. 01:00:21

De heer Lo-A-Njoe, D66: Het tweede is duurzaamheid. Wij willen bereiken dat inwoners en ondernemers de gezamenlijke duurzame toekomst van Groningen mede kunnen vormgeven. D66 staat dan ook voor een groene en gezonde gemeente met een schone bodem, schoon water en schone lucht. We willen daarbij dat inwoners en 18

ondernemers gezamenlijk deze duurzame toekomst kunnen vormgeven. Inwoners moeten daarvoor wel de vrijheid voelen om die duurzame keuzes te kunnen maken. Zij moeten zich hierin gesteund voelen door transparantie en een duidelijk en betrouwbaar beleid. De biodiversiteit staat wereldwijd onder druk. De biodiversiteitscrisis is één van de grootste bedreigingen van het voortbestaan van ons leven op aarde. 01:01:00

De heer Lo-A-Njoe, D66: In Groningen daalt die biodiversiteit. Invasieve exoten zoals de Reuzenberenklauw verslechteren onze biodiversiteit. Gelukkig helpt een ander maaibeleid en helpen groenstroken in de middenbermen om ervoor te zorgen dat insecten, vlinders bijen en hommels terugkeren. Daarom wil D66 alle zeilen bijzetten om het tij te keren. We zijn van mening dat we daarbij alle handen nodig hebben. Dat hierbij juist ook weer onze inwoners een sleutelrol kunnen spelen. Inwoners kennen hun leefomgeving goed en weten wat er nodig is. Zo kunnen zij een waardevolle bijdrage leveren aan het verbeteren van de biodiversiteit. Daarom dienen we de motie in: inzet inwoners bij bestrijding invasieve exoten. Tenslotte kansengelijkheid. 01:01:41

De heer Lo-A-Njoe, D66: Wij willen bereiken dat iedereen zijn talenten vrij van zorgen kan ontwikkelen. Daarvoor is kansengelijkheid echt de sleutel. Kansengelijkheid begint bij het aanpakken van armoede en schulden. Daarom steunen we het idee van ongelijk investeren voor gelijke kansen, zoals we dat nu al langjarig doen in de noordelijke wijken. We vragen daarbij speciale aandacht voor jongeren, ongeacht waar ze wonen. Het aantal jongeren met bijstand en schulden neemt toe en zet druk op hun mentaal welzijn. Dat baart ons echt zorgen. Toegang tot onderwijs, werk, sport en cultuur is cruciaal voor de ontwikkeling van mensen. Dat mag niet belemmerd worden door financiële zorgen. Daarom vinden wij het belangrijk dat we blijven investeren in sport, kunst en cultuurvoorzieningen. 01:02:23

De heer Lo-A-Njoe, D66: Voorzieningen zoals het geplande cultuurcentrum de Nieuwe Poort en het behoud van de kunstijsbaan voor onze regio. Een andere voorwaarde voor kansengelijkheid is een dak boven je hoofd dat pas bij de levensfase waarin je verkeert. Niet alleen hebben veel mensen moeite om de passende woning te vinden. Met name jongeren hebben regelmatig last van misstanden op de woningmarkt. Daar willen we wat aan doen. 01:02:45

Voorzitter: De ChristenUnie heeft nog een vraag aan u. 01:02:49

De heer Rebergen, ChristenUnie: Dank u wel, voorzitter. Ik hoorde de heer Lo-ANjoe net even kort iets zeggen over de kunstijsbaan. Op OOG tv las ik een quote van de heer Lo-A-Njoe waarin hij zei: bij het voorjaarsdebat maken we nog geen keuze voor wel of geen ijsbaan bij Kardinge. Nu wordt er een motie ingediend om alle andere opties van tafel te houden. Hoe kijkt de heer Lo-A-Njoe daartegenaan? 01:03:10

De heer Lo-A-Njoe, D66: Wij maken in dit debat geen keuze voor een wel of geen ijsbaan. We zeggen net als de PvdA dat wij vinden dat die ijsbaan gewoon terug 19

moet keren. Dat is een belangrijke regionale voorziening. Werk scenario's uit die daar ook op gericht zijn. Meerdere scenario's, zodat er wat te kiezen valt. Wat ons betreft, is het helder dat we die heel graag terug zien komen. 01:03:33

De heer Rebergen, ChristenUnie: Dank u wel, voorzitter. Als er geen scenario's meer zijn waarbij er geen ijsbaan is, dan betekent dat dus dat je nu de keuze maakt dat er een ijsbaan komt. Toch? 01:03:44

De heer Lo-A-Njoe, D66: Er is nu een ijsbaan. We zien inderdaad graag dat er een ijsbaan blijft. Dat klopt. We zijn mede-indiener van meerdere moties die gericht zijn op kansengelijkheid. Ik pak er één uit. Met de motie 'Should I stay, or should I go' hopen we bij te dragen aan verbeterde doorstroming op de woningmarkt. Die is echt nodig. We zullen de komende jaren de woningvoorraad echt moeten uitbreiden door te bouwen. De bestaande woningvoorraad zal toch ook slimmer en beter verdeeld moeten worden. Deze motie zet daarop in. Voorzitter. In onze visie is Groningen ook na het ravijnjaar een gemeente waarin we onze voorzieningen overeind hebben weten te houden. 01:04:19

De heer Lo-A-Njoe, D66: Waardoor we een bruisende en aantrekkelijke stad zijn gebleven. Dat is onze gezamenlijke opgave. Aantrekkelijk en toegankelijk, ongeacht je afkomst of je inkomen. Een stad waarin iedereen de vrijheid voelt om in verbondenheid te zijn wie hij is. Daar zetten wij op in. Dank u wel. 01:04:34

Voorzitter: Er is nog een vraag van de SP. 01:04:38

De heer Brandenbarg, SP: Dank, voorzitter. Ik heb even gekeken naar waar D66 allemaal qua motie op staat. Dan zie ik inderdaad geen verdere verhoging van de lasten. Dan zie ik sowieso een ijsbaan. Ik hoor ze net zeggen dat de streefwaarde omhoog moet. Volgens mij hebben ze bij de begroting nog gezegd: we moeten ook die OZB maar niet indexeren. Dat zijn allemaal plannen die tientallen miljoenen kosten. Dan ziet u vanaf 2026 een enorm tekort. Waar moet dat vandaan komen, D66? 01:05:04

De heer Lo-A-Njoe, D66: Ten eerste hebben we niet over de lasten gezegd dat die omhoog moeten. We hebben gezegd dat we vraagtekens hebben bij die verlaging, die u voorstelt. Dat we dat risicovol vinden. Sorry, dat gaat over de solvabiliteit. Over de lasten hebben wij inderdaad aangegeven dat we als gemeente al behoorlijk hoog zitten ten opzichte van andere gemeenten. Daar maken we ons wat zorgen over. Het lijkt ons niet verstandig om die te verhogen. U vraagt: waar wilt u het dan vandaan halen? Volgens mij zijn er ontzettend veel keuzes te maken. We hebben ze nog niet allemaal voldoende in beeld. De coalitie heeft ook allerlei keuzes gemaakt die geld kosten. Die zou ik ook graag op tafel willen hebben. Zoals de heer Van Veen net zei: in 2025 gaan we dat gesprek met elkaar voeren. Dan gaan we ook keuzes maken. 01:05:50

Voorzitter: Aanvullende vraag. 20

01:05:51

De heer Brandenbarg, SP: Voorzitter. Dat laatste ben ik heel erg met D66 eens. Toch doet u hier drie voorstellen waarin staat: sowieso de lasten niet verhogen en sowieso een ijsbaan. Tegelijkertijd zegt u: we gaan dat straks wel allemaal met elkaar afwegen. Hoe hangt dat samen? Dat kan toch niet? 01:06:09

De heer Lo-A-Njoe, D66: Hoe dat samenhangt gaan we volgend jaar met elkaar bespreken. Als we alle onderliggende plaatjes hebben. Ik heb net één van de coalitiepartijen horen zeggen om heel helder te kiezen voor een ijsbaan en de Nieuwe Poort. Er is denk ik veel mogelijk. Ik denk dat het helder is om aan te geven waar je prioriteiten liggen. Uiteindelijk zullen we, als we alles helder hebben, keuzes moeten maken. Dat is alleen niet vandaag. 01:06:31

Voorzitter: GroenLinks. 01:06:33

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter. Daar zit nou precies het probleem. In de laatste zin. Wat D66 niet doet, is prioriteiten aanbrengen en keuzes maken. Het is alsof je gaat winkelen en daarbij besluit: ik geef onbeperkt geld uit en tegelijkertijd ga ik maximaal sparen. D66 is het toch met GroenLinks eens dat je op zijn minst de verantwoordelijkheid hebt om wel een keuze te durven maken? 01:06:52

De heer Lo-A-Njoe, D66: Jazeker. We hebben er afspraken over dat we die keuze gaan maken, maar die is niet vandaag. 01:06:56

De heer Van Hoorn, GroenLinks: Voorzitter. D66 staat toch vandaag wel gewoon onder die moties? Of denkt D66 daar volgende week over te gaan stemmen? 01:07:06

De heer Lo-A-Njoe, D66: Wat mij betreft niet. Ik denk dat volgende week ons reces is begonnen. Volgens mij gaan we over de moties stemmen. U zegt hier als het ware dat we hier de volledige keuzes gaan maken, als het bijvoorbeeld gaat over de SIA. Dat is nu niet aan de orde. We geven wel richting mee. Dat is wat we doen. Daar kunt u het niet mee eens zijn, maar dat is wel wat we hier doen. 01:07:25

Voorzitter: Dank u zeer. Dat was het. Dan zijn we bij de Partij voor de Dieren. 01:07:37

De heer Pechler, Partij voor de Dieren: Dank, voorzitter. In 2009 tourde Claudia de Breij langs Nederlandse theaters met haar voorstelling Hete Vrede. Hierin stelde ze dat de Koude Oorlog wellicht voorbij is, maar dat wat we ervoor in de plaats hebben gekregen niet veel beter is. Vijftien jaar later is de term Hete Vrede helaas nog onverminderd actueel. Zowel letterlijk als figuurlijk. Terwijl 2024 het warmste jaar is dat ooit is gemeten, lopen geopolitieke spanningen verderop en nestelen autocratische regimes zich dieper in het pluche. De gevolgen daarvan merken we ook lokaal. Haat en onverdraagzaamheid in de samenleving nemen toe, ook in Groningen. Kijk bijvoorbeeld naar de drie regenboog bankjes die binnen enkele weken na hun plaatsing al zijn vernield. Kijk naar het toenemende antisemitisme. 21

01:08:18

De heer Pechler, Partij voor de Dieren: We zijn blij dat het CDA en GroenLinks het initiatief hebben genomen om tot een raadsbrede motie te komen. Als Partij voor de Dieren denken we dit reces na over hoe we de eveneens toenemende islamofobie in de samenleving een halt kunnen toeroepen. In Groningen moet je kunnen zijn wie je bent. Vluchtelingen en migranten blijven wat ons betreft, ondanks het nieuwe kabinet, welkom in Groningen. Daarom steunen we van harte de motie van de ChristenUnie om de LVV-voorziening te behouden. Tijdens de debatten over de gemeenterekening uitten we al onze zorgen over het toenemende aantal verkeersslachtoffers. Met het uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid worden de komende jaren al veel straten omgebouwd van 50 naar 30 straten. 01:08:57

De heer Pechler, Partij voor de Dieren: Die aanpak kunnen we met tijdelijke maatregelen versnellen. Daarom dienen wij de ChristenUnie-motie: bloembakken in de straat, snelheid eruit, mede in. 01:09:04

Voorzitter: PVV. 01:09:06

Mevrouw Blauw, PVV: Dank u, voorzitter. Ik hoorde u net wat zeggen over islamofobie. Kunt u zeggen wat dat precies betekent? Ik heb het even nagezocht, want het is al eerder gebruikt, maar volgens mij bestaat dat niet. 01:09:22

De heer Pechler, Partij voor de Dieren: Het is wel tekenend dat de PVV denkt dat islamofobie niet bestaat. Ik zou zeggen: sla er een woordenboek op na. Dat is namelijk gewoon de haat en de angst voor mensen die moslim zijn. Dank, voorzitter. Dan ga ik verder. Die bloembakken die de ChristenUnie voorstelt om de snelheid eruit te halen in de straten zijn ook nog eens goed voor de biodiversiteit. Wat minder goed is voor de biodiversiteit, is de grote hoeveelheid gif die wordt gebruikt in het land- en tuinbouw. Het aantal vliegende en bestuivende insecten neemt in rap tempo af in Nederland. Als gemeente hebben we daar ook een groter rol in, met alle grote projecten die we ontwikkelen. We planten ontzettend veel nieuw groen aan. Daar zijn we ook trots op. 01:09:57

De heer Pechler, Partij voor de Dieren: Bespoten planten kunnen de gezondheid van mens en dier echter schaden. Daarom dienen we samen met GroenLinks, de SP, Student en Stad, D66 en de Partij voor het Noorden de motie: 'gifvrij, iedereen blij' in. Wat goed is voor dieren, is ook goed voor mensen. 01:10:10

Voorzitter: CDA. 01:10:11

De heer De Haan, CDA: Voorzitter. Een onderdeel van die motie gaat over het oprichten van een gemeentelijke kwekerij. Daar had ik nog wel wat vraagtekens bij. Ik kom zelf bijvoorbeeld geregeld bij kwekerij Brandenbarg. U misschien wel bekend, 22