Programmabegroting 2024-2027

Programmabegroting 2024-2027

Inhoudsopgave 1 Introductie

5

1.1 Inleiding

5

1.2 Leeswijzer

5

2 Aanbiedingsnota

7

2.1 Begroting in beeld

7

2.2 Bestuurlijke samenvatting

9

2.3 Financiële samenvatting

11

3 Beleidsbegroting: programma's

15

3.1 Economie, werk en onderwijs

16

3.2 Energie en klimaat

22

3.3 Wonen en leefomgeving

28

3.4 Sociaal domein

34

3.5 Cultuur, sport en recreatie

40

3.6 Leefbaarheid en veiligheid

45

3.7 Bestuur en organisatie

50

3.8 Financiering en algemene dekkingsmiddelen

57

4 Beleidsbegroting: paragrafen

62

4.1 Lokale heffingen

63

4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing

71

4.3 Onderhoud kapitaalgoederen

78

4.4 Financiering

82

4.5 Investeringen

88

4.6 Bedrijfsvoering

89

4.7 Verbonden partijen

92

4.8 Grondbeleid

109

4.9 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid

111

5 Financiële begroting 2024 - 2027

112

5.1 Inleiding

112

5.2 Financieel beleid en indicatoren

112

5.3 Toelichting ontwikkeling meerjarenperspectief 2024 - 2027

112

5.4 Grondslagen

119

5.5 Overzicht van baten en lasten

120

5.6 Incidentele & structurele baten en lasten 2024 - 2027

121

5.7 Financiering

124

5.8 Ontwikkeling en toelichting reserves 2024 - 2027

125

5.9 Ontwikkeling en toelichting voorzieningen 2024 - 2027

134

5.10 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen

138

6 Bijlagen

139

6.1 Overzicht taakvelden

140

6.2 Wettelijk voorgeschreven indicatoren

143

6.3 Afkortingen

147

Programmabegroting 2024-2027

3

4

Programmabegroting 2024-2027

1 Introductie 1.1 Inleiding Hierbij presenteert het college de begroting 2024 en de meerjarenraming 2025-2027 (hierna: programmabegroting) van de gemeente Gouda. De programmabegroting maakt deel uit van de Planning & Controlcyclus. Gemeenten zijn volgens de Gemeentewet verplicht om ieder jaar een begroting, meerjarenraming, jaarverslag en jaarrekening binnen deze Planning & Controlcyclus vast te stellen. In de begroting wordt het gemeentelijk beleid op hoofdlijnen toegelicht. De plannen zijn beschreven in zeven programma’s, waarbij steeds drie vragen centraal staan: • Wat wil Gouda bereiken? • Wat gaat de gemeente daarvoor doen? • Wat gaat het kosten? Met deze begroting legt het college van burgemeester en wethouders de voor 2024 geplande lasten en baten ter vaststelling aan de gemeenteraad voor. De begroting dient ter ondersteuning van de rol van de raad. In deze rol ligt de nadruk op kaderstelling, controle, sturing op hoofdlijnen, autorisatie en allocatie van middelen. De budgetten voor 2024 worden door het vaststellen van deze begroting door de raad op programmaniveau geautoriseerd. Daarnaast geeft de meerjarenraming de raad een beeld van de verwachtingen ten aanzien van de financiële ontwikkelingen in de drie daaropvolgende jaren.

1.2 Leeswijzer De brede samenstelling van het gemeentelijk takenpakket maakt het lezen van een gemeentebegroting niet eenvoudig. Deze leeswijzer is bedoeld om de raad daarbij op weg te helpen. De programmabegroting is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Aanbiedingsnota Dit onderdeel bevat een samenvatting van de belangrijkste ambities uit de begroting en de financiële positie. Programma's Een (beleids-)programma is een samenhangende verzameling van taken, activiteiten en geldmiddelen, wat gericht is op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke effecten. De burgers kunnen de raad aanspreken op de te realiseren prestaties van de programma’s in de begroting. Elk programma gaat in op de eerder aangehaalde drie W-vragen: • Wat wil Gouda bereiken? (geeft inzicht in de gestelde doelen); • Wat gaat de gemeente daarvoor doen? (geeft een beschrijving van de doelen en acties); • Wat gaat het kosten? (bevat een overzicht van lasten, baten en taakvelden). Ieder programma wordt afgesloten met een overzicht van de verbonden partijen. Verplichte overzichten De overzichten Overhead en Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien zijn verplichte onderdelen van de programmabegroting. Het overzicht Overhead is verwerkt in programma 7 Bestuur en organisatie. Op algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien wordt ingegaan in hoofdstuk 3.8 Financiering en algemene dekkingsmiddelen.

Paragrafen In de paragrafen worden financiële en bedrijfsmatige onderwerpen (van belang voor het inzicht in de financiële positie) gebundeld en per thema gepresenteerd. De volgende paragrafen maken onderdeel uit van de begroting: Lokale heffingen, Risicobeheersing en Weerstandsvermogen, Onderhoud kapitaalgoederen, Financiering, Bedrijfsvoering, Investeringen, Verbonden partijen en Grondbeleid. Het onderwerp Investeringen is toegevoegd om extra inzicht in de verwachte uitgaande geldstroom te creëren; de andere 7 onderwerpen zijn wettelijk verplicht.

Programmabegroting 2024-2027

5

Financiële begroting Dit onderdeel bevat een uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente Gouda. Met onder andere de geprognosticeerde balans in meerjarenperspectief, de meerjarige ontwikkeling van het EMU-saldo en een meerjarig overzicht van baten en lasten. Ook een overzicht van de reserves en voorzieningen en de grondslagen waarop de ramingen zijn gebaseerd, wordt gepresenteerd. De meeste overzichten in dit onderdeel zijn wettelijk voorgeschreven. In de begroting zijn veel optellingen opgenomen. Voor deze tabellen geldt dat als gevolg van afronding de som der delen kan afwijken van het totaal. Besluit en bijlagen De begroting wordt gecompleteerd met enkele bijlagen, waaronder een vertaaltabel met baten en lasten per programma / taakveld. Verbetering financiële functie Het verbeteren van de financiële functie heeft prioriteit. Onderdeel van het verbeterprogramma is het verbeteren van de begroting.

De onderstaande wijzigingen zijn - onder andere - in de voorliggende begroting doorgevoerd: • De indicatoren – zoals deze zijn vastgesteld in de Kadernota 2024 – zijn opgenomen in de programmabegroting 2024; • Bij het onderdeel incidentele baten en lasten zijn de reserve mutaties nader gespecificeerd en toegelicht; • In de bijlage verbonden partijen is een totaaloverzicht van de gemeentelijke bijdrage aan de gemeenschappelijke regelingen opgenomen; • In de paragraaf weerstandsvermogen is een top 10 van risico’s opgenomen; • De begroting wordt aangeboden met een oplegnotitie in plaats van een raadsvoorstel. Na uitwerking van de septembercirculaire 2023 wordt een integraal raadsvoorstel - inclusief de effecten van de septembercirculaire - van de begroting opgesteld en aan de raad voorgelegd.

6

Programmabegroting 2024-2027

2 Aanbiedingsnota 2.1 Begroting in beeld

Programmabegroting 2024-2027

7

8

Programmabegroting 2024-2027

2.2 Bestuurlijke samenvatting Gouda is al 750 jaar een prachtige stad met een rijke historie. Gouda staat er goed voor. Het college wil hierop voortbouwen en de ambities uit het akkoord “Geef Gouda door” waarmaken. Een goede samenwerking met de gemeenteraad en stad is daarbij essentieel. Voor 2024 wordt ingezet op voortzetting van de door dit college geïnitieerde accenten op duurzaamheid en groen, en een inclusieve en sociale stad. Het komend jaar is daarbij vooral een uitvoeringsjaar. Uiteraard in lijn met het bestuursakkoord en de eerder dit jaar met de raad gedeelde Kadernota. Om in 2024 vol in te zetten op de uitvoering worden in deze begroting, in lijn met de motie realisatiekracht, diverse organisatieversterkingen gerealiseerd. De komende periode wordt de exacte realisatiebehoefte verder geanalyseerd en in kaart gebracht voor de raad.

Economie, werk en onderwijs Het college streeft naar een vitale Goudse economie en een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, inclusief een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daarbij wordt ingezet op een langjarige triple helix innovatieagenda om de economische positie van de regio Midden-Holland aantrekkelijk te houden. Het terugdringen van laaggeletterdheid wordt bereikt door een meer (wijkgericht) taalaanbod. Voor het Integraal Huisvestingsplan wordt in 2024 de 1e fase uitgevoerd en voor de 2e tranche een uitvoeringsplan vastgesteld. Ook wordt vanaf 2024 ingezet op vergroening van schoolpleinen via een daarvoor in te richten subsidieregeling. Het aanbod van Campus Gouda wordt verder uitgebreid met een tweede module bodem en een derde en vierde module zorg. Tot slot wil de gemeente Gouda onder meer via de aanpak ‘jongeren buiten beeld’ komend jaar de jeugdwerkloosheid verminderen.

Energie en klimaat De ambitie is dat Gouda in 2040 CO2-neutraal en aardgasvrij is. De gemeente wil de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast verminderen door het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen, het creëren van extra waterberging en uitbreiden van het ecologisch beheer. De biodiversiteit en waterkwaliteit worden verbeterd door verdere uitwerking van het uitvoeringsbeleid biodiversiteit, op basis van de nulmeting biodiversiteit en waterkwaliteit. Door het uitvoeren van het Gouds isolatieprogramma worden bewoners en ondernemers geholpen om energie te besparen. De gemeente geeft daarin het goede voorbeeld door in 2030 tenminste 55% van het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen. De aanpak (routekaart) om deze verduurzaming in gemeentelijke gebouwen te realiseren, en in 2040 aardgasvrij en CO2-neutraal te zijn, wordt uitgevoerd. Tot slot investeert de gemeente integraal en duurzaam in de kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte door het opstellen van een uitvoeringsplan. Met aandacht voor gefaseerde herinrichting van straten en herstel van kwetsbare kademuren.

Wonen en leefomgeving In Gouda kan iedereen prettig wonen en dat moet zo blijven. Voor een goede bereikbaarheid en woningaanbod voor elke doelgroep voert de gemeente de in 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie uit. Samen met partners in de bouw wordt gezocht naar mogelijkheden om snelheid te houden in de bouw van voldoende (betaalbare) woningen. Er wordt ingezet op een duurzame ontsluiting van Westergouwe via een OV-hub en de snelfietsroute Gouda-Rotterdam. De gemeente gaat daarnaast het aantal standplaatsen voor woonwagens uitbreiden, Gouwe Huse mogelijk maken en woonzorgconcepten faciliteren. Met de uitvoering van het Verkeerscirculatieplan creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer op bijvoorbeeld de Goudse Houtsingel en de Nieuwe Veerstal. Het parkeerbeleidsplan krijgt een update. Er komt een fietsparkeergarage in de binnenstad, het aantal openbare oplaadpunten voor personenauto’s wordt uitgebreid en deelvervoer wordt gestimuleerd. Ook zet het college in op de realisatie van een distributiehub, gekoppeld aan de zero-emissie ambities. De gemeente streeft daarnaast naar een soepele invoering van de Omgevingswet.

Sociaal domein Het college heeft de ambitie om passende hulp en ondersteuning beschikbaar en betaalbaar te houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben. Daartoe wordt het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) uitgevoerd, samen met ketenpartners. Extra aandacht gaat uit naar inwoners met gezondheidsachterstanden en in een kwetsbare situatie. Met Buurt aan Zet wordt, samen met de bewoners, gewerkt aan een vitale wijk. De gemeente werkt aan een inclusieve en sociale stad, mede door het uitvoeren van de Lokale Inclusie Agenda. Verder wordt ingezet op ondersteuning naar werk van inwoners met een arbeidsbeperking, statushouders en mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Gestreefd wordt naar het stabiliseren en waar mogelijk afremmen van de vraag naar Wmo en jeugdhulp, onder andere door resultaatgerichte indicering. Tot slot wil de gemeente intensiever contact met de inwoners die gebruik maken van een maatwerkvoorziening. De menselijke maat is het uitgangspunt.

Programmabegroting 2024-2027

9

Cultuur, sport en recreatie Gouda is een unieke stad die veel te bieden heeft. Daarom wil de gemeente datgene waar Gouda voor staat verder uitdragen en werken aan versterking van het imago. De gemeente investeert in een aantrekkelijke binnenstad voor inwoners, bezoekers en toeristen. Leegstand wordt tegengegaan, bijvoorbeeld door het maken van een ontwikkelplan voor Kleiweg-midden. Het cultuurhistorisch profiel van de stad wordt versterkt door te investeren in de cultuurhistorische as en het uitvoering geven aan de herbestemmingsplannen voor het Stadhuis. Het cultureel erfgoed wordt versterkt via het uitwerken van de Historische Lintenvisie en doorontwikkeling van het archeologisch depot. In de geest van Gouda750 wordt een impuls gegeven aan de gemeentelijke evenementen. De gemeente wil daarnaast door innovatie en ontwikkeling het cultuuraanbod helpen vernieuwen, bijvoorbeeld door het voortzetten en doorontwikkelen van de subsidieregeling Cultuur: Innovatie & Ontwikkeling. Verder wordt een uitvoeringsplan opgesteld voor het waterfonds. Tot slot investeert de gemeente in de mogelijkheden om te sporten en bewegen in de buurt en op school, zodat Gouwenaars dicht bij huis en in de buitenlucht kunnen sporten.

Leefbaarheid en veiligheid Alle Gouwenaars moeten kunnen wonen en opgroeien in veilige, leefbare buurten en wijken. De gemeente wil daarom de ondermijnende criminaliteit terugdringen. Onder de ondermijningsaanpak vallen ook: drugscriminaliteit, criminele families/ netwerken, mensenhandel en arbeidsuitbuiting. De aanpak van het aantal woninginbraken wordt voortgezet in 2024. Daarnaast komt er meer aandacht voor cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. De gemeente wil meer handhaving op straat en jeugdoverlast en -criminaliteit verminderen, onder andere door de inzet van jeugdboa’s. Het beleid en de uitvoering rondom (APV) vergunningen wordt geprofessionaliseerd. Tot slot investeert de gemeente in het voorkomen van polarisatie en radicalisering via bijvoorbeeld het uitvoeren van fenomeenanalyses en de inzet van opbouwwerk.

Bestuur en organisatie Ontwikkelingen in Gouda zijn van belang voor de omliggende gemeenten in de regio en andersom. Veel van de opgaven waar de gemeente voor staat, kunnen alleen op regionaal niveau worden opgelost. De gemeente streeft naar het versterken van de positionering Groene Hart door als netwerksamenwerking Alphen-Gouda-Woerden (AGW) het VNG-congres in 2024 te hosten in het Groene Hart. Met dit congres wordt, in goede samenwerking met onder meer de (binnenstad)ondernemers, Gouda voor een groot publiek op de kaart gezet. Verder wordt een extra impuls gegeven aan de netwerksamenwerking Alphen-Gouda-Woerden en wordt de capaciteit en de slagkracht van de Regio Midden-Holland vergroot. Met de wijzigingen in de wet Gemeenschappelijke Regelingen wordt gekeken hoe de monitoring en/of sturing kan worden versterkt. Tot slot blijft de gemeente ruimte geven aan burgerinitiatieven, bijvoorbeeld via de GoudApot.

10

Programmabegroting 2024-2027

2.3 Financiële samenvatting Conclusie van de financiële positie • Het college levert een ontwerp begroting 2024 met een sluitend meerjarenperspectief op. • In de voorliggende begroting zijn de mutaties zoals opgenomen in de Kadernota 2024 verwerkt. • De geactualiseerde verhouding tussen risico's en de mogelijkheid om deze te kunnen opvangen vanuit het weerstandsvermogen is "ruim voldoende" voor 2024 - 2027. • De omvang van het weerstandsvermogen neemt toe van € 25 miljoen in 2024 naar € 31 miljoen in 2027.

Financiële resultaten 2024 -2027 In onderstaande tabel zijn de financiële resultaten opgenomen voor de jaren 2024 tot en met 2027. 2024

2025

2026

2027

Totaal lasten

(bedragen x € 1.000)

351.544

355.382

345.304

347.429

Totaal baten

-347.373

-363.047

-347.336

-351.142

Saldo excl. reserves

4.171

-7.665

-2.032

-3.713

Toevoegingen

6.745

6.701

5.695

5.474

Onttrekkingen

-13.180

-6.747

-5.215

-5.669

Saldo inzet reserves

-6.435

-46

481

-195

Gerealiseerd resultaat

-2.264

-7.711

-1.552

-3.907

(+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

Ontwikkelingen begroting 2024 - 2027 In de onderstaande tabel zijn de ontwikkelingen opgenomen vanaf de meest actuele uitgangspositie van het begrotingsresultaat (raadsbesluiten t/m 28 juni 2023). Hierbij zijn de mutaties per onderdeel toegelicht. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

A. Startbegroting

-3.984

-9.578

-2.989

2027 -455

B. Kadernota

-552

-129

1.915

-3.379

C. Autonome en administratieve ontwikkeling

2.550

2.636

956

1.485

D. Nieuwe ontwikkelingen/ beleid

-278

-641

-1.433

-1.558

E. Geactualiseerd perspectief

-2.264

-7.711

-1.552

-3.907

(+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

A. Startbegroting Dit betreft de startpositie na het vaststellen van raadsbesluiten tot 28 juni 2023.

B. Kadernota 2024 Op 3 juli 2023 is de Kadernota 2024 vastgesteld. De budgettaire verwerking is in de voorliggende begroting 2024 - 2027 verwerkt. Voor een nadere specificatie wordt verwezen naar hoofdstuk 5.3.

C. Autonome en administratieve ontwikkeling Bij het samenstellen van de programmabegroting 2024 - 2027 zijn er diverse autonome ontwikkelingen. Dit betreft onder andere loon- en prijsontwikkeling, aanpassing van hoeveelheden en administratieve aanpassingen. Voor een nadere specificatie wordt verwezen naar hoofdstuk 5.3.

Programmabegroting 2024-2027

11

D. Nieuwe ontwikkelingen/ beleid Bij het samenstellen van de programmabegroting 2024 - 2027 zijn er diverse keuzes gemaakt en ontwikkelingen verwerkt. In de onderstaande tabel is een specificatie met toelichting van deze aanpassingen opgenomen. D. Nieuwe ontwikkelingen/ beleid (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

01. Versterken en positioneren cultureel erfgoed

546

369

419

319

02. Toevoeging stelpost motie realisatiekracht

500

500

0

0

03. Sociaal beheer Gouwe Huse | verhoging subsidiebudget participatie in de buurt

411

430

430

430

04. Bedrijfsvoering | verbetering financiële functie

365

265

0

0

05. Impuls uitvoering evenementenbeleid

300

300

300

300

06. Investering sporten in de buitenruimte | formatie verduurzaming vastgoed sport

270

305

204

239

07. Samenwerking AGW en organisatie VNG-congres

166

59

59

59

08. Diverse kleine mutaties

-204

-225

-225

-285

09. Actualisatie inkomsten bouwleges

-350

-350

-350

-350

10. Toevoeging stelpost onderuitputting meerjarenbegroting

-1.000

-1.000

-1.000

-1.000

11. Klimaatgelden

-1.282

-1.293

-1.270

-1.270

-278

-640

-1.433

-1.558

Totaal mutaties nieuwe ontwikkelingen / beleid (+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

1. Versterken en positioneren cultureel erfgoed Ter dekking van de versterking van het taakveld Erfgoed, het borgen van erfgoedwaarden, behoud van karakteristieke panden en een goede omgevingskwaliteit is een structurele impuls op dit gebied noodzakelijk en in de begroting 2024 2027 verwerkt. 2. Stelpost motie realisatiekracht Op 3 juli - tijdens de behandeling van de Kadernota 2024 - is de motie realisatiekracht aangenomen. In deze motie wordt een voorstel gevraagd om opgelopen achterstanden in de realisatie van de Goudse doelen daadkrachtig op te kunnen pakken. Vooruitlopend op de uitkomsten van dit voorstel, wordt in 2024 en 2025 € 500.000 voor uitvoering van deze motie gereserveerd. 3. Sociaal beheer Gouwe Huse | verhoging subsidiebudget participatie in de buurt De realisatie van de Gouwe Huse staat gepland voor 2024. Om de leefbaarheid van bewoners en omwonenden te waarborgen is de komende 10 jaar sociaal beheer nodig. De kosten hiervoor bedragen € 111.000 in 2024 en € 130.000 per jaar vanaf 2025. Om verder te bouwen aan een sterke sociale basis voor alle inwoners van Gouda is structureel € 300.000 extra nodig voor de subsidieregeling Participatie in de Buurt.

Met het ophogen van het subsidieplafond van 1,4 miljoen naar 1,7 miljoen wordt het mogelijk om meer professionele ondersteuning te financieren die noodzakelijk is om de buurthuizen en buurtservicecentra bruisend te houden. Bruisende ontmoetingsplekken in Gouda dragen bij aan de sociale cohesie en daarmee aan een sterke sociale basis. 4. Bedrijfsvoering | verbetering financiële functie Voor het programma verbetering financiële functie wordt voor 2 jaar tijdelijke versterking begroot. Daarnaast is er voor het realiseren van meer inzicht in de begroting en het voorbereiden van verdere digitalisering budget nodig in 2024 en 2025. De gemeente Gouda werkt aan het versterken van de bedrijfsvoering. Een goede bedrijfsvoering is essentieel in een robuuste organisatie om haar opgaves te realiseren. Een robuuste organisatie betekent dat het fundament stevig staat. Een organisatie met voldoende en vakkundige medewerkers. Voor de bekostiging van deze versterking is - onder andere - vanuit de algemene reserve een bijdrage aan de reserve organisatieontwikkeling verwerkt. Deze mutatie is per saldo budgettair neutraal. 5. Impuls uitvoering evenementenbeleid In lijn met de Kadernota is het nodig extra middelen vrij te maken voor het gemeentelijk evenementenbeleid. In de begroting wordt voor verhoging van gemeentelijke evenementensubsidies en vernieuwing structureel € 300.000 gereserveerd.

De raad is hierin meegenomen op 18 september jl. tijdens een bijeenkomst met de raadscommissie bestuur. Het college wil daarnaast incidenteel middelen vrijmaken, gericht op het ondersteunen van de (vrijwilligers)besturen van de evenementen, door in te zetten op onder andere een pilot met het inhuren van een faciliterend evenementenbureau, flankerende veiligheidsmaatregelen en visieontwikkeling met organisatoren. Dit sluit aan bij de wens van de commissie om in te zetten op ontzorging van vrijwilligers. Deze additionele incidentele inzet werken we, mede op basis van de werksessie met de raad, nog verder uit. Dat wordt vervolgens verwerkt in de bestuursrapportage 2024. Voor de begrotingsbehandeling ontvangt de raad hierover conform toezegging nog een informerend memo.

12

Programmabegroting 2024-2027

6. Investering sporten in de buitenruimte | formatie verduurzaming vastgoed sport Het realiseren van een beweegvriendelijke omgeving en het creëren van meer sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte, is een belangrijk item in het bestuursakkoord en een speerpunt in het gemeentelijke (sport)beleid. Om daar structureel op in te kunnen zetten, is meer nodig dan de eenmalige financiële impuls van 2023. Daarmee worden mooie projecten gerealiseerd, maar er is behoefte aan meer plekken in de stad. Er wordt nu structureel budget opgenomen in de gemeentelijke begroting. Daarmee kan de komende jaren ingezet worden op een beweegvriendelijke openbare ruimte in Gouda. Daarnaast is om de verduurzaming van onderwijshuisvesting en sportaccommodaties op te kunnen pakken formatie nodig. Hiermee kan in kaart gebracht worden wat er nodig is om ook het maatschappelijk vastgoed (wat vaak geen eigendom is van de gemeente) te verduurzamen. Tevens is het nodig de eigendoms- en onderhoudsafspraken van sportaccommodaties op orde te brengen. Hiervoor is twee jaar de inzet van een vastgoedjurist nodig. 7. Samenwerking AGW en organisatie VNG-congres De gemeenten Alphen aan den Rijn, Gouda en Woerden (AGW) werken al geruime tijd samen in een netwerkconstructie.

De betrokken besturen willen de samenwerking een nieuwe impuls geven, met een focus op de ruimtelijke ontwikkeling van het Groene Hart, economische groei, groen en recreatie. Hiervoor worden, in gezamenlijkheid, 2 formatieplaatsen gecreëerd om de samenwerking op deze gebieden vorm en inhoud te geven. Daarnaast wil de netwerksamenwerking Alphen-Gouda-Woerden (AGW) de positionering van het Groene Hart versterken door in 2024 het VNG-congres te hosten. Het doel is onder meer om het Groene Hart en de drie gemeenten op de kaart zetten. Het is de gelegenheid bij uitstek om enerzijds te laten zien wat de gemeenten te bieden hebben en anderzijds om aandacht te vragen voor de opgaven en uitdagingen waar we in dit gebied voor staan. Het biedt kansen voor het aangaan van nieuwe strategische allianties en samenwerkingen. 8. Diverse kleine mutaties Dit betreft diverse kleine overige mutaties. 9. Actualisatie inkomsten bouwleges Op basis van de meerjarenprognose bouwleges, rekening houdend met grote projecten en de invoering van de Wet kwaliteitsborging, zijn de inkomsten bouwleges geactualiseerd. 10. Stelpost onderuitputting meerjarenbegroting Gelet op de jaarlijkse rekeningresultaten is een structurele stelpost onderuitputting op de meerjarenbegroting opgenomen. De verwachting is dat bij een nadere analyse van de begroting op detailniveau er invulling wordt gevonden voor deze stelpost.

Voor deze analyse is er budget opgenomen bij mutatie nr. 4: verbetering financiële functie. In de Kadernota 2025 wordt er gerapporteerd over de voortgang en invulling van deze stelpost. 11. Klimaatgelden In het Bestuursakkoord is budget beschikbaar gesteld ten behoeve van de uitvoering van de klimaatdoelen, vooruitlopend op de compenserende rijksmiddelen. De rijksmiddelen zijn inmiddels ontvangen, waardoor deze vrijvallen ten gunste van het begrotingsperspectief.

E. Begrotingsresultaten 2024 - 2027 Dit betreft de nieuwe begrotingsresultaten 2024 - 2027 na verwerking van de diverse ontwikkelingen.

Perspectief inclusief tussentijdse raadsvoorstellen De ontwerp begroting 2024 is samengesteld op basis van de raadsbesluiten t/m 3 juli 2023. Tegelijkertijd met het samenstellen van de programmabegroting zijn er 5 raadsvoorstellen aan de raad aangeboden die een financieel effect hebben op het begrotingsresultaat 2024 - 2027. Deze voorstellen zijn niet verwerkt in de ontwerp begroting 2024. In onderstaand overzicht zijn de raadsvoorstellen opgenomen (onderdeel F t/m J), wat resulteert - indien de raad instemt met de voorstellen - in een herzien actueel begrotingsresultaat (onderdeel K). (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

E. Geactualiseerd perspectief

-2.264

-7.711

-1.552

-3.907

1.971

2.456

2.426

2.800

Tussentijdse raadsvoorstellen: F. Raadsvoorstel Beheerplan groot- en vervangingsonderhoud openbare ruimte 2023 - 2029 (dossier 7181) G. Raadsvoorstel Integraal veiligheidsbeleid (dossier 6827)

200

200

200

200

H. Raadsvoorstel Herbestemming stadhuis: definitief ontwerp (dossier 7486)

217

-143

-143

333

0

-120

-60

0

I. Raadsvoorstel Verbetering toegankelijkheid gemeentelijk vastgoed (dossier 7396) J. Raadsvoorstel Verduurzaming gemeentelijk vastgoed (dossier 7485)

-223

-368

148

332

K. Perspectief ná vaststelling raadsvoorstellen

-99

-5.686

1.019

-242

Programmabegroting 2024-2027

13

Structureel en incidenteel resultaat Het onderscheid tussen structurele en incidentele resultaten is van belang voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. In het algemeen geldt dat de gemeente structurele taken uitvoert en daarvoor structurele lasten raamt in de begroting. Structurele lasten en baten zijn de regel, incidentele lasten en baten zijn de uitzondering. (bedragen * € 1.000)

2024

Resultaat begroting (A)

2025

2026

2027

-2.264

-7.711

-1.552

-3.907

Totaal incidentele baten

0

0

0

0

Totaal incidentele lasten

0

0

0

0

Saldo

0

0

0

0

Saldo van incidentele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-7.966

-1.218

-26

-247

Incidenteel saldo (B)

-7.966

-1.218

-26

-247

Totaal structurele baten

-347.373

-363.047

-347.336

-351.142

Totaal structurele lasten

351.544

355.382

345.304

347.429

Saldo

4.171

-7.665

-2.032

-3.713

Saldo van structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

1.530

1.172

506

52

Structureel saldo (A-B)

5.702

-6.493

-1.526

-3.661

Incidenteel saldo begroting

Structureel saldo begroting

(+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

Ontwikkeling reservepositie De algemene reserve is een buffer voor de instandhouding van de weerstandscapaciteit en voor het opvangen van incidentele kosten. In de onderstaande tabel is de ontwikkeling van de algemene reserve weergegeven per stand 31 december. Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Algemene reserve per (31/12)

27.396

26.539

26.739

26.739

Begrotingsresultaten (31/12)

2.264

7.711

1.552

3.907

Resultaat 2023 conform 2e berap 2023 (afgerond)

-5.000

Beschikbaar weerstandsvermogen per (31/12)

24.660

34.250

28.291

30.646

Ontwikkeling woonlasten In de onderstaande tabel is de ontwikkeling van de woonlasten weergegeven op basis van een gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Gouda in 2024 van € 319.000. Ter vergelijking zijn de woonlasten van 2023 weergegeven. Opbrengstsoort (bedragen x € 1)

2024

2024

2023 na amendement

2023 na amendement

verschil in %

eigenaar/ gebruiker

huurder

eigenaar/ gebruiker

huurder

eigenaar/ gebruiker

ozb eigenaar

269,82

Afvalstoffenheffing

392,16

Rioolheffing eigenaar

301,15

Rioolheffing gebruiker Totaal

242,65 392,16

363,05

verschil in % huurder

11,20% 363,05

258,50

8,02%

8,02%

16,50%

254,26

254,26

218,25

218,25

16,50%

16,50%

1.217,39

646,42

1.082,45

581,30

12,47%

11,20%

Het college vindt het van belang dat de heffingen zo veel mogelijk kostendekkend zijn, maar tegelijkertijd wil het ook de woonlasten acceptabel houden voor onze inwoners. Met name op het terrein van riool ziet het college dat het tarief flink stijgt door onder andere prijsontwikkeling.

Conform de Kadernota 2024 zijn de ozb-inkomsten geïndexeerd met hetzelfde percentage als waarmee de uitgaven stijgen. De stijging van de afvalstoffenheffing van 8% valt percentueel wat lager uit. De rioolheffing stijgt fors met 16,5%. Dit is noodzakelijk om de kosten op het gebied van riool te kunnen dekken. Later dit jaar behandelt de raad het Water en Rioleringsplan (WRP). Het college gaat dan graag in gesprek over de diverse opgaven voor water en riool richting de toekomst en de bijbehorende kosten.

14

Programmabegroting 2024-2027

3 Beleidsbegroting: programma's

Programmabegroting 2024-2027

15

3.1 Economie, werk en onderwijs Ambitie De gemeente Gouda streeft naar een vitale Goudse economie en een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, inclusief een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Bedrijven, onderwijs en overheid (triple helix) maken zich sterk voor meer hoger onderwijs in Midden-Holland. Samenwerking zorgt voor innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in de zorg en bij bodemdaling. De relatie van mens met technologie is daarin de rode draad. Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen voor alle kinderen op basis-, voortgezet en speciaal (voortgezet) onderwijs in Gouda en sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt om gelijke kansen te creëren. En actief werk maken van het terugdringen van laaggeletterdheid.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Uitvoeren Economische Agenda Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale triple helix innovatieprojectenagenda.

2) Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen.

3) Sterk onderwijs en terugdringen laaggeletterdheid Sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt en kansengelijkheid wordt bevorderd door het beschikken over voldoende basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden. Daarom wordt ingezet op het terugdringen van laaggeletterdheid.

4) Doorontwikkelen Campus Gouda Via Campus Gouda hoger onderwijs duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties.

5) Terugdringen jeugdwerkloosheid Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

16

Programmabegroting 2024-2027

3.1.1 Wat gaat de gemeente ervoor doen?

Doelstelling 1: Uitvoeren Economische Agenda • Inzet op aantrekkelijke werklocaties en slim ruimtegebruik van bedrijventerreinen. Het versterken van het vestigingsklimaat op de bedrijventerreinen Kromme Gouwe en Goudse Poort. Het (laten) vestigen van het juiste bedrijf op de juiste plaats, mede door het clusteren van gelijksoortige bedrijven. • Uitvoeren van de meerjarige triple helix innovatieagenda. Onderzoeken of deze agenda langjarig voortgezet kan worden, om zo de economische positie van de regio Midden-Holland aantrekkelijk te houden. Dit betreft diverse projecten in de bouwsector en maakindustrie, stadsdistributie en logistiek en Living Labs van Campus Gouda. • Stimuleren en ondersteunen van (nieuw) ondernemerschap en het ondernemersklimaat in Gouda. Meebouwen aan het netwerk StartUp Gouda, accountmanagement voor bedrijven in Gouda en het organiseren van bijeenkomsten, zoals de Bedrijvendag en het Startersevent. • Evalueren van de huidige Economische Agenda en opstellen van een nieuw actiegericht programma, dat in 2025 van start kan gaan.

Doelstelling 2: Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen • Uitvoeren van de 1e tranche van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2020 – 2024 en vaststellen van de 2e tranche IHP 2025-2029, inclusief visie op de ontwikkeling van Integrale Kindcentra. • Realiseren van onderwijshuisvesting Internationale Schakelklas (ISK). • Onderhouden van zes eigen bruikleenscholen, waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. • Vaststellen en uitvoeren van de subsidieregeling voor het vergroenen van schoolpleinen.

Doelstelling 3: Sterk onderwijs en terugdringen laaggeletterdheid • Samen met het onderwijs uitvoering blijven geven aan de Goudse Onderwijsagenda, in samenhang met het Nationaal Programma Onderwijs en de Goudse Gelijke Kansenagenda. • Uitvoeren van het lokaal plan van aanpak laaggeletterdheid in Gouda en het aanbod (wijkgericht) uitbreiden. • Kansen vergroten van kinderen tussen de 12 en 18 jaar oud, die nu het risico lopen op een taalachterstand. • Bewustzijn en bereik laaggeletterden vergroten via de gemeente (versterken voorbeeldrol): meer signaleren en verwijzen én duidelijker communiceren. • Doorlopende leerlijn techniek uitbouwen, inclusief rondkrijgen structurele financiering Techniekwerkplaats Gouda.

Doelstelling 4: Doorontwikkelen Campus Gouda • Onderwijs, zorgorganisaties, bedrijven en gemeenten uit de regio duurzaam binden aan een (fysiek) living lab zorg & technologie. • Innovatieprogramma living lab bodem & technologie uitvoeren en doorontwikkelen met onderwijs, bedrijven en gemeenten uit de regio. • Uitbreiden en continueren modulair aanbod Campus Gouda. Er volgt een 2e module bodem en een 3e en 4e module zorg. • Continueren van samenwerking met provincie en Economic Board Zuid-Holland rondom Human Capital Agenda 2.0 en versterken van de koppeling van de Centra voor Innovatief Vakmanschap (CIV's) met maatschappelijke vraagstukken.

Doelstelling 5: Terugdringen jeugdwerkloosheid • Via de outreachende aanpak 'jongeren buiten beeld' kwetsbare jongeren (terug) leiden naar school of werk. • Doorontwikkelen samenwerking met (arbeidsmarkt)partners, zoals het professionaliseren van het Werkcafé. • Inzetten op structurele voortzetting van projecten en interventies, zoals School@Work, LLokaal Expeditie, Stagefit, scholing- en hulpmiddelenbudget.

Programmabegroting 2024-2027

17

3.1.2 Verbonden partijen Verbonden partijen dragen bij aan de te realiseren beleidsdoelstellingen van de gemeente.

Natuur en recreatieschap Groenalliantie Midden-Holland Een prettige woon- en leefomgeving voor medewerkers is een aspect dat voor bedrijven een belangrijke rol speelt bij de keuze voor een vestigingsplaats. Met haar historische binnenstad en aantrekkelijke omgeving met gevarieerde recreatieve mogelijkheden biedt Gouda deze prettige woon- en leefomgeving. De recreatiegebieden van Groenalliantie Midden-Holland in Gouda en de bredere regio zijn hierin ook van groot belang. Deze gebieden zijn de afgelopen periode verder ontwikkeld, waarbij de Groenalliantie inspeelt op verschillende doelgroepen: actieve recreatie, beleven en gebruiken. Op die manier voegen de recreatiegebieden meerwaarde toe aan het grotere maatschappelijk en economisch perspectief van Gouda. De Groenalliantie wil ook in 2024 blijven investeren in nieuwe projecten die recreatieve meerwaarde bieden. Dit gebeurt binnen de kaders van het Ontwikkelplan (2021). Groenalliantie wil ook in de komende tijd in de regio Midden-Holland graag het effect van haar eigen handelen vergroten door de samenwerking te zoeken met andere gebiedspartijen en terreinbeheerders afhankelijk van hoe dit zich in relatie tot de provincie Zuid-Holland ontwikkelt.

In aanvulling op de eigen gebiedsgerichte investeringen kan het hierbij bijvoorbeeld gaan om een gepaste bijdrage van Groenalliantie aan investeringen van derden in (recreatieve) verbindingen en transferia in en tussen de beheergebieden en hun omgeving. Daarnaast wordt op basis van projecten samenwerking gezocht met gebruikers, gebruikersgroepen, exploitanten, ondernemers en andere terreinbeheerders. In 2024 zet Groenalliantie in op professionele begeleiding en inzet van vrijwilligers, het faciliteren en onderhouden van participatiegroepen en het samenwerken met bewonersplatforms, stichtingen en verenigingen. Ook wordt er een concept voor natuureducatie opgezet.

Grondbank RZG Zuidplas Door de deelname in de Grondbank heeft Gouda invloed op de regionale woningbouwopgave in relatie tot de woningbouwontwikkelingen van Gouda

Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) De BSGR verzorgt de heffing en de invordering van de marktgelden en toeristenbelasting als algemeen dekkingsmiddel.

18

Programmabegroting 2024-2027

3.1.3 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergegeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Data (Laatste Update)

Data (Voorlaatste Update)

Databron

Uitvoeren Aantal vestigingen per Economische Agenda sector (Top 5)

Doelstelling

Indicator

2023: Specialistische zakelijke diensten: 1695 Gezondheids- en welzijnszorg: 1155 Bouwnijverheid: 1110 Handel: 1075 Onderwijs: 640

2022: Specialistische zakelijke diensten: 1640 Gezondheids- en welzijnszorg: 1050 Bouwnijverheid: 1075 Handel: 1080 Onderwijs: 605

(CBS, Vestigingen van bedrijven; bedrijfstak, gemeente) https:// opendata.cbs.nl/#/ CBS/nl/dataset/ 81575NED/table

Uitvoeren Banen naar sector Economische Agenda (Top 5)

2022: 2021: Gezondheids- en Gezondheids- en welzijnszorg: 22,6% welzijnszorg: 22,08% Groot- en detailhandel: 14,0% Groot- en detailhandel: 15,31% Onderwijs: 10,4% Onderwijs: 11,23% Advisering, onderzoek, special, Advisering, onderzoek, zakelijke dienstverlening: 10,2% special, zakelijke Industrie: 8,5% dienstverlening: 10,05% Industrie: 8,61%

(Landelijk InformatieSysteem Arbeidsplaatsen (LISA), bewerkt door gemeente Gouda)

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Energieverbruik onderwijs

2021: 85 TeraJoules

2020: 75 TeraJoules

(Regionale Klimaatmonitor, Energieverbruik naar maatschappelijke sector) https://klimaatmonitor. databank.nl/ dashboard/ dashboard/publiekedienstverlening

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

CO2-uitstoot onderwijs 2021: 5,36 kton

2020: 4,79 kton

(Regionale Klimaatmonitor, Rapportage CO2-uitstoot) https://klimaatmonitor. databank.nl/ content/co2-uitstoot

Terugdringen laaggeletterdheid

Aantal inwoners dat een traject basisvaardigheden (taal, rekenen, digitale vaardigheden) heeft gevolgd

x

Gemeente Gouda, sociaal domein

2022: 1083

Programmabegroting 2024-2027

19

Doelstelling

Indicator

Data (Laatste Update)

Data (Voorlaatste Update)

Databron

Doorontwikkelen Campus Gouda

Aantal studenten

2022 - 2023: 110

2021 - 2022: 60

Gemeente Gouda, Campus Gouda

Terugdringen jeugdwerkloosheid

Aantal jongeren zonder 2022: werk tot 27 jaar 268

2021: 296

UWV

20

Programmabegroting 2024-2027

3.1.4 Wat gaat het kosten? 3.1.4.1 Overzicht lasten en baten Exploitatie (bedragen * € 1.000) Lasten

2024

2025

2026

2027

26.146

26.215

27.461

27.380

Baten

-8.935

-8.281

-8.036

-8.040

Saldo van baten en lasten

17.211

17.934

19.425

19.340

Toevoegingen aan reserves (lasten)

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves (baten)

-305

-48

-47

-45

16.905

17.886

19.378

19.295

Gerealiseerd resultaat (+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

3.1.4.2 Overzicht mutaties In de onderstaande tabel zijn de financiële mutaties binnen dit programma weergegeven. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

16.417

16.213

18.128

18.470

Autonome en administratieve ontwikkeling

-187

998

625

200

Kadernota

279

279

279

279

Nieuwe ontwikkelingen/ beleid

396

396

346

346

16.905

17.886

19.378

19.295

Startbegroting

Totaal (+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

3.1.4.3 Taakvelden De volgende taakvelden maken deel uit van dit programma. Per taakveld is het saldo van lasten en baten weergegeven. Taakvelden (bedragen * € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2.4 Economische havens en waterwegen

1.579

1.699

1.853

1.848

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

215

214

213

212

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

177

177

177

177

3.4 Economische promotie

1.975

1.865

1.712

1.709

4.2 Onderwijshuisvesting

8.488

9.546

11.052

10.969

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

4.777

4.433

4.418

4.426

Totaal

17.211

17.934

19.425

19.340

(+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

Programmabegroting 2024-2027

21

3.2 Energie en klimaat Ambitie De ambitie is om Gouda duurzaam door te geven aan de volgende generaties. Gouda wil in 2040 CO2-neutraal zijn en in 2050 moet de leefomgeving bestand zijn tegen klimaatveranderingen. De gemeente wil zelf het goede voorbeeld geven door extra te investeren in de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Het speerpunt komende periode is verdere vergroening afgestemd op de bodemgesteldheid. Kwalitatief groen met een hoge biodiversiteit maakt de stad leefbaar en aantrekkelijk voor mens en dier. Duurzaamheid gaat over alle beleidsterreinen en is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Er vindt een doorrekening plaats om inzicht in de CO2-impact te krijgen.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

2) Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit De gemeente zet zich in voor een groener Gouda. Het bestaande groen krijgt gaandeweg meer kwaliteit, met kansen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente begint met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

3) Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden Extra impuls geven aan het verduurzamen van huizen en gebouwen om zoveel mogelijk energie te besparen. Het ontzorgen van inwoners en bedrijven en de opwek van duurzame energie stimuleren.

4) Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld. In 2030 is tenminste 55% van het gemeentelijk vastgoed verduurzaamd. In 2030 is tenminste 55% CO-2 gereduceerd. De gemeente neemt ook stappen om de toegankelijkheid van de gemeentelijke gebouwen te verbeteren. Hiertoe dient de uitvoering van de programma’s voor verduurzaming en toegankelijkheid van het gemeentelijk vastgoed.

5) Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte Integraal en duurzaam investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet.

22

Programmabegroting 2024-2027

3.2.1 Wat gaat de gemeente ervoor doen? Er is een keuze gemaakt in de onderwerpen op het gebied van energie en klimaat die hier naar voren komen. De gemeente is bijvoorbeeld ook verantwoordelijk voor taken op het gebied van milieubeleid, de advisering en toetsing van ruimtelijke plannen, beheer en onderhoud en toezicht en handhaving van relevante wet- en regelgeving.

Doelstelling 1: Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen • Uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen, zoals het toevoegen van infiltratie- en bergingsvoorzieningen en het realiseren van aparte afvoer van riool- en hemelwater. • Voor het tegengaan van hittestress, droogte en wateroverlast stuurt de gemeente aan op het creëren van extra waterberging, minder steen en meer groen en bomen bij (nieuw)bouw-ontwikkelingen, op schoolpleinen, speelplekken en bij onderhoud- en herinrichtingsprojecten. Ook werkt de gemeente samen met ondernemers, eigenaren en parkmanagement aan het klimaatbestendig inrichten van bedrijventerreinen. • Uitbreiden van ecologisch beheer op basis van de op te stellen beleidsplannen, bijvoorbeeld ecologisch maaibeheer van bermen en het voortzetten van de aanleg van natuurlijkvriendelijke oevers. • Uitvoeren van het Kaderplan Bodemdaling Binnenstad om de grond- en regenwateroverlast in de lage delen van de binnenstad te verminderen. Vaststellen van het bijbehorende monitoringsplan. Hierbij de samenwerking met het nationale Kenniscentrum Bodemdaling & Funderingen benutten voor kennisontwikkeling en informatievoorziening in Gouda over de gevolgen van bodemdaling in combinatie met klimaatverandering.

• Actualiseren en uitvoeren van beleid, zoals het Water- en Rioleringplan met bijbehorende uitvoeringsagenda, het groenbeleid en bomenbeleid en de subsidieregeling groen-blauwe daken.

Doelstelling 2: Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit • Verder uitwerken van het uitvoeringsbeleid biodiversiteit, op basis van de uitkomsten van de nulmeting biodiversiteit en waterkwaliteit. • Het uitvoeren van maatregelen om de biodiversiteit en waterkwaliteit te verbeteren. Hiervoor stuurt de gemeente onder andere op het versterken van de groenstructuur. • Uitvoeren van het Water- en Rioleringsplan en bijbehorende uitvoeringsagenda. Het actualiseren van het grondwaterbeleid is hier onderdeel van. • Start met het opstellen van een soortenmanagementplan (SMP) ter ondersteuning van woningisolatie in Gouda. • Regionale afstemming over het verbeteren van de biodiversiteit.

Doelstelling 3: Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden • De wijkaanpak aardgasvrij Plaswijck Kern en Middenwillens-West verder brengen. Door het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek naar een warmtenet op basis van aquathermie en intensieve participatie. • Het Gouds Isolatieprogramma uitvoeren met focus op (koop)woningen met energielabels D, E, F en G en energiearmoede. Dit gebeurt onder meer door de inzet van energiecoaches en energieklussers, witgoedregeling, ontwikkelen blokgewijze aanpak koopwoningen voor volledige verduurzaming (energiekaravaan), collectieve inkoopacties en subsidies om inwoners te ondersteunen en te helpen bij het nemen van maatregelen. Een uitgebreide communicatiecampagne brengt de mogelijkheden onder de aandacht van de doelgroep. • Het stimuleren van de duurzame opwek met zon op grote en kleine daken en parkeerterreinen. • Het stringent blijven handhaven van de informatieplicht energiebesparing voor bedrijven en instellingen en de wettelijke eis dat kantoren minimaal energielabel C hebben. • Het ondersteunen van onder andere maatschappelijke organisaties, energiecoöperaties, gebouweigenaren, kerken, MKB-ondernemers en kleine VvE’s bij het verduurzamen van hun gebouwen en opwek van energie, door leningen te verstrekken vanuit het Duurzaamheidsfonds.

Doelstelling 4: Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed • Uitvoeren van de aanpak en strategie (routekaart) om in 2030 55% CO2-reductie te realiseren in gemeentelijke gebouwen en in 2040 aardgasvrij en CO2-neutraal te zijn. Dit betreft alle gebouwen in eigendom van de gemeente, exclusief de sport- en onderwijsgebouwen. Het Groenhovenbad wordt in het kader van dit programma wel gasloos gemaakt. • Waar mogelijk zoekt de gemeente synergie met onderhoudsmaatregelen (MJOP) en toegankelijkheidsmaatregelen.

Programmabegroting 2024-2027

23

Doelstelling 5: Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte • Opstellen van een uitvoeringsplan fysieke toegankelijkheid. • Opstellen van beleid voor de hoogte (uitgiftepeil) waarop een terrein moet worden aangelegd en gehouden. • Op basis van het beeldkwaliteitsplan voor de binnenstad, in combinatie met de uitvoering van het Water en Rioleringsplan (WRP) en Groot Onderhoud & Vervangingsonderhoud (GOVO) projecten, zorgt de gemeente voor een gefaseerde herinrichting van straten. • Het meerjarig en gefaseerd herstellen van kwetsbare kademuren en brugconstructies. • Opstellen van een kansenkaart voor duurzaam beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Dit als onderdeel van het op te stellen duurzaamheidsplan. • Informeren van inwoners over de kwetsbaarheid van funderingen bij projecten in de openbare ruimte. Met advies en voorlichting helpt de gemeente inwoners op weg bij funderingsonderzoek en -herstel.

3.2.2 Verbonden partijen Verbonden partijen dragen bij aan de te realiseren beleidsdoelstellingen van de gemeente.

Omgevingsdienst Midden-Holland (milieudeel) De ODMH staat de gemeente bij op het gebied van milieu- en duurzaamheidsaspecten. De milieutaken omvatten vergunningverlening, toezicht en handhaving van milieuregels, en advisering, ontwikkeling en uitvoering van milieubeleid. De ODMH toetst daarnaast op milieu- en duurzaamheidsaspecten als bodem, energie en geluid bij ruimtelijke plannen.

Natuur en recreatieschap Groenalliantie Midden-Holland Klimaatadaptatie is belangrijk om Gouda toekomstbestendig te maken en de stad leefbaar en aantrekkelijk te houden voor mens en dier. Naast het aanwezige groen in de stad, zijn de omliggende natuur- en recreatiegebieden van de Groenalliantie Midden-Holland hiervoor van groot belang. Deze gebieden dragen bij aan de vermindering van hittestress, geven inwoners van Gouda ruimte om de warme stad voor een paar uur te ‘ontvluchten’ en te genieten van het groen, en fungeren mee in het totale wateropvangsysteem van de stad. Inwoners van Gouda recreëren onder andere in het Krimpenerhout, het Loetbos, Reeuwijkse Hout, Goudse Hout, ’t Weegje, Twaalfmorgen, Oostpolder, Gouwebos en Elfhoeven. De natuurwaarden en biodiversiteit staan ook in de gebieden van de Groenalliantie onder druk mede door toenemende recreatieve drukte en klimaatverandering. Naast gebiedsgerichte investeringen wil de Groenalliantie in 2024 positief bijdragen aan bredere opgaven als waterkwaliteit, gezondheid, biodiversiteit, de energietransitie en klimaatadaptatie. Zo kunnen de natuur- en recreatiegebieden een bijdrage leveren aan de infiltratie van regenwater en het verhogen van de biodiversiteit.

Daarvoor wordt een duurzame balans gezocht tussen natuur en recreatie waarbij het uitgangspunt is dat de natuurwaarden, waterkwaliteit en biodiversiteit toenemen in de komende jaren. In het Ontwikkelplan Groenalliantie 2030 is veel aandacht voor de natuurwaarden, waterkwaliteit en de biodiversiteit. Waar mogelijk gaat de Groenalliantie het beheer meer richten op behoud en ontwikkeling van natuurwaarden en biodiversiteit. Ook wordt er gezocht naar de mogelijkheden om op kleine schaal meer duurzame energie op te wekken. Zo werkt Groenalliantie al aan solar carports op het parkeerterrein bij de Reeuwijkse Hout. Hiermee wil de Groenalliantie een bijdrage leveren aan de realisatie van het Nationale Klimaatakkoord

Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) De BSGR verzorgt de heffing en de invordering van de reinigingsheffingen en de rioolheffingen ter dekking van de kosten van het ophalen en verwerken van afvalstoffen en voor de werking van een adequaat rioolstelsel. Met ingang van 1 januari 2024 treedt de omgevingswet in werking. De heffing en de invordering van milieuleges, die vanaf dat moment geheven mogen worden, wordt verzorgd door de BSGR ter dekking van de kosten voor het in behandeling nemen van de aanvraag en het verstrekken van een dergelijke milieuvergunning.

24

Programmabegroting 2024-2027

3.2.3 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergegeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Indicator

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Data (Laatste Update)

Data (Voorlaatste Update)

Databron

Genomen 2022: maatregelen Nee: 49% tegen effecten van Ja, één maatregel: 26% klimaatverandering Ja, meerdere maatregelen: 22% Ja, andere maatregelen: 3%

x

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Maatregelen 2022: willen nemen om Ja, zeker: 41% overlast door hitte Ja, misschien: 43% en water rondom Nee, zeker niet: 15% woning tegen te gaan

x

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Na een hevige regenbui blijft langer dan 2 uur water in de straat staan

2022: Altijd: 10% Vaak: 12% Soms: 29% Zelden: 24% Nooit: 21%

x

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Schaduwplekken voor verkoeling tijdens een periode van warm weer

2022: x Ja, die zijn er voldoende: 55% Ja, maar de hoeveelheid is beperkt: 31% Nee, die zijn er niet: 8% Weet niet: 6%

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit

Groenbalans 2023: (inclusief 2.091.640 m2 groen percentage voor waarvan 89,9% groen groen met waarde met meerwaarde voor biodiversiteit) voor biodiversiteit

2021: 2.080.378 m2 groen waarvan 61,0% groen met meerwaarde voor biodiversiteit

Gemeente Gouda, Geovisia

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Hoofdverwarmings-2021: installatie 32.106 woningen (aardgas)

2020: 32.269

CBS, Regionale Klimaatmonitor: https:// opendata.cbs.nl/ #/CBS/nl/ dataset/ 84948NED/

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Gouds IsolatiePlan

x

x

Gestart per 1-1-2023, nog geen data beschikbaar.

Programmabegroting 2024-2027

25

Doelstelling

Indicator

Data (Laatste Update)

Data (Voorlaatste Update)

Databron

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Percentage bekende hernieuwbare energie

2021: 3.8%

2020: 3.4%

RVO, Regionale Klimaatmonitor

Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed

Reductie van de 2021 CO2-uitstoot van 11% CO2 reductie de gemeentelijke vastgoedporteuille

x

Gemeente Gouda, energiemonitor

Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte

Ik vind mijn buurt goed/slecht onderhouden

2021: Goed onhouden: 18% Redelijk goed onderhouden: 48% Redelijk slecht onderhouden: 24% Slecht onderhouden: 10%

Stadspeiling

26

Programmabegroting 2024-2027

2022: Goed onhouden: 19% Redelijk goed onderhouden: 47% Redelijk slecht onderhouden: 24% Slecht onderhouden: 11%

3.2.4 Wat gaat het kosten? 3.2.4.1 Overzicht lasten en baten Exploitatie (bedragen * € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Lasten

32.728

34.075

32.990

33.612

Baten

-35.043

-35.021

-34.973

-34.975

Saldo van baten en lasten

-2.315

-946

-1.983

-1.362

Toevoegingen aan reserves (lasten)

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves (baten)

0

0

0

0

-2.315

-946

-1.983

-1.362

Gerealiseerd resultaat (+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

3.2.4.2 Overzicht mutaties In de onderstaande tabel zijn de financiële mutaties binnen dit programma weergegeven. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Startbegroting

-933

-109

-312

-597

Autonome en administratieve ontwikkeling

-130

426

-429

477

27

27

25

25

Nieuwe ontwikkelingen/ beleid

-1.279

-1.291

-1.267

-1.267

Totaal

-2.315

-946

-1.983

-1.362

Kadernota

(+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

3.2.4.3 Taakvelden De volgende taakvelden maken deel uit van dit programma. Per taakveld is het saldo van lasten en baten weergegeven. Taakvelden (bedragen * € 1.000)

2024

2025

2026

2027

7.2 Riolering

-3.468

-2.093

-3.186

-2.362

7.3 Afval

-1.840

-1.835

-1.800

-2.003

7.4 Milieubeheer

2.993

2.982

3.003

3.003

Totaal

-2.315

-946

-1.983

-1.362

(+ = nadeel/ last | - = voordeel / baat)

Programmabegroting 2024-2027

27

3.3 Wonen en leefomgeving Ambitie In Gouda kan iedereen prettig wonen en leven en dat moet zo blijven. Een goede bereikbaarheid en een goed woningaanbod voor elke doelgroep zijn daarvoor van belang. Er komen nieuwe woningen in Westergouwe, de Spoorzone en andere plekken in de stad. De norm is betaalbaar bouwen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en aandacht voor duurzame mobiliteit. De goede bereikbaarheid en centrale ligging zijn een onbetwistbare kracht van Gouda. Om Gouda in de toekomst duurzaam bereikbaar te houden en goed te ontsluiten, wordt het Verkeerscirculatieplan uitgevoerd. Met meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad wordt autoluw. Het omgevingsbeleid biedt duidelijke richting en regelgeving voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Een toekomstbestendige woningvoorraad Het zorgen voor een toekomstbestendige woningvoorraad met aanbod voor elke doelgroep. Door het uitvoeren van de eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partijen en in samenspraak met de buurt.

2) Actieve sturing op het woningbouwprogramma Met het programma Versnellen woningbouw stuurt de gemeente op kansrijke ontwikkelingen en transformatie. Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

3) Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zij autoluw.

4) Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

5) Invoering van de Omgevingswet Het invoeren van de Omgevingswet zo soepel als mogelijk laten verlopen. Door ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk negatieve gevolgen zijn voor de dienstverlening aan bedrijven, organisaties en inwoners.

28

Programmabegroting 2024-2027

3.3.1 Wat gaat de gemeente ervoor doen? Er is een keuze gemaakt in de onderwerpen op het gebied van wonen en leefomgeving die hier naar voren komen. De gemeente is bijvoorbeeld ook verantwoordelijk voor taken als de begeleiding en toetsing van ruimtelijke plannen, het actualiseren van ruimtelijke kaders en toezicht en handhaving van relevante wet- en regelgeving.

Doelstelling 1: Een toekomstbestendige woningvoorraad • Zoeken naar optimalisatie in het verdelen van schaarse woonruimte. Daarbij wordt ingespeeld op nieuwe wettelijke mogelijkheden. Als gevolg van de gewijzigde omstandigheden in het woondomein is er een behoefte om met de geactualiseerde Huisvestingsverordening in 2023 een stevigere basis te leggen om schaarse woonruimte in sociale huur en nieuwbouwmiddenhuur effectief te verdelen. • Opzetten van een nieuw proces voor het verlenen van urgenties. De gemeente heeft lange tijd mandaat verleend aan de woningcorporaties om urgenties af te geven. Deze wijze van uitvoering wordt gewijzigd, waardoor een grotere rol binnen de gemeente wordt belegd. • Huisvesten van bijzondere doelgroepen. De gemeente streeft naar een woningvoorraad die is toegespitst op mensen die zich in een kwetsbare positie bevinden. Activiteiten zijn het uitvoeren van het Actieplan dakloosheid, het mogelijk maken van Gouwe Huse, het faciliteren van woonzorgconcepten en realisatie van woonruimten voor al dan niet kwetsbare jongeren in de gemeentelijke panden Gildenburg 1 en Winterdijk 10. • De gemeente gaat uit van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen en passende duurzame mobiliteit bij nieuwbouw en transformatie. Daarvoor hanteert de gemeente het geactualiseerde programma van eisen dat hoort bij het convenant klimaatadaptief bouwen.

• Het uitbreiden van het aantal standplaatsen voor woonwagens. In lijn met het advies van het College voor de Rechten van de Mens. Hierdoor heeft een jongere generatie bewoners meer kans op een woonplek die aansluit bij deze doelgroep.

Doelstelling 2: Actieve sturing op het woningbouwprogramma • Het hanteren van een vaste norm bij nieuwbouw: sociale huur (33%) en gereguleerde middeldure huur en betaalbare koop (samen 20%). In Westergouwe geldt dat op eigen gronden wordt gestreefd naar minimaal 33% sociale huur en voor de gronden van de VOF minimaal 20%, mits financieel haalbaar. • Vastleggen van exploitatietermijnen om betaalbare woningen zo lang mogelijk beschikbaar te houden voor de doelgroep. Inzetten op transformatie van bestaande panden en waar dat mogelijk is benutten we kansen voor flexwoningen. Om sneller nieuwbouwwoningen te kunnen toevoegen dan alleen via traditionele nieuwbouw. • Samen met partners in de bouw zoeken naar mogelijkheden om snelheid te houden in de bouw van voldoende (betaalbare) woningen. De inzet op betaalbaar wonen en de investeringscapaciteit van woningcorporaties staat onder druk door aanhoudende moeilijke omstandigheden in de bouwsector. • Het invoeren van een Fonds betaalbaar wonen en implementatie van diverse wetgevingstrajecten om meer regie te nemen op de programmatische invulling van nieuwbouwlocaties. Dit is noodzakelijk als gevolg van de aanhoudende druk op betaalbaar wonen. Ontwikkelaars moeten een bijdrage in het fonds storten als zij niet voldoen aan de norm voor betaalbare woningen.

Doelstelling 3: Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan • Optimaliseren van verbindingen op basis van het wensbeeld voor fiets, openbaar vervoer en voetgangers van het Verkeerscirculatieplan. • Inzetten op een duurzame ontsluiting van Westergouwe via een OV-hub. • Voorbereiden van de realisatie van capaciteitsvergrotende maatregelen op de N207/N457 (Westergouwe), op de Burgemeester Jamessingel/Van Reenensingel (Spoorzone) en de kruising Goudkade-Industriestraat. • Uitvoeren van het Regionaal Verkeers- en Vervoerplan en het programma Verkeersveiligheid. • Opstellen, vaststellen en uitvoeren van diverse wijkmobiliteitsplannen, passend binnen het Verkeerscirculatieplan. • Opstellen, vaststellen en uitvoeren van een nieuw Parkeerbeleidsplan. • Voorbereiden van de realisatie van drie regionale doorfietsroutes, inclusief de ambitieroute Rotterdam-Gouda en het afgeleide stedelijke fietsnetwerk. Realiseren van een inpandige fietsparkeergarage in de binnenstad. • Voorbereiden en uitvoeren van de herinrichting van diverse wegen conform (het nieuwe) 30 km/u: Koningin Wilhelminaweg, Fluwelensingel, Blekerssingel, Componistenlaan. • Opstellen van een herinrichtingsplan korte termijn voor de Nieuwe Veerstal. Realiseren van goede oversteeklocaties op de Goudse Houtsingel. • Realiseren van slimme verkeerslichten op diverse kruispunten met meer prioriteit voor langzame verkeersdeelnemers.