Omgevingsvisie_Gouda_v5.pdf
Tekst van het document
Omgevingsvisie Gouda 13 januari 2022 Klant:
Gemeente Gouda
Referentie
BG8638
Status:
S0/P01.01
Datum:
13 januari 2022
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Jonkerbosplein 52 6534 AB NIJMEGEN Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 +31 88 348 70 00 T +31 24 323 93 46 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Omgevingsvisie Gouda Ondertitel: Omgevingsvisie Gouda Referentie: BG8638 Status: P01.01/S0 Datum: 13 januari 2022 Projectnaam: Omgevingsvisie Gouda Projectnummer: BG8638 Opgesteld door:
Mariska Ruiter, Luuk Cornelissen, Pauline van Heugten, Remko Oostra
Controle en goedkeuring Erwin Stoffer door:
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd. 13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
i
Voorwoord De omgevingsvisie Gouda wordt hét referentiekader voor toekomstige veranderingen en ontwikkel-projecten in de gemeente. Het is daarom fijn te zien dat veel inwoners, ondernemers, mede overheden en maatschappelijke instellingen intensief hebben meegepraat en input hebben gegeven. Dank daarvoor! Dat maakt nog duidelijker wat Gouda te doen staat en welke keuzes er gemaakt moeten worden om uitdagingen met grote ruimtelijke impact het hoofd te kunnen bieden. Denk aan de noodzaak voor meer betaalbare woningen enerzijds en meer groen anderzijds vanwege de klimaatadaptatie. Namens het college van B&W nodig ik Gouwenaars van harte uit om kennis te nemen van de omgevingsvisie en te reageren.
Rogier Tetteroo*
Rogier Tetteroo
Thierry van Vugt
Met de omgevingsvisie kijken we naar de toekomst van onze mooie stad. Hoe houden we de aantrekkingskracht van de stad in stand voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers? Hoe spelen we in op veranderingen en behouden we de kwaliteit van de stad waar die is? Deze samenvatting geeft een compact en overzichtelijk beeld van de belangrijkste punten uit de omgevingsvisie. Tot stand gekomen na een zorgvuldige integrale afweging. Samen met stad hebben we gekeken naar alles aspecten van de fysieke leefomgeving. Samen met de stad willen we ook de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie oppakken. Thierry van Vugt
* referentie:fotograaf Pim Mul
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
ii
Inhoud 1
Omgevingsvisie Gouda
1
1.1
Welkom bij de Omgevingsvisie Gouda
1
1.2
Goudse Waarden
2
1.3
Goudse Opgaven
2
1.4
Keuzes voor de leefomgeving
2
1.5
Totstandkoming van de Omgevingsvisie
2
2
Waarom een omgevingsvisie en wat is het?
4
2.1
Waarom een Omgevingsvisie en wat is het?
4
2.2
Essentie van de Omgevingsvisie
4
2.3
Vertaling naar het omgevingsplan
4
2.4
Nieuwe inzichten
5
2.5
De Omgevingsvisie blijft actueel
5
2.6
De gemeenteraad beslist
5
3
Participatie Omgevingsvisie: van belang voor iedereen
6
3.1
Aanleiding
6
3.2
Gerichte aanvullende participatie voor de Omgevingsvisie
6
3.3
Vervolg participatie Omgevingsvisie
7
3.4
Dilemma’s centraal
7
4
De waarden van Gouda (GOUDSE WAARDEN)
8
4.1
Historische achtergrond
8
4.2
De vijf kernwaarden van Gouda 2020
9
5
Vijf integrale opgaven
13
5.1
Historische stad doorgeven aan de volgende generaties
13
5.2
Gouda duurzaam ontwikkelen
15
5.3
Prettige en veilige woon- en leefomgeving voor iedereen maken
16
5.4
Gezonde mensen door een gezonde en veilige leefomgeving
19
5.5
Gouda heeft een blijvend sterke economie en regionale positie
20
6
Drie uitdagingen met een grote ruimtelijke impact
22
6.1
Verstedelijkingsopgave
22
6.2
Energietransitie
22
6.3
Klimaatadaptie
23
6.4
Ruimtegebruik Gouda nu en straks
23
6.5
‘Toolbox’ voor slim ruimtegebruik: ‘Beter benutten’
25
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
iii
7
Kern van de Omgevingsvisie: Keuzes voor Gouda
29
7.1
Florerende stad
30
7.2
Duurzame mobiliteit
36
7.3
Gezonde groen-blauwe stad
39
7.4
Energietransitie
47
7.5
Sterke wijken
49
7.6
Zes deelgebieden onder de loep
53
8
Hoe gaan we de Omgevingsvisie realiseren?
65
9
MER voor de Omgevingsvisie
72
9.1
Omgevingseffectrapport voor Gouda
68
9.2
NRD als eerste stap
68
9.3
Foto van de Leefomgeving
68
9.4
PlanMER/OER
70
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
iv
1
Omgevingsvisie Gouda
1.1
Welkom bij de Omgevingsvisie Gouda
Waarom stelt de gemeente een omgevingsvisie op? De Omgevingsvisie voor Gouda bevat het gemeentelijke beleid over de leefomgeving. Het beleid op rijksen provinciaal niveau ligt hieraan ten grondslag. De leefomgeving is de ruimte waarin we wonen, werken, elkaar ontmoeten en recreëren. Het gaat om de wijken en buurten, maar ook het winkelcentrum en het park. U kunt hier straks lezen hoe we uw buurt en de stad verbeteren en wat we beschermen of bewaren. In de omgevingsvisie leest u wat de plannen zijn voor de leefomgeving voor de lange termijn (tot en met 2040) en welke strategische keuzes we daarbij maken. De ontwikkelingen in de gemeente Gouda die door de omgevingsvisie en de daarmee samenhangende planvorming tot stand zullen komen moeten zoveel mogelijk voldoen aan gestelde visie. Recentelijk vastgesteld beleid van de gemeente Gouda heeft een plek gekregen in deze omgevingsvisie. In de bijlagen zijn deze documenten opgenomen. Dit betreft o.a. de RES v1.0, het Verkeerscirculatieplan, de Woon(zorg)visie en de Bedrijfsterreinenvisie. We sluiten met de plannen voor de leefomgeving aan bij de vele lopende programma’s. Het is de eerste integrale en ruimtelijke opvolger van de Structuurvisie uit 2005, waar inmiddels behoorlijk veel van is uitgevoerd. Een deel van het huidige beleid komt te vervallen met de Omgevingsvisie, zoals de Structuurvisie uit 2005.
Voor het overige is niet een-op-een aan te geven welke beleidsdocumenten komen te vervallen. Dat heeft met name te maken met het feit dat in veel beleidsstukken zowel strategische, tactische als operationele uitspraken worden gedaan, terwijl de Omgevingsvisie vooral op het strategische (voor de lange termijn en hoger abstractieniveau) focust. In de komende beleidscycli wordt het maken van de vertaalslag van de omgevingsvisie naar tactisch en operationeel niveau nader opgepakt en uitgewerkt in bijvoorbeeld het omgevingsplan voor Gouda. 13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
1
1.2
Goudse Waarden
In de Omgevingsvisie staat hoe de stad er in de toekomst uitziet. De basis hiervoor was al gelegd in de ‘Toekomstvisie Gouda 2030, Gouda ligt goed!’ (d.d. 18 juni 2019). Maar hoe wordt dit bepaald? Dit wordt mede beïnvloed door waar we vandaan komen, onze Goudse geschiedenis, door het bestaande gemeentelijke beleid, en ten slotte door de huidige trends en ontwikkelingen. We hebben dit samengevat in onze Goudse Waarden. De essentie van deze waarden wordt in deze Omgevingsvisie beschermd of verder ontwikkeld in de beoogde opgaven.
1.3
Goudse Opgaven
Met als basis onze Goudse waarden hebben we vijf integrale Goudse opgaven geformuleerd. De opgaven beschrijven met welke uitdagingen en kansen de gemeente Gouda te maken krijgt in de toekomst. Samen vormen ze de ‘agenda’ voor deze Omgevingsvisie. Hoe we met deze opgaven aan de slag gaan, beschrijven we in de Keuzes voor de leefomgeving.
1.4
Keuzes voor de leefomgeving
Om invulling te geven aan de Goudse Opgaven maken we Keuzes voor de leefomgeving. Deze vormen de kern van onze visie. Door in integrale oplossingen te denken komen veel opgaven in meerdere keuzes terug.
1.5
Totstandkoming van de Omgevingsvisie
De Omgevingsvisie is via onderstaande sporen en stappen tot stand gekomen:
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
2
Opmerkingen: - OER voor Omgevings Effect Rapportage - NRD voor Notitie Reikwijdte en Detailniveau
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
3
2
Waarom een Omgevingsvisie en wat is het?
2.1
Waarom een Omgevingsvisie en wat is het?
Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Deze vervangt wetten en regels voor erfgoed, infrastructuur, milieu, water en ruimtelijke ordening. De Omgevingswet verplicht alle gemeenten om een omgevingsvisie op te stellen over de toekomst van het eigen grondgebied. Op 19 juli 2022 heeft Gouda 750 jaar stadsrechten. Gedurende al die jaren is de stad in ontwikkeling. De Omgevingsvisie Gouda geeft de langetermijnvisie van de gemeente op de toekomstige ontwikkeling van de stad. Het geeft aan welke kansen, opgaven en uitdagingen er voor Gouda liggen en op welke manier we daarmee omgaan. Bijvoorbeeld: Hoe ziet Gouda er in de toekomst uit? Hoe zorgen we dat Gouda nu en in de toekomst een aantrekkelijke stad blijft om in te wonen, werken, winkelen en recreëren? Hoe gaan we om met klimaatverandering? De hoofdopgaven voor Gouda kunt u in hoofdstuk 5 vinden.
2.2
Essentie van de Omgevingsvisie
In deze eerste Omgevingsvisie Gouda wordt de focus gelegd op: 1. Het effect van het huidige beleid op de fysieke leefomgeving 2. Datgene – in die fysieke leefomgeving – wat we het meest waardevol vinden, en dat bescherming bieden 3. Transities die nog veel energie vergen om een succes te worden (bijvoorbeeld Klimaatadaptatie, Energietransitie en Gezonde stad) 4. Een integrale afweging 5. Een langetermijnperspectief U kunt de informatie uit de omgevingsvisie gebruiken: • Als u wilt weten wat het beleid is over een van de onderwerpen of gebieden die in de omgevingsvisie staan. • Om te ontdekken hoe uw initiatief kan bijdragen aan de opgaven en doelen voor de fysieke leefomgeving. • Als u uw plan volgens het bestemmingsplan (straks omgevingsplan) niet mag uitvoeren. U wilt bijvoorbeeld een verdieping op uw huis bouwen, een groot feest organiseren in het park of een café beginnen in een leegstaande winkel. Staat in het omgevingsplan dat dit niet mag? Dan kunt u de gemeente vragen of u mag afwijken van het omgevingsplan. Laat daarbij zien dat uw plan past bij de ambities die in de omgevingsvisie staan. Dan is de kans groter dat u mag afwijken van het omgevingsplan.
2.3
Vertaling naar het omgevingsplan
Vanaf 1 januari 2022 krijgt de gemeente 9 jaar de tijd om in delen het omgevingsplan voor Gouda op te stellen. Het omgevingsplan heeft de kracht van een verordening en vervangt onder andere de bestaande bestemmingsplannen, maar kan ook regels bevatten over andere omgevingsaspecten dan alleen ruimtelijke ordening. De Omgevingsvisie is daarom de basis / vertrekpunt voor het omgevingsplan. Om de vertaling van de Omgevingsvisie naar het omgevingsplan goed te kunnen maken zijn de volgende stappen nodig: 1. Het beschrijven van de manier waarop de ambities uit de omgevingsvisie in de stad concreet kunnen landen, op basis van een stedenbouwkundige analyse en waardering van de wijken van Gouda, inclusief de historisch waardevolle gebieden en structuren. Die analyse en waardering is overigens voor een belangrijk deel al gedaan (in bijvoorbeeld gebiedsvisies, de gemeentebrede cultuurhistorische basiskaart, welstandsbeleid) 2. Op basis hiervan het gewenste omgevingsbeleid per wijk/ deelgebied/ historisch lint uitwerken. 3. Het vertalen van deze uitwerking in het juridisch stelsel van het omgevingsplan, voor zover juridisch mogelijk en wenselijk. 13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
4
De in hoofdstuk 7.6 opgenomen deelgebieden zijn nog slechts ‘voorbeelduitwerkingen’. Een verdere beschrijving van de wijze waarop de Omgevingsvisie wordt uitgevoerd treft u aan in hoofdstuk 8.
2.4
Nieuwe inzichten
Met de Omgevingsvisie zetten we de koers uit voor de lange termijn. We houden rekening met nieuwe inzichten, want morgen weten we meer dan vandaag. Stap voor stap werken we dit uit en realiseren we onze ambities. Door deze aanpak kunnen we adequaat reageren op nieuwe inzichten en mogelijkheden. Oftewel koersvast voor de lange termijn en lenig op de korte termijn.
2.5
De Omgevingsvisie blijft actueel
De realisatie van de ambities uit de visie vergt vele jaren: zeker tien tot vijftien jaar. Elk jaar bekijken we de voortgang. Op deze manier bekijken we of we op de goede weg zijn of dat bijsturing wenselijk is. Bijvoorbeeld door de bestuurlijke middelen, financiën of juridische instrumenten anders in te zetten of ambities en doelstellingen bij te stellen.
2.6
De gemeenteraad beslist
Elke verandering in de Omgevingsvisie vergt een besluit van de gemeenteraad. Dit gaat via de wettelijke procedure van inspraak: • Ter inzage leggen van ontwerpvisie • Zienswijzemogelijkheid • Vaststellen visie door de gemeenteraad van Gouda Omdat een Omgevingsvisie alleen zelfbindend is voor de gemeente, is na het vaststellen van de visie geen beroep mogelijk.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
5
3
Participatie Omgevingsvisie: van belang voor iedereen
3.1
Aanleiding
De onderwerpen van de Omgevingsvisie gaan de hele stad aan, en kunnen per wijk of buurt in Gouda een andere doorwerking hebben. Daarom hebben we via een breed-uitgezet participatietraject inbreng opgehaald bij zoveel mogelijk mensen; het is immers belangrijk voor iedereen.
3.2
Gerichte aanvullende participatie voor de Omgevingsvisie
We begrijpen wat de opgaven zijn voor de toekomst van Gouda. In 2018 en 2019 is de Toekomstvisie ‘Gouda Ligt Goed!’ opgesteld. Daarin is geparticipeerd met vele Gouwenaren. Bij veel gemeentelijk beleid over diverse andere onderwerpen is door de Gouwenaren ook geparticipeerd, zoals recent over het Beleidskader Sociaal Domein en het project Stevige Stad. Daarnaast is er de jaarlijkse stadspeiling, waaraan meer dan 2.000 Gouwenaren meedoen. De resultaten hiervan zijn meegenomen bij het maken van deze Omgevingsvisie. Voor het opstellen van de Omgevingsvisie wilden we deze participatie niet overdoen, maar is wel van meet af aan gekozen voor een participatieve aanpak. Verspreid over het hele jaar heeft een groot aantal participatie- en overlegmomenten plaatsgevonden. Lokale en regionale stakeholders, inwoners, andere overheden, raad, college en de ambtelijke organisatie hebben input kunnen geven. Zo is een goed beeld ontstaan van de belangen, wensen, zorgen, opgaven en kansen voor de toekomst. De beperkingen vanwege het Coronavirus vroegen om creatieve digitale oplossingen omdat fysieke bijeenkomsten niet altijd mogelijk waren.
De online werksessies met externe stakeholders (zoals Sport.Gouda, Historische Vereniging Die Goude, Mozaïek Wonen en Gouda Bruist) en de input vanuit de bewonersplatforms en de inwoners via de ‘Gouda denkt mee app’ hebben een schat aan informatie opgeleverd om zowel de Omgevingsvisie als het Milieueffectrapport (Plan-MER) vorm te geven. Doelen gemeente Gouda voor participatie Omgevingsvisie Ter voorbereiding op het participatieproces heeft de gemeente daarvoor de volgende doelen vastgesteld: • De bewoners, bedrijven en instellingen in Gouda weten wat de Omgevingsvisie inhoudt, en wat het voor hen kan betekenen • Deze partijen benoemen hun inzichten, zorgen, wensen en ideeën, wat van grote waarde kan zijn voor het bepalen van de (opgaven voor de) toekomst van Gouda • De Omgevingsvisie gaat in op opgaven die er voor de belanghebbenden echt toe doen Deze doelen zijn vervolgens vertaald in uitgangspunten voor het participatieproces, om zo effectief mogelijk te werk te gaan. Uitgangspunten gemeente Gouda voor participatie Omgevingsvisie 1. Slim participatieproces: voorkom overlap en ‘participatiemoeheid’. Het benutten van input uit andere participatieprocessen heeft bijdragen aan een sterkere samenhang van onderwerpen in de Omgevingsvisie. 13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
6
2. Aansluiten bij de leefwereld van de verschillende doelgroepen. Door de participatie-aanpak af te stemmen op verschillende doelgroepen was het mogelijk om aan te sluiten op de leefwereld van de deelnemers. In gesprek met externe stakeholders was een integraal strategisch gesprek mogelijk, waarbij belangen werden uitgewisseld en aan elkaar gekoppeld. De stakeholders konden hierdoor participeren in een adviserende rol. Voor het betrekken van individuele inwoners is ingestoken op de leefomgeving van mensen, in een raadplegende rol, door de bewonersplatforms te consulteren, en via de enquêtevragen in de ‘Gouda denkt mee-app’. 3. Eigentijdse communicatie. Het gebruik van ‘eigentijdse communicatiemiddelen’ heeft door het Coronavirus een enorme vlucht genomen. Met stakeholders, samenwerkingspartners, raad, college en de ambtelijke organisatie hebben participatiemomenten plaatsgevonden via Zoom, in combinatie met het gebruik van de tool Mentimeter. Voor het betrekken van individuele inwoners is gebruik gemaakt van de ‘Gouda denkt mee-app’. De opkomst en inbreng via deze kanalen stelde tevreden. Er waren 200 respondenten via deze app, en deze groep is bovendien zeer divers qua leeftijd en woonwijk.
3.3
Vervolg participatie Omgevingsvisie
Consultatie concept-Omgevingsvisie Stakeholders, samenwerkingspartners en andere overheden zijn in de gelegenheid gesteld om via digitale weg een reactie te geven op het eerste concept van de Omgevingsvisie. Dit biedt ook de gemeenteraad en de Adviescommissie Omgevingskwaliteit (AOK) de gelegenheid om input te geven. Ontwerp Omgevingsvisie ter inzage Na besluitvorming in het college van B&W wordt de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd. Dit gebeurt gelijktijdig met het ter inzage leggen van het Plan-MER. Na het verwerken van de zienswijzen wordt het voorstel voor het vaststellen van de Omgevingsvisie opnieuw aan B&W en de gemeenteraad voorgelegd.
3.4
Dilemma’s centraal
In het proces om te komen van opgaven (zie hoofdstuk 5) tot keuzes voor de fysieke leefomgeving (zie hoofdstuk 7) is gewerkt met ‘dilemma’s’. Hierin is een (soms overdreven) tegenstelling van belangen weergegeven, om een gesprek over integrale afwegingen op gang te brengen met raadsleden en stakeholders. De vijf dilemma’s betroffen: 1. Sterk Gouda (vooral ruimte voor economische groei) of Ontspannen Gouda (vooral ruimte voor recreatie en toerisme)? 2. Levendigheid (vooral ruimte voor bijvoorbeeld evenementen) of Leefbaarheid (vooral ruimte voor rustig wonen en leven in Gouda)? 3. Een ‘inclusief’ Gouda (meer dan nu het geval is aandacht besteden aan actieve deelname aan de maatschappij door iedereen), of accepteren we verschillen? 4. Energietransitie vooral lokaal (dus bijv. veel windmolens, zonnepanelen, aqua- en/of geothermie binnen de gemeentegrenzen van Gouda) of regionaal (Gouda zit bijna aan de [gemeente-]grens, oplossingsruimte [ook] voor Gouda zit met name in het buitengebied) oplossen? 5. Gaat gezondheid boven economische groei (of werken we actief aan meer ruimte en aandacht voor gezondheid, bijv. door ruimte voor sport in de buitenlucht, strengere milieunormen van de wettelijke etc.)? De input van participanten in reactie op deze stellingen (met name de argumentatie) is gebruikt als basis voor de keuzes voor de fysieke leefomgeving.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
7
4
De waarden van Gouda (GOUDSE WAARDEN)
In dit hoofdstuk worden de waarden van Gouda toegelicht die onderliggend zijn aan de ontwikkeling van deze Omgevingsvisie. Deze waarden (‘dingen die we als mens of als samenleving belangrijk vinden’) leven bij de bewoners en stakeholders binnen de gemeente Gouda en zijn vastgesteld op basis van de participatie. Daarmee zijn de waarden niet noodzakelijk een representatie van de huidige stand van zaken maar van dingen die we samen belangrijk vinden en die we willen behouden of waar we gezamenlijk naar streven.
4.1
Historische achtergrond
De basis voor de hedendaagse Goudse waarden hebben grotendeels hun oorsprong in het verleden. Kijkend naar de kaart van Gouda uit 1875 dan valt een aantal elementen op, die we nu nog duidelijk herkennen in het hedendaagse Gouda: - De watergangen waaraan Gouda is ontstaan: de Gouwe, de singels van de stad, het Stroomkanaal, en de Hollandsche IJssel. Deze strategische ligging van Gouda binnen een groot handelsnetwerk maakte dat de stad al in de Middeleeuwen een sterke economie bezat en kon groeien. Hierdoor was Gouda op een goed moment de vijfde grootste stad van Holland. - Spoorlijn: rond 1855 kwam daar de spoorlijn tussen Utrecht en Rotterdam bij, in 1870 gevolgd door de spoorlijn van Gouda naar Den Haag, die ook nu essentiële verbindingen vormen in de Randstad. - Behalve de (binnen-)stad zelf, zien we ook de historische linten ontstaan, als ruggengraat van het toen nog te ontginnen polderlandschap. Dat landschap is nu nog steeds van grote waarde voor Gouda; voor recreatie in het buitengebied, waaronder het watergebied van de Reeuwijkse Plassen. - Vanuit de polders rondom Gouda werden goederen naar de Goudse Waag vervoerd, gewogen en op de markt verhandeld. - De aanzet van de eerste industrie is ook al zichtbaar door de goede bereikbaarheid aan het water, de beroemde Goudse Kaarsenindustrie, op de plaats waar later Croda werd gevestigd.
Door de vestiging van deze industrieën nam ook de behoefte aan woningen toe en dit heeft vanaf het midden van de negentiende eeuw geleid tot de groei van Gouda buiten het stadshart. - Na de jaren ‘50 van de vorige eeuw hebben nieuwe, substantiële stadsuitbreidingen plaats gevonden aan met name de noord- en oostzijde van het stadscentrum. De groei van het aantal inwoners in deze periode heeft ook betekend dat Gouda is uitgegroeid tot een multiculturele stad met een grotere verscheidenheid aan culturele en religieuze voorzieningen.
Gouda in 1875 (bron: Topotijdreis)
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
8
4.2
De vijf kernwaarden van Gouda 2020
In 2019 is de Toekomstvisie ‘Gouda ligt Goed!’ opgesteld. In het proces daarvan zijn de in onderstaande afbeelding weergegeven kernwaarden van Gouda bepaald. De essentie van deze waarden wordt in deze Omgevingsvisie beschermd of verder ontwikkeld in de beoogde richting.
4.2.1
Compact Gouda met bruisend historisch centrum en rustige randen
Gouda heeft de schaal van een middelgrote stad. De afstanden binnen Gouda zijn niet groot, maar je vindt er een grote verscheidenheid aan gebieden, functies en voorzieningen. Het historische centrum is bruisend en levendig, met daaromheen rustige woonwijken.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
9
4.2.2
Compleet en evenwichtig Gouda waar mensen graag in goede gezondheid wonen, werken, recreëren, van cultuur genieten en winkelen
Voorzieningen
Werken
Wonen
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
10
4.2.3
Strategische ligging
Gouda geniet een strategische regionale ligging in een bruisende Randstad, met uitstekende (openbaar vervoer) bereikbaarheid. De stad heeft door haar voorzieningenniveau een belangrijke centrumfunctie voor de omliggende kernen, maar maakt tegelijkertijd met haar centrale ligging onlosmakelijk deel uit van het grotere geheel van de Randstad. Grote steden zoals Den Haag, Rotterdam en Utrecht zijn uitstekend bereikbaar en zijn onderdeel van de leefomgeving van veel Gouwenaren voor werk, studie of sociale contacten.
4.2.4
Gouda ligt te midden van het Groene Hart, met waardevol landschap, natuur en veel water
Ook al ligt het grotendeels buiten de gemeentegrenzen, het omliggende landschap is waardevol en draagt in hoge mate bij aan de kwaliteit van de stad. “Buiten de gemeentegrens van Gouda, maar mogelijk wel binnen het Goudse invloedsgebied, bevinden zich de noordkant van de Krimpenerwaard (polders Veerstalblok en Beneden Haastrecht), Gouwe Wiericke (polder Bloemendaal), de polder Stein en de Reeuwijkse Plassen (natuurplassen)”.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
11
4.2.5
Gouda is initiatiefrijk, en geniet een grote mate van participatie van haar inwoners, o.a. in de vorm van evenementen
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
12
5
Vijf integrale opgaven
Gouda staat voor grote opgaven, nu en in de toekomst. Veranderingen om ons heen maken dat de stad ook zal veranderen. Het klimaat verandert, de vraag naar woningen neemt toe, bedrijvigheid verandert van vorm, de bevolkingssamenstelling verschuift, en zo zijn er nog vele voorbeelden. De vijf Goudse Opgaven vormen hierin een rode draad. In de geest van de Omgevingswet wordt bekeken hoe alle ontwikkelingen op elkaar van invloed zijn. Dit vormt de basis voor het opstellen van een integrale visie voor de fysieke leefomgeving.
5.1
Historische stad doorgeven aan de volgende generaties
Gouda is een van de historische Hollandse steden met een bloeiperiode zo vroeg als de 15e eeuw. Stadsrechten kreeg Gouda in 1272. Dat wordt in het jaar 2022 (750 jaar stadsrechten) groots gevierd (programma ‘Gouda 750 jaar stadsrechten’). Uit die tijd en de eeuwen erna dateert de stedenbouwkundige structuur van de binnenstad en diverse monumenten zoals de Sint Jan en het Stadhuis. De binnenstad is daarmee beeldbepalend voor Gouda als stad. Ook in andere delen van de stad is de historie tastbaar, zoals het water, de historische linten en cultuurhistorisch erfgoed uit latere eeuwen, maar ook uit de afgelopen eeuw. Hoe kunnen we onze stad doorgeven aan volgende generaties? Het behouden en versterken van het cultuurhistorisch erfgoed komt soms onder druk te staan als gevolg van bodemdaling en veranderingen in het klimaat. Gouda kan een voortrekkersrol nemen in het aanpakken van deze problemen (‘Regiodeal bodemdaling’). Welke kansen biedt de historische stad voor de economie en recreatie? Hoe kunnen we dit integraal oppakken, kijkend naar de opgaven zoals hittestress (toevoegen van groen en terugbrengen van water, maar waar en hoe dan, en hoe verhoudt zich dat tot het historische beeld?), en moderne mobiliteit en de energietransitie (en de onder- en bovengrondse voorzieningen die dit vergt).
Centraal staat hierbij dat we bouwen en ontwikkelen in harmonie en balans met de historische structuren en ruimtelijke kwaliteiten van de stad.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
13
De belangrijkste deelopgaven betreffen: − Historische binnenstad beschermen, benutten én versterken: Beschermen wat bescherming behoeft (zoals de historische structuur en monumenten), benutten wat kan (zoals levendige en [semi]-openbare functies in een deel van die monumenten, zodat eenieder daarvan kan genieten), versterken en/of accentueren waar mogelijk (zie § 7.6.1). We bouwen in harmonie met de historische structuren en behouden en versterken de ruimtelijke kwaliteit. Belangrijke uitgangspunten daarvoor zijn vastgesteld in de “stedenbouwkundige visie op de binnenstad en haar randen”, de “beleidsnotitie openbaarheid zijlen, stegen, hofjes, poorten en plaatsen in de binnenstad” en de Toekomstvisie “Gouda ligt goed”.
−
Levendig houden van de lokale economie en de dynamiek van de binnenstad: Stimuleren gevarieerd ruimtegebruik van de binnenstad, zowel binnen als buiten. Ook tijdens en na de pandemie van COVID, waarin winkels dreigen om te vallen (zie § 7.6.1).
−
Duurzaam omgaan met bodemdaling: accepteren dat de bodemdaling er is, gedeeltelijke verlaging grondwaterpeil binnenstad (zie § 7.1.3).
-
Toerisme met balans tussen de toerist en de historie (zie § 7.1.3).
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
14
5.2
Gouda duurzaam ontwikkelen
Gouda is in trek bij woningzoekenden, zowel van binnen als van buiten de stad. Hoe kunnen we zorgen dat we Gouda duurzaam doorontwikkelen en voldoende woningaanbod creëren? Een aanbod van hoge kwaliteit is nodig, waar mogelijk met circulaire bouwmaterialen en gebruikmakend van duurzame warmte en elektriciteit (programma ‘Energietransitie’). De ruimte in de compacte stad is schaars. Als we de stad te veel dichtbouwen ontstaat wateroverlast en hittestress (groenstructuurvisie). Daarbij speelt ook de problematiek rondom stikstof. De brochure ‘aan de slag met natuurinclusief bouwen’ (van de Natuur en Milieufederatie Zuid-Hollanden en de Goudse Structuurvisie Groen bieden goede kansen voor een duurzame ontwikkeling). De belangrijkste deelopgaven betreffen: 1. Efficiënt ruimtegebruik boven èn onder de grond bij de verstedelijkingsopgave (zodat voldoende ruimte blijft en vrijkomt voor groen en water) (zie § 6.5)
2. CO2-neutraal en aardgasvrij in 2040 (zie § 6.2 en 7.4)
3. Gouda klimaatadaptief in 2050 (zie § 6.3 en 7.3)
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
15
4. Openbare ruimte verbeteren (zie § 6.3 en 7.3)
5. Natuur versterken en biodiversiteit verrijken (zie § 6.3 en 7.3)
We werken aan een inrichting van de stad die bijdraagt aan het behoud en versterken van de waarden van Gouda. We doen dit door het versterken van de samenhang tussen de verschillende functies en het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij gaat het om ontwerpkwaliteit van gebouwen en openbare ruimte, maar ook om het sociale karakter, het voorzieningenniveau en de veiligheid. We werken aan een Gouda waarin iedereen mee kan doen, en een passende woning kan vinden, waar rekening gehouden wordt met anderen, aandacht is voor wie hulp nodig heeft en waar goede en toegankelijke voorzieningen zijn in alle wijken. We streven ernaar dat inwoners van Gouda wonen en opgroeien in een veilige en leefbare omgeving. Dit start met een besef van eigen verantwoordelijkheid van inwoners voor anderen, de gemeenschap en de omgeving waarin men leeft. In en rondom Gouda liggen groene stadsparken en gebieden die ruimte bieden voor zowel mens als dier. Die moeten we behouden en waar nodig en gewenst toegankelijker maken. Uitbreiden van het groen, rekening houdend met recreatiemogelijkheden en biodiversiteit (zie § 6.3 en 7.3), is een ambitie voor de toekomst. Punt van aandacht hierbij is de rol die het betreffende landschap speelt bij het in stand houden van het natuurlijk erfgoed.
De Oostpolder is de laatste middeleeuwse veenweidepolder van Gouda, die kampt met problematiek rond bodemdaling door veenoxidatie. Bij het huidig en toekomstige gebruik is het van belang dat het kenmerkende landschap en de beleving van open polderland behouden blijven. Het actief behouden van planten en dieren in de binnenstad (zoals muurvarens en gierzwaluwen) die al vele eeuwen bij Gouda horen is eveneens van belang, net als de (resten van) historische waterlopen. ‘Een prettig woon- en leefklimaat voor iedereen’; dat raakt aan veel aspecten van de fysieke leefomgeving. We gaan hieronder op de belangrijkste in. 1: Aanpak kwetsbare wijken en buurten Het verbeteren van de leefbaarheid in Gouda is een belangrijke opgave. Op het punt van criminaliteit, drank- en drugsgebruik kent Gouda “grootstedelijke” problematiek. Problematisch en crimineel gedrag hangt sterk samen met de kwaliteit en leefbaarheid van de fysieke leefomgeving. In buurten waar sprake is van verloedering en onoverzichtelijke openbare ruimte komt deze problematiek veel vaker voor. Door te
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
16
investeren in kwetsbare buurten kan de leefbaarheid en veiligheid worden verbeterd. De aanpak moet bestaan uit een combinatie van maatschappelijke en fysieke maatregelen. 2: Een geschikte woning voor elke doelgroep In de Randstad is sprake van een grote druk op de woningmarkt, die ook merkbaar is in Gouda. Het is zaak de woningbouw te versnellen, en een aanbod te creëren voor elke portemonnee. Voor de komende 10 jaar (2020-2029) is de woningbehoefte voor Gouda volgens de provinciale Trendraming 2019 – die rekening houdt met instroom van buiten de gemeente – bijna 3.400 woningen 1. Niet alleen het aantal woningen is van belang, maar ook welk type en kwaliteit woningen er worden gebouwd, in welk segment en waar. Een evenwichtig woningbouwprogramma moet recht doen aan wat er al aan bestaande voorraad staat, maar ook in relatie tot de regionale woningvoorraad en andere (woningbouw)ontwikkelingen binnen de regio. Dit is nader uitgewerkt in het programma Wonen, dat is neergelegd in de Woon(zorg)visie (zie hiervoor de Woon(zorg)visie LINK). Uit de Woon(zorg)visie blijkt dat steeds meer kwetsbare groepen zelf niet in staat zijn om aan passende huisvesting te komen. Dat komt omdat er een flink tekort bestaat aan passende woningen, en ook doordat de woningbehoefte verandert. Deze kwetsbare groepen (voor de woningmarkt) bestaan uit o.a.
jongeren, starters op de woningmarkt, mensen die uitstromen vanuit zorginstellingen of mensen die niet langer kunnen instromen in zorginstellingen, ouderen (met of zonder zorg) en mensen met dementie. Veelal zoeken deze mensen sociale huurwoningen, middenhuurwoningen of bereikbare koopwoningen. Hiernaast veranderen de eisen aan de woningen door onder andere de noodzaak voor verduurzaming waardoor er geïnvesteerd moet worden om bestaande woningen klaar te maken voor de toekomst. De focus van de Woon(zorg)visie ligt daarmee op: 1) ‘bouwen voor een gevarieerd woon- en leefmilieu, 2) gemengde wijken, 3) verduurzamen woningvoorraad tot een toekomstbestendige voorraad, 4) wonen voor iedereen, en 5) langer zelfstandig thuis en een plek voor mensen in een kwetsbare positie
In de stad is ruimte om circa 8.500 woningen te bouwen tot 2040 (verstedelijkingsagenda). Het nieuwe woningaanbod moet goed afgestemd zijn op de verschillende doelgroepen. Dat betekent dat er woningen 1 Dit is een afgeleide van de cijfers voor Midden-Holland. Gemeenten hebben een gezamenlijke opgave in het
voorzien van de regionale woningbehoefte
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
17
worden gebouwd voor elke portemonnee, grondgebonden en gestapeld, in groene wijken en dichtbij het station, en voor doelgroepen die niet terecht kunnen in een reguliere woning. Wat alle woningzoekenden willen, is een veilige en leefbare plek om je thuis te voelen. 3: Inclusieve stad Iedereen doet mee. Gouda is een kleurrijke stad met inwoners van alle leeftijden en afkomsten, met verschillende interesses, mogelijkheden en behoeftes. Ongeacht deze verschillen is de uitdaging dat iedereen zo veel mogelijk mee kan doen in de samenleving (zie de visie SamenLeven). Dit betekent wat voor het woningaanbod en dat voorzieningen beschikbaar en toegankelijk zijn voor alle inwoners, rekening houdend met situering in de stad, en een veilige route ernaartoe (zie § 7.5). Inspirerend voorbeeld: Westergouwe Westergouwe wordt de eerste volledige inclusieve wijk van Gouda. Door dit uitgangspunt al in het ontwerpproces mee te nemen ontstaan allerlei kansen om een inclusieve samenleving te bevorderen. Zo kunnen aan de voorkant geschikte locaties worden gezocht voor het huisvesten van specifieke woondoelgroepen. Op meerdere plekken in de wijk worden ontmoetingsplekken gerealiseerd om de onderlinge solidariteit en sociale cohesie te versterken. Centraal in de wijk wordt een groot integraal kindcentrum gerealiseerd, met een wijkbieb en sportvoorzieningen die multifunctioneel gebruikt kunnen worden.
Het doel achter deze keuzes is om verschillende doelgroepen een geschikte woonplek te bieden, en bij te dragen aan het ontstaan van ‘buurtcommunities’ (zie § 7.6.4). De belangrijkste deelopgaven betreffen: - Voldoende woningen in de juiste segmenten en hoogwaardige (wijk-) voorzieningen realiseren met aandacht voor de eisen en wensen van de diverse doelgroepen - Leefbaarheid en veiligheid (inclusief de fysieke veiligheid) in de wijken vergroten (zie § 7.5) - Leefomgeving draagt bij aan zelfredzaamheid ouderen en mensen met een beperking (zie § 7.5)
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
18
5.4
Gezonde mensen door een gezonde en veilige leefomgeving
Voor zowel gezondheid als veiligheid is de samenhang tussen fysiek en sociaal domein van belang. Naast een bruisende binnenstad is er ook rust en ruimte nodig in de stad. Goudse woonwijken zoals Westergouwe en Bloemendaal moeten een gezond leefklimaat bieden door stilte, schone lucht en voldoende ruimte voor kinderen om veilig te spelen. Overheid, ontwikkelende partijen, ondernemers en inwoners hebben de gezamenlijke verantwoordelijkheid om te investeren in een gezondheid bevorderende leefomgeving, bestaande uit zowel woningen, gezamenlijke voorzieningen en de openbare ruimte. We zien hier de volgende uitdagingen voor de toekomst. Samenhang tussen sociaal en fysiek domein Het beschermen en bevorderen van de gezondheid is niet enkel een opgave voor het sociaal domein van de gemeente (zoals zorg, jeugd, werk & inkomen). Het betreft een gezamenlijke verantwoordelijkheid, wat betekent dat er verbindingen gelegd worden met andere opgaves om hiermee de betrokkenheid en verantwoordelijkheid te vergroten. De meeste winst wordt behaald door gezondheid integraal te benaderen; het fysieke en sociale domein bij elkaar te brengen. De omgeving waarbinnen mensen wonen, werken en recreëren heeft invloed op de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. De inrichting van de ruimte is dus een middel om de gezondheid van inwoners te faciliteren, bevorderen of beschermen.
Denk hierbij aan het aanleggen van speeltuinen ter bevordering van de lichamelijke ontwikkeling van kinderen of de aanleg van fietsstraten om het makkelijker te maken om te fietsen in plaats van met de auto op pad te gaan. Bij het bepalen van de beste locatie voor dit soort bestemmingen moet er goed op worden gelet dat deze niet te dicht bij risicobronnen worden geplaatst (zoals een kinderdagverblijf nabij het spoor). Tegelijkertijd kan er ook gekeken worden naar het verlagen van eventuele drempels om de bestaande groene gebieden te bereiken vanuit de wijken en daarmee deze groene gebieden meer bij deze leefomgeving te betrekken en daar onderdeel van uit te laten maken (zie §7.3). Gezonde mobiliteit Gouda is een compacte stad waar mensen graag de fiets pakken. Van alle verplaatsingen binnen de stad is 60% per fiets, waarmee Gouda relatief hoog scoort ten opzichte van vergelijkbare steden. Van de verkeersbewegingen van en naar de twee treinstations is ruim 80% te voet of met de fiets. Toch zijn er ook files en is de parkeerdruk erg hoog. Dit heeft een negatieve impact op de luchtkwaliteit en leidt tot een grote behoefte aan verhard oppervlak, met de nadelige gevolgen voor de gezondheid en het milieu. De uitdaging is om de mobiliteit in de stad te optimaliseren met gezondheid als speerpunt.
Hoe kunnen we inwoners stimuleren meer te wandelen, de fiets te pakken of het openbaar vervoer (OV) te nemen? Ons doel is een gezonder woon- en leefklimaat bevorderen door in de binnenstad alle soorten gemotoriseerd vervoer te verminderen (omwille van het ruimtegebruik); verkeer dat echt nog nodig is moet zoveel mogelijk schoon (emissieloos of anders) zijn (zie § 7.2). De belangrijkste deelopgaven betreffen: - Werken aan een gezonde leefomgeving - Bescherming van natuurwaarden (verbetering van de biodiversiteit) - Meer ruimte om te bewegen (spelen, sporten, recreëren) - Mobiliteit, met minimale milieu- impact - Schone stadslogistiek
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
19
5.5
Gouda heeft een blijvend sterke economie en regionale positie
Gouda is de centrumgemeente van Midden-Holland, met tal van belangrijke werkgevers en voorzieningen op het gebied van gezondheid, onderwijs, cultuur en winkels. Het behoud van deze werkgelegenheid en voorzieningen is geen garantie voor de toekomst, maar vraagt om ruimtelijke keuzes en het aantrekken van een brede doelgroep. Woningzoekenden uit de regio die stedelijk willen wonen met snelle verbindingen naar de grote steden, kiezen graag voor Gouda. Erg belangrijk voor deze sterke economische positie is de uitstekende treinverbinding van station Gouda met de omliggende steden, waardoor Gouda een belangrijke positie heeft in de Randstad. Zonder reisinformatie te checken ben je in 20 minuten in hartje Rotterdam, Den Haag of Utrecht. Circa 39.000 treinreizigers maken elke dag gebruik van de twee treinstations. De belangrijkste deelopgaven betreffen: 1: Versterken centrumpositie Gouda in Midden-Holland (zie § 7.1): Behouden en versterken regionale OV-bereikbaarheid Station Gouda en omgeving vormen het mobiliteits- en voorzieningenhart van de regio. De uitstekende trein- en busverbindingen maken Gouda tot een drukbezocht hoogwaardig OV-knooppunt. Inwoners van de regio reizen meerdere keren per uur naar Den Haag, Rotterdam en Utrecht binnen 20 minuten.
In het kader van Toekomstbeeld OV 2040 wordt het verdubbelen van de treinfrequentie op de verbinding met Amsterdam (van twee naar vier sprinters per uur) als kansrijk gezien. Andersom maakt het Gouda ook tot een aantrekkelijke werklocatie voor vrijwel de hele Randstad. Ruim 20.000 keer per dag wordt op het station in- en uitgecheckt. Daarnaast kent station Gouda een groot aantal overstappers uit de omgeving van Alphen aan den Rijn, Zoetermeer, Woerden en Utrecht Leidsche Rijn. De opgave voor de toekomst is om station Gouda te versterken als regionaal OV-knooppunt. Dit kan worden bereikt door een combinatie van spoorboekloos rijden naar grote steden, en een divers aanbod van vervoer naar Goudse woonwijken, werklocaties en omliggende kernen. Om dit te bereiken is het nodig de vervoerswaarde en aantrekkingskracht van station Gouda waar mogelijk te vergroten. Een hogere vervoerswaarde wordt bereikt als meer bewoners en werkenden op station Gouda zijn aangewezen voor woon-werkverkeer. Het alloceren en/of versterken van regionale voorzieningen in de stationsomgeving kunnen voor aanvullende vervoerswaarde zorgen. 2: Gezonde werklocaties (zie § 7.1) Goed functionerende bedrijventerreinen en werklocaties stimuleren eigentijdse en innovatieve vormen van ondernemen. Dit is nodig om een gunstig vestigingsklimaat te bieden en een sterke positie in te nemen in de regionale economie.
Daarmee wordt ingezet op het behoud van arbeidsplaatsen en tegengaan van leegstand. Goudse Poort profileert zich bijvoorbeeld als hét bedrijvenpark, gelegen midden in de Randstad in het Groene Hart en goed ontsloten via de A12 en A20. Het terrein kent ook een herontwikkelingsopgave om de leegstand tegen te gaan, én ruimte te scheppen voor nieuwe functies: De ‘Ontwikkelstrategie Goudse Poort’ heeft als ambitie de kantoorleegstand met de helft te verminderen door kantoormeters te transformeren naar wonen en maatschappelijke functies. Daarbij zien we in het oostelijk 13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
20
deel van Goudse Poort/Spoorzone kansen voor transformatie naar een woon-werkmilieu. Op het westelijk deel zien we eerst kansen in het kader van beter benutten van het bedrijventerrein en transformatie leegstaande kantoorpanden naar bedrijvigheid. Voorkomen moet worden dat bedrijven nieuwe ontwikkellocaties verkiezen boven de bestaande bedrijventerreinen, door een aantrekkelijk vestigingsklimaat te bieden en daarmee verdichting op bestaande bedrijfsterreinen te realiseren. Hoe deze markt en situatie zich na COVID op de langere termijn gaat ontwikkelen, is nu nog niet te zeggen. 3: Nieuwe generatie kantoren bij OV Er is vanuit regionaal oogpunt vraag naar de ontwikkeling van nieuwe kantoorruimte met een uitstekende OV-bereikbaarheid. Dit vraagt om goed OV op bestaande bedrijventerreinen, en ontwikkelruimte nabij bestaande OV-locaties, zoals de Spoorzone. Binnen de Spoorzone wordt naast wonen ook ruimte gemaakt voor kantoorruimte, maatschappelijke functies, leisure en onderwijs. Flexibele kantoorconcepten en mixed-use locaties (kantoren, wonen, horeca) (en andere nieuwe werkconcepten die nu nog niet in beeld zijn) groeien snel in aantal en marktaandeel in Nederland door o.a. de groei van het aantal ZZP’ers. In Gouda zijn enkele kantoorpanden ingericht als flex-kantoor, zoals het Color Business Centre Gouda.
4: Zuinig op schaars goed In de hele provincie is schaarste aan ruimte voor zware milieucategorieën bedrijvigheid en watergebonden kavels. Het behoud van ruimte voor dergelijke vormen van industrie is vastgelegd in het provinciale Omgevingsbeleid en de Bedrijventerreinen visie Gouda 2021-2030. Voor zover de locaties in de praktijk nog geschikt zijn is het zaak deze zo efficiënt mogelijk voor de beoogde vormen van bedrijvigheid te benutten.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
21
6
Drie uitdagingen met een grote ruimtelijke impact
Gouda heeft drie uitdagingen met een grote ruimtelijke impact: 1. Verstedelijkingsopgave 2. Energietransitie 3. Klimaatadaptatie Alle drie zijn belangrijke ruimtevragers. Het is op voorhand niet aan te geven wanneer Gouda de rem moet zetten op de ruimtevraag van deze uitdagingen; dat zal per situatie steeds bekeken moeten worden. In dit hoofdstuk lopen we de grootste ruimtevragers langs, én wordt ingegaan op mogelijkheden hoe hiermee om te gaan. Welke oplossing écht aan de orde is hangt af van de plek, de opgave en de mogelijkheid om combinaties te maken. Bij het maken van combinaties kan worden voortgebouwd op de ruimtelijke kwaliteiten die de Goudse geschiedenis van stedenbouw en architectuur heeft opgeleverd.
6.1
Verstedelijkingsopgave
Bovenop de circa 30.000 bestaande woningen in Gouda zijn de komende decennia nog duizenden nieuwe woningen nodig om iedereen naar wens en behoefte te kunnen huisvesten. In de Verstedelijkingsagenda Gouda (2018) is verkend dat er tot en met 2040 nog 8.500 woningen kunnen worden gebouwd in de stad. Voor circa 6.200 woningen geldt dat deze onderdeel zijn van bestaande visies en plannen, zoals de nieuwbouwwijk Westergouwe en de Spoorzone. Het restant van de woningbouwopgave moet worden ingevuld in herstructureringsgebieden (oud wonen wordt modern wonen) en transitiegebieden (verouderende [bedrijven-]terreinen maken plaats voor gemengde stedelijke functies). Op welke wijze dit het beste kan, hangt sterk af van de kansen en beperkingen van de locatie. Verschillende zogenaamde ‘verstedelijkingsstrategieën’ staan de gemeente daarbij ter beschikking. Met alleen de ruimte voor woningen zijn we er nog niet. Ook allerlei stedelijke voorzieningen - die meer nodig zijn als er meer mensen in Gouda wonen -, werkgelegenheid, bedrijvigheid, duurzame mobiliteit (openbaar vervoer, fiets- en wandelpaden en wegen), en toenemende energievraag vragen om extra ruimte.
Bij het zoeken naar ruimte voor de verstedelijkingsopgave is ook aandacht nodig voor de stikstofdepositie op daarvoor gevoelige gebieden in de nabijheid van Gouda (op dit moment de Nieuwkoopse plassen/ de Haeck en in de toekomst mogelijk ook Polder Stein).
6.2
Energietransitie
Nederland kiest voor een overgang naar schone vormen van energie, en het beperken van de energievraag. Wij hebben ons tot doel gesteld een CO2-neutraal en aardgasvrij Gouda te hebben in 2040. Hiermee gaan wij lokaal aan de slag in het raadsprogramma Energietransitie, met als lokaal onderdeel de Transitievisie Warmte en daaruit voortkomende Wijkuitvoeringsplannen (WUP), en regionaal in de vorm van de Regionale Energiestrategie (RES). Waar deze transitie van invloed zal zijn op de fysieke leefomgeving van Gouda is op dit moment nog niet duidelijk, maar die invloed zal er zeker zijn. Voor het opwekken van duurzame energie wordt gekeken naar daken, openbare ruimte, oppervlaktewater en de ondergrond. Windmolens en warmtepompen kunnen o.a. leiden tot geluidsoverlast, zonnepanelen op monumenten kunnen het beschermd stadsgezicht aantasten, door de aanleg van een warmtenet sneuvelen mogelijk een aantal bomen. Onherroepelijk zal de energietransitie dan ook leiden tot het maken van keuzes in de leefomgeving. De keuzes zijn vastgelegd in de op 30 juni vastgestelde Regionale Energie-strategie (RES).
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
22
6.3
Klimaatadaptie
Het klimaat is aan verandering onderhevig. We merken dat steeds vaker met warme en droge zomers, resulterend in ‘hittestress’, vooral in de stad, en vaak lang aanhoudende droogte in onze tuinen en groengebieden. Daar staan hevige regenbuien tegenover, die de straten ineens blank kunnen zetten of voor hoge waterstanden in de rivieren kunnen zorgen. Tezamen met het hoge grondwaterpeil in Gouda levert dat vaak problemen op. Zeker voor gebieden met een belangrijke maatschappelijke functie, bijvoorbeeld het ziekenhuis, is dat zorgwekkend. In deze omgevingsvisie is daarom volop aandacht voor de fysieke ruimte die nodig is voor klimaatadaptatie: we streven dan ook naar meer ruimte voor water en groen, bijvoorbeeld in plaats van verharding. Dit gaat de voornoemde gevolgen tegen van het veranderende klimaat, en biedt ook meteen mogelijkheden voor recreatie- en biodiversiteit.
6.4
Ruimtegebruik Gouda nu en straks
Het bestaande grondgebruik in Gouda is op hoofdlijnen als volgt opgebouwd: ongeveer 44% is in gebruik om te wonen of werken, zo’n 42% is water of groen, en de rest is infrastructuur (14%).
Hoe dat er op kaart van Gouda uitziet ziet u hieronder. De grofweg 1.800 hectare die Gouda groot is, is dus in feite nu al vol. In tegenstelling tot veel andere gemeenten heeft Gouda nauwelijks nog open ruimte tussen de grens van de stad en de grens van de gemeente.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
23
Ruimtegebruik brede verstedelijkingsopgave Voor de ca 2.300 nieuwe woningen en nieuwe ruimte voor bedrijven die nog geen onderdeel uitmaken van een vastgestelde visie of plan, is nog ongeveer 30-40 ha nodig. Inclusief ruimte voor water, groen, energie, infrastructuur en voorzieningen wordt de ruimtevraag nog groter namelijk 500 hectare. (zie onderstaande schema)
We zullen keuzes moeten maken! Wanneer we deze twee ruimtebehoeften aan Gouda toevoegen, zien we dat niet alles overal zomaar ingepast kan worden. Er zullen dus keuzes gemaakt moeten worden.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
24
6.5
‘Toolbox’ voor slim ruimtegebruik: ‘Beter benutten’
De ruimtebehoefte voor voortgaande verstedelijkingsopgaven, de klimaatadaptatie en energietransitie past niet zonder meer in het huidige Gouda. We zullen dus keuzes moeten maken. Keuzes in welke functies wel of niet toe te voegen én op welke manier. Hebben we bijvoorbeeld in de toekomst dezelfde behoefte aan wegen en parkeerplaatsen, of kan dan ook anders, en beter? Maar ook keuzes in hoe slimmer om te gaan met de bestaande stad en de nieuwe behoeften. Wat is er nodig en wie hebben we nodig om de leegstaande kantoren beter te benutten onder de huidige marktomstandigheden, wet- en regelgeving? Of verrommelde gebieden? Of kunnen we verschillende functies, die elkaar niet bijten maar juist van elkaar kunnen profiteren, stapelen? En kunnen we ruimte winnen door meer op het openbaar vervoer te rekenen i.p.v. de autobereikbaarheid? Welke oplossingen het beste zijn, hangt onder andere af van de locatie, welke kansen en behoeftes er al liggen, en hoe de nieuwe ambities én een plek krijgen én een toegevoegde waarde kunnen hebben. Het navolgende palet moet dus worden gezien als een ‘gereedschapskist’, die in het algemeen in ons omgevingsbeleid kan worden ingezet. Er zijn diverse strategieën, die hierbij ingezet kunnen worden.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
25
Functieverandering Functieverandering - of transitie - is het vervangen van bijvoorbeeld verouderde en leegstaande bedrijfsen kantoorlocaties door wonen of gemengd woon-werkgebied. Het werken is daarbij veelal een andersoortige vorm van werken dan op het oude bedrijventerrein. Het gaat in de nieuwe situatie om werk dat goed verenigbaar is met de woonfunctie en andersom. Vooral verouderde kantoorlocaties met een gunstige ligging ten opzichte van het openbaar vervoer zijn aantrekkelijk voor deze strategie. Enerzijds door sloop van oude gebouwen die plaatsmaken voor nieuwe gebouwen (waarbij het sloopmateriaal zoveel mogelijk hergebruikt wordt), of anderzijds door herinrichting van de oude gebouwen zodat geen nieuw bouwmateriaal nodig is. Geslaagde voorbeelden hiervan zijn de transformatie van het voormalige gemeentekantoor aan de Agnietenstraat naar (gasloze) woningen, en de transformatie van het Kaaspakhuis aan de Westerkade. Multifunctioneel ruimtegebruik Met multifunctioneel ruimtegebruik bedoelen we het slim inzetten van een ruimte of gebouw voor meerdere functies. Een voorbeeld is een gebouw van een voetbalclub dat – als er niet gevoetbald wordt – door de wijk wordt gebruikt als buurtgebouw.
Op deze manier kan een gebouw veel meer dagen per week, of uren per dag, worden gebruikt, en zijn er dus netto in Gouda minder gebouwen nodig dan wanneer iedere functie zijn eigen gebouw zou hebben. Het principe van het integrale kindcentrum in Westergouwe is hier ook een voorbeeld van. Voor parkeerplaatsen is een vergelijkbare efficiëntieslag te maken. Door parkeerplaatsen niet strikt toe te kennen aan één type gebruiker (bijvoorbeeld winkelbezoek), maar ze ook open te stellen voor anderen (bijvoorbeeld bewoners), hoeven in totaal minder parkeerplaatsen te worden gemaakt. Door ze daarnaast met open verharding in te richten i.p.v. met klinkers, dragen ze ook bij aan de waterretentie in de stad als het regent. Samen met de regio Gouda speelt een belangrijke rol voor de regio. Veel mensen uit omliggende dorpen gaan in Gouda naar school, naar het ziekenhuis of winkels, omdat die er in hun eigen woonplaats niet of minder zijn. Op haar beurt zou Gouda een deel van de functies buiten Gouda, dus in samenwerking met die regio, kunnen huisvesten om de druk op de ruimte binnen Gouda te verlagen. Dit is bijvoorbeeld het geval met bedrijventerrein Gouwepark, dat door de gemeenten Zuidplas, Waddinxveen en Gouda in een gezamenlijke regeling is gerealiseerd op het grondgebied van de gemeente Zuidplas. Inwoners van Reeuwijk (gemeente Bodegraven-Reeuwijk) zijn sterk verbonden met Gouda.
Of met het groene 13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
26
uitloopgebied het Steinse Groen aan de oostzijde van de stad (gemeente Krimpenerwaard). Hetzelfde zou kunnen voor de energie-opgave; die kan Gouda immers niet alleen maar op eigen grondgebied faciliteren. Normen bijstellen Bij ontwikkelingen in de stad spelen altijd verschillende belangen mee. Sommige van die belangen zijn omgezet in ‘normen’, waar bij de ontwikkeling aan moet worden voldaan. Voorbeelden zijn parkeernormen, normen voor sociale huur, en duurzaamheid. Het ‘stapelen’ van normen kan zorgen voor complexe situaties bij ontwikkelingen. Het open staan voor - weloverwogen – afwijken van enkele van deze nomen kan (zoals de term suggereert) ruimte bieden om naar een slimme oplossing te zoeken, waarbij het doel achter de norm op een andere manier wordt bereikt. Bijvoorbeeld het bieden van alternatieve mobiliteitsoplossingen, zodat parkeerplaatsen kunnen worden omgezet in openbaar groen. De hoogte in / Intensiveren Sommige plekken in de stad zijn al erg dicht bebouwd, zoals de binnenstad. Andere plekken kunnen wellicht juist aan kwaliteit winnen als ze efficiënter worden gebruikt, waarbij het aankomt op het kiezen van de juiste plek, met de juiste vormgeving, de juiste functie en de juiste hoogte. Zo kunnen hoogteaccenten in grote gebieden met laagbouw de eenvormigheid doorbreken en bijdragen aan de oriëntatie.
Een goed voorbeeld is het Lelie-park, waar 144 verouderde portiekwoningen ruimte hebben geboden aan 152 grotere woningen. Uiteraard mag dit niet de hittestress of parkeerdruk verergeren. Groei beperken Een andere strategie kan zijn om de groei minder te faciliteren binnen de stadsgrenzen. Dit raakt ook aan de strategie ‘samen met de regio’, waarbij Gouda minder groeit op bepaalde vlakken, en de regio dat opvangt. Maar het kan ook zijn dat de groei überhaupt niet wordt gefaciliteerd. Een voorbeeld is de stop op de volumegroei van kantoormeters. Als dit voor de woningbouw als strategie zou worden gehanteerd, zouden er minder doorstromingsmogelijkheden zijn, waar vooral jongeren veelal de dupe van worden. Een ander voorbeeld is het toerisme. Tot welke grens draagt het bij aan de vitaliteit van de stad, en wanneer wordt het meer een last? Vergroenen Gouda is een compacte gemeente, midden in het groene hart. De stad zelf beschikt vooral in het noorden en oosten over fraaie groenstructuren: parken, oude groene linten en uitloopgebieden naar het buitengebied en Groene Hart. Hier is het prettig om te verblijven voor zowel mens als dier. Dit is echter niet in alle woonwijken en bedrijventerreinen het geval.
Vooral rondom het ziekenhuis, enkele bedrijventerreinen en bijvoorbeeld te binnenstad, loopt op warme dagen de temperatuur zo hoog op, dat het minder prettig is om er te verblijven; hittestress noemen we dat. Door deze gebieden groener en natter te maken, daalt direct de temperatuur. Dit komt de gezondheid van de mensen ten goede en de leefbaarheid in zijn totaliteit. Als we dit op maaiveld doen, betekent het echter wel dat er dus niet (bovengronds) gebouwd kan worden. Om bomen te kunnen planten moet er ook onder de grond ruimte zijn, dus geen kabels en leidingen. Alternatieven en/of aanvullende mogelijkheden zijn het vergroenen van daken of het maken van groene gevels. Regels kunnen tevens gesteld worden aan de maximale verhardingsgraad bij nieuwe ontwikkelingen. Deze hebben ook een gunstig (zij het minder) verkoelend effect. Zie ook Stichting Steenbreek Uitbreiden Sinds de 19e eeuw heeft stedenbouw vooral in het teken gestaan van grootschalige uitbreidingen, buiten de oorspronkelijke stadsmuren. Bij behoefte aan nieuwe woningen of bedrijventerreinen werd meestal naar het groen aan de randen van de stad gekeken. De behoefte aan nieuwe woningen en ruimte voor bedrijven bestaat nog steeds. Een nieuwe grote ruimtevrager is het opwekken van schone energie, bijvoorbeeld met zonnepanelen in een weiland. Met de realisatie van Westergouwe is die
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
27
uitbreidingsruimte er vrijwel niet meer. Uitbreiden inzetten als strategie kan betekenen dat kritisch wordt gekeken naar de groengebieden die nog resten, of dat uitbreiding plaats vindt buiten de gemeentegrens, in de regio Midden-Holland. Dit laatste hangt samen met de strategie ‘Samen met de regio’. Slimme organisatie van de stad Wonen, werken en verplaatsen wij ons over 20 jaar nog net zoals nu? Digitale ontwikkelingen hebben al jaren invloed op de ruimtebehoefte, bijvoorbeeld ten aanzien van kantoren en winkels. Met moderne technieken kan de aanwezige infrastructuur van Gouda efficiënter worden gebruikt. Denk aan parkeerapps om te zien waar nog plaats vrij is, zoals ook voor elektrische laadpalen bestaat. Of een app waarop je kunt zien wanneer het rustig is in je sportschool. Of de slimme verkeerssystemen (VRI’s) die net iets langer groen houden als er veel (auto-)verkeer aankomt, om te voorkomen dat dat verkeer eerst moet remmen, en dan weer optrekken, met alle mogelijke gevolgen voor de luchtkwaliteit en geluidshinder van dien. Deze slimme VRI’s kunnen rekening houden met meerdere modaliteiten (bus, auto, fiets, voetganger, etc.). Of een app die tijdig laat weten wanneer het grondwaterpeil te hoog wordt. Kortom, er zijn legio mogelijkheden om de stad nog slimmer en vooral ook comfortabeler te kunnen gebruiken.
Functies stapelen De laatste strategie is het stapelen van functies. Tennisbanen op een flatgebouw, zonnepanelen op een (groen) dak, of wonen boven een school of bedrijfs-/winkelpand zijn hier enkele voorbeelden van. De stad kan op deze manier meer functies huisvesten, zonder meer grondoppervlak nodig te hebben. Als het goed wordt gedaan, neemt de kwaliteit van de locatie toe. Wel moet worden gewaakt voor een te grote druk op een bepaald gebied, bijvoorbeeld door de verkeersaantrekkende werking en parkeerbehoefte.
13 januari 2022
OMGEVINGSVISIE GOUDA
BG8638
28
7
Kern van de Omgevingsvisie: Keuzes voor Gouda
In de eerdere onderdelen van deze Omgevingsvisie zijn de vijf belangrijkste Goudse Waarden geformuleerd. Dit betreft alleen de belangrijkste; er zijn er veel meer te noemen, maar focus helpt ons scherpe keuzes te maken voor de toekomst. De waarden zeggen iets over het nu. De opgaven waar we in de toekomst voor staan, staan in de Goudse Opgaven. Ook hier is focus aangebracht; natuurlijk is er veel meer te doen de komende tijd, maar de focus ligt op de grote nieuwe transities, waar echt nog nieuwe aandacht en energie voor nodig is. Die opgaven brengen uitdagingen met zich mee- met een grote ruimtelijke impact: de verstedelijking, de energietransitie en de klimaatadapatie. Door gerichte en integrale keuzes voor de leefomgeving te maken brengen we voor de komende jaren focus aan voor de stad. Op hoofdlijnen en na zorgvuldige integrale afweging: - Transitie van verouderde gebieden - De hoogte in waar mogelijk - Minder van wat we niet meer nodig hebben (parkeerplaatsen op den duur bijvoorbeeld) Tegelijk ook houden we aandacht voor de bestaande stad die niet verandert: daar moeten we de kwaliteit behouden waar die er is, en verbeteren waar we dat met z’n allen nodig vinden. Daarbij is het nodig om nieuwe ontwikkelingen in samenhang te beschouwen met de hieronder uitgewerkte keuzes maar ook met de bestaande stadsontwikkeling. Dit hebben we uitgewerkt in vijf Keuzes: 1.