Rapportage Wonen- Gouda def
Tekst van het document
Aan:
Gemeenteraad van Gouda
Contactpersoon
Telefoon
Datum
E. van der Welle
06 21 47 65 74
30 augustus 2021
onderwerp
Aanbieding rapport GHR onderzoek Woonbeleid Geachte leden van de gemeenteraad, De Groene Hart Rekenkamercommissie heeft onderzoek laten uitvoeren door Stec groep naar het woonbeleid in de gemeente Gouda. De resultaten van dit onderzoek treft u in bijgevoegde rapportage. In deze brief beschrijven wij achtereenvolgens de onderzoeksvragen, onze conclusies en onze aanbevelingen. Ook gaan we in op het onderzoekproces. Tot slot vertellen wij u meer over het vervolg. Onderzoeksvragen In het onderzoek staan de volgende onderzoeksvragen centraal: 1. Wat werd bij aanvang in elk van de vier gemeenten precies beoogd met het woonbeleid zoals dat in onder meer de vigerende woonvisie is benoemd? Inclusief reconstructie van de beleidsdoelen uit de gemeentelijke woonvisie naar beleidsuitvoering, programmering, instrumenten, aannamen en veronderstellingen die aan de woonvisie ten grondslag liggen en de vraag naar de sturingsmogelijkheden die een gemeente heeft om het woonbeleid succesvol tot uitvoering te brengen. 2.
Zijn de beleidsdoelen in elk van de vier gemeenten SMART en zijn ze gehaald? In welke mate heeft het beleid en de uitvoering die elk van de gemeenten hieraan hebben gegeven bijgedragen aan de gestelde doelen? Hierbij gaan we in op het werkingsmechanisme van instrumenten, de mix van instrumenten in relatie tot de rol van de gemeente, de context waarin elk van de gemeenten opereert, het speelveld waarin gemeenten zich bevinden en hoe elk van de gemeenten met belanghebbenden opereert in het woonbeleid en de uitvoering daarvan (denk bijvoorbeeld ook aan de interactie met andere overheden, en met ontwikkelaars en bouwers, corporaties en beleggers). 3. Welke aanbevelingen kunnen we destilleren om het woonbeleid in elk van de vier gemeenten te optimaliseren, ook in het licht van de huidige en toekomstige (markt)ontwikkelingen? Conclusies Op basis van de rapportage van Stec groep trekt de Groene Hart Rekenkamercommissie onderstaande conclusies. In hoofdstuk 2 van de rapportage worden deze conclusies verder uitgewerkt en toegelicht. De gemeente Gouda richt zich op de grote woningmarktopgaven zoals het (versneld) toevoegen van voldoende nieuwbouw, op de juiste plekken en in de juiste kwaliteiten. Tevens richt de gemeente zich op de opgaven in de bestaande woningvoorraad met het oog op verduurzaming en levensloopgeschiktheid. Hierin heeft de gemeente oog voor verschillende doelgroepen.
De gemeente heeft hierbij realistische doelstellingen voor nieuwbouw. De realisatie van nieuwe woningen lag in lijn met de ambitie in de woonvisie.
Realisatie van de kwalitatieve ambities in de woonvisie is door fragmentarische monitoring slechts beperkt inzichtelijk. Doestellingen op het gebied van betaalbaarheid en beschikbaarheid zijn gedeeltelijk behaald. Zonder doorstroming zal de druk op de sociale woningvoorraad verder toenemen. Doelstellingen op het gebied van duurzaamheid vorderen gestaag, vooral door de inspanning van corporaties. Aandachtspunt is de bestaande particuliere voorraad. We merken op dat duurzaamheidsambities die de gemeente heeft bovenop Rijksambities, tegen de tijd dat nieuwbouwplannen worden gerealiseerd al door wet- en regelgeving zijn ingehaald. De realisatie van doelstellingen op het gebied van zorg en welzijn vordert gestaag. Er zijn aanpassingen nodig in de bestaande woningvoorraad, maar het zicht hierop is beperkt. Het aanbod van appartementen is met 540 toegenomen in de woonvisieperiode. Ook werden circa 260 nieuwe woningen voor kwetsbare (zorg) gerealiseerd. De gemeente Gouda heeft goede afstemming over zorg en welzijn aan de voorkant, maar er is geen integraal inzicht in de resultaten. De rekenkamercommissie constateert dat de twee belangrijkste belemmeringen voor het behalen van doelstelling (i) een tekort aan ambtelijke capaciteit en (ii) een tekort aan financiële middelen om kosten te dragen voor alle opgaven is. Partners ervaren de samenwerking met de gemeente als positief.
Het sectorale beleid binnen de gemeente kan echter leiden tot vertraging en belemmert de doeltreffendheid. Met name in oude plannen worden kwalitatieve doelstellingen van de gemeente niet gehaald vanwege de eerder gemaakte afspraken. Ook constateert de rekenkamercommissie dat ontwikkelaars het uitdagend vinden om rekening te houden met al het (veranderende) beleid. De rekenkamercommissie constateert dat er nog onvoldoende zicht en sturing op ingrepen in de bestaande woningvoorraad is. Om de uitdagingen aan te gaan zijn ingrepen in de bestaande woningvoorraad wel noodzakelijk. Bovendien constateert de rekenkamercommissie dat woningmarktopgaven sneller om oplossingen vragen dan het fysiek domein nu kan bieden. Aanbevelingen Op basis van bovenstaande conclusies en de onderzoeksrapportage door Stec groep doet de Groene Hart Rekenkamer voor de gemeente Gouda de volgende aanbevelingen, die veelal in hoofdstuk 3 van de rapportage verder worden toegelicht en uitgewerkt: 1
Ga door met uitvoering van kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen De gemeente richt zich in haar beleid op het toevoegen van grote aantallen woningen en diverse relevante en actuele kwalitatieve thema’s. Ga daar mee door. Het tot uitvoer brengen van woonbeleid en woningbouwplannen kost tijd. Dit betekent dat effecten van huidig beleid pas over jaren zichtbaar zal zijn. De verwachting is echter dat woningbehoefteprognoses verder worden opgeschaald. Het doorzetten van vigerend beleid en de huidige planvorming is daarom wezenlijk. Complicerende factor daarbij is dat de provinciale prognose de afgelopen jaren sterk achterbleef bij de daadwerkelijke vraag. Houd rekening met verandering en programmeer adaptief.
2
Prioriteer kwalitatieve doelen en borg deze op gemeenteniveau De woningbouw voor doorstroming is en blijft de kern. Daarbij moet de gemeente prioriteit blijven geven aan meer betaalbare (huur)woningen en levensloop geschikte huisvesting. De rekenkamercommissie beveelt aan om door te gaan met de middenhuurverordening en om in pagina 2
regionaal verband werk te maken van een doelgroepenverordening. Op deze twee prioritieten zou de gemeente ook ambtelijk en financieel in moeten zetten. Voor andere kwalitatieve doelstellingen op het snijvlak van wonen en zorg, duurzaamheid, mobiliteit beveelt de rekenkamercommissie u aan te volstaan met het voldoen aan de wettelijke eisen, omdat de praktijk leert dat eigen, hogere ambities tegen de tijd van realisatie veelal door nationale weten regelgeving is ingehaald. Tenslotte zou de gemeente er goed aan doen om de realisatie van beleidsdoelstellingen integraal en over de totale woningmarkt te monitoren. 3
Benut kansen die de Omgevingswet biedt voor integrale en gebiedsgerichte werkwijze De Omgevingswet biedt kansen voor een integrale en gebiedsgerichte aanpak, maar dit vraagt wel om een andere mindset en werkwijze van de gemeente. Daar is het belangrijk dat gestopt wordt met het ‘silo-denken’ en er meer gewerkt wordt aan outputgerichte uitvoering van doelstellingen.
4
Breng gemeenteraad in positie om integrale afwegingen te kunnen maken. Integraliteit is niet alleen ambtelijk, maar ook bestuurlijk van groot belang. Het helpt om de relatie tussen verschillende beleidsdoelstellingen als samenhangend pakket te presenteren. Alleen als de raad duidelijk en integraal geïnformeerd wordt, en kennisneemt van de consequenties voor andere doelstellingen, kan de raad een afgewogen keuze maken. Uiteraard is het daarbij van belang dat de raad keuzes op hoofdlijnen maakt. Kernkeuzes voor woonbeleid zorgen voor focus in uitvoering hiervan.
5
Zet in op snelle bouwproductie en meer ambtelijke uitvoeringscapaciteit De behoefte aan extra woningen is, en blijft waarschijnlijk, groot. Het is daarom van belang om een grote pijplijn aan plannen te hebben. De rekenkamercommissie adviseert om vol in te zetten op de harde woningbouwplannen en op projecten met woningen die doorstroming bevorderen. Ook adviseert de rekenkamercommissie niet te lang te wachten op vertraagde projecten die opstopping veroorzaken. De zachte plannen kunnen vervolgens op basis van massa en kwalitatieve eisen geprioriteerd worden. Dit geeft sturing aan initiatiefnemers en zorgt voor betere plannen aan de voorkant. Daarbij geeft de rekenkamercommissie nadrukkelijk in overweging om extra, liefst vaste, ambtelijke capaciteit beschikbaar te maken.
6
Maak meer werk van structurele monitoring toekomstbestendigheid voorraad Op dit moment vindt monitoring van de resultaten gefragmenteerd plaats. Hierdoor is niet duidelijk in hoeverre beleidsdoelen gehaald worden en waar bijgestuurd moet worden. Maak meer werk van structurele monitoring van de bestaande woningvoorraad.
7
Stem af met Zuidplas over middengebied De rekenkamercommissie beveelt de gemeente Gouda nadrukkelijk aan om met de gemeente Zuidplas in gesprek te gaan over de ontwikkeling van het middengebied ofwel de Zuidplaspolder. In dat gebied worden 8.000 woningen gepland. Deze ontwikkeling zal grote gevolgen hebben voor de regio en de haalbaarheid van projectontwikkeling in uw gemeente negatief beïnvloeden.
Onderzoeksproces Het onderwerp ‘wonen’ is door de rekenkamercommissie gekozen uit de groslijst. De Groene Hart Rekenkamer stelt op basis van actualiteiten en haar expertise een groslijst van onderzoeksonderwerpen vast. Aanvullend nodigt de Groene Hart Rekenkamer via de programmaraad de raden uit tot het aanleveren van mogelijke onderzoeksonderwerpen voor de groslijst. Ook staat de Groene Hart Rekenkamer open voor suggesties vanuit inwoners, organisaties of media. De rekenkamercommissie heeft de startnotitie met de programmaraad besproken. De rekenkamercommissie heeft drie op de woningmarkt gespecialiseerde onderzoeksorganisaties gevraagd pagina 3
offerte met daarin een nadere uitwerking van het onderzoeksplan uit te brengen. Twee bureaus hebben dat gedaan. Beiden zijn op basis van de offerte uitgenodigd een presentatie over hun plannen te geven. Op basis daarvan heeft Stec groep de opdracht gekregen. De rekenkamercommissie is steeds op de hoogte gehouden van de voortgang van het onderzoek. Rekenkamercommissieleden zijn als toehoorder aanwezig geweest bij een groot aantal interviews en hebben gespreksverslagen die daarvan zijn gemaakt ingezien. Ook hebben rekenkamercommissieleden geconstateerd dat geïnterviewden is gevraagd interviewverslagen te lezen en zo nodig te corrigeren. Tot slot is ambtelijk wederhoor (technische reactie) opgevraagd bij de gemeente om eventuele feitelijke onjuistheden te corrigeren. De technische reactie is in overleg tussen Stec groep en de rekenkamercommissie verwerkt. Zie de bijlage voor de technische reactie van de ambtelijke organisatie en de wijze waarop deze reactie is verwerkt. Vervolg De Groene Hart Rekenkamer is van mening dat met het opleveren van de rapportage en deze oplegnotitie het vervolg nu aan de politiek is. De Groene Hart Rekenkamer adviseert de gemeenteraden om het rapport inclusief de conclusies en aanbevelingen te agenderen in de raad(scommissie) en de aanbevelingen door middel van een raadsbesluit te bekrachtigen.
De programmaraad hecht er grote waarde aan dat colleges een bestuurlijke reactie op het rapport geven (zie verslag programmaraad 17 juni 2021). De discussie zal in de raad(scommissie) dan tussen het college van B&W en de raad gevoerd kunnen worden. De rekenkamercommissieleden beseffen uiteraard dat het niet aan de Groene Hart Rekenkamer, maar aan de gemeenteraad zelf is om al dan niet over te gaan tot agendering van het onderzoeksrapport en het nemen van besluiten. Toelichting op de rapportage Zoals u van ons gewend bent, lichten wij de uitkomsten van het onderzoek aan u toe. De Groene Hart Rekenkamer organiseert daarom een bijeenkomst voor alle vier de gemeenteraden tegelijk. Deze bijeenkomst zal op donderdag 16 september om 18.30 uur plaatsvinden in het gemeentehuis van Bodegraven-Reeuwijk. Onze bedoeling is dat de bijeenkomst zowel fysiek als online te volgen is. Hoe deze bijeenkomst er feitelijk uit gaat zien, is afhankelijk van wat in september mogelijk is. U ontvangt van ons hierover nog informatie via de griffier. Ook informeren wij u dan hoe u zich kunt aanmelden. Wij hopen u op deze manier voldoende te hebben geïnformeerd en u met het bijgevoegde rapport en de bijlage met daarin overkoepelende conclusies en aanbevelingen voor de vier gemeenten, te helpen in uw beeldvorming over dit belangrijke onderwerp.
Als u nog vragen of opmerkingen heeft dan vernemen wij die uiteraard graag. Wij zijn graag bij de bespreking van het onderzoek in uw raad(scommissie) aanwezig. Wij ontvangen daarvoor graag een uitnodiging. Met vriendelijke groet, Namens de rekenkamercommissie Groene Hart Rekenkamer,
Mw. dr. M.J.M. Blom, voorzitter
pagina 4
•
•
•
• • •
•
•
•
• • • •
• • • •
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• •
• • • • •
•
•
•
•
•
•
•
•
• • •
• •
• •
• • • • •
•
•
•
•
•
•
• •
• •
• •
•
•
•
•
•
•
• •
• •
•
• •
• •
•
•
• •
•
•
• •
• •
•
•
• •
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• •
•
• •
• • • •
•
•
•
•
• • • •
•
• •
•
•
•
•
•
• •
• •
•
•
• •
•
• • • • • • • • •
• • • • •
• •
• •
• • • • •
•
•
•
•
•
• • •
•
•
• •
•
•
•
•
• • • •
•
•
• • • • •
• •
•
• • •
•
• • • • • • •
•
•
•
•
• • • • • • •
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• •
•
•
• •
• • • • • •
• • •
• • •
•
•
• • •
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
• • • • • • •
• • • •
• • • • • • • •
TECHNISCHE REACTIE BETREFT: NOTA VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK WOONBELEID GROENE HART REKENKAMER
Paginanummer en regelnummer
Opmerking
6, regel 12
Benoemd wordt een beoogd aandeel sociale huur van 25%. Het gaat hier niet om wat beoogd wordt, maar wat de stand van zaken is in de woningbouwprogrammering. Dat zijn 2 verschillende dingen. ‘Kunnen’ in plaats van ‘zal’. De transitievisie geeft namelijk mogelijkheden weer, er wordt geen besluit in genomen. Agnietenstraat verkeerd gespeld, specificatie is dat 53 woningen voor bijzondere doelgroepen zijn Woningen in Bolwerk voor bijzondere doelgroepen betreft 26 wooneenheden, 5 woningen waren eerder al gerealiseerd. Verder worden 57 vrijesector/middenhuurwoningen op de Boerderijkavel voor ouderen gebouwd, 50 woningen voor Oudenhuis waarbinnen ook 10 plekken voor uitstromende jongeren uit jeugdzorg in Westergouwe fase III. Deze staan in de regionale woningbouwprogrammering opgenomen. Daarnaast zijn er nog meer initiatieven, maar die staan nog niet op papier. Opmerkelijk is overigens dat hier wordt ingegaan op de woningbouwprogrammering, terwijl die nooit is opgevraagd. Wel is er een overzicht gevraagd van gerealiseerde projecten, die is aangeleverd. In dat overzicht staan ook projecten die momenteel gebouwd worden. Dit is echter niet volledig. Er wordt gerefereerd aan het mailcontact. Gelieve hier geen naam aan te koppelen vanwege de openbaarheid, maar te beperken tot beleidsadviseur wonen. Gouda overweegt niet om, maar heeft inmiddels opgesteld
8, regel 22
9, regel 6
9, regel 11
9, regel 13
9, regel 25 tm 31
Opmerking wel of niet overgenomen in rapport Wel
Toelichting
Wel
Aangepast.
Wel
Aangepast.
Wel
Locaties en aantallen aangepast / aangevuld.
Aangepast.
Doordat we het rapport van Gouda als laatste hebben opgesteld hadden we de Regionale Projectenlijst Woningbouw Midden-Holland 2020 al ontvangen van één van de andere gemeenten. Dit is de reden dat hier niet meer specifiek naar gevraagd hebben, maar hier wel op in zijn gegaan in het rapport.
Wel
Aangepast.
Wel
Aangepast.
12, regel 10
13, regel 9
13, regel 13 15, regel 11 15, regel 18 15, regel 28
16, regel 44 16, regel 38
Opgave voor beschut wonen is vooral een regionale opgave (dit is regionaal ook afgesproken dat dit elders landt), in Gouda is deze opgave er nauwelijks (i.v.m. regionale spreiding). In tegenstelling tot de andere documenten staat hier niet vermeld wanneer deze visie is vastgesteld. Gaat om 9 december 2015 Samen staat in de woonvisie benoemd met wie. Hier staat het nietszeggend los. Starters moeten in geschreven staan in Gouda RAW is door college van B&W in Gouda vastgesteld op 17 december 2019 bij RAW wordt toegelicht wat de status is van het stuk, dat ontbreekt bij de volgende drie kaders van de regio. Ik zou het wenselijk vinden als daar ook verwachtingen worden gemanaged.
Wel
Aangepast.
Wel
Aangevuld.
Wel
Aangevuld.
Wel
Aangevuld.
Wel
Aangepast.
Wel
Toekomstvisie Gouda 2030 (volledige naam) Meer duiding geven aan de status van deze discussienota. Hierin dient nadrukkelijker te worden aangegeven dat het om een concept gaat. Een aantal onderdelen is gewijzigd, zeker gezien het voorleggen aan de gemeenteraad na de zomer en het (min of meer gelijktijdig) aanbieden van deze rapportage is het zeer belangrijk om te benadrukken dat deze disucssienota een eerste aanzet is geweest tot verdere discussie en uitwerking. Het kan best gevoelig uitpakken dat in de discussienota nog van een grens van 30 woningen is gesproken voor een vereveningsfonds, terwijl in het uiteindelijke concept dat nu ter inzage ligt de grens volledig is weggenomen. Er gaat nu veel tekst en aandacht (3! pagina’s) uit naar de discussienota, terwijl dit een stuk is om discussie over te voeren. Dat voelt heel krom, zeker na alle informatie die we over de huidige woonvisie hebben moeten aanleveren.
Wel
Notie toegevoegd. Ook de insteek bij deze stukken is primair informerend en samenwerkend. Net als dat bij de Regionale Woonagenda het geval is. Aangepast.
Wel
pagina 2
Aangevuld dat het om een concept ging dat een eerste aanzet was voor verdere discussie en uitwerking.
17, regel 5
17, regel 18 18, regel 42 23, regel 3
27, regel 43 37, regel 18 41, regel 9 50, regel 3 59, regel 45 tm 49
In de woningbouw vastgelegd -> in de woningbouwprogrammering vastgelegd Anders/efficienter benutten van de woningvoorraad Gaat niet over aanpassen van de bestemming Gouda heeft geen dorpen, het doel is niet iets wat in Gouda behoort. Dit geldt ook voor pagina 28, regel 3. Woningen -> woningaanbod Dit kan je niet zo stellen en hebben wij ook niet zo gesteld “onder andere door…” Ook hier graag alleen verwijzen naar de functie, niet naar de persoon. Ook hier graag alleen verwijzen naar de functie, niet naar de persoon. Hier staat een bepaalde opvatting van Skaeve Huse verwoord. Dat is niet per se definitie zoals we die in Gouda/regio gaan hanteren
Wel
Aangepast.
Wel
Aangepast.
Wel
Aangepast.
Wel
Aangepast.
Wel Wel
Aangepast. Tekst verwijderd.
Wel
Aangepast.
Wel
Aangepast.
Wel
Definitie aangepast.
Toelichting op format: De eerste twee kolommen worden door de gemeente ingevuld. De laatste twee kolommen worden ingevuld door de onderzoekers.
pagina 3
• •
•
•
•
•
•
•
•
• • • • •
• • •
• • •
• •
•
•
• •
•