10-11-2021, verslag gemeenteraad 15.30 uur - Topweer.pdf

Mevrouw Jacobs: Dank u wel.

20

01:11:49

Voorzitter: Zou u de microfoon iets dichterbij willen zetten voor de verstaanbaarheid? 01:11:51

Mevrouw Jacobs: Dank u wel, Voorzitter. Ik hoor u zeggen dat datgene wat volgens u fout is, door het liberalisme komt. Zou u kunnen uitleggen welke liberale invloeden GroenLinks en de Partij van de Arbeid hebben ingebracht in dit college? 01:12:07

De heer Brandenbarg: Zeker, want het is een politieke ideologie die nog te veel doorklinkt in de keuzen die het college de afgelopen drieënhalf jaar heeft gemaakt, wat ons betreft. Of wat zeg ik, de afgelopen acht jaar, want GroenLinks en D66 hebben electoraal dan wel stuivertje gewisseld, maar de politiek is toch grotendeels hetzelfde gebleven. Pappen en nathouden met mooie woorden, veel vertrouwen op het individu en weinig collectieve voorzieningen. Mooie woorden over de armoedebestrijding, klimaat- en groenbeleid en zeggenschap, maar weinig fundamentele daden, want als je het afpelt zie je vooral individualisme, marktdenken en weinig fundamentele verandering. 01:12:45

Voorzitter: Er voelen zich nog een paar mensen aangesproken. Ik ga naar de heer Bushoff en daarna mevrouw Wijnja. 01:12:51

De heer Bushoff: Ja, Voorzitter, ik kon mij best aardig vinden in de problemen die de SP schetste breder in ons land en wat daaraan ten grondslag ligt en ik kan me ook nog wel vinden in dat die neoliberale visie een schrale visie is en dat de sociaaldemocratische visie een stuk beter is. Toen dacht ik, dan gaat de heer Brandenbarg nu waarschijnlijk vertellen, waarom dat zo goed is gegaan in onze gemeente. Ik dacht namelijk terug aan het voorstel dat we samen hebben gedaan om schoonmakers in dienst te nemen. Toen dacht ik bijvoorbeeld aan de basisbanen en toen dacht ik aan onze woonvisie, waar u zo blij mee was. Kortom, allemaal concrete resultaten, die deze coalitie heeft geboekt, die naadloos passen in een sociaaldemocratische visie. 01:13:29

De heer Brandenbarg: Nou ja, Voorzitter, het is alsof de heer Bushoff mijn woordvoering van tevoren heeft gelezen, want er waren ook lichtpuntjes. Die wil ik ook best even in de schijnwerpers zetten, hoor. De invoering van de basisbanen was een concrete poging om enigszins te breken met die heersende ideologie. Dat wil ik u wel meegeven. Net zoals het in dienst nemen van de schoonmakers bij de gemeente en natuurlijk ook de woonplicht om de markt wat uit de woningmarkt te halen. Ja, het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen heeft ook iets gedaan om de ergste armoede te verlichten. Het was echter wel te weinig. Het was onvoldoende hemelbestormend. Het was niet fundamenteel genoeg en we weten ook allemaal wel – en dat weet u ook – waar de echte weerstand tegen deze verandering zat. Bij de liberalen van D66 in deze coalitie, die u er koste wat het kost bij wilde in plaats van de SP en dat had best gekund. Voorzitter, dat kan nog. 01:14:18

Voorzitter: Meneer Bushoff, een korte reactie nog. 21

01:14:20

De heer Bushoff: Voorzitter, dat nodigt toch wel uit tot een reactie, want we hebben samen met D66 bij voorbeeld ook gekozen om honderden miljoenen te gaan investeren, juist in het opknappen en nieuw bouwen van scholen in wijken, waar kinderen dat het hardste nodig hebben. Dat is best wel fundamenteel. We hebben de verlengde schooldag ingevoerd, ook best wel fundamenteel. Zo kunnen we een heel rijtje van dingen opnoemen, waarvan u dan zegt: oh ja, dat was een lichtpuntje, oh ja, dat was een lichtpuntje en onderaan de streep zegt u dan, maar het was niet genoeg. U heeft er echter nooit zelf betere voorstellen tegenover gezet. 01:14:48

De heer Brandenbarg: Voorzitter, dat laatste is niet waar. Ik zal ook even duiden, wat wij dan met fundamenteel bedoelen. Wij vinden dat juist in deze tijden van maatschappelijke, politieke en ideologische crises een hernieuwde visie op taken van de overheid nodig is en dat vraagt om een principiële herwaardering van het collectief; een echte koerswijziging. Ik zal ook uitleggen wat de SP daarmee bedoelt. Bijvoorbeeld een gemeentelijk leerwerkbedrijf, waar basisbanen maar ook mensen met een beroepsopleiding in dienst komen. Waar werk gedaan kan worden, dat voor de samenleving nuttig is. Bijvoorbeeld een publiek energiebedrijf dat zelf zonnepanelen aanlegt bij bewoners en isolatieprojecten voorfinanciert, uitgevoerd door die mensen van zo een gemeentelijk leerwerkbedrijf, zodat mensen ook zeggenschap krijgen over energievoorzieningen, ervan profiteren en er onderdeel van zijn. Of een gemeentelijke thuiszorgorganisatie met voldoende vaste zorgwerkers die voldoende tijd krijgen voor ouderen en zorgbehoevenden. 01:15:42

Voorzitter: Meneer Brandenbarg, u heeft ook nog een vraag van mevrouw Wijnja en ook daarna nog van de ChristenUnie. 01:15:48

Mevrouw Wijnja: Dank u wel, Voorzitter. Laat ik allereerst zeggen, dat er best wel veel in de analyse van de SP zit, wat ik herken en ook vindt. Laat ik in ieder geval constateren dat het ons een lief ding waard zou zijn, als er landelijk een andere wind zou waaien, want het is zeker zo dat de landelijke rechtse wind die waait niet helpt. Echter, nu hoor ik de heer Brandenbarg weer een analyse geven over energiearmoede en volgens mij waren we het daar heel erg over eens, dat we daar daaropin moeten zetten. De SP verwijst in haar eigen voorstel ook naar het op te richten energietransitiefonds. Is het dan niet juist een hele goede move van deze gemeente dat er A. nu 15,8 miljoen beschikbaar is voor deze mensen en dat we die daar zo snel mogelijk moeten krijgen en B. dat met alles wat we duurzaam gaan opwekken, de opbrengsten daarvan in een fonds komen, zodat ze voor onszelf zijn, voor de Groningers. Dat zijn toch allemaal forse investeringen en is toch een route die de SP ook steunt? 01:16:48

De heer Brandenbarg: Zeker, maar dat zit niet in deze begroting en dit voorstel hebben we nog helemaal niet besproken, dus ik zie het niet. We hebben het hier over de begroting voor volgend jaar. Wij willen daar verder in gaan, dan wat er nu voorgesteld wordt, maar daar heeft deze gemeenteraad nog geen keuze over gemaakt. 22

01:17:01

Voorzitter: Mevrouw Wijnja. 01:17:03

Mevrouw Wijnja: Nee, maar op zichzelf zijn er toch al allerlei voorstellen besproken, over hoe we hier lokaal duurzame energie gaan opwekken en heeft het college daar ook duidelijk aangegeven, hoe we daarmee om willen gaan, dus dan kunnen we toch hier op dit moment ook constateren dat dat een goede route is en een goede investering om energiearmoede tegen te gaan? 01:17:18

De heer Brandenbarg: Het is een stap op de goede weg, maar wij willen verder. 01:17:23

Voorzitter: Goed, ik kijk even naar de tijd. U wilt nog een aantal amendementen en moties introduceren. 01:17:28

De heer Brandenbarg: Ja, Voorzitter, ik noemde al dat de SP voor het opbouwen van die collectieve voorzieningen is, maar wij begrijpen ook wel dat we dat niet meer in de begroting van 2022 gaan krijgen. Het zijn echter wel de uitgangspunten voor de voorstellen die we vandaag doen, de vier amendementen die wij indienen. Wij vinden dat we nu niet rustig kunnen zitten afwachten op nieuwe plannen van een college. Onze samenleving schreeuwt namelijk om verandering. Wij zijn daar overigens ook optimistisch over, dat we een andere overheid gestoeld op het collectief kunnen bouwen. Wij zien dat ook dagelijks. In de buurten, waar we actievoeren, zien we hoeveel mensen bereid zijn om zich in te zetten voor hun omgeving, voor het collectief. Of het nu de aardbevingsgedupeerden aan de Ommelanderstraat of de Blinkerdlaan zijn, of de huurders en bewoners van de schimmelwoningen aan de Seringenhof. Of nu de cruciale werkers zijn die in actie komen voor meer waardering, betere lonen en meer werkzekerheid. Of het nu de mensen zijn die onze gemeenteraad scherp houden rondom de Gerrit Krolbrug of de mensen die willen dat de energietransitie op een goede manier slaagt, zoals de mensen in Thesinge of in de Lagelandpolder. Al die bewoners verdienen ook een college dat die keuzen durft te maken en dan moeten we echt verder en dan moet er meer gebeuren. Laten wij hier dan ook maar heel helder zijn.

Die andere overheid kunnen we niet bouwen met D66 die vastzit in het liberale denken. Het is jammer dat GroenLinks en PvdA bij het begin van deze periode dat niet zagen – ondanks dat wij ze daar meerdere malen aan hebben herinnerd – en kozen voor liberaal in plaats van sociaal met de SP. Daarom is het goed dat onze inwoners zich binnenkort mogen uitspreken via de stembus. De strijd in Groningen zal wat ons betreft gaan tussen liberaal of sociaal en de SP zal alles op alles zetten om die strijd voor het collectief en een sociaal Groningen te winnen. 01:19:15

Voorzitter: Dank u wel. Tot slot een vraag van mevrouw De Wrede. 01:19:18

Mevrouw De Wrede: Ja, dank u wel, Voorzitter. Ik ben heel benieuwd bij welke pool van het spectrum de heer Brandenbarg de Partij voor de Dieren plaatst. Zijn wij sociaal of zijn wij liberaal en hoe kijkt u aan tegen het vormen van een coalitie met onze partij? 23

01:19:37

De heer Brandenbarg: Ja, Voorzitter, wij hebben hier al eens vaker een ingewikkelde discussie met de Partij voor de Dieren over gehad, omdat ze best een fundamentele analyse maken over waar problemen vandaan komen, maar dan vervolgens nog wel bijvoorbeeld energiebedrijven willen of afvalverwerkers willen aanbesteden via een marktmechanisme. Ja, dus ik kan u vaak niet plaatsen, dat zal ik ook maar heel eerlijk zeggen. Het is goed dat u dat zelf ook ziet. 01:19:59

Voorzitter: Volgens mij wordt dit opgevat als een compliment. Tot slot nog een vraag van de heer Bushoff. 01:20:09

De heer Bushoff: Ja, Voorzitter, volgens mij vinden de Partij van de Arbeid en de SP elkaar best wel vaak en dat zie je natuurlijk ook als we gezamenlijke voorstellen doen. Wat mij nog wel een beetje bezighoudt of wat ik me dan afvraag, is of de SP ook wel doorheeft – en ik denk het wel en dat hij dat ook zometeen wel gaat toegeven – dat zelfs, als je het als SP alleen voor het zeggen hebt in de gemeente of zelfs als je het voor het zeggen hebt als PvdA in je eentje in de gemeente, dat je dan nog steeds niet 100 procent altijd je zin krijgt. Er is dus altijd nog wel ruimte voor verbetering, ondanks dat er goede stappen zijn gezet. 01:20:40

De heer Brandenbarg: Nee, zeker. Er is altijd ruimte voor verbetering en niemand krijgt honderd procent zijn zin. Dat is zeker waar. Alleen, er zijn wel hele principiële keuzes te maken. Een principiële keuze om destijds een partij als de SP niet mee te nemen in coalitiedeelname, ondanks dat die partij heel graag wilde, en wel te kiezen voor D66 en dan nu opgezadeld zitten met een weerstandsvermogen van 1,25. Ja, daar kunnen wij niet zoveel aan doen, dat zijn uw keuzen geweest. 01:21:07

De heer Bushoff: Ik heb het toen niet zo heel erg gemerkt, maar ik zie dat er nog een beetje oud zeer zit. 01:21:11

De heer Brandenbarg: Ik heb toen onderhandeld, dus 01:21:12

De heer Bushoff: Met een biertje in de kroeg gaat dat oud zeer misschien wel weer een beetje weg, Voorzitter. 01:21:17

Voorzitter: Goed, dank jullie wel. We gaan zien wat er na maart gebeurt. Eerst gaan we naar de woordvoering van mevrouw Jacobs van de VVD. U heeft ondertussen gezien, dat we een klein beetje uit de tijd lopen, dus kunt u zich mentaal voorbereiden op een iets kortere pauze straks. 01:21:39

Mevrouw Jacobs: Dank u wel, Voorzitter. Wij bespreken de begroting van 2022. Een beleidsarme begroting, zoals we kunnen lezen. Dat zou wat ons betreft een zegen zijn en dat zal u niet verbazen. We hebben er drie jaar op zitten van een college dat de mensen in 24

Groningen gelukkiger en gezonder wilde maken en een college dat de gemeente Groningen groener zou maken. Mijn eerste bijdrage in deze raadsperiode had ik het over een rapportcijfer en het zou natuurlijk interessant zijn welk rapportcijfer dit college zichzelf zou geven. Dan gaat het natuurlijk over de uitleg van geluk, gezond en groen. Daarnaast zou een rapportcijfer van onze inwoners ook heel interessant zijn. Laten we niet vergeten dat we 230.000 inwoners hebben en ongetwijfeld ongeveer 230.000 meningen. Of je gelukkig bent geworden, kun je natuurlijk aan verschillende mensen vragen. Zo zou het antwoord van Jan, die woont aan een zandweg en geen diftar meer heeft, maar een enorme hoge afvalstoffenheffing en OZB moet betalen, enorm verschillen van Hans, die een basisbaan heeft. Datzelfde geldt natuurlijk voor gezond en groen. Wij constateren in ieder geval dat het leven voor de werkende Groninger er vele malen duurder op geworden is en dat werkt ook de armoedeval in de hand en dat zou niet de bedoeling moeten zijn. In de aanbiedingsbrief van deze begroting wordt gesproken over investeren. We hebben meneer Bushoff een aantal maanden geleden vol vuur horen vertellen dat anticyclisch investeren heel belangrijk is. Dat heeft hij vol vuur verdedigd. Dat klinkt natuurlijk heel leuk, maar gratis geld bestaat niet. Dat geld moet ergens vandaan komen.

Heel concreet gaan ondernemers en particuliere verhuurders van woningen dat volgens deze begroting betalen en dat in deze tijd, waarin ondernemers het ontzettend zwaar hebben en waar we woningen hard nodig hebben. Dit college durft in de aanbiedingsbrief ook te zeggen, dat we extra inzet plegen voor de horeca. Concreet betekent dat volgens ons een stijging van de precariobelasting. We hebben vorige week het college horen zeggen in de commissie, dat er streng gehandhaafd wordt op allerhande activiteiten van ondernemers in de openbare ruimte. Dit vindt de VVD niet uit te leggen. De VVD hoort graag welke inzet het college bijvoorbeeld pleegt voor de horeca. In onze gemeente wordt al jaren gesproken over een historisch woningtekort. Vrijwel alle partijen vinden dat er extra gebouwd moet worden, ook de VVD. Ik kan me heel goed vinden in de woorden van D66, die zei: laten we nu eens ophouden met visies, maar laten we nu eens daadwerkelijk aan de slag gaan. Wat ons betreft moet ook echt de focus op versnelling. Daarom hebben we ook met de D66 vragen ingediend over de enorme vertraging die er zit in bouwen in De Held III. We wachten ook de antwoorden met spanning af. Het baart ons ernstige zorgen dat we jaar op jaar de geplande woningproductie niet gaan halen. Ook in 2021 niet, zoals blijkt uit de bijlage bij deze begroting.

Als we dit vasthouden, hebben we dus in 2030 niet de eerder geplande 20.000 woningen extra. De boeggolf aan plannen waar de wethouder over spreekt, die landt maar niet. We herinneren de wethouder graag aan de eerder door deze raad aangenomen motie van 130 procent plancapaciteit, zodat we in 2022 eindelijk wel eens onze geplande productie realiseren. Mede namens de Stadspartij dienen wij ook nog een motie in "Betalen uit het juiste potje'. Dit ziet over het gebruik van de middelen uit het SIF. In 2020 name we raadsbreed een motie aan over het gebruik van het SIF; de middelen uit het SIF zo veel mogelijk inzetten voor fysieke investeringen en niet als stopverf dan wel budgeteringsvraagstukken. We zien dat het nu weer gebeurt ten aanzien van de fietsstewards. 01:25:14

Voorzitter: Uw vorige punt, daar heeft de heer Bushoff nog een vraag over, geloof ik. 01:25:17

De heer Bushoff: Ja, en eigenlijk ook wel over deze, dus ik pak het in één dan. Kijk, in de 25

eerste plaats, Voorzitter, zijn er meer woningen gebouwd de afgelopen jaren dan ooit tevoren, dus volgens mij is dat ook iets om trots op te zijn. Als je zegt, er moeten er nog meer woningen bijkomen, dan is de Partij van de Arbeid het daar heel erg mee eens en dan ben ik ook blij dat de VVD dat zegt. Ik begrijp dan ook dat de VVD zich daar ten uiterste voor gaat inspannen, zelfs in Den Haag. Dat zou heel fijn zijn. Voorzitter, dan over het punt van die motie over het SIF. Ik ben wel benieuwd of de VVD denkt dat, stel dat deze motie aangenomen wordt, er dan 2,7 miljoen meer in het SIF blijft zitten? 01:25:55

Mevrouw Jacobs: Nee, maar volgens mij gaat het erom dat je geld zo besteed, waar je met zijn allen afgesproken hebt, waar het voor bedoeld is. Dat is waar onze motie op ziet, want volgens mij is het SIF bedoeld om in te zetten voor fysieke investeringen en dat is wat we nu bij deze investering niet doen. Daar zit ons punt op. 01:26:15

De heer Bushoff: Ja, Voorzitter, je zou dan ook kunnen zeggen, weet je, die 2,7 miljoen had ook prima ondergebracht kunnen worden in een andere deelbegroting, stadsbeheer of handhaving. Dan hadden we die 2,7 miljoen niet in het SIF gehad, maar ergens anders gehad en waren dezelfde maatregelen genomen, dus het maakt niet zo heel erg veel uit onder welke noemer je het hangt. Deze maatregelen waren sowieso genomen, dus er zou niet meer geld in het SIF overblijven, als je dit niet uit het SIF zou halen. 01:26:38

Mevrouw Jacobs: Nou ja, volgens mij gaat het erom wat er nu in het SIF zit. Ten aanzien van de woningen. Het lijkt het me nogal logisch, dat we meer woningen bouwen, want volgens mij hebben we de grootste wooncrisis. Als we zouden zeggen, dat we nu net zoveel woningen bouwen, als pak hem beet vijftien jaar geleden, dan zou dat natuurlijk een schaamteloze vertoning zijn. Dat we meer bouwen, lijkt me evident. Het gaat erom of je ook daadwerkelijk datgene realiseert wat je van plan bent te realiseren en dan ook waar het aan ligt. 01:27:03

Voorzitter: De heer Bushoff. 01:27:05

De heer Bushoff: Twee vragen: 1. hoe denkt de VVD dat we in die wooncrisis zijn beland en 2. dan neem ik aan dat ze ook het voorstel van de Partij van de Arbeid voor meer betaalbare woningen gaan steunen? 01:27:17

Mevrouw Jacobs: Nou, volgens mij gaat het niet alleen om meer betaalbare woningen. Het gaat ook om het realiseren van de plannen die er al zijn. Dan gaat het bijvoorbeeld over, laten we nu eens opschieten met De Held III, want dat ligt al heel lang klaar. Dat gaat dan opnieuw terug naar de tekentafel. Dat is wat wij heel erg bijzonder vinden. Ik ga graag verder met mijn woordvoering. Een ander punt, waar wij graag aandacht voor willen vragen, is voor de ontwikkeling van het centrum van Haren. De oude gemeente Haren heeft een opdracht gegeven om een visie voor het centrum vast te stellen. Dat is ook gebeurd en aan de hand van deze visie zijn vervolgens concrete actieplannen gerealiseerd. Dit is in werkgroepen gedaan, in nauwe samenwerking met ondernemers in Groningen. De 26

afgelopen begrotingen van deze gemeente is steeds gesproken over uitvoering geven aan deze actiepunten, maar concreet is er bijna niets gebeurd. Nu horen we de wethouder tijdens de bespreking van de begroting van vorige week zeggen dat er een nieuwe visie voor het centrum moet komen. Dat kan wat ons betreft niet de bedoeling zijn. Wat ons betreft moeten we kijken naar wat er al ligt en gaan we daarmee aan de gang – het was alsof meneer Rustebiel het ook al had voorzien – en gaan we niet weer een visie vaststellen en weer een visie vaststellen, maar gaan we nu daadwerkelijk aan de gang. Er ligt een scala aan actiepunten en laten we daar nu mee aan de gang gaan. Dat we dan later nog kijken, waar moet het voor ons uiteindelijk toe leiden en dat we nog een onderliggende visie willen hebben, dat kan prima, maar laten we alsjeblieft niet anderhalf jaar aan een visie werken en weer anderhalf jaar niets doen. Daar hebben wij met een hele hoop andere partijen een motie voor ingediend. In de commissie is al door meerdere fracties gesproken over een historisch laag aantal bijstandsgerechtigden. Mijn fractie is destijds zo vrij geweest om dat te nuanceren. Historisch laag was natuurlijk 2007-2008. Toen waren er rond de 7.000 bijstandsgerechtigden. De wethouder gaf aan dat er een positieve ontwikkeling gaande is; wij doen het op dit moment procentueel beter dan andere gemeenten.

Dat is een goede zaak, maar dit laat zich niet in de cijfers zien. Volgens 'waarstaatjegemeente.nl' staan we op de negende plek van de bijstandsdichtheid en een landelijk dagblad liet afgelopen zaterdag zien, dat we op de zesde plaats staan. Het is een goede zaak om de ontwikkelingen door te zetten en we horen graag op welke manier de wethouder vindt dat er een tandje bij kan en dan met name voor mensen die langdurig in de bijstand zitten. Wij vinden het belangrijk dat we aan mensen aangeven, dat we echt willen dat ze aan de slag gaan met een terugkeer naar werk, dan wel het voorbereiden op een terugkeer naar werk. Daarnaast kunnen ze intensief worden begeleid en zetten wij liever in op het doorgeleiden naar een echte baan dan een basisbaan. 01:30:00

Voorzitter: Meneer Brandenbarg. 01:30:01

De heer Brandenbarg: Ja, want dan zegt de VVD, een partij die we toch kennen als partij die de bijstand het liefst verlaagt – Ik weet niet of dat nog zo is, maar goed – 01:30:13

Mevrouw Jacobs: Wij willen het liefst zo veel mogelijk mensen aan het werk helpen. 01:30:16

De heer Brandenbarg: Dat is mijn vraag, waarom denkt u dan dat er zo veel mensen in de bijstand zitten? Heeft u daar zelf een analyse van, in plaats van dat u vraagt aan de wethouder of dat wat beter kan? Wat zou de VVD daaraan doen? 01:30:26

Mevrouw Jacobs: Wat ons betreft zouden we inderdaad meer inzetten op begeleiding. Kijken wat er aan werk ligt en of de mensen in staat zijn dat te kunnen en maken we zo snel mogelijk werk van het individuele matchen. 01:30:39

De heer Brandenbarg: Bent u het dan ook met de SP eens dat werk ook moet lonen? Dat het 27

minimumloon van 14 euro er dus echt wel eens moet komen en het liefst dat dat hoger moet zijn dan 14 euro en dat de gemeente daar ook een rol in heeft, om dat af te dwingen? 01:30:51

Mevrouw Jacobs: Wat mij betreft zouden we dat het liefst op landelijk niveau regelen, want dan is het in ieder geval voor meer banen dan alleen voor de gemeentebanen geregeld. Voor zover ik begrepen heb, is dat in ieder geval inzet van de nieuwe onderhandeling voor een nieuw kabinet van vrijwel alle partijen, dus ik ga ervan uit dat dat goed gaat komen. 01:31:09

De heer Brandenbarg: Kom op, uw partij levert al ik weet niet hoelang de premier en dan zegt u, dat moeten ze landelijk maar doen. Kom nu toch, dat kunt u toch wel beter of niet? 01:31:16

Mevrouw Jacobs: Nou, ik kan het landelijk niet regelen. Ik snap dat u denkt dat ik heel veel invloed heb, maar deze is echt best wel beperkt, kan ik u vertellen. Wat mijn fractie betreft zou de gemeente pijn in haar buik moeten hebben, wanneer bedrijven en organisaties moeten sluiten vanwege een personeelstekort. Het zou een uitgangspunt wat mij betreft van dit college moeten zijn, dat dat niet gaat gebeuren. Mijn fractie is heel blij met trajecten richting kansrijke beroepen. Wat ons betreft verdient dat zeker blijvende aandacht. Wat de financiën betreft, maakt de VVD zich zorgen om de stijgende lasten van onze inwoners. Zeker gezien de enorme stijging van de huizenprijzen en dus ook de stijging van de waarde van huizen. Zolang je je huis niet verkoopt, is een enorme waardestijging fictieve rijkdom. Immers, je kunt er geen rekening van een sportvereniging of van de supermarkt mee betalen, maar je moet wel de rekening van de gemeente betalen. Klimaat en duurzaamheid zijn voor ons ook belangrijke onderwerpen. Dit is te belangrijk om onze inwoners op te leggen, zoals we in Lageland hebben gedaan, maar bij uitstek een onderwerp wat je samen met je inwoners oppakt. Laten we onze wereld samen een beetje mooier maken en oog hebben voor de impact en betaalbaarheid van deze plannen.

Wat ons betreft gaat dit om het echte gesprek en volgt er gezamenlijke actie en niet alleen om het uitroepen van de noodtoestand. Een ander onderwerp, wat voor ons van belang is, het is het laagdrempelig aanbieden van sport. Wij vinden het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen kunnen sporten. Toch zijn we tegen het helemaal gratis maken van sport. Wat ons betreft vragen we aan iedereen een bijdrage, al is het maar een euro per maand. Dat stimuleert mensen vervolgens ook om deel te nemen en ook om bijvoorbeeld je lidmaatschap op te zeggen op het moment dat het je niet bevalt. Immers, dan scheelt het geld. Verenigingen hebben ook aangegeven dat ze best last hebben van zogenaamde spookleden en dat kan wat ons betreft niet de bedoeling zijn. Mijn fractie is blij met de aandacht voor de huisvesting van de scholen, zoals bijvoorbeeld recent de Carrousel in Groningen-Zuid. Wij zijn blij met de aandacht voor de gedeelde geschiedenis en de inzet die daarin wordt gepleegd. Het valt ons op dat er alleen gesproken wordt over de gitzwarte bladzijde uit onze geschiedenis. Wij hechten er waarde aan om ook aan te geven, dat we moeten leven met de mooie, maar ook zwarte kanten van onze geschiedenis. Daarnaast vindt mijn fractie het lastig om over het verleden te oordelen langs de bril van het heden.

Voor je het weet moeten we in de generaties na ons excuses aanbieden over de stadse expansiedrift van de afgelopen decennia, dan wel eeuw. Wat ons betreft is leren en verhalen vertellen en zelf beter handelen een goed idee. Wij vragen in de motie aandacht voor de gedeelde geschiedenis. 28

We willen aansluiten bij het voorstel van Iris van den Brand om de wereldgeschiedenis aan de hand van voorbeelden uit de regionale geschiedenis voor te leggen, deze komt dichter bij de leerlingen. Wij hopen op uw steun. Dank u wel. 01:34:01

Voorzitter: Meneer Bolle. 01:34:03

De heer Bolle: Ja, mevrouw Jacobs begon met die cijfers en ik dacht, ik wacht eventjes, maar na tien minuten ben ik nog steeds heel erg benieuwd welk cijfer de VVD aan dit college geeft. 01:34:12

Mevrouw Jacobs: Nou, ik heb ooit in mijn eerste woordvoering gezegd: het is krap of we op overgaan staan of niet. Volgens mij hebben we kunnen constateren dat er een aantal goede punten zijn geweest, maar wat ons betreft zijn er ook een hele hoop dingen die voor verbetering vatbaar zijn. We hopen dat de kiezer dat ook vindt en dat die spreekt op 16 maart. 01:34:34

De heer Bolle: Drukt u het eens uit in een cijfer. 01:34:40

Mevrouw Jacobs: Laten we even kijken wat de moties en amendementen doen en laten we nu inzetten op een vijf en een half, dan kunnen we nog kijken of het overgaan is of dat het toch zittenblijven is. 01:34:50

De heer Bolle: Voorzitter, het is toch niet afhankelijk van die moties en amendementen. Het college heeft er drie-en-een-half jaar gezeten. De VVD heeft toch wel een beeld van wat ze in die drieënhalf jaar hebben gedaan? 01:35:00

Mevrouw Jacobs: Ja, ik dacht dat u ook de plannen voor 2022 bedoelde. Nee, als wij het voor het zeggen hadden gehad de afgelopen tweeëneenhalf jaar waren er dingen anders gegaan en dan was wat ons betreft de wereld in onze gemeente een beetje mooier geweest. Wat dat betreft vinden wij het op dit moment niet voldoende. 01:35:14

Voorzitter: Ik kijk ook even naar de spreektijd die inmiddels verstreken is. Ik zie nog een hand bij mevrouw De Wrede. Bent u in staat een korte vraag te formuleren? 01:35:23

Mevrouw De Wrede: Echt waar. Dank u wel, Voorzitter. Ja, die motie over Groningse geschiedenis. Ik heb vroeger geschiedenis op school gehad. Terrence zegt tegen mij: "Die canon van Groningen, die hebben we ook". Wat voegt dit nu toe? Wat wilt u nu vertellen wat nog niet op een andere manier tot de mensen komt? 01:35:48

Mevrouw Jacobs: Ik ben geen docent, dus ik ga die kinderen niets vertellen. Ware het niet, dat ik thuis wel eens één en ander vertel. Volgens mij is het heel toepasbaar – en dat zegt 29

Iris van den Brand ook – om de wereldgeschiedenis ook aan de hand van lokale voorbeelden te vertellen en dat is ons voorstel in deze. 01:36:03

Voorzitter: Dan de heer Bushoff tot slot. 01:36:05

De heer Bushoff: Ja, Voorzitter, twee korte dingen. Over het aantal woningen dat gebouwd wordt en de doelstelling. De doelstelling is al een tijd 1500 en we leveren elk jaar meer woningen op. Afgelopen jaar 2100, dus volgens mij kunt u niet zeggen, dat het daar niet goed gaat. Volgens mij gaat het daar goed en kunt u helpen om het daar nog beter te laten doen door ook de voorstellen van de Partij van de Arbeid voor betaalbaar wonen te steunen. Ik hoop nog een antwoord daarop te krijgen of u die ook steunt. Dat is één. Het tweede is, u vroeg waarom er zoveel mensen in Groningen nog in de bijstand zitten en u nam daar volgens mij een verkeerd peiljaar voor, want u zei 2007 of zoiets. Als je dat peiljaar neemt, dan zie je dat er in de tussentijd heel veel is veranderd. Met de P-wet hebben we de exWAJONG erbij gekregen. We hebben heel veel statushouders erbij gekregen. Kortom, dat is volgens mij geen goed peiljaar. Als je nu kijkt vanaf 2015 – een beter peiljaar – zie je dat we heel veel meer mensen uit de bijstand naar werk hebben kunnen begeleiden de afgelopen jaren. Onder andere een goed middel daarvoor is ook de basisbaan 01:36:59

Voorzitter: Heeft u ook nog een vraag? Dat basisbaanverhaal hebben we namelijk al een paar keer gehoord. 01:37:04

De heer Bushoff: Mijn vraag is, waarom geeft u zelf geen alternatief om nog meer mensen, dan dat wij al hebben gedaan met onze plannen, uit de bijstand te helpen naar werk en vraagt u alleen maar: waarom zitten er zoveel mensen in de bijstand, ook nog gebaseerd op verkeerde cijfers? 01:37:17

Mevrouw Jacobs: Nee, hoor volgens mij heeft mijn collega Elizabeth Akkerman daar vele voorstellen voor gedaan. Ik vind het fantastisch dat u het constant heeft over de basisbaan, maar volgens mij levert dat op dit moment enkele tientallen banen op en daarmee halen we de 9.000 mensen niet uit de bijstand. 01:37:30

Voorzitter: Goed, dank u wel. Meneer Brandsema, aan u de eer om ons langzaam richting pauze te begeleiden, maar laat ik daar niet te veel op vooruitlopen. Ik kijk uit naar uw bijdrage. 01:38:05

De heer Brandsema: Ja, dank u wel, Voorzitter. Martinitoren, MartiniPlaza, Martini Ziekenhuis, Martini Hotel, Martinikerk, Martinistad. Voorzitter, Groningen, heeft iets met Martini. Sint Martinus oftewel Martinus van Tours was een bisschop van de Franse stad Tours en is de beschermheilige van onze stad. Deze heilige is gestorven op elf november in het jaar driehonderdzevenennegentig en tot op de dag van vandaag vieren vele kinderen – en ook morgen weer – Sint-Maarten. Sint-Maarten leefde als kluizenaar en zijn bezit gaf hij 30

aan de armen. Op een winterse koude dag ontmoette hij een verkleumde bedelaar. Hij had alleen nog maar zijn mantel en Martinus pakte zijn zwaard, sneed het doormidden en gaf de bedelaar de helft van zijn mantel. 's Nachts droomde hij dat hij Jezus zag, die die halve mantel droeg, waarbij hij herinnerd werd aan de woorden uit het bijbelboek Matteüs: "Ik was naakt en u hebt mij gekleed. Alles wat u gedaan hebt voor één van de geringsten van mijn broeders of zusters, dat hebt u voor mij gedaan". Martinus wist genoeg, hij wilde Jezus Christus volgen als kluizenaar. Voorzitter, Sint-Maarten had oog voor de ander en vandaag de dag zijn er nog steeds mensen die oog hebben voor een ander. In het bijzonder mensen die zorgen voor een ziek familielid, een vriend of een buur. Dit noemen we een mantelzorgers en vandaag is het de dag van de mantelzorg. Eén op de vijf inwoners van onze gemeente heeft mantelzorg, waarvan weer één op de vijf aangeeft zich hierdoor belast te voelen. De ChristenUnie is blij dat hier vanuit de gemeente oog voor is. Zo subsidiëren wij het Steunpunt Mantelzorg van Humanitas en wordt er in de begroting structureel anderhalve ton uitgetrokken voor de zogenaamde 'pareltjes', waaronder De Opstap; een logeerhuis voor herstel en respijt, waardoor overbelaste mantelzorgers weer even op adem kunnen komen.

Wel vindt mijn fractie dat zorgverzekeraars een keer over de brug moeten komen om deze voorzieningen mede te financieren. Er zit een component Wet langdurige zorg in de voorzieningen – ook in de commissie vorige week genoemd door het college – waardoor de zorgverzekeraars profijt hebben van laagdrempelige voorzieningen zoals De Opstap. Voorzitter, als ChristenUnie vinden we dat de overheid zich in moet zetten voor een samenleving waar oog is voor elkaar. En, Voorzitter, als raadslid hebben we de unieke positie, dat we in contact komen met veel mensen die hier handen en voeten aan geven. Ik noem graag een paar. Stadjers Hand in Hand, waar Stadjers die het financieel moeilijk hebben, worden gekoppeld aan Stadjers die het beter getroffen hebben. Of Kind aan Huis, waar gastgezinnen hun huis en hart openstellen voor een kind of jongere uit een gezin, waar veel aan de hand is. Het Odensehuis, een ontmoetingsplek voor mensen met dementie. Het Overweeghuis, waar tijdelijke opvang geboden wordt aan vrouwen die vastlopen in de prostitutie. 01:40:57

Voorzitter: Meneer Brandenbarg. 01:41:00

De heer Brandenbarg: Ja, dank, Voorzitter. Ja, ik vind het een mooie geschiedschrijving. Het laat ook meteen zien wat het probleem is met geschiedschrijving, want volgens Wikipedia was deze beste meneer een soldaat en geen kluizenaar, maar goed, het is maar net wie geschiedenis schrijft, hoe het overkomt. Los daarvan, een mooi betoog over Sint Martinus, maar dan is het toch dit college geweest die er wel voor kiest om op de WIJ te bezuinigen, op het WMO-taxivervoer te bezuinigen en dan toch wel dat weerstandsvermogen zo enorm hoog te zetten. Die mantel moest dus vooral bij het college heel groot blijven en niet naar dit soort instellingen? Hoe moet ik dit nu interpreteren? 01:41:35

De heer Brandsema: Voorzitter, als eerste, het klopt inderdaad helemaal dat de heer Brandenbarg aangeeft dat Sint-Maarten soldaat was – tegen zijn zin in overigens – maar ik dacht, ik kan het allemaal in mijn inleiding gaan doen, maar dan wordt het wel een hele 31

lange inleiding. U heeft helemaal gelijk, hij was soldaat tegen zijn zin in, vandaar dat hij dat zwaard ook bij zich had, waarmee hij die mantel door 01:41:53

Voorzitter: De canon raakt goed gevuld in ieder geval. 01:41:56

De heer Brandsema: Antwoord op de vraag, Voorzitter. Wat mij wel opviel, de SP als socialistische partij is enorm kritisch. De liberale VVD is ook enorm kritisch, dus ik denk dat we het ergens nog wel enigszins goed hebben gedaan als college en als coalitie deze periode. Naast het feit dat we inderdaad ook keuzes hebben moeten maken die we liever niet hadden hoeven maken, hebben we tegelijkertijd ook tientallen miljoenen uit de eigen middelen bijgelegd op allerlei zaken in het sociaal domein, dus volgens mij hebben we daar, hoe vervelend soms ook, goede keuzen gemaakt. Voorzitter ... oh, ja hier was ik bezig. Voorzitter, het zijn stuk voor stuk die voorbeelden die ik net noemde. Stuk voor stuk burgerinitiatieven, waarbij de gemeente een ondersteunende rol heeft. Tijdens het voorjaarsdebat heeft de ChristenUnie hier ook aandacht voor gevraagd. Kijkend naar de beleidsarme begroting is de ChristenUnie blij met de extra middelen voor bijvoorbeeld Kind aan Huis, maar ook voor het nieuwe multifunctionele centrum Huis van Ten Post en voor een nieuw wijkcentrum in de voormalige Siebe Jan Boumaschool. Voorzitter, naast het stimuleren van een samenleving waar oog is voor elkaar, vindt de ChristenUnie het de taak van de overheid om te dienen als schild voor de kwetsbaren, want elk mens is waardevol.

Dat hebben we deze periode ook gedaan, bijvoorbeeld door ex-verslaafden op te vangen in de Barkmolenstraat, onderdak te bieden aan mensen die moeite hebben in een normale woonomgeving middels het Skaeve Huse-concept, door deelname aan de landelijke LVVpilot voorheen de Bed, Bad, Brood en door de financiering van uitstapprogramma's voor prostituees die een nieuw leven willen opbouwen. We zijn ook blij met het extra geld dat wordt uitgetrokken voor vroegsignalering. Problematische schulden hebben een grote impact op iemands leven en zijn omgeving. Sinds dit jaar mogen bepaalde organisaties de gemeente waarschuwen, als ze zien dat hun klanten hun rekeningen niet betalen en de gemeente kan dan direct contact opnemen en hulp aanbieden. Een andere groep mensen, waar de ChristenUnie zich zorgen over maakt, zijn de werkende armen. De SociaalEconomische raad adviseerde de gemeente recent om bestaande regelingen beter onder de aandacht te laten brengen bij werkende armen en om het aantal werkende armen beter in beeld te krijgen. We dienen daarom dan ook mede de motie van de Partij van de Arbeid in die hierom vraagt. Een overheid probeert erger te voorkomen en een overheid die een schild wil zijn voor de kwetsbaren en die omziet naar mensen. Waar mensen de overheid vaak niet aan hun kant voelen staan, is in het bevingsdossier.

Als gemeente kunnen we niet al het leed en frustratie voorkomen, maar we moeten wel onverminderd aandacht houden voor de versterkingsoperatie, omdat een flinke groep inwoners in de knel zit, onzekerheid ervaart en geen veilig thuis heeft. Voorzitter, tijdens het voorjaarsdebat heb ik mijn zorgen uitgesproken over de toename van criminaliteit en wapenbezit onder jongeren en de problematische groepen die zij vormen. We zijn dan ook blij dat extra geld uitgetrokken wordt voor de Top X-aanpak en voor een ketenregisseur zorg & veiligheid. Voor de zomer heeft mijn fractie ook aandacht gevraagd voor moderne slavernij en de ChristenUnie is dan ook zeer te spreken over de zichtbare toegenomen aandacht hiervoor. Zo is er recent een 32

expertsessie over mensenhandel georganiseerd, waar we met elkaar weer met de neus op de feiten werden gedrukt en heeft de afgelopen maand de week tegen mensenhandel plaatsgevonden naar aanleiding van onze motie. Een week met een sterke inhoud, waar ik de ambtenaren op deze plek ook graag voor wil bedanken, dus dank. De ChristenUnie is blij dat deze week jaarlijks terugkomt en mijn fractie kijkt uit naar de integrale aanpak rondom mensenhandel die begin volgend jaar gerealiseerd moet zijn. Wat de meeste indruk op mij heeft gemaakt in de week tegen mensenhandel, was het verhaal van Corazon Espanto, een Filipijnse vrouw die als slaaf het heeft gewerkt in een ambassadegezin in Den Haag. Uitbuiting vindt niet alleen maar plaats in de bouw of in havens, maar zelfs in diplomatieke kringen. Haar aangrijpende verhaal is op YouTube te vinden. Voorzitter, als het over mensenhandel gaat, dan heb je het ook snel over ondermijning. Ondermijning is een sluipmoordenaar die tot verrotting in de samenleving leidt. We zijn dan ook blij dat er extra geld wordt vrijgemaakt voor onder meer de verhuurdersinspectie wat gecombineerd wordt met ondermijningsonderzoek. 01:45:59

Voorzitter: Mevrouw De Wrede heeft een vraag aan u, meneer Brandsema. 01:46:02

Mevrouw De Wrede: Ja, dank u wel, Voorzitter. Ik ben het helemaal eens met meneer Brandsema, als hij het heeft over moderne slavernij. Ik ben heel blij dat de ChristenUnie wat dat betreft een partij is die het zo nu en dan eens heeft over normen en waarden en hoe we met elkaar moeten omgaan. Ik ben benieuwd hoe de heer Brandsema denkt over de positie van landbouwdieren en of hij daar ook overeenkomsten ziet met de slavernij van vroeger? 01:46:30

De heer Brandsema: Nee, Voorzitter, ik ga niet de vergelijking maken tussen dierenwelzijn en slavernij, nu of in het verleden. Wat ik wel met de Partij voor de Dieren eens ben, Voorzitter, is dat er goede omstandigheden moeten zijn voor dieren die in stallen zitten. Ik denk dat we daar elkaar niet kunnen vinden, want ik denk dat de Partij voor de Dieren per definitie daar niet blij van wordt. Ik ben het wel met de Partij voor de Dieren eens, als het gaat om bijvoorbeeld stalbranden en dat soort zaken, dat we daar op moeten toezien. Dat gebeurt ook en helaas komt het nog wel voor, dat het ook misgaat. 01:46:58

Voorzitter: Mevrouw De Wrede. 01:47:00

Mevrouw De Wrede: Ja, dank u wel, Voorzitter. Ja, je kunt de dieren wel goed willen voeden en al dat soort zaken, maar het blijft natuurlijk een oneigenlijk leven dat je hun oplegt, als je ze iedere vorm van natuurlijk sociaal contact, zoals het bij je houden van de kinderen en dergelijke, ontzegt. Begrijpt de heer Brandsema mij, als ik dat zeg? Of vindt hij dat alles geoorloofd is, zolang het niet direct gaat om fysieke mishandeling? 01:47:42

De heer Brandsema: Voorzitter, ik kan de Partij voor de Dieren volgen, maar ik denk dat het ook helder is, dat ergens onze wegen ook scheiden op dat gebied. Voor nu zou ik het voor wat betreft dierenwelzijn daarbij willen laten, gezien mijn spreektijd. Voorzitter, ik had het over de verhuurdersinspectie ook gecombineerd met ondermijningsonderzoek. De 33

vastgoedsector is een plek waar crimineel geld wit gewassen kan worden en daar moeten we niet naïef in zijn en een stevige inzet op het terugdringen van ondermijnende activiteiten is dan ook nodig en de integrale controles die plaatsvinden horen daar ook bij. Hebben we het over vastgoed, dan hebben we het ook over wonen en de woningmarkt komt piepend en krakend tot stilstand. Bijvoorbeeld voor een alleenstaande met een modaal inkomen is slechts 3 procent van de huizen beschikbaar en bereikbaar. We zijn dan ook blij dat het college vanaf volgend jaar wettelijk de mogelijkheid krijgt om de woonplicht en de opkoopbescherming in te voeren. Wat de ChristenUnie betreft is dit broodnodig om meer grip te krijgen op de woningmarkt en daarom dienen we mede met de Partij van de Arbeid en andere partijen hiervoor een motie in. Tevens moeten we onverminderd blijven inzetten op het bouwen van woningen en daarbij vindt de ChristenUnie het belangrijk dat bij toekomstige stadsuitbreidingen en inbreidingen fysieke ruimte wordt gemaakt voor wooncoöperaties en coöperatief particulier opdrachtgeverschap en daarom dienen we samen met D66 hierover een motie in. Ook kijkt mijn fractie uit naar de woonzorgvisie die later dit jaar nog naar de raad komt en waar onze vragen met betrekking tot de premantelzorgwoningen bij betrokken gaan worden.

Naast zorg voor elkaar hebben we ook zorg te dragen voor de schepping. Recent kwam Groningen mooi in beeld, toen het tvprogramma Binnenstebuiten op pad ging met twee ambtenaren van onze gemeente en heel Nederland kon zien welke stappen worden gezet om onze leefomgeving te verduurzamen en te vergroenen. Een mooi voorbeeld was een groen schoolplein, waarbij ook nog eens aantoonbaar het stressniveau in de klas en daarmee ook het ruzie zoeken onderling is afgenomen. Voor een duurzame toekomst is energietransitie noodzakelijk en de transitie leidt ook tot nieuwe uitdagingen. Zo wordt de kans op energiearmoede steeds groter en dat baart onze fractie zorgen. We zijn dan ook blij dat het college ervoor gekozen heeft om een energietransitiefonds op te richten en daar – voor nu – twee miljoen euro in te stoppen. De energietransitie begint uiteindelijk met minder energieverbruik, want alles wat je niet gebruikt, hoeft immers ook niet opgewekt te worden. Daarom hebben we samen met GroenLinks en het CDA recent aandacht gevraagd voor het Manifest Nationaal Isolatieprogramma en daarnaast gaat de tien miljoen uit het Volkshuisvestingsfonds ons helpen om minder kapitaalkrachtige huizenbezitters te helpen met verduurzamen. Voorzitter, tot slot, omwille van de tijd ... Oh, ik zit er al overheen.

Nou, dan sla ik dit over en dan ga ik helemaal naar het eind, want dan rest mij niets minder dan het college en de ambtenaren te bedanken voor de zeer prettig leesbare begroting. Namens mijn fractie wens ik het college en de raad wijsheid, sterkte, plezier en bovenal Gods zegen toe in het verantwoordelijke werk dat de komende maanden nog voor ons ligt. Dank u wel. 01:50:36

Voorzitter: Dank u wel. Blijft u nog heel even staan voor twee vragen. Mevrouw De Wrede. 01:50:42

Mevrouw De Wrede: Ja, dank u wel, Voorzitter. Ja, we moeten weer eventjes terug in uw woordvoering, maar u had het zonet over ... Ik bedoel de heer Brandsema had het zonet over, goed zorgen voor Gods schepping. Het is op dit moment zo dat wereldwijd de biomassa van alle bij elkaar opgetelde landbouwdieren 25 keer zo hoog is als de biomassa van alle bij elkaar opgetelde wilde gewervelde dieren. Dat komt natuurlijk door de intensieve veehouderij die volkomen 34

01:51:19

Voorzitter: Mevrouw De Wrede, zou u uw vraag aan de heer Brandsema willen formuleren? 01:51:23

Mevrouw De Wrede: Mijn vraag aan de heer Brandsema is inderdaad: vindt u dat de mensen hiermee Gods schepping op een goede manier in handen hebben? Of bent u het met de Partij voor de Dieren eens dat er toch echt iets aan deze verhouding moet veranderen? Wat is dan uw eigen verantwoordelijkheid daarin? 01:51:40

De heer Brandsema: Voorzitter, ik ga niet een heel betoog hier nu weer opnieuw houden over allerlei wereld en globale vraagstukken, maar als het gaat om de vraag: wat doen we hier zelf bij als gemeente, dan ben ik heel blij dat de gemeente de visie heeft van een compacte stad. Dan ben ik heel blij dat we verdichten en dat als ik met mijn racefiets op zaterdagochtend de provincie in fiets, dat ik daar op sommige plekken in een niemandsland terecht kom, dan wel de open vlakte in het noorden van de stad, dan wel de bossen in het zuiden in de Kop van Drenthe. Dan ben ik heel blij dat ik niet een halfuur of een uur lang door allerlei vinexwijken hoef te fietsen en geen stukje groen vind, dus volgens mij hebben we het hier wat dat betreft goed voor elkaar. Ik ben blij in een compacte stad en dat we niet uitwaaieren in de mooie leegte die we ook nog hebben in Noord-Nederland. 01:52:22

Voorzitter: Mevrouw De Wrede, ik ga u niet nog een vraag toestaan, want de heer Brandenbarg had ook nog een vraag. U kunt in uw eigen woordvoering hier nog even terugkomen, als u wil. De heer Brandenbarg tot slot. 01:52:30

De heer Brandenbarg: Ja, Voorzitter, ik begrijp wel dat de ChristenUnie een positief hallelujaverhaal houdt. Dat halleluja past natuurlijk ook bij de ChristenUnie. Echter, ik vind toch dat de ChristenUnie makkelijk heenstapt over ja, we hebben nou eenmaal moeilijke keuzes moeten maken bij de WIJ, bij het WMO-taxivervoer en op wat andere punten, terwijl die partij ook de keuze maakt om een weerstandsvermogen op 125 procent te zetten. Dat betekent dat we 1,25 keer onze risico's kunnen betalen. Dat is toch niet nodig en dat heeft u ook nooit gevonden. Waarom dan die moeilijke keuze – zo moeilijk is dat toch niet – tussen oppotten of uitgeven aan maatschappelijk nut? 01:53:11

De heer Brandsema: Voorzitter, volgens mij is het inderdaad ook geen moeilijke keuze en als we zien wat nog voor ons ligt, hebben we nog voldoende uitdagingen waar we het geld hard voor nodig hebben. Tegelijkertijd kiezen wij er ook voor om een balans te hebben tussen aan de ene kant geld uitgeven en aan de andere kant ook proberen stapje voor stapje de financiële positie van de gemeente, die al jaren een kwetsbaar is, beter te krijgen. Daar zijn we ook nog lang niet en wat de ChristenUnie betreft hebben we daar een goede balans in gevonden. 01:53:38

Voorzitter: Dank, dan gaan we nu voor vijf minuten schorsen. Dat betekent op de klok achter de heer Brandsema, dat wij elkaar weer hier om zestien uur tweeënveertig ontmoeten. Tot zo. 35

02:00:44

Voorzitter: Ik heb de bode verzocht om de ramen weer te sluiten en ik stel voor om weer verder te gaan met de vergadering. Als jullie allemaal plaats willen nemen. Nou, meneer Boter zit er helemaal klaar voor. 02:01:12

Voorzitter: Mevrouw De Wrede, als u wilt, dan mag u het spreekgestoelte gebruiken of blijft u liever ... Gaat uw gang. Vergeet het pasje niet. 02:02:00

Voorzitter: Ik zou iedereen willen verzoeken om te gaan staan, zodat wij met aandacht kunnen luisteren naar de woordvoering van mevrouw De Wrede. Gaat uw gang. 02:02:15

Voorzitter: Heeft u het pasje gebruikt? 02:02:23

Voorzitter: De andere zijde, mevrouw De Wrede. Nee, aan de andere kant van de microfoon. Ja, nu zou die het moeten doen. Kunt u als bode eventjes mevrouw De Wrede bijstaan? 02:03:05

Mevrouw De Wrede: Excuses, Voorzitter. De oplopende coronacijfers laten mooi zien hoe fnuikend ons vertrouwen in technologie kan zijn. Het heeft ons natuurlijk ook veel goeds gebracht, zoals een TomTom en de centrale verwarming. Echter, als het erop aankomt om grote problemen in de samenleving op te lossen, dan moeten we toch meer kijken naar het veranderen van ons gedrag. De QR-code valt op allerlei manieren. Zolang corona onder ons is, zullen wij niet alles kunnen doen wat we willen. U voelt hem al aankomen natuurlijk, dat geldt niet alleen voor corona. Ook als we het hebben over klimaat en CO2-reductie, is het een goed idee om meer te investeren in natuurlijke processen. Zo is deze gemeente er bijvoorbeeld goed van doordrongen dat een groene leefomgeving heel belangrijk is voor de leefkwaliteit. Een groene omgeving doet zorgkosten zelfs dalen. Het vergroenen van de stad is dus een hele mooie manier om verschillende vliegen in één klap te slaan – Ja, het is een beetje onsympathiek gezegd – vandaar onze motie groene daken die wij samen met GroenLinks en D66 indienen. Corona is niet het enige virus, waar wij op dit moment last van hebben. Ook de vogelgriep heerst weer. Ook een virus dat vroeger eens per jaar of zo voor opschudding zorgde, maar dat tegenwoordig jaarrond in Nederland aanwezig is en dat in de afgelopen jaren ook op vossen en zeehonden is overgesprongen.

Zo een tussensprong is vaak een essentiële stap in het veranderen van het virus, op zo een wijze dat het ook levensgevaarlijk is voor mensen. De volgende pandemie is dus in de maak en wij doen daar helemaal niets aan. Vanochtend bekeek ik nog een filmpje van de vogelgriep in Lutjegast; ik weet nu hoe 70.000 geruimde en vergastte kippen eruitzien. Ze leken in twee containers te passen en de eieren werden er achteraan gedonderd. Vleeskuikens hebben ze hier. Eenmaal uitgebroed gaan die kuikens in een krat naar de mesterij. Daar moet het kuiken met 18 tot 20 andere kuikens één vierkante meter delen. De stallen vervuilen erg snel en van tussendoor schoonmaken is geen sprake. De combinatie van een vochtige zure poepvloer en te weinig beweging, geeft de dieren ammoniakbrandwonden, zoals voetzoolzweren en brandhakken. Kortom, omstandigheden waarin virussen en bacteriën zich juist heel erg lekker voelen. Telt ook mee, maar voor ons toch wat minder. Ondanks antibioticagebruik 36

ontsnappen er geregeld virussen, want die genetisch identieke zwakke kippenlijfjes daar razen die virussen doorheen. Stel je eens voor dat op Woltersum bij een boer met die vrijlandkippen, de vogelgriep uitbreekt en muteert. Wat zouden de gevolgen zijn? We kunnen er techniek tegenaan gooien wat we willen. We kunnen stallen potdicht maken, maar als we op deze wijze en met deze dichtheid dieren blijven houden, dan gaat het mis. Nog meer mis moet ik misschien zeggen. Het is één van de redenen, waarom het een goed idee is om een plantaardig eetpatroon te stimuleren bij mensen. Zoönoses, zoals corona en vogelgriep, zijn namelijk heel erg slecht voor je gezondheid. Daarom dienen wij een motie in, waarin we het college vragen om te onderzoeken of het een mogelijkheid zou zijn om vegetarische en veganistische restaurants minder precariobelasting te laten betalen. Die restaurants kunnen namelijk ook heel leuk laten zien, hoe je kunt koken zonder dode dieren. Bovendien is minder dieren eten heel gezond en is dit ook een vriendelijke manier om de horeca te ontlasten. Sport en buiten zijn is ook heel gezond. De afgelopen jaren zien we op steeds meer plekken mooie sporttoestellen verschijnen in de openbare ruimte. Ze worden goed gebruikt door jong en oud, maar er zijn nog genoeg buurten en wijken, waar deze gratis en altijd toegankelijke sportgelegenheden niet aanwezig zijn.

We lazen in de begroting ook dat het aantal mensen dat tevreden is over de sportmogelijkheden in hun eigen buurt flink is gedaald in 2020 vergeleken met 2018. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de coronacrisis. Mensen en mensen die niet meer hun vaste sport konden beoefenen en in de omgeving aan de slag wilden, maar merkten dat het overal ontzettend druk was. Ook met het oog op de coronacijfers, een mogelijke lockdown en natuurlijk die vele pandemieën die vermoedelijk nog op komst zijn, vinden wij het daarom een vreemde keuze van dit college om juist nu het budget voor de Bewegende Stad met een derde te verkleinen. Om bewegingsarmoede te voorkomen en een gezonde en sportieve gemeente te worden, dienen we daarom samen met het CDA, de Stadspartij, 100% Groningen, de SP en Student en Stad een amendement in om komend jaar deze vijftigduizend euro eenmalig uit de AER te halen. 02:07:29

Voorzitter: Mevrouw De Wrede, u heeft een vraag van de heer Rustebiel. 02:07:32

De heer Rustebiel: Ja, dank u wel, Voorzitter. Ja, er was dus een prachtig initiatief onlangs voor een mountainbike skillspark om juist die buitensport te stimuleren en zorgen dat mensen meer bewegen en zowat gezonder en weerbaarder worden en dat wilt u dan weer niet. Ik wil dus nu wel eens een keer weten wat voor keuzen u nu maakt, want beleidsmatig wilt u van alles en er moet echt wat gebeuren en dan zit er weer één of andere kever of zo. Ja, wat gaat het nu worden? 02:07:54

Mevrouw De Wrede: Het is heel erg jammer om te zien dat ook groene partijen, als er keuzen moeten worden gemaakt, altijd zaken zoals woonwijken, windmolenparken – hoe noemt u dat nou ook alweer, dat fietsparkje? U heeft daar een prachtig woord voor, mountainbike skillspark, geloof ik – dat dat soort dingen altijd in de natuur wordt geplaatst. Dat is misschien ook wel omdat dat misschien het goedkoopst is of omdat het zo moeilijk is, voor al die graspiepers en geoorde futen en dergelijke, om een vuist te maken tegen dit college en omdat er – helaas – ook maar één partij in deze gemeenteraad zit die 37

daadwerkelijk op wil komen voor al die dieren. Dat is dus een hele goedkope keuze die uw partij maakt. U maakt dus helemaal geen keuze, uw kiest wat goedkope plekjes en u bouwt dat allemaal vol. Wij maken daarin andere afwegingen, alhoewel wij wel van mening zijn dat sport en buitenzijn belangrijk is voor mensen en dat die inderdaad wel een plekje moeten krijgen. Er zijn echter genoeg plekken te vinden, zowel voor woningen als voor mountainbikes om buiten te kunnen spelen. Welkom, meneer van Kesteren. Goed, ik ga verder. 02:09:08

Mevrouw De Wrede: Voor de jaren daarna lijkt het ons een mooie opdracht voor de nieuwe coalitie om de investering ten aanzien van buitensport op peil te houden. De heer Bushoff zei in zijn eerste termijn – ik ga even overspringen naar een ander onderwerp – in een antwoord op een interruptie van mij, dat het college toch werkelijk alles deed dat nodig was om de natuur en de dieren die nu op het Suikerunieterrein wonen, te compenseren. Nou, ik kan u verzekeren dat is absoluut niet het geval. In wettelijk opzicht doen ze dat misschien. In ieder geval, hebben tot nu toe de natuurorganisaties helaas bot gevangen bij de rechterlijke macht. Als je kijkt naar de absolute hoeveelheden leefgrond, als je kijkt naar zaken die de dieren nodig hebben om te kunnen foerageren, dan worden ze met een appel en een ei in het riet gestuurd. Het is buitengewoon treurig. De compensatie is werkelijk waardeloos geregeld. Dat heeft een rapport van de natuurorganisaties, dat in augustus is opgesteld, duidelijk gemaakt en wij zullen daar binnenkort schriftelijke vragen over stellen. Met betrekking tot het idee van de compacte stad, dat de biodiversiteit daarmee in goede handen zou zijn. Dat was een opmerking van de heer Brandsema zonet. Ik moet hem helaas ook teleurstellen.

De biodiversiteit is in de stad tegenwoordig vaak hoger, dan op veel stukken in het platteland en dat komt door de intensieve landbouw. Op het moment dat je de stad uit fietst, dan zie je hier en daar wel wat natuur, maar je ziet ook heel veel stukken groen – dat wordt wel grasveld genoemd – en daar leeft eigenlijk niets, behalve dat raaigras en dat is funest voor de biodiversiteit. Toch zijn er nog stukjes boerengrond die wel bijdragen aan de natuur. Wij hebben hier zo een stukje grond, dat is de Oude Held, maar helaas dat wil dit college kapotmaken om te dienen als compensatiegebied voor de uitbreiding van de Suikerunie. Ja, is dat nu de compacte stad die daar wordt gerealiseerd of is dat nu juist weer bouwen in de natuur of compensatieplannen uitvoeren midden in de natuur? Het is in ieder geval natuur met natuur kapot maken. Zeg maar een dubbele vernietiging van Gods schepping, beste meneer Brandsema. Het idee van een compacte stad leidt juist tot het ophokken van mensen en van dieren, want die grond buiten de stad is meestal in handen van boeren en daar wordt de schepping over het algemeen niets beter van, maar er zijn uitzonderingen. Daar wilde ik het bij laten. Dank u wel. 02:11:54

Voorzitter: Dank u wel. Terwijl mevrouw De Wrede plaatsneemt, gaan wij naar de woordvoerder van het CDA en dat is de heer Bolle. 02:12:29

De heer Bolle: De jaren, meneer Brandsema, denk ik. 02:12:32

De heer Bolle: Bijna acht jaar geleden was het dat D66 een hele grote overwinning boekte bij 38

de gemeenteraadsverkiezingen. Het werd de grootste partij met negen zetels en het coalitieakkoord had de gevleugelde titel: 'Voor de verandering'. Nu heeft iedereen dat natuurlijk uit den treure belachelijk gemaakt – ik ook – maar die hang naar verandering kwam wel ergens vandaan. Tijdens dat duidingsdebat wat we hadden na de uitslag, was er een breed gevoel en noodzaak en urgentie om te veranderen, bij vrijwel alle partijen. Toenmalig fractievoorzitter van D66, de heer Luhoff, had het over een hervormingsagenda gericht op het herstellen van het vertrouwen tussen de overheid en de inwoners en hoe belangrijk een breed draagvlak daarvoor in de raad is. Ik kan me nog helder voor de geest halen, dat tijdens die verkiezingscampagne het in elk debat wel naar voren kwam. Het meest duidelijk werd het in een debat in een zaal vlak bij de Gerrit Krolbrug en inwoners voelden zich slecht betrokken bij gemeentelijke plannen en werden vaak achteraf geconfronteerd met zaken die dan al zo een beetje vast stonden. In die zaal ontstond ook echt een onplezierige sfeer. Ik herinner me trouwens ook nog heel goed dat het de heer Maat van de Stadspartij was die in die sfeer opkwam voor de wethouder Verkeer, die niet aanwezig was, om het besluit voor de zuidelijke ringweg te verdedigen. Zulke dingen deed de Stadspartij toen nog, zelfs voor Joost van Keulen.

Uiteindelijk eindigt Luhoff in dat duidingsdebat met een appel aan de gemeenteraad om samen te werken om dat vertrouwen weer terug te winnen. 02:14:12

Voorzitter: Meneer Sijbolts wil daar graag even op reageren. 02:14:15

De heer Sijbolts: Ja, dank u, Voorzitter, want ik kan mij die debatten ook nog wel herinneren, maar ik was benieuwd of het CDA dat als positief beoordeelt? U haalt het zo aan, maar ik kan het niet helemaal plaatsen. 02:14:26

De heer Bolle: Ja, dat was positief beoordeeld richting de heer Maat inderdaad. Nee, ik doelde daarop dat er een oppositiepartij ook ging staan voor de keuzen die zij dacht dat belangrijk waren, ongeacht of dat oppositie of coalitie was. Ik hoor u denken, een beetje tempo alsjeblieft, want wat heeft dit allemaal te maken met de begroting van 2022? Nu, daar kom ik op. Het college blikt in de begeleidende brief terug op haar eigen coalitieperiode. Toegegeven, die periode was wat korter dan dat die normaal gesproken is en er zit een pandemie in, maar als je de terugblik zo leest, dan krijg ik wel een klein beetje het gevoel dat het college het wel aardig getroffen heeft met zichzelf. Ik heb woensdag gevraagd om daarop te reflecteren, maar dat kwam niet helemaal uit de verf, wat mij betreft. Ik ga proberen om daar een handje bij te helpen of u dat nu wilt of niet. Dat vertrouwen tussen stadhuis en het Stadjer, zoals dat in 2014 nog mocht heten, hoe is het daar nu mee gesteld? Hoe is deze coalitie met dat vraagstuk omgegaan of is dat vraagstuk in de vorige periode al helemaal opgelost? Ik lees er in ieder geval niets over in de aanbiedingsbrief of het moet dan het spoor zijn, de mens centraal. Wat ziet mijn fractie nu terug in de afgelopen jaren op dit punt? Ik noem de invoering van betaald parkeren. Dat wordt ingevoerd zonder de inwoners op een goede manier daarbij te betrekken.

Er wordt geschermd met klachten en vervolgens staan klachten gelijk aan draagvlak om het in te voeren en dus voeren we het in. Of een ander voorbeeld: de harmonisatie van de sporttarieven. De sportkoepel, toch de club die onze sportverenigingen vertegenwoordigt, 39