Raadsmemo Stand van zaken proces Transitievisie Warmte december 2020.pdf

memo aan de gemeenteraad aan

de gemeenteraad

dossiernummer

4522

onderwerp

Stand van zaken proces Transitievisie Warmte december 2020

van

het college van burgemeester en wethouders 8 december 2020

datum

Aanleiding Binnen het programma Energietransitie wordt gewerkt aan het ontwikkelen van een Transitievisie Warmte (hierna: TVW). In het Klimaatakkoord is hierover afgesproken: Gemeenten hebben uiterlijk 31 december 2021 vastgelegd:  het tijdspad waarop wijken van het aardgas gaan, en  voor wijken waarvan de transitie vóór 2030 is gepland moeten zij  ook de potentiële alternatieve energie infrastructuren bekend maken, én  per wijk een wijkuitvoeringsplan opstellen De TVW wordt in principe elke 5 jaar herzien. Hierover is in het Klimaatakkoord afgesproken: De Transitievisie Warmte zal in principe eens in de 5 jaar geactualiseerd worden. Op deze manier worden telkens nieuwe wijken aangewezen met potentiële alternatieven. Hiermee is het mogelijk periodiek de voortgang te volgen en tijdig bij te sturen als blijkt dat het einddoel of de tussendoelen buiten beeld raken. Na uitgebreide technische analyse van de stad is nu de fase aangebroken dat een keuze gemaakt kan gaan worden welke buurten we verder verkennen op weg naar startbuurten waarvoor al in 2022 een wijkuitvoeringsplan kan worden opgesteld. Met dit memo wordt de gemeenteraad geïnformeerd over deze stap in de voortgang van het proces. Inleiding Via memo’s in januari, april en september is de gemeenteraad eerder dit jaar geïnformeerd over de stand van zaken rond het programma energietransitie.

Gezien de vele ontwikkelingen de komende maanden is dit een goed moment de gemeenteraad op de hoogte te brengen van de huidige stand van zaken. Daarnaast wordt een doorkijk geboden naar wat de gemeenteraad kan verwachten. Het programma energietransitie bestaat uit 2 sporen. Het eerste spoor richt zich op het aardgasvrij maken van Gouda. Het gaat dan om zaken als de Regionale Energiestrategie waar de focus ligt op duurzame opwek van energie, de Transitievisie Warmte die een tijdpad gaat aangeven wanneer wijken van het aardgas gaan en straks ook de Wijkuitvoeringsplannen waarin concreet wordt afgesproken wat het alternatief wordt voor aardgas en hoe dat in de wijk zal worden gerealiseerd. Voor dit eerste spoor is de ambitie van de gemeente om in 2040 klaar te zijn. Dan moet de hele stad CO2 neutraal en aardgasvrij zijn. Dit betekent dat de haalbaarheidsstudie voor de laatste wijken uiterlijk in 2030 moet starten en dat voor de startwijken al in 2022 een uitvoeringsplan moet worden gestart. Tegelijk is voor inwoners het beeld dat het nog relatief lang duurt voordat de laatste wijken aan de beurt zijn. Daarom is er een tweede spoor van aardgasvrij ready.

Dit spoor richt zich op het voorbereiden op aardgasvrij, waarbij inwoners worden aangespoord om individueel en collectief alvast stappen te zetten in energiebesparing, isolatie en eigen opwek, zodat de overstap in een later stadium minder investering vergt.

De informatie in dit memo is toegespitst op één onderdeel van het programma Energietransitie, namelijk: de Transitievisie Warmte en wel het onderdeel in het proces waarin we de keuze maken voor buurten/wijken die als “verkenningsbuurt” nader onderzocht gaan worden. In het memo komt achtereenvolgens aan bod: 1. 2. 3. 4.

Proces en planning; Verkenningsbuurt, startbuurt (wat is het wel en wat is het niet); Participanten; wat brachten zij in en hoe gaan we samen verder; Vervolg 2021: een vastgestelde TVW met uitvoeringsstrategie voor startbuurten

Uitgangspunten Voor de warmtetransitie zijn de volgende algemene uitgangspunten afgesproken: o Het is een proces dat we samen doen o In de warmtetransitie moet iedereen mee kunnen o De warmtetransitie leidt tot significante vermindering van CO 2 uitstoot o De warmtetransitie is een technisch én sociaal proces

1

Proces en planning

1.1

Werkzaamheden vanaf zomer 2020 Sinds de zomer 2020 is bureau De Warmte TransitieMakers (hierna: DWTM) voor Gouda aan de slag gegaan met het ontwikkelen van een TVW. De methodiek van DWTM om tot een gedragen TVW te komen bestaat uit een opstartfase en daarna vijf stappen/fasen. De drie aspecten technisch, sociaal/communicatie en bestuurlijk komen bij het doorlopen van het stappenplan steeds aan de orde. Zie figuur 1: het proces is gevorderd tot de derde stap in onderstaande figuur. Een werkafspraak tussen DWTM en de stakeholders is, dat de term “selectie startbuurten” is vervangen door “selectie verkenningsbuurten”. Immers: de term “startbuurten” wekt de indruk dat die buurten al zijn gekozen om de transitie te starten, terwijl in die buurten een verdere verkenning gaat plaatsvinden. Juist door onderzoek in de buurt en gesprekken met bewoners zal antwoord komen op de vraag of de buurt geschikt is om startbuurt te worden, en wat daarvoor dan de randvoorwaarden vanuit de buurt zijn.

Figuur 1

DWTM heeft, met gebruik making van alle aanwezige data (onder meer: alle gegevens van de stad zoals die in GIS Gouda staan, de Leidraad van het ECW (Vesta MAIS model) en het openingsbod van Stedin) een technische analyse gemaakt. Inventarisatie Op basis van de bouwjaren, gebouweigenschappen en geregistreerde energielabel is een warmteprofiel per logisch gebied opgesteld. Verder zijn beschikbare duurzame warmtebronnen in kaart gebracht en is de besparingspotentie geïnventariseerd. pagina 2

Nadere uitwerking Daarnaast is een analyse op warmtedichtheid gedaan; deze analyse geeft inzicht in geschiktheid van een wijk voor een collectieve voorziening. In deze fase zijn ook de selectiecriteria voor de verkenningsbuurten verder besproken en ingevuld door de regiegroep. Fasering en verkenningsbuurten De multi criteria analyse (MCA) is gedaan op basis van “harde” data en meer “zachte” uitgangspunten, zoals “is er in de wijk al een buurtinitiatief of actieve buurtbewoners die graag willen en anderen kunnen mobiliseren”. Alle stappen in de analyse zijn stapsgewijs voorgelegd aan en besproken met de stakeholders (zie ook onder 3).

1.2

Proces naar een TVW Figuur 2 laat het proces zien van een eerste Transitievisie Warmte naar een eerste aardgasvrije buurt; deze eerste buurt (of buurten) kan op z’n vroegst in 2030 een feit zijn. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat minimaal 8 jaar tijd wordt uitgetrokken voor voorbereiding. Verkenningsbuurten: dit zijn interessante buurten die na de eerste onderzoeksfase dieper worden onderzocht; Startbuurten: dit zijn de buurten die in de TVW genoemd worden om verder uitgewerkt te worden in een wijkuitvoeringsplan Nadat bij het vaststellen van de eerste TVW startbuurten zijn benoemd, wordt voor elke startbuurt vanaf 2022 samen met de wijk/buurt een wijkuitvoeringsplan opgesteld. Daarna kan worden gestart met uitvoering van de wijkuitvoeringsplannen, wat betekent dat de buurt wordt voorbereid op en klaargemaakt voor de overstap naar een alternatieve vorm van warmte. In deze fase van het proces is aan de orde: het kiezen van verkenningsbuurten. Paragraaf 2 beschrijft wat een verkenningsbuurt precies is (en wat niet).

Figuur 2

Werkwijze bij het selecteren van verkenningsbuurten In figuur 3 zijn de selectiecriteria weergegeven die ingezet worden om verkenningsbuurten te kiezen.

pagina 3

Figuur 3

2

Verkenningsbuurten/startbuurten

2.1

Interessante buurten worden verkenningsbuurten Uit de eerste onderzoeksfase komen 5 interessante buurtclusters naar voren die in aanmerking komen om verder verkend te worden. Figuur 4 geeft een overzicht van de buurten; in de bijlage is uitgewerkt welke kenmerken en factoren ertoe hebben geleid dat het buurtcluster interessant is om nu al verder verkend te worden. Gekeken is naar 4 factoren: 1. Welke warmteoplossing komt als meest relevante uit de berekeningen? 2. Zijn er koppelkansen zoals een buurtinitiatief, bedrijven of corporatiebezit met een aansluitende planning? 3. Welke knelpunten zien we? 4. Welke “natuurlijke momenten” zijn er om bij aan te sluiten? (wijkontwikkeling, onderhoud openbare ruimte, riolering, enz)?

Deze buurtclusters lenen zich allemaal om verder te verkennen.

Figuur 4

NB: zie voor de uitgebreide beschrijving van de buurtclusters bijlage 1

pagina 4

2.2

Wat is een verkenningsbuurt wel/niet In een verkenningsbuurt wordt:  meer nauwkeurig bepaald wat de meest geschikte warmteoplossing voor welk gebied is;  berekenend wat de transitie (gemiddeld) kost voor pandeigenaren en bewoners;  een voorstel voor een uitvoeringsstrategie opgesteld;  Verder wordt een uitgebreid onderzoek onder bewoners gedaan om te toetsen onder welke randvoorwaarden de verkenningsbuurt startbuurt mag worden. Wat is een verkenningsbuurt niet? Zolang een buurt het label verkenningsbuurt of startbuurt heeft:  is er nog geen definitief besluit over de alternatieven voor aardgas;  is er nog géén uitvoering;  is er nog geen precieze kostenraming;  zijn er nog géén verplichtingen (en wordt het aardgas dus nog niet afgesloten).

2.3

Van verkenningsbuurten naar startbuurten De 5 buurten gaan getoetst worden in de stad. Op basis van de input kan eind februari 2021 besloten worden welke van deze buurten mogelijk startbuurt worden. Participatie bij de keuze van startbuurten (april/mei) wordt samen met het inwonersplatform ENiGH opgepakt. Zie hierover in bijlage 2. In maart/april worden de verdere haalbaarheidsstudies en de uitvoeringsstrategie in de Regiegroep besproken. Voor de planning van de formele vaststellingsprocedure is het van belang om uiterlijk in mei startbuurten (1 à 3) aan te wijzen. verkenningsbuurt

maart 2021

startbuurt

april/mei

wijkuitvoeringsplan

2022

uitvoering

vanaf 2023

Planning 2021 jan 2021

spread pagina in de krant; bericht met algemene info over verkennings buurten en “wat kun je zelf doen” 2 à 3 digitale vragenuurtjes

feb/mrt 2021

april/mei 2021

Participatietraject. Onder meer:

Buurtniveau: bijeenkomsten of wijkgerichte enquêtes in elke verkenningsbuurt

Enquête stadsbreed (app) 4 febr: stadsbrede bijeenkomst

juni 2021

Inhoudelijke afronding concept TVW

Kiezen startbuurten

pagina 5

sept 2021

Start formele procedure vaststelling

nov/dec 2021

Raadsbesluit

3

Participanten; wat brachten zij in en hoe gaan we samen verder

3.1

Regiegroep, raadswerkgroep, stakeholders en ENiGH In het proces naar een TVW participeren diverse (groepen) stakeholders. De portefeuillehouders vormen samen met Stedin, beide woningcorporaties, het duurzaamheidsplatform van ondernemers DPG, en sinds kort inwonersplatform ENiGH de regiegroep. In de regiegroep worden alle onderzoeken gepresenteerd en daar vindt de discussie over de analyse plaats. Mogelijkheden die onderzocht worden kunnen daardoor direct getoetst worden aan de mogelijkheden van deze belangrijke stakeholders, die op hun beurt weer hun plannen kunnen afstemmen op de ontwikkelingen die in de regiegroep worden besproken. Met de raadswerkgroep energietransitie is regelmatig afstemmingsoverleg. Leden van de raadswerkgroep denken actief mee. Daarnaast is er een stakeholdertafel van ca 40 vertegenwoordigers van instellingen, bedrijven, organisaties en inwoner-organisaties. Met hen is nu 3x een Transitietafel Energie gehouden; de vierde bijeenkomst zal 11 december plaatsvinden. De stakeholdertafels hebben het karakter van ‘brengen-en-halen’; deelnemers worden geïnformeerd over het proces en de onderzoeken, en hen wordt gevraagd vanuit hun specifieke expertise inbreng te leveren. Hiervan wordt goed gebruik gemaakt.

3.2

Supportstructuur stimuleert de voortgang Op dit moment maken 9 bewonersinitiatieven gebruik van de subsidieregeling “Samen aardgasvrij Gouda”; zij kunnen €5.000 besteden aan advieskosten bij projecten in hun buurt die het aardgasvrij of aardgasvrij-ready maken bevorderen. Een paar groepen daarvan zijn in de potentiële verkenningsbuurten. Deze initiatieven kunnen een stimulans zijn voor buurten die later aardgasvrij worden.

4

Eind 2021: een TVW met uitvoeringsstrategie voor startbuurten Het proces naar definitieve vaststelling (Q4, gemeenteraad) is zo ingericht dat de gemeenteraad daar goed in meegenomen wordt. In de vast te stellen Transitievisie Warmte worden startbuurten benoemd. Daarnaast wordt een uitvoeringsstrategie voor de startbuurten geschreven. Om raadsleden zo goed als mogelijk te laten participeren in het traject naar besluitvorming worden zij uitgenodigd deel te nemen aan de Transitietafels. Daarnaast is het de bedoeling om in 2021 regelmatig de raadscommissie te informeren en vragen en opmerkingen op te halen.

pagina 6

BIJLAGE 1 De 5 mogelijke verkenningsbuurten met hun beschrijving

* Aangaande Plaswijck ziet de regiegroep de meeste kans in gedeelten van de wijk: Burgen-en Lustenbuurt vanwege het op te starten participatietraject door de coöperaties, de -Hoefs en Hoeven- en Veldenbuurt vanwege de warmtedichtheid, corporatiebezit en aanwezigheid van de sporthal.

pagina 7

pagina 8

Bijlage 2 ENiGH: Energie Netwerk in het Groene Hart Het in de zomer 2020 opgerichte platform van inwoners, ENiGH, bestaat uit enthousiaste inwoners uit verschillende wijken in Gouda die graag willen starten met de warmtetransitie, in de eerste plaats in hun eigen wijk. Zelf beschrijven zij zich als volgt: ENiGH is een groeiend netwerk van, voor en door inwoners met een hart voor duurzaamheid in de regio Midden-Holland. We bundelen passie, kennis en ervaringen, ondersteunen bewoners(groepen) en anderen om aan de slag te gaan met het verduurzamen van de eigen omgeving. ENiGH zorgt er zo voor dat inwoners samen sterk staan in duurzaamheidsvraagstukken. Dat doen we in samenwerking met eigen en externe specialisten en partners zoals gemeenten, woningcorporaties, netbeheerders en banken. ENiGH heeft aangeboden om een rol te spelen in het participatieproces in de wijken/buurten. Sinds begin november neemt ENiGH daarom deel in de regiegroep en is met hen overleg gestart over het participatietraject in de mogelijke verkenningsbuurten. Samen met ENiGH wordt bekeken hoe de participatie in de verkenningsbuurten vorm gegeven gaat worden.

pagina 9