Nieuwste versie Raadsvoorstel Water- en Rioleringsprogramma (wijzigingen geel gearceerd)

Raadsvoorstel afdeling Ruimtelijk beleid en advies

steller

gouda

R. Pak

12 december 2023

dossiernummer

telefoon

7718

14-0182

onderwerp

Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028

Gevraagd besluit Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad van de gemeente Gouda voor te besluiten: 1.

2.

3.

4.

5.

Het Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 vast te stellen en de financiële effecten daarvan in de meerjarenbegroting te verwerken, inclusief het opnemen van de benodigde meerjaren-investeringsschijven. In afwijking van het raadsbesluit van 17 december 2014 (GRP 2014-2018) de vervangingsinvesteringen die betrekking hebben op de jaren 2023, 2024 en 2025 voor een bedrag van in totaal € 15,6 mln. te activeren en die kosten daarmee niet te dekken uit de spaarvoorziening riolering. Instemmen met de onderstaande reeks op te leggen heffingen (aan te merken als spaarsaldo voor de heffing van riool) en vanuit die hoedanigheid aan de spaarvoorziening toe te voegen, gebaseerd op het voorliggende WRP en dit te verwerken in de meerjarenbegroting. a) 2024 € 8,856 mln. b) 2025 € 8,924 mln. c) 2026 € 7,554 mln. d) 2027 € 8,022 mln. e) 2028 € 8,768 mln. De begrotingsruimte in de periode 2024-2028 (zie Raadsvoorstel Nota Reserves en Voorzieningen punt 2.6) in verband met de lagere dotatie aan de reserve afschrijvingslasten over de jaren 2024 – 2028 in te zetten ten behoeve van de exploitatie riolering. Het betreft een bedrag van in totaal € 6,249 mln. en dit te verwerken in de meerjarenbegroting. De egalisatievoorziening riolering in te zetten ter dekking van de nadelen op de integrale exploitatie riool in de jaren 2024 en 2025, beide jaren € 1,250 mln.

en dit te verwerken in de meerjarenbegroting.

Toelichting Het Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 beschrijft hoe de gemeente invulling geeft aan de drie wettelijke gemeentelijke zorgplichten: doelmatige inzameling en transport van de afvalwater; doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater en voorkomen of beperken van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Het beschrijft de ambities, strategie en maatregelen waarmee de gemeente invulling geeft aan haar zorgplichten. Dit Water- en Rioleringsprogramma vervangt het Gemeentelijk Rioleringsplan 2018-2023.

1

Nadere uitleg op gevraagd besluit

De gemeente heeft ervoor gekozen om in plaats van een rioleringsprogramma een water- en rioleringsprogramma op te stellen. De toevoeging “water " sluit aan bij de breedte van de samenhangende gemeentelijke watertaken, waarbij oppervlaktewater, grondwater en hemelwater onderdeel uitmaken van het watersysteem. Door naar het hele watersysteem te kijken en niet alleen naar de riolering kan er een robuuster watersysteem aangelegd worden.

De gemeente ziet een robuust water- en rioleringssysteem als een belangrijke voorwaarde voor de leefbaarheid van Gouda. Volksgezondheid en het beperken van (grond)wateroverlast zijn daarbij prioriteit. De gemeente houdt bij aanpassingen van het riool in de openbare ruimte rekening met het toekomstig klimaat. Gouda zet – naast de wettelijke zorgplichten – de komende planperiode in op de thema’s duurzaamheid en innovaties, omgaan met de gevolgen van klimaatverandering, meten en leren in de praktijk en communicatie en participatie. Per doel is een strategie geformuleerd met bijbehorende maatregelen. Zorgplichten op orde De opgave in de aankomende planperiode richt zich voornamelijk op vervanging van de opgeboeide stelsels en de aanpak van overige kwalitatief slechte of oude riolering. Met name de vooroorlogse wijken worden aangepakt. Ook zal de voorbereiding voor de vervanging van de riolering van de binnenstad gaan beginnen. Zowel de binnenstad als de vooroorlogse wijken kenmerken zich door de aanwezigheid van kwetsbare bebouwing (houten fundering), bodemvreemde materialen en oude funderingslagen. Naast de uitvoering van projecten wordt het rioleringssysteem, grondwaterbeheersingssysteem en het watersysteem onderhouden zodat de systemen goed blijven functioneren. De aankomende planperiode wordt het risicogestuurd werken explicieter gemaakt.

Klaar voor de toekomst Klimaatverandering zorgt voor hevigere neerslag, langdurige droogte, extreme hitte en stijging van de zeespiegel. Voor de gemeente Gouda betekent dit bijvoorbeeld meer wateroverlast door hoosbuien en lagere grondwaterpeilen in droge zomers. Voor het aanpassen van de fysieke leefomgeving heeft de gemeente in het Gemeentelijk Rioleringsplan 2019-2023 gekozen voor een realistisch ambitieniveau, waarbij de ambities uit het vorige planperiode worden voorgezet. Dit betekent dat de gemeente klimaatadaptatie meeneemt als integraal onderdeel van het werken en bij vervangingen de openbare ruimte zoveel mogelijk klimaatadaptief inricht. Alle maatregelen die extra berging creëren, zorgen voor minder druk op het riool. Er worden geen autonome maatregelen voor klimaatadaptatie uitgevoerd of naar voren getrokken voor klimaatadaptatie alleen. Daarnaast zijn er in het WRP eisen opgenomen met betrekking tot nieuwbouw. Deze eisen zijn overgenomen uit het convenant klimaatadaptief bouwen dat gemeente Gouda vanaf 2020 hanteert. Duurzaamheid en innovatie Belangrijke onderdelen van duurzaamheid zijn het beperken van vervuilend materiaalgebruik en van het beperken van vervuiling door riooloverstorten. Door risicogestuurd te gaan werken blijft de riolering langer liggen en wordt energie en materiaal bespaard.

Relinen om de levensduur van riolering te verlengen in plaats van vervangen heeft ook de voorkeur. Meten en leren in de praktijk Goede metingen zijn de basis voor het inzicht in het functioneren van de rioleringen en watersysteem. De gemeente besteedt in deze planperiode extra aandacht aan het ontsluiten, analyseren en verbeteren van metingen. Communicatie en participatie De grenzen van het watersysteem overschrijden gemeentegrenzen. De gemeente ziet daarom de meerwaarde van samenwerking met het Hoogheemraadschap van Rijnland, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard en omliggende gemeenten. Naast de hoogheemraadschappen en omliggende gemeenten zijn bedrijven en bewoners belangrijke stakeholders. Ze zijn van meer dan de helft eigenaar van het oppervlak van de stad. De gemeente stimuleert perceeleigenaren door informatie, subsidies en verplichtingen om ook op eigen terrein maatregelen voor een klimaatadaptieve stad uit te voeren.

2

Argumenten

2.1 Met het vaststellen van het WRP wordt voldaan aan de wettelijke zorgplichten. Vanaf 2024 is de nieuwe Omgevingswet van kracht. De watertaken van de gemeente Gouda zijn en blijven binnen de Omgevingswet: - Inzameling en transport van stedelijk afvalwater (artikel 2.16, lid 1a 3 Omgevingswet).

pagina 2

-

Inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater, voor zover de perceeleigenaar het water niet zelf kan verwerken (artikel 2.16, lid 1a 1 Omgevingswet). Doelmatig voorkomen of beperking van structurele nadelige gevolgen van grondwaterstanden, voor zover dat niet tot de zorg van de provincie of het Waterschap behoort (artikel 2.16, lid 1a 2 Omgevingswet).

2.2

Door een WRP op te stellen in plaats van een GRP worden alle wateraspecten meegenomen. De toevoeging "water" sluit aan bij de breedte van de samenhangende gemeentelijke watertaken, waarbij oppervlaktewater, grondwater en onder- en bovengrondse voorzieningen voor hemelwater zoals goten, infiltratiekratten, waterdoorlatende verharding en wadi's onderdeel uitmaken van het watersysteem. Door naar het hele watersysteem te kijken en niet alleen naar de riolering kan er meer berging en een betere afvoer gerealiseerd worden. Extremere buien, die steeds vaker voorkomen, kunnen hierdoor beter opgevangen en verwerkt worden. Daarnaast heeft het verwerken, vasthouden en infiltreren van hemelwater een positieve invloed op de nadelige gevolgen van langere droge perioden. 2.3 Het gekozen ambitieniveau ‘midden’ wordt voortgezet. Voor het aanpassen van de fysieke leefomgeving heeft de gemeente in het GRP 2019-2023 gekozen voor een realistisch ambitieniveau, waarbij de ambities uit het GRP 2014-2018 werden voortgezet. Deze lijn wordt in het WRP 2024-2028 voortgezet. 2.4 Voorzetting cash-out financiering. De gekozen en vastgestelde beleidslijn uit 2014 wordt voorgezet om een toekomstbestendige financiering van de riolering te ontwikkelen. Kapitaallasten (rente en afschrijving) nemen dan in de toekomst niet verder toe, maar juist af.

BBV-regelgeving schrijft echter voor dat uitgaven die niet uit de spaarvoorziening gedekt kunnen worden (omdat de stand van de voorziening ontoereikend is) geactiveerd moeten worden. Deze situatie doet zich in deze planperiode voor. Het betreft een bedrag van € 15,6 mln. verdeeld over drie jaar. Het uitstellen van projecten is geen optie in verband met de status van de riolering. 2.5 Inzetten op risicogestuurd beheer en duurzaamheid. Door risicogestuurd te gaan werken kan de levensduur van riolering worden verlengd. Dit bespaart materialen en energie wat aansluit bij de ambities van gemeente Gouda op gebied van duurzaamheid en circulariteit.

3

Kanttekeningen

3.1 Met de inwerking van de Omgevingswet is een GRP of WRP niet langer wettelijk verplicht. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in een WRP niet langer verplicht. Gezien de wettelijke taken van de gemeente, de beleidskeuzes die daarbij aan de orde zijn en de consequenties hiervoor voor inwoners en bedrijven, kiest de gemeente ervoor om toch een WRP op te stellen. Bij het schrijven van het WRP is vanaf het begin rekening gehouden met de Omgevingswet waardoor verschillende onderdelen van dit programma één op één overgenomen kunnen worden in de gemeentelijke instrumenten van de omgevingswet. 3.2 Benchmarking niet mogelijk In 2014 is besloten om bij rioolvervangingen de herinrichting van de openbare ruimte in zijn geheel te financieren vanuit de rioolheffing. Dit heeft als gevolg dat de kosten per meter rioolvervanging die betaald worden uit de rioolheffing in Gouda hoger zijn dan bij gemeenten die alle werkzaamheden rond rioolvervangingen uit verschillende budgetten financieren. Door de openbare ruimte in zijn geheel opnieuw in te richten kan de openbare ruimte doelmatiger en toekomstbestendiger ingericht worden. Er zijn geen verschillende budgetten nodig waardoor projecten sneller opgepakt en doelmatiger uitgevoerd kunnen worden. Er wordt optimaal gebruikt van de openbare ruimte. Dit heeft ook een positief effect op de vastgoedwaarde en de leefbaarheid van de inwoner.

pagina 3

3.3 Gestelde doelen in GRP 2019-2023 niet allemaal behaald In het WRP wordt de ingezette aanpak van de voorgaande GRP’s gecontinueerd en verbeterd. Uit de evaluatie is gebleken dat niet alle gestelde doelen behaald zijn. Om dit in de toekomst te voorkomen zijn de prestatie indicatoren ‘smarter’ geformuleerd zodat ze goed gemonitord kunnen worden. Er wordt jaarlijks een rapportage opgesteld over de voortgang van de prestatie-indicatoren en de voortgang van de projecten. Daarnaast worden in de uitvoeringsagenda, die wordt opgesteld, de verantwoordelijkheden (zowel inhoudelijk als financieel) verder uitgewerkt. 3.4 Eenmalige afwijking cash-out financiering In 2020 is de cash-out financiering (vervangingsinvesteringen dekken uit de daarvoor bestemde spaarvoorziening) doorgevoerd. In de periode 2014-2020 heeft in de uitvoering van de projecten een temporisering plaatsgevonden (onder meer door intensievere bewonersparticipatie, mogelijke funderingsproblematiek in vooroorlogse wijken, de vondst van bodemvreemde materialen en corona). Doordat projecten uit de jaren 2015-2020 zijn doorgeschoven naar de periode ná 2020 zouden deze projecten niet meer geactiveerd worden, maar betaald worden uit de spaarvoorziening. In dezelfde periode is de ontwikkeling van de hoogte van de spaarvoorziening achtergebleven ten opzichte van hetgeen er in het GRP 2014-2018 en GRP 2019-2023 staat.

Dit heeft ervoor gezorgd dat per eind 2023 de (geprognosticeerde) stand van de voorziening ontoereikend is ter dekking van alle meerjaren vervangingsinvesteringen. Twee maatregelen kunnen dit probleem elimineren: a) de doorgeschoven projecten alsnog activeren en b) aanvullende middelen beschikbaar stellen t.b.v. de exploitatie riolering.

4

Juridische- / financiële gevolgen

Juridisch gevolgen Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in een WRP niet langer verplicht. Gezien de wettelijke taken van de gemeente, de beleidskeuzes die daarbij aan de orde zijn en de consequenties hiervoor voor inwoners en bedrijven, kiest de gemeente ervoor om toch een WRP op te stellen. Financiële gevolgen Uitgangspunt is een kostendekkende rioolheffing. Op basis van dit uitgangspunt, de prognose van de stand van de voorzieningen, de prognose van de uitvoering van vervangingsprojecten en de ontwikkeling van de exploitatiekosten is geconstateerd dat binnen deze planperiode de lasten hoger zijn dan dat gedekt kan worden uit de spaarvoorziening en de afgesproken ontwikkeling van de rioolheffing. Met als constatering dat temporisering van de vervangingsinvesteringen niet realistisch is en ook niet wenselijk is, zijn in het WRP een aantal (financiële) oplossingen opgenomen:  In afwijking van het raadsbesluit van 17 december 2014 wordt een deel van de vervangingsinvesteringen in de periode 2023-2024-2025 niet vanuit de spaarvoorziening gedekt maar gekapitaliseerd over een periode van 40 jaar. Dit leidt tot hogere kapitaallasten en heeft een negatief effect op de ontwikkeling van de schuldpositie. Dit kan echter binnen de meerjarenprognose lasten en baten opgevangen worden.

BBV-regelgeving schrijft voor dat uitgaven die niet uit de spaarvoorziening gedekt kunnen worden (omdat de stand van de voorziening ontoereikend is) geactiveerd moeten worden.  Voor een bedrag van € 6,249 mln. (over de periode 2024-2028) ruimte vanuit het begrotingsperspectief aanvullende begrotingsmiddelen in te zetten t.b.v. de exploitatie riolering. Deze begrotingsruimte is ontstaan doordat met ingang van 2024 een afbouw van de dotatie aan de Reserve Afschrijvingslasten Openbare Ruimte plaatsvindt. Een en ander is opgenomen en toegelicht in het raadvoorstel Nota Reserves en Voorzieningen, raadsbehandeling voorzien op 13 december 2023. Deze maatregelen zorgen er voor dat de rioolheffing op een constant niveau kan blijven. Zowel de rioolheffing als de kosten in het WRP zijn niet geïndexeerd en zijn onderhevig aan de reguliere indexatie. Het amendement “Lastenverlaging” dat door de raad op 8 november 2023 is aangenomen leidt tot een eenmalige verlaging van de rioolheffing. Met als uitgangspunt een kostendekkende rioolheffing zal in het voorstel Belastingverordening Rioolheffing 2025 een inhaalindexatie opgenomen worden om de rioolheffing ook meerjarig kostendekkend te laten zijn. De exploitatiekosten laten ook over een langere periode een stabiel en constant beeld zien. De fluctuaties doen zich met name voor in de prognose van investeringen.

De verwachting is dat na deze WRPplanperiode Gouda op een structureel lager investeringsniveau voor vervangingsinvesteringen riool

pagina 4

uitkomt. In combinatie met de aflopende kapitaallasten van de historische investeringen riool zorgt dit er voor dat er bij de rioolheffing geen autonome stijging noodzakelijk is.

5

Personele- / organisatorische gevolgen / duurzaamheid / positie mensen met een beperking

De gemeentelijke watertaken worden uitgevoerd door een samenwerking van de afdelingen Beheer Openbare Ruimte, Ruimtelijk Beleid en Advies en Projecten Openbare Ruimte.

6

Communicatie / interactiviteit

Het WRP is met het Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard en het Hoogheemraadschap Rijnland afgestemd. Na vaststelling van het concept WRP door het college zal de zienswijze procedure uit de Algemene wet bestuursrecht gevolgd worden. Burgemeester en wethouders van Gouda, de secretaris, de burgemeester,

drs. R.C. Bakker

mr. drs. P. Verhoeve

pagina 5