Inclusie-agenda

unieke kleuren, fel en zacht

een diverse bloemenpracht gebundeld in een vaas gezet samen het mooiste

stadsboeket

Deelnemers aan de themasessies: Inwoners & organisaties gemeente Gouda Goudse Adviesraad voor mensen met een beperking InclusionLab Gemeente Gouda

Lokale Inclusie Agenda Uitvoering VN Verdrag

Onbeperkt meedoen december 2021

Inhoudsopgave Inhoudsopgave......................................................................................................... 2 Voorwoord: Gouda is een stad voor iedereen.......................................................... 3 Inleiding.................................................................................................................... 4 Leeswijzer......................................................................................................... 5 1.

Wat is inclusie? ............................................................................................... 6 Het VN-verdrag ................................................................................................ 6 Wat is er nu wettelijk geregeld? ........................................................................ 6 Beleidsnota’s Iedereen kan meedoen en SamenLeven...................................... 7

2. Thema inclusieve leefomgeving ...................................................................... 8 2.1. Stip op de horizon............................................................................................. 8 2.2. Wat gebeurt al in Gouda................................................................................. ?9 2.3. Knelpunten .................................................................................................... 12 2.4. Wat gaat versterkt worden?............................................................................ 13 3. Thema zorg en ondersteuning....................................................................... 15 3.1. Stip op de horizon .......................................................................................... 15 3.2. Wat gebeurt al in Gouda?............................................................................... 16 3.3. Knelpunten..................................................................................................... 20 3.4. Wat gaat versterkt worden?............................................................................ 20 4. Thema inclusie in cultuur en sport................................................................. 23 4.1. Stip op de horizon .......................................................................................... 23 4.2.

Wat doet de gemeente al?.............................................................................. 24 4.3. Knelpunten..................................................................................................... 26 4.4. Wat gaat versterkt worden?............................................................................ 26 5. Thema bewustwording, communicatie en dienstverlening........................... 27 5.1. Stip op de horizon .......................................................................................... 27 5.2. Wat gebeurt al in Gouda?............................................................................... 28 5.3. Knelpunten..................................................................................................... 30 5.4. Wat gaat versterkt worden?............................................................................ 31 6. Overzicht investeren in onbeperkt meedoen................................................. 33 7.

2

Vooruitblik...................................................................................................... 34

Voorwoord: Gouda is een stad voor iedereen Voor u ligt de Lokale Inclusie Agenda ‘Onbeperkt meedoen’. In deze agenda leest u hoe Gouda de komende jaren verder wil bouwen aan een toegankelijk stad. Dat betekent een stad waarin iedereen kan meedoen en waarin iedereen telt. Het mag daarbij niet uitmaken of je een handicap hebt, ziek bent, wat je geslacht is, op wie je valt of wat je achtergrond is. Of je nu oud bent of jong, veel geld hebt of weinig geld. In Gouda moet iedereen mee kunnen doen. Bij het opstellen van deze agenda hebben we gekeken hoe we het landelijke VN-Verdrag Handicap kunnen uitvoeren in onze stad. Want, ook dit VN-Verdrag gaat over een toegankelijke wereld. Stapje voor stapje We hebben als gemeente al langer het doel om een stad te zijn waarin iedereen kan meedoen. En dat zien we terug in de stad zelf. Ik ben er trots op dat we stapje voor stapje steeds meer zichtbare en merkbare resultaten boeken. Er is ook nog veel te verbeteren in de stad. Daar werken wij aan, samen met veel verschillende bedrijven, organisaties en vrijwilligers. En wij hopen dat steeds meer Gouwenaars met ons mee te doen. Meer advies Bij alles wat we doen moeten we ons afvragen: hoe toegankelijk is het eigenlijk? Wij gaan meer advies vragen, testen bij mensen met ervaring, bespreken hoe dingen gaan en wat beter kan.

We hopen de echte drempels in de stad weg te nemen voor toegankelijkheid, maar ook de drempels die mensen ervaren om mee te doen. Corine Dijkstra wethouder inclusie en diversiteit

3

Inleiding

Goudse nota Sociaal Domein Gouda

Iedereen kan meedoen. Met deze titel is met de nota Sociaal domein de toon gezet voor de weg die de gemeente Gouda in wil slaan: meebewe­ gend met de ontwikkelingen in het sociaal ­domein, wordt gebouwd aan de ambitie om Gouda een stad te laten zijn waar iedereen zich thuis kan voelen en mee kan doen aan de samenleving. Deze Lokale Inclusie Agenda schetst in een nog bredere context de inspanningen van de gemeente om daadwerkelijk iedereen mee te kunnen laten doen. Op de sportclub, in een theatervoorstelling: als publiek en op het podium, met je vrienden en vriendinnen naar een school in de buurt, winkelen, uitgaan, of een museum of restaurant bezoeken. Dit moet voor iedereen mogelijk zijn. Het maakt niet uit hoe oud of jong je bent. Het maakt niet uit welke culturele achtergrond, seksuele voorkeur, inkomen, talenten of beperkingen je hebt. Een van de belangrijkste stappen op weg naar een inclusieve samenleving is ervoor te zorgen dat mensen op alle aspecten 4

van het leven gelijkwaardig deel kunnen nemen aan de Goudse samenleving. Als vervolg op de motie van de gemeenteraad ‘Naar een concreet plan voor uitvoering VN-­ Verdrag Handicap’ is deze agenda opgesteld. In de zomer van 2021 hebben vier thema­sessies plaatsgevonden over: De Inclusieve Buurt, Inclusie & Support, Communicatie & Dienstverlening en Cultuur, sport & vrije tijd. Door de geldende Covid-19-maatregelen konden de sessies over Inclusie in het onderwijs en de Inclusieve ­Arbeidsmarkt nog niet plaatsvinden. Verschillende relevante inwoners en organisaties namen deel. Er zijn verhalen verteld, mooie voorbeelden gedeeld, knelpunten verzameld, een stip op de horizon en actiepunten geformuleerd. De sessies waren vanwege Covid-19 kleinschalig, maar inhoudelijk stevig.

De input uit de themasessie is meegenomen in deze Lokale Inclusie Agenda voor Gouda. Deze agenda laat trots zien wat er in de stad allemaal al gebeurt en wat in gang is gezet in de afgelopen jaren, maar ook waar nog grote uitdagingen voor ons liggen. Het VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet ervoor zorgen dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, worden weggenomen. Niet alle voorzieningen in de gemeente hoeven direct toegankelijk te zijn: Het verdrag verplicht de overheid en maatschappelijke organisaties op al deze terreinen zichtbare en merkbare vooruitgang te boeken. Bij nieuw beleid moet de gemeente wel altijd direct rekening houden met de positie van mensen met een beperking. Deze agenda is daarom ook niet allesomvattend, maar schetst de situatie in het Gouda van 2021 en kijkt vooruit. Veel van de consequenties van het streven naar een toegankelijke stad moeten nog in beeld gebracht worden. De activiteiten die daarvoor nodig zijn worden in deze agenda beschreven.

Leeswijzer Op de volgende pagina’s staat een uitleg over wat inclusie en de inclusieve samenleving inhouden. In vier themahoofdstukken wordt stil gestaan bij de toekomstvisie, wat er al gebeurt in de stad, de ervaren knelpunten en een schets van de intensivering die nodig is. De thema’s zijn: • Inclusieve leefomgeving • Cultuur en sport • Zorg en ondersteuning • Bewustwording, communicatie en dienst­ verlening

5

1. Wat is inclusie? Inclusie betekent meer meedoen van elk individu in de samenleving. Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin iedereen optimaal kán meedoen. Het maakt niet uit wat je leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur, talent of beperking is. Iedereen kan op een gelijkwaardige manier meedoen in clubs en verenigingen, op de arbeidsmarkt, op school, in de buurt en in de woonomgeving. De samen­leving is gebouwd op de interesses en talenten van alle inwoners (Bolsenbroek & Van Houten, 2010).

Het VN-verdrag De reden voor de ontwikkeling van deze Lokale Inclusie Agenda is het wettig maken van het VN-Verdrag voor de rechten van mensen met een beperking (vanaf nu: VN-Verdrag handicap) in Nederland op 14 juli 2016. Daar is de landelijke opdracht voor gemeenten uit voort gekomen, om het VN-Verdrag te vertalen naar een Lokaal Uitvoeringsplan VN-verdrag. Het VN-Verdrag beschrijft de rechten van mensen met een beperking of chronische ziekte op gelijke behandeling en participatie en een autonoom leven. Voor mensen met een beperking betekent dit dat ze meedoen op basis van gelijkheid, dat ze regie hebben over hun eigen leven en dat ze toegang hebben tot dezelfde voorzieningen en diensten als mensen zonder beperking.

Wat is er nu wettelijk geregeld? exclusie

segregatie

integratie

inclusie

Inclusie gaat een stap verder dan integratie en kan het best worden uitgelegd met de afbeelding hierboven. De cirkel kan worden gezien als ‘de samenleving’, ‘de gemeenschap’. De puntjes zijn ‘alle mensen’. Er is sprake van inclusie als alle mensen de gemeenschap vormen en dus samenleven. Iedereen doet in die samenleving -naar zijn of haar vermogen- mee, ongeacht de verschillen tussen de mensen. Binnen die inclusieve samenleving vormen mensen groepen, netwerken en deelgemeenschappen op basis van verbinding die ze met elkaar voelen. Maar dit gebeurt in principe vanuit de basis van het grote gezamenlijke geheel.

6

Wat is er nu verplicht vanuit landelijke wet en regelgeving? Gemeenten zijn verplicht om een Lokale Inclusie Agenda op te stellen waarin duidelijk omschreven is welke verbeteringen en doelen gemeenten realiseren en binnen welk tijd­bestek. De implementatie van het VN-verdrag kent geen einddatum, maar geeft de opdracht om de beweging van zichtbare en merkbare vooruitgang op gang te brengen en aan te houden. In het plan moeten onderwijs, werk, inkomen, vervoer, wonen en leven een plek krijgen. In de wet staat ook opgenomen dat gemeenten hierin samen moeten optrekken met inwoners. Vanaf 1 januari 2017 is toegankelijkheid de norm en ontoegankelijkheid de uitzondering. Dat gaat niet alleen om toegankelijkheid van gebouwen, informatie en communicatie. Maar ook om de toegankelijkheid van onderwijs, werk, wonen en vrije woningkeuze, mobiliteit en het aanbod van goederen en diensten zoals horeca, detailhandel en betalingsverkeer. Niet alleen gemeenten moeten hier hun beleid en dienstverlening op aanpassen, maar ook bedrijven en maatschappelijke organisaties. De gemeente heeft hierbij een aanjagende functie.

Sinds 1 juli 2018 is er ook het Besluit digitale toegankelijkheid. Hierin staat dat de gemeente in stappen moet werken aan de toegankelijkheid van haar websites en apps.

Beleidsnota’s Iedereen kan meedoen en SamenLeven Gemeente Gouda werkt continu aan de ambitie om Gouda een stad te laten zijn waarin iedereen zich thuis kan voelen en mee kan doen in de samenleving. Dit is opgenomen in de beleidsnota ‘Iedereen kan meedoen’ (2020-2023). In deze nota staat welke onderwerpen de komende jaren opgepakt worden en welke keuzes hierin zijn gemaakt. Veel onderwerpen en speerpunten hebben raakvlak met deze Lokale Inclusie Agenda. Voorbeelden van deze speerpunten zijn: • Ouderen en mensen met een beperking zijn zo lang mogelijk zelfredzaam en participeren in de samenleving; • Iedereen die kan werken, naar vermogen werkt of is actief voor de samenleving; Inwoners vinden hulp en ondersteuning dichtbij huis en in de buurt.

Visie SamenLeven Ook heeft Gouda een visie SamenLeven. Met de visie SamenLeven doen we samen zorgt Gouda er voor dat iedereen mee kan doen, dat belemmeringen worden weggenomen, dat discriminatie wordt uitgebannen en dat iedere Gouwenaar zich welkom voelt. Voor mensen met een beperking is er soms een aanpassing nodig in de dagelijkse leefomgeving, de toegankelijkheid van de stad en voorzieningen. In deze Lokale Inclusie Agenda is uitgewerkt wat er nodig is in Gouda om inclusie te bevorderen voor mensen met een beperking. Acties die geschetst worden moeten leiden tot meer inzicht in de Goudse opgave, zodat de aanpak in de komende jaren steeds concreter bijdraagt aan onbeperkt meedoen voor iedereen.

De beleidsnota Iedereen kan meedoen bouwt verder aan de basis die de afgelopen jaren is gelegd. De thema’s die in deze Lokale Inclusie Agenda worden behandeld bouwen ook verder aan de basis die er al is in Gouda.

7

2. Thema inclusieve leefomgeving

De wijk Westergouwe is rolstoelvriendelijk gebouwd

’Een leven lang wonen in een gewone buurt.’ 2.1.

Stip op de horizon

Een leven lang wonen in een gewone wijk. Gewoon gemixt door elkaar, qua leeftijden, inkomens, achtergronden, talenten en beperkingen. Inclusief ontwerp vanaf de tekentafel. Inwoners worden vanaf het begin betrokken bij het ontwerp. Dat is wat we voor elkaar willen krijgen. We willen een toegankelijke gemeente zijn ondanks de verzakkingen. Knelpunten in de toegankelijkheid worden als eerste aangepakt. Inclusief ontwerp draagt sterk bij aan een inclusieve buurt waar iedereen optimaal kan deelnemen. Met 8

je vrienden spontaan een keer naar een restaurant of concert? Koffiedrinken bij de buren? Of even de planten water geven als ze op vakantie zijn? Bij je vriend blijven eten? In een inclusieve buurt kan dat ook als je gebruik maakt van een rolstoel. Een Gouda waarin we elkaar uitdagen deel te nemen en bij te dragen op basis van eigen interesses en talenten. Waarin we gelijke verantwoordelijkheid hebben vóór die inclusieve samenleving. Zodat het niet steeds dezelfde mensen zijn die zich moeten aanpassen.

2.2.

Wat gebeurt al in Gouda?

Een van de vijf hoofdopgaven die de ontwerp Omgevingsvisie beschrijft is het maken van een prettige en veilige woon- en leefomgeving voor iedereen. Denk hierbij aan het versterken van de samenhang tussen verschillende functies en het verbeteren van de kwaliteit van de leef­omgeving. Daarbij gaat het om ontwerpkwaliteit van gebouwen en openbare ruimte en om het sociale karakter, voorzieningenniveau en veiligheid. De gemeente werkt aan een stad waarin iedereen mee kan doen, een passende woning kan vinden, waar rekening gehouden wordt met anderen, aandacht is voor wie hulp nodig heeft en waar goede en toegankelijke voorzieningen zijn in alle wijken. Uitgangspunt daarbij is: daar waar het mogelijk, nodig en gewenst is. Bij grote onderhoudsprojecten wordt bijvoorbeeld vooraf onderzocht welke opgaven er nog meer liggen in de buurt. Is ophoging van de straat nodig, hoe is de parkeersituatie, kunnen we vergroenen in de straat. In samen­spraak met de Goudse adviesraad voor mensen met een beperking wordt gekeken of er knelpunten aangepakt moeten worden. Bewonersparticipatie is hierbij vanzelfsprekend, net als het toepassen van landelijke ontwerpnormen voor toegankelijkheid. Inwonersinitiatieven: een toegankelijke stad maken we samen Sinds december 2017 bestaat de functie Account­manager bewonersinitiatieven binnen gemeente Gouda.

Met deze functie hebben bewoners met initiatieven in het openbaar gebied een duidelijke ingang bij de gemeente. De account­manager helpt bovendien bij zoeken naar oplossingen voor knelpunten die realisatie van initiatieven in de weg staan. De afgelopen jaren zijn veel initiatieven ontstaan en gerealiseerd. Zoals natuurspeeltuin Het Eiland, de verschillende projecten van het Singelpark, Lief & Leedstraten, Grijs wordt Groeninitiatieven, speel- en sportinitiatieven, social sofa’s en nog vele meer. Het stimuleren van bewonersinitiatieven levert veel moois op. Initiatieven die vanuit de stad komen staan sterker dan plannen vanuit de gemeente. Een lokaal initiatief levert betrok-

kenheid op bij bewoners, buurtgenoten leren elkaar kennen en de locatie wordt er mooier van. Dat de gemeente bewonersinitiatieven mogelijk maakt wordt als zeer positief ervaren door bewoners. Ook de werkwijze van persoonlijk en ter plekke afspreken wordt erg gewaardeerd. Dit van buiten naar binnen werken heeft ook grote meerwaarde voor de gemeente zelf: je hoort en ziet wat er speelt, kunt dingen uitleggen en het netwerk van actieve bewoners breidt zich uit. Mooie kansen en bruisplekken voor een inclusieve samenleving! Vanaf het begin samen opgroeien Hoe groei je vanaf het begin op in een inclusieve samenleving? Door vanaf kleins af aan samen te spelen en op school te zitten. In Gouda is daar een mooie voorbeeld gemaakt met de ontwikkeling van Inclusieve Natuurspeeltuin ‘Het Eiland’. Elk kind kan daar spelen met zand en water!. Er zijn draaimolens en een schommel waar je ook met je rolstoel op kan. Ook kun je in een rolstoel gewoon aan tafel aanschuiven. Winkeliers heten iedereen welkom Een slager die een draadloos pinapparaat koopt. Een winkelier die met verrijdbaar winkelmeubilair het pad even breder maakt. De Goudse Adviesraad voor mensen met een beperking (GAB) en de Samenwerkende Ondernemersverenigingen Gouda (SOG) organiseerden op 12 oktober 2020 het evenement ‘Gouda, Niks Mis Mee’.

Wat opviel is dat veel winkeliers zich bewust zijn van vraagstukken waar mensen met een beperking tegenaan lopen. En dat in de winkels vaak mooie oplossingen zijn gevonden. Er is veel mogelijk in de Goudse binnenstad. De deur staat voor iedereen open in publiek toegankelijke gebouwen Het optimaal toegankelijk maken van de voor publiek toegankelijke gebouwen draagt bij aan een inclusieve samenleving. De gemeente heeft de ambitie om de voor publiek toegankelijke gebouwen, waarvoor zij verantwoordelijkheid heeft, optimaal toegankelijk te maken voor bezoekers. Bijvoorbeeld het Stadhuis, de Waag, het Cultuurhuis en de Chocoladefabriek. Omdat veel gemeentelijke gebouwen monument zijn moet 9

echter ook altijd een afweging gemaakt worden ten opzichte van de cultuurhistorische waarden. Bij natuurlijke momenten, zoals renovatie/verbouwing of groot onderhoud wordt toegankelijkheid meegenomen en wordt de GAB betrokken. Goede voorbeelden hiervan zijn de restauratie van het Cultuurhuis en de Chocoladefabriek. Onderzoek naar verbetering van toegankelijkheid van het museum en het Stadhuis loopt op dit moment. Inclusief onderwijs versterkt door toegankelijke scholen De toegankelijkheid voor iedereen tot alle gemeentelijke gebouwen is ook bij schoolgebouwen het uitgangspunt. De gemeente heeft een wettelijke taak om in adequate onderwijshuisvesting voor het basis- en voortgezet onderwijs te voorzien. Voor alle te renoveren en nieuw te bouwen schoollocaties geldt dat deze volgens het Bouwbesluit worden gebouwd en/of verbouwd. De toegankelijkheid voor mensen met een fysieke beperking van de schoolgebouwen is grotendeels geregeld in het Bouwbesluit. De Raad heeft op 3 april 2019 de strategische kaders voor het Integraal Huisvestingsbeleid onderwijs Gouda vastgesteld. Het VN-verdrag is als volgt als strategisch kader benoemd: 16. Toegankelijkheid. Uitgangspunt is in samenspraak met scholen te handelen conform de principes en uitgangspunten van het ‘VN-verdrag inzake de rechten van personen met een beperking’.

In het Uitvoeringsplan 1e tranche IHP 2020-2024 (hierna Uitvoeringsplan) is in het toetsingskader toegankelijkheid volgens het VN-verdrag opgenomen als overkoepelende bouwsteen. Daarom is de De Goudse Adviesraad voor mensen met een beperking is betrokken bij het opstellen van het Uitvoeringsplan en wordt ook om advies gevraagd bij de realisatie van de zeven nieuwbouw-, renovatie en/ of uitbreidingsprojecten uit het Uitvoeringsplan. De strategische uitvoeringskaders zijn daarnaast ook van toepassing op de twee andere onderwijshuisvestings-bouwprojecten die vallen buiten het Uitvoeringsplan. 10

Bij renovatie is toegankelijkheid lastiger te realiseren vanwege het oude scholenbestand maar door het toetsingskader wordt toegankelijkheid zoveel mogelijk meegenomen. Een goed voorbeeld is het verplaatsen van de ingang bij het project renovatie van De Goudse Waarden – locatie Heemskerkstraat, waardoor er ook een rolstoelvriendelijke toegang geplaatst kon worden. Na oplevering van de projecten zijn de schoolbesturen verantwoordelijk voor beheer, dagelijks onderhoud en gebruik. Hiervoor ontvangen zij middelen vanuit het Rijk. In 2022 zal in het Breed Bestuurlijk Overleg met de schoolbesturen een interactief gesprek worden georganiseerd om te leren van de ervaringen tot nu toe. Zodat deze geleerde lessen kunnen worden meegenomen bij toekomstige bouwprojecten. Iedereen in beweging: toegankelijke sportvoorzieningen De gemeentelijke sportaccommodaties die door SPORT•GOUDA geëxploiteerd worden, zijn over het algemeen goed toegankelijk voor mensen met een beperking. Verbeterpunten die door bezoekers worden aangedragen, worden aangepakt voor zover daar technische en financiële mogelijkheden voor zijn. Recent heeft de GAB aangeboden om samen met SPORT•GOUDA weer eens een rondje langs de accommodaties te doen om de actuele situatie te bekijken. Sportverenigingen proberen hun eigen accommodatie over het algemeen ook toegankelijk te maken en/ of te houden voor iedereen.

Onlangs schafte de manege nog een lift aan waarmee ruiters met een handicap eenvoudiger op en vanaf een paard kunnen komen. Voorzieningen in de openbare ruimte voor mensen met een beperking Voor wie niet goed lopen kan, is dicht bij huis parkeren fijn. Of op een handige plek bij het werk of bij de supermarkt. Daarom zijn er ruim 80 speciale parkeerplekken voor gehandicapten. Met een gehandicaptenparkeerkaart is parkeren op een gehandicaptenparkeerplaats zelfs gratis. Mensen met een loopbeperking kunnen ook een gehandicaptenparkeerplaats op kenteken aanvragen. Als de houder van een parkeerplaats op

kenteken elektrisch gaat rijden, kan hij ook een laadpaal aanvragen. Voor slechtzienden zijn bij drukke oversteek­ plaatsen ratelklikkers en in drukke wandelgebieden zijn geleidestroken aangelegd. Op de markt is een openbare toiletvoorziening gerealiseerd die ook toegankelijk is voor mindervaliden. Het hebben van een openbare toiletvoorziening in de binnenstad betekent dat ook mensen met incontinentie of darmproblemen met gerust hart naar Gouda kunnen komen. De bushaltes hebben in de hele stad een verhoogde instap voor makkelijker instappen. Aangenaam wonen voor iedereen Op basis van de Woon(zorg)visie 2030 stimuleert de gemeente de realisatie van een gevarieerd en duurzaam aanbod van woningen dat toegankelijk en betaalbaar is voor iedereen. De bedoeling is dat oud en jong, met en zonder zorg, langer zelfstandig in Gouda kan wonen. Dat kan door bestaande woningen aan te passen of door verhuizing naar een woning met aanvullende voorzieningen of ruimte voor een scootmobiel. Voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen zijn er woonzorgconcepten. Bernhardhof 400 Bij het gemengd woonproject Bernhardhof 400, dat in september 2020 gestart is, wonen 60 jongvolwassenen en/ of starters in een pand. Hierbij krijgen 30 tijdelijke huurders begeleiding bij het zelfstandig wonen (zorg­vragers).

Deze begeleiding wordt door 4 zorg­organisaties geleverd zoals Kwintes, Leger des Heils, Enver en Gemiva. De overige 30 huurders in de Bernhardhof 400 zijn reguliere huurders (zorgdragers). Zij hebben er bewust voor gekozen om de zorgvragers extra hulp, ondersteuning gezelschap, luisterend oor en positieve aandacht te geven in deze stap naar zelfstandigheid. Alle huurders worden gemengd in het pand geplaatst, er is geen onderling verschil. Bij de start is uitgegaan van het omklappen van zorgvrager naar zorgdrager van 10% per jaar. Na ruim 1 jaar blijkt dat een derde van de zorgvragers zover zijn in hun zelfstandig­ heid dat deze omgeklapt kunnen worden naar zorgdragers.

Winterdijk 14 De eerste van de 60 modulaire woningen worden medio december 2021 opgeleverd. 13 van deze woningen zullen door jongeren met begeleiding (voorkomen instroom beschermd wonen of bevorderen uitstroom) tussen de 18- en 27 jaar bewoond gaan worden. 22 woningen zijn speciaal voor spoedzoekers (28 +). De overige 25 woningen zijn bedoeld voor reguliere jongeren tot 28 jaar. Bijzonder aan dit project is dat iedereen lid wordt van de vereniging Winterdijk 14. Het is de bedoeling dat er een community ontstaat. Nieuwbouw woonprojecten Er is in Gouda een Knarrenhof gerealiseerd in de wijk Plaswijck, maar was op die locatie alleen ruimte voor koopwoningen. Voor Westergouwe wordt gekeken naar een mengvorm, met zowel koop- als (sociale)huurwoningen. Het succes van een Knarrenhof zit in het vormen van een gemeenschap, levensloopbestendige woningen en een goede mix van kwetsbare en vitale bewoners die iets voor elkaar kunnen betekenen. In Westergouwe zijn er ook vergaande gesprekken over het realiseren van een Ouden Huis door Mozaïek Wonen. In het Ouden Huis in Westergouwe wordt woonruimte gerealiseerd voor ouderen, maar vinden ook 8 – 10 jongeren vanuit een kwetsbare positie een woonplek. Ook het Ouden Huis kijkt verder dan alleen wonen en gaat voor levensloopbestendige woningen, een gemeenschappelijke ruimte, een mix van vitaal en kwetsbaar en met een ruimte voor de buurt.

Inclusieve wijk Westergouwe In nieuwbouwwijk Westergouwe is er in een vroeg stadium voor gekozen om te werken aan een inclusieve wijk. Met een grote diversiteit aan organisaties en met bewoners wordt sinds 2019 gekeken naar de mogelijkheden om van Westergouwe een inclusieve wijk te maken. De thema’s die hierbij naar voren kwamen en waar acties op zijn ingezet, zijn: toegankelijkheid, bewonersparticipatie, bewegen en ontmoeten in het groen, participatie in de buurt en wonen en zorg. Er wordt nu ook met andere ogen naar het ontwerp van 11

de wijk gekeken. Zo heeft het projectbureau Westergouwe een extra toets op toegankelijkheid en sociale veiligheid gedaan op het ontwerp van de openbare ruimte in Westergouwe drie. Dit heeft tot een aantal concrete aanpassingen geleid. Zo is er 250 m2 extra ruimte voor ontmoeting gekomen (bovenop de oorspronkelijke plannen) en is daarnaast budget gereserveerd om ook het sociaal beheer van die ruimten vorm te gaan geven.

2.3.

Knelpunten

Tijdens de gesprekken met de stad en de thema­tafel Inclusieve Buurt zijn naast de mooie voorbeelden ook verschillende knelpunten en dilemma’s genoemd. De essentie van de gesprekken is hier weergegeven. Ontoegankelijkheid door hoogteverschillen Het moet voor iedereen mogelijk zijn om op gelijke voet met anderen werk, school, de club, winkels, natuur, speelplekken, horeca, theater en vrienden te kunnen bereiken. Dit is op dit moment niet altijd mogelijk door de hoogte­ verschillen die ontstaan door de zakkende bodem door veengrond waarop Gouda is gebouwd. Dit probleem zal in de komende tijd nog groter worden. In 2006 is de Goudse richtlijn vastgesteld door de raad. Hierin is vastgesteld dat ophogen pas plaatsvindt als de straat is gezakt tot 20cm boven het oppervlaktewater. Gebieden die (nog) niet voldoen aan dat criterium, komen niet in aanmerking voor ophoging, terwijl er wel sprake is van (steeds meer) problemen met toegankelijkheid. Sneller ophogen van deze gebieden kan een groot deel van de toegankelijkheidsproblemen oplossen. In delen van onze historische binnenstad is het toegankelijkheidsprobleem slecht op te lossen. Omdat bebouwing daar deels niet zakt (door palen) en deels wel zakt (geen palen) kan de gemeente daar niet ophogen. Ook het aanleggen van een hellingbaan is problematisch omdat er in smalle straten beperkte ruimte is. Een helling-

baan is voor de bezoekers van een pand een oplossing, maar voor de doorgaande passant een probleem omdat het trottoir er niet meer is. Een monumentale binnenstad Gouda heeft een prachtige binnenstad met monumentale panden. Veel winkeliers zetten zich breed in voor toegankelijkheid. Waar mensen niet naar binnen kunnen, voelen zij zich vaak heel gastvrij ontvangen. Voor de horeca is het vormgeven aan inclusie en toegankelijkheid nog vaak een vraagstuk, zo werd tijdens de thematafel aangegeven. Verouderde wijken Er zijn een toenemend aantal straten waar ophoging of vervanging voorlopig nog niet aan de orde is op basis van de geldende (door de raad vastgestelde) richtlijnen . Maar door de leeftijd van de wijken is vervanging van de inrichting wel nodig. Inwoners signaleren dat ook en dat is terug te zien in een toename van het aantal meldingen. Denk hierbij aan smalle straten, krappe parkeervakken en verouderde materialen. Beeldkwaliteit openbare ruimte Per januari 2012 is er een bezuiniging doorgevoerd op de beeldkwaliteit van de elementen verharding. Het kwaliteitsniveau1 is daarbij verlaagd van BCROW naar CCROW 2. In de openbare ruimte zien we daar nu steeds vaker de gevolgen van. Zo is er een hoger struikelgevaar doordat de ligging van stenen en tegels minder vlak is en voegwijdtes zijn breder waardoor rolstoel­ gebruikers meer overlast ervaren.

De combinatie van een later ophoogmoment en lager kwaliteits­ niveau dragen eraan bij dat de mogelijkheden om oplossingen aan te bieden steeds beperkter worden. Ik kan het huis van mijn vriend niet in, we moeten altijd bij mij eten Bij je eigen vriend langs kunnen gaan? Net als anderen kunnen kiezen waar en met wie je woont, ook als je een beperking hebt? In de gesprekken zijn schrijnende gevallen gedeeld

1 De elementenverharding in de openbare ruimte bestaat uit de ‘harde’ onderdelen van gevel tot gevel; dus stoepen, bestrating, asfalt etc. Een lagere beeldkwaliteit houdt in dat je het verder laat degraderen voordat onderhoud wordt gepleegd. 2 Dit is de landelijke standaard voor beeldkwaliteitsniveaus waarop we de kwaliteit van de openbare ruimte beoordelen. 12

waar dit niet mogelijk is. Soms zit het puur in het ontwerp: bv. enkele treetjes voor een huis of een te kleine deuropening. In de toekomst is dit te voorkomen door gelijk vanaf het begin inclusief te ontwerpen. En door een zo groot mogelijk percentage woningen aanpasbaar te bouwen. Wat wordt met de input aan de voorkant ­gedaan? Nieuwbouw in Westergouwe? De hoofdingang van het Huis van de Stad? Vaak wordt er op juiste wijze vooraf input gevraagd. Toch lukt het in de uitvoering soms niet om een gebouw toeganke­ lijk genoeg te maken/ontwerpen. Hier is het ziekenhuis een voorbeeld van. Toegankelijkheid van gebouwen is een verantwoordelijkheid van de desbetreffende eigenaar. De gemeente draagt verantwoordelijkheid voor haar eigen gebouwen, maar heeft geen zeggenschap over het bezit van derden. De toegankelijkheid van met name voor publiek toegankelijke gebouwen, waarvan de ­gemeente geen eigenaar is, verdient daarom ­extra aandacht. Deze eigenaren dienen te worden betrokken, bijvoorbeeld door een gerichte communicatiecampagne, en gestimuleerd om de toegankelijkheid van hun gebouwen te verbeteren. In wijken met goedkope woningen stapelen problemen zich vaak op In wijken met goedkope woningen zien we vaker dat vraagstukken zich opstapelen. Psychische problemen, drugsgebruik, eenzaamheid nemen toe.

In de toekomst zal gemixt bouwen dit voorkomen: huur, sociale huur en koop door elkaar. Met ruimte voor verschillende leeftijden, ontmoeting en woonvormen. Op plekken waar dit nog niet lukt wordt extra geïnvesteerd in wijkontwikkelingsprojecten en inwonersinitiatieven. Financiële opgave voor (sport)verenigingen Om de gewenste voorzieningen aan te brengen ontbreekt het bijvoorbeeld sportverenigingen vaak aan financiële middelen. De hockey­ vereniging met het clubhuis op de eerste verdieping, wil een lift wel plaatsen maar kan helaas geen beroep doen op Wmo-middelen. Landelijk kennen we de BOSA-regeling, maar de bijdrage daaruit vormt slechts een gedeeltelijke bijdrage. Verenigingen moeten het grootste van de investering toch zelf opbrengen.

2.4.

Wat gaat versterkt worden?

De gemeente blijft doorgaan met wat er al gebeurt. Burgerinitiatieven blijft de gemeente ­mogelijk maken, participatie bij onderhouds­ projecten gaat door, de gemeente blijft in ­gesprek met de wijkteams en burgers en waar mogelijk lost de gemeente knelpunten op. Daarnaast wordt de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) toegepast waarin de uitgangspunten voor herinrichting en vernieuwing in de openbare ruimte zijn opgenomen. Doordat deze leidraad continu wordt bijgesteld biedt dit de mogelijkheid om binnen de beperkte kaders ­zoveel mogelijk knelpunten op te lossen tijdens het ontwerp en zo in de toekomst te beperken. Een structurele verbetering vereist daarentegen een andere aanpak. Om de ‘Goudse’ problematiek op te lossen is naast capaciteit ook geld nodig. Het realiseren en behouden van een hoger kwaliteitsniveau in de openbare ruimte, dat meedoen stimuleert, vereist een flinke investering op zowel korte als lange termijn. Actie: Coördinatie en onderzoek: Hoe kan Gouda fysiek toegankelijker gemaakt worden? Hiervoor wordt in 2022 ingezet op een aantal extra maatregelen en wordt een coördinator toegankelijkheid voor de fysieke leefomgeving aangesteld. Deze coördinator geeft bij de start van projecten adviezen over toegankelijkheid en voert een onderzoek (schouw) uit hoe Gouda toegankelijker gemaakt kan worden.

Vanuit dit onderzoek moet duidelijk worden welke kosten daarmee zijn gemoeid en met welke prioritering gewerkt kan worden. In 2022 wordt daarnaast verder onderzoek gedaan naar de verbetering van toegankelijkheid van de voor publiek toegankelijke gebouwen, waaronder gemeentelijk vastgoed. De focus komt vooral te liggen bij de uitvoering van kosteneffectieve maatregelen. Eerder heeft de GAB diverse adviezen uitgebracht over verbetering van de toegankelijkheid in de openbare ruimte en gebouwen. Deze adviezen worden in de genoemde onderzoeken meegenomen. Voor de uitvoering van de maatregelen dient de raad aanvullende middelen beschikbaar te stellen.

13

Actie: Oplossen acute problemen en regeling voor kleine aanpassingen Daarnaast wordt in 2022 ingezet voor het oplossen van acute problemen die uit het onderzoek en de inventarisatie van de GAB naar voren komen. Ook wordt een pilotregeling uitgewerkt, waarmee kleine clubs en verenigingen een beroep kunnen doen op een financiële bijdrage voor kleine fysieke aanpassingen, zoals een traplift of een aangepast toilet.

14

3. Thema zorg en ondersteuning

Wilhelmina school maakt kerstkaarten voor bewoners van de Savelberg

‘Ondersteuning gericht op optimale deelname op school, op de arbeidsmarkt, thuis, op de club of vereniging in de buurt.’ 3.1.

Stip op de horizon

Ondersteuning in een inclusieve samenleving is gericht op wat jij nodig hebt om optimaal deel te nemen in de samenleving. Op school, op de arbeidsmarkt, club of vereniging, in het openbaar vervoer, thuis, met vrienden of in de buurt. Zodat elke inwoner een leven op kan bouwen op basis van eigen interesses en talenten. En gelijkwaar-

dig kan optrekken met anderen. Iedere inwoner kan iets bijdragen aan de samenleving. Dat willen we graag ontdekken. Door de tijd te nemen om te luisteren naar elkaar. Door de ondersteuning vanuit gelijkwaardigheid vorm te geven en degene die ondersteund wordt echt te leren kennen.

15

3.2.

Wat gebeurt al in Gouda?

Eerder werd verwezen naar de nota Iedereen kan meedoen, de nota die de koers aangeeft voor de beleidsperiode tot en met 2023. Eén van de twee sporen die wordt gevolgd is het verdere focus aanbrengen op een vijftal ontwikkel­thema’s. Sturen op kwaliteit van ondersteuning is één van deze thema’s. Gemeente Gouda heeft hierbij als ambitie om de juiste zorg op de juiste plek, met een goede balans tussen keuzevrijheid en beheersbaarheid en rechtmatigheid te kunnen ­leveren. Concreter betekent dit dat ondersteuning veilig, doeltreffend, doelmatig en cliënt­ gericht is. Daarbij kiest de gemeente ervoor om cliënten te benaderen op basis van gelijkwaardigheid, passend bij wat de inwoner nodig heeft. Hiervoor is een integrale benadering erg belangrijk. Als lerende organisatie is het van belang om in gesprek te zijn met de inwoners. Op die manier komt de gemeente er achter hoe beleid, uitvoering en dienstverlening ervaren wordt en wat er verbeterd kan worden. Een toegang voor alle sociale hulpvragen In de gemeente Gouda is in het sociaal domein de integrale benadering de basis. Integraal betekent dat alle aspecten van het leven worden meegenomen. Zoals school, thuis, het sociale leven, werk & inkomen. De integrale benadering begint bij de toegang. Inwoners melden zich voor hun zorg- en ondersteuningsvraag bij één toegang.

Hier wordt de eerste stap gezet om de inwoner te leren kennen en wordt zijn/haar ondersteuningsvraag uitgevraagd. De integrale benadering wordt vervolgens doorgevoerd op de uitvoerende afdelingen. Er wordt samenhang gebracht in de aanpak en het aanbod van ondersteuning aan de inwoner door te denken vanuit het perspectief van de inwoner en aandacht te hebben voor wat voor de inwoner belangrijk is. Zo wordt ook gewerkt aan integrale ondersteuning aan jongeren (27-). Er valt geen jongere en jongvolwassene of gezin tussen wal en schip. Rondom de aanpak van jongeren wordt nauw samengewerkt met andere afdelingen en keten­ partners zoals het Sociaal Team, huisartsen, onderwijs, Veilig Thuis en Jeugdbescherming. Jongeren krijgen de begeleiding die nodig is om veilig op te groeien en zich te kunnen ontwik16

kelen. Een zelfstandige toekomst en bestaans­ zekerheid zijn daarbij belangrijk. Ondersteuning bij hulpvragen Wmo De gemeente heeft de wettelijke taak om mensen te ondersteunen bij regie op het leven en deelname aan de samenleving volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning. In Gouda wordt meedoen mogelijk gemaakt voor iedereen en daarbij naast de inwoner te staan. Ook bijvoorbeeld sporten moet mogelijk zijn. Naast Special Heroes is er de mogelijkheid om aangepaste sportvoorzieningen aan te vragen, zoals de sportrolstoel. Het Sociaal Team Gouda is er om het voor inwoners zo makkelijk mogelijk te maken om hun hulpvraag te stellen. Het Sociaal Team werkt vanuit verschillende open en toegankelijke locaties in de stad, waar je kan binnenlopen: het Nelson Mandelacentrum, De Walvis en Van Noord. De laatste twee zijn recent nieuw gebouwd en bij de inrichting is nadrukkelijk rekening gehouden met de toegankelijkheid voor de bezoekers. Een Buurtservicecentrum is een locatie voor alle inwoners in het stadsgebied, kwetsbaar en vitaal, jong en oud. Gouda heeft een ruim aanbod van ‘huiskamers en inloop”. Samen met de buurtservicecentra zorgen zij voor een breed aanbod aan eettafels en tal van activiteiten. Deze zijn toegankelijk voor alle wijkbewoners. Zo is het gelukt om laagdrempelig en dichtbij een aanbod te organiseren dat zonder indicatie toegankelijk is.

Belangrijk is dat hier helpen en geholpen worden samengaan. Een bezoeker kan zo weer vrijwilliger worden bij een eettafel of computers repareren voor de buurt. Zichtbaar en bekend: laagdrempelig aanbod in de wijk In de huidige samenleving wordt veel van inwoners verwacht. Men moet deuren kunnen openen, initiatief nemen, op tijd formulieren invullen, werk zoeken, sociaal zijn en een goed humeur hebben. Soms maakt dit het voor mensen lastig om mee te doen. Waar vinden mensen dan het lef om achter de voordeur vandaan te komen? Sommige mensen hebben dan een zetje nodig van bijvoorbeeld buurtbewoners. In Gouda zijn al veel mensen die dat voor elkaar doen.

Op verschillende manieren wordt het (activiteiten) aanbod onder de aandacht gebracht. Voor jongeren speelt de Brede School hier een belangrijke rol in. Daarnaast heeft bijvoorbeeld de Klup een overzicht gemaakt van alle ontmoetingsplekken in de stad. Op de Goudawijzer vinden inwoners al het aanbod van en informatie over wonen, zorg, welzijn werk en geldzaken. De sociaal makelaars zorgen ook voor bekendheid van het Goudse aanbod en stimuleren ontmoetingen op allerlei manieren. Hieronder staan hiervan een aantal voorbeelden: •

•

•

•

De wijkwijzer van de sociaal makelaars waarbij wekelijks in drie gebieden een inloop is voor toegangsvragen naar voorliggende voorzieningen en alle denkbare vragen over meedoen in de wijk. Daarnaast zijn er de Sirenelunches, waarbij onder lunchtijd op de drie locaties één keer in de maand onder lunchtijd ontwikkelingen gedeeld kunnen worden. Alle gebieden hebben een wijkeethuis. En in 2022 komt Thuisafgehaald in Gouda. Dit naar aanleiding van signalen van het Sociaal Team en de GASD dat er een behoefte is bij kwetsbare mensen om niet alleen een maaltijd te krijgen (Tafeltje dekje) maar dat ook begeleiding bij het eten nodig is. Wijksafari door de sociaal makelaars, niet alleen voor statushouders, maar al op veel manieren ingezet (ambtenaren, woningbouwvereniging, POH’s) IN Gouda: het informeel netwerk G ­ ouda komt goed van de grond en heeft een website www.in-gouda.nl waar het informeel aanbod sociaal domein vindbaar is, maar ook ambassadeurs (alle sociaal makelaars) Onafhankelijke cliëntondersteuning en de papierwinkel Voor mensen die ondersteuning nodig hebben bij bijvoorbeeld het formuleren van hun hulpvraag, ondersteuning bij een gesprek van een instantie kan iemand de hulp inroepen van de onafhankelijke cliëntondersteuner.

Mensen kunnen terecht bij de spreekuren van de Papierwinkel voor hulp bij het lezen of begrijpen van brieven, het op orde krijgen van de administratie etc.

Mantelzorg Mantelzorg is iets wat je overkomt en vaak wordt het door mantelzorgers als waardevol ervaren om een deel van de zorg (tijdelijk) te geven als dat nodig is. Maar tien procent van de mantelzorgers voelt zich overbelast en de kans hierop wordt groter door verzwaring van de intensieve mantelzorg (langer en complexer). Onder intensieve mantelzorg verstaan we het verlenen van mantelzorg voor minimaal acht uur per week en dit gedurende een periode van drie maanden of langer. De ondersteuning bij mantelzorg dient zodanig te zijn dat mensen de mantelzorg voor kortere of langere duur in hun leven in kunnen passen zonder overbelast te raken. De gemeente zet zich hiervoor in door individuele en collectieve mantelzorgondersteuning te organiseren via het Sociaal Team en via Palet Welzijn (Mantelzorg centraal). En in 2022 zijn opnieuw contracten afgesloten met vijf aanbieders van hulp bij het huishouden, specifiek voor mantelzorgers. Want het is belangrijk dat mantelzorgers mee kunnen blijven doen in de samenleving. En dat geldt zeker voor mantelzorgers die mantelzorg verlenen aan iemand met een levenslange beperking (zowel fysiek als psychisch). Jezelf kunnen verplaatsen door toegankelijk vervoer Om optimaal te kunnen deelnemen aan de samenleving is vervoer van groot belang. Iedereen in Zuid-Holland moet op een snelle, veilige en duurzame manier van deur-tot-deur kunnen reizen.

Daarom verbetert Provincie Zuid-Holland in overleg met de gemeenten in regio Midden-­ Holland de bereikbaarheid en investeert zij in alle vormen van vervoer. Openbaar vervoer met het R-net is voor iedereen toegankelijk. De meeste bussen hebben een lage instap en er zijn verschillende typen zitplaatsen ingericht. In 2019 is de Arriva VoorElkaarPas (VEP) geïntro­duceerd in Gouda. Met de VEP kunnen Wmo-pashouders kosteloos een begeleider meenemen in het regionale openbaar vervoer. Doordat er altijd een begeleider mee mag reizen, wordt het gebruik van het openbaar vervoer toegankelijk voor inwoners met een mobiliteits­beperking. In veel gevallen kan een Wmo-­pashouder niet zelfstandig reizen met het openbaar vervoer. Met een begeleider voor, tijdens en na de reis wordt 17

dit in veel gevallen wél mogelijk gemaakt. Deze kan bijvoorbeeld helpen bij het komen tot de ­opstapplaats of ondersteunen bij het uitstappen. Daarnaast kunnen inwoners met een beperking via de Wmo een aanvraag doen voor scoot­ mobielen en collectief vervoer met de regiotaxi, maar ook voor een driewielfiets om samen met het gezin erop uit te kunnen gaan. Een mooi voorbeeld is ook het ANWB AutoMaatje. Mensen met een beperking zijn voor het verplaatsen vaak aangewezen op georganiseerd groepsvervoer. Voor het recreatief vervoer kunnen inwoners van Gouda een indicatie krijgen voor het gebruik van het collectief vraagafhankelijk vervoer, de Groene Hart Hopper. De ANWB heeft de vervoers­ service ANWB AutoMaatje ontwikkeld waarbij vrijwilligers de eigen auto inzetten voor het vervoer van plaatsgenoten en een vergoeding krijgen voor de autokosten. Sinds september 2019 is het ANWB AutoMaatje ook in Gouda actief. De coördinatie van het vervoer wordt gedaan door vrijwilligersorganisatie VervoersPuntGouda. Met dit initiatief wordt aan inwoners met een mobiliteitsvraag meer mogelijkheden geboden. Daarnaast is door inzet van vrijwilligers het sociale aspect sterk aanwezig. Zij doen dit voor stadsgenoten die vanwege hun leeftijd of lichamelijke ongemakken zelf niet voor hun vervoer kunnen zorgen en zonder hulp geïsoleerd thuis zouden zitten.

Integrale ondersteuning van gezinnen voorkomt uithuisplaatsing In gemeente Gouda wordt ervaring opgedaan met integrale ondersteuning aan gezinnen. Integraal betekent dat alle aspecten van het leven worden meegenomen. Zoals school, thuis, het sociale leven, werk & inkomen. Alles wordt op alles gezet om uithuisplaatsing te voorkomen. We willen hier graag van leren voor de andere vormen van ondersteuning die we bieden.

18

Voorbereiding Wet inburgering: maatwerk in begeleiding naar werk en integratie De nieuwe Wet inburgering die op 1 jan 2022 ingaat, vraagt maatwerk in de begeleiding naar participatie en werk. In de huidige begeleiding is al zo veel mogelijk maatwerk vanuit de behoefte van het individu in plaats van alleen vanuit voorgeschreven trajecten bijvoorbeeld met extra taalondersteuning. Bestaande initiatieven uit de stad worden gekoppeld aan de nieuwe wettelijke taak. Bijvoorbeeld: • Zwemveiligheid voor ISK-jongeren, • Sporten voor jongere statushouders met Nederlandse jongeren, • Ontmoetingscafe in Libertum, • Taalcafe in de bibliotheek, • Verschillende organisaties zetten zich in met taalmaatjes (Taalkoppels, Humanitas, Taalontmoerting en KerkenVluchteling). • Jobhulpmaatje heeft programma voor ­sollicitatietrainingen statushouders, • KerkenVluchteling begeleidt naast en in samenwerking met Vluchtelingenwerk, • Wijksafari van Vluchtelingenwerk, Sociaal Team en gemeente als kennismaking met de wijk. Toegankelijk Onderwijs voor iedereen Er zijn leerlingen die in het onderwijs specialistische ondersteuning nodig hebben. Dit kan het regulier onderwijs niet bieden. Hiervoor is het (voortgezet) speciaal onderwijs (vso en so). Dit onderwijs bestaat uit vier clusters. Het onderwijs voor blinde en slechtziende leerlingen, dove en slechthorende leerlingen is landelijk georganiseerd.

Scholen voor leerlingen met een lichamelijke of verstandelijke handicap en/ of met gedragsproblematiek zijn onderdeel van het samenwerkingsverband passend onderwijs Midden-­Holland. Dit wordt dit lokaal of op regionaal niveau georganiseerd. Dit betekent dat leerlingen met deze ondersteuningsvraag in Gouda of in regio Midden-Holland naar school kunnen. Leerlingen die niet zelfstandig naar school kunnen komen in veel gevallen in aanmerking voor leerlingenvervoer. Het leerlingenvervoer is de verantwoordelijkheid van gemeente Gouda; de gemeente zorgt ervoor dat leerlingen van huis naar school worden vervoerd en omgekeerd. Dit gebeurt in samenwerking met een hiervoor gecontracteerde vervoersorganisatie.

Met de tijdelijke middelen vanuit het Nationaal programma Onderwijs (NPO) geeft de gemeente een impuls aan het vergroten van de kansen­ gelijkheid in het onderwijs. Dit doen we door tot medio 2023 de gemeentebrede voorzieningen te versterken en te investeren in de ontwikkeling van kinderen in het basis- en voortgezet onderwijs en in de voorschoolse voorzieningen. Counseling op Scholengemeenschap De Goudse Waarden Goede ondersteuning is daar waar de mensen zijn. Een deelnemer van de thematafel vertelt: “Soms gaat een vriend of vriendin niet lekker. Op school is er de ruimte om dat aan te geven. Ik maak deel uit van het team van counselors op school. Jongeren die even niet lekker in hun vel zitten kunnen bij ons terecht. Voor een praatje, maar ook als er wat meer hulp nodig is. We kunnen snel schakelen met mensen van de gemeente en hebben lijnen met zorgorganisaties. Ik zorg altijd dat het contact met school goed blijft.” Kansengelijkheid, ook voor mensen met een beperking Leven in armoede of met schulden leidt vaak tot sociaal isolement, zo ook bij inwoners met een beperking. Er is schaamte over het gebrek aan geld en vaak belemmert dit om dingen buiten de deur te kunnen doen. De gemeente heeft het Kindpakket. Het Kindpakket draagt ertoe bij dat alle kinderen in Gouda, ongeacht hun thuis­situatie kunnen meedoen.

Met behulp van het jeugdtegoed kan kinderkleding, -schoenen, sportkleding en schoolspullen worden aangeschaft bij winkels in Gouda. Met de tegoedbonnen sport/cultuur is het mogelijk om lid te worden van een sportclub, zwemlessen te volgen of lessen muziek, toneel of beeldende kunsten te volgen. De gemeente betaalt de deelname voor kinderen die opgroeien in gezinnen met een laag inkomen. Via de Rotterdampas is het mogelijk om gratis of met korting leuke dingen te doen net als alle andere gezinnen in de stad. Via de schoolkostenregeling ondersteunt de gemeente kinderen op school en kan op het voortgezet onderwijs een tegemoetkoming laptop worden verstrekt. Voor kinderen van 14 jaar en ouder kan een gratis ID-kaart worden verstrekt omdat zij

al zelfstandig zich moeten kunnen identificeren. Als het gemeentelijke Kindpakket onvoldoende ondersteuning biedt, is er nog hulp mogelijk via het Kinderfonds Brede School. Verder zet Gouda stevig in op de aanpak van schulden, zowel door vroegsignalering en inwoners hulp te bieden als zij achterstanden hebben op de vaste lasten als ook door schuldhulp­ verlening. Om goed maatwerk te kunnen bieden, wordt samengewerkt met maatschappelijke partners, vrijwilligersorganisaties en professionals zoals afgesproken in het convenant Goudse Standaard. Door de aanpak van schulden en armoede zetten we in op het voorkomen van uitsluiting van mensen als gevolg van hun financiën. Gouds Preventieakkoord In juni 2021 is het Gouds Preventieakkoord gepresenteerd. Inclusie is hierin een thema. Er wordt gestreefd naar een Gouda waar iedereen mee kan doen aan sport en waarbij sport wordt gebruikt als middel om sociaal contact te maken en eenzaamheid te voorkomen. Daarnaast moet ook de communicatie over sporten, bewegen en gezondheid toegankelijk voor iedereen zijn. Er zijn op dit gebied al wat goede voorbeelden te noemen: • Door het CJG wordt er via audioberichten met verschillende doelgroepen gecommuniceerd. Zij maken daarnaast ook podcasts over diverse onderwerpen.

• Bij ISV (Vereniging voor aangepast sporten) kunnen mensen met een lichamelijke beperking met of zonder enige aanpassing een sport beoefenen. Werk Het hebben van werk vergroot de kansen op volwaardig meedoen zeer. Niet alleen geeft het een inkomen, ook biedt het structuur, een sociaal netwerk en geeft het status. Het verkrijgen van werk is echter geen vanzelfsprekendheid. Onze arbeidsmarkt is niet altijd en overal even inclusief. Inwoners met een fysieke of mentale beperking komen moeilijker aan een baan. Maar ook een taalbarrière kan ervoor zorgen dat inwoners niet snel hun plek op de arbeidsmarkt kunnen bemachtigen. Ook kan arbeidsdiscriminatie voor ongelijke kansen voor inwoners zorgen. 19

Om inwoners zoveel mogelijk kansen te geven op de arbeidsmarkt, doet de gemeente Gouda al veel. Allereerst voert de gemeente Gouda, zoals alle gemeenten, de Participatiewet uit. Deze wet voorziet in een inkomen (bijstand) voor inwoners die tijdelijk of langdurig niet in staat zijn om zelf een inkomen te genereren. Daar waar mogelijkheden voor re-integratie bestaan, probeert de gemeente Gouda deze te stimuleren, zodat inwoners die daartoe in staat zijn, de stap naar de arbeidsmarkt (weer) kunnen maken. De gemeente beschikt hiertoe over verschillende instrumenten. Denk aan een werkplekaanpassing, jobcoaching, opleiding of taalcursus. Daarnaast helpt de taskforce garantiebanen om meer inwoners met een arbeidsbeperking bij reguliere werkgevers aan het werk te krijgen en is er een regionale aanpak tegen jongerenwerkloosheid opgezet, om jongeren een goede start aan hun professionele loopbaan te geven. In samenwerking met verschillende maatschappelijke partners (waaronder UWV en GGZ-instellingen) worden inwoners met een psychiatrische aandoening ondersteunt om te kunnen werken (IPS trajecten).

3.3.

Overbelasting bij mantelzorgers wordt niet altijd herkend of erkend Mantelzorgers die overbelast raken, kunnen de zorg voor hun naaste niet meer aan met alle gevolgen van dien. Dit leidt bijvoorbeeld bij de zorgvrager tot een crisisopname en bij de mantel­zorger tot gezondheidsproblemen en/of een burn-out. Bij het voorkomen van deze zware overbelasting is een rol en verantwoordelijkheid voor zowel de mantelzorger (erkennen dat hulp nodig is) als de professional die de mantelzorger in beeld heeft.

Knelpunten

Tijdens de gesprekken met de stad en de thema-­ tafel Inclusie en support zijn naast de mooie voorbeelden ook verschillende knelpunten en dilemma’s genoemd. De essentie van de gesprekken is hier weergegeven. ‘Je wordt beoordeeld op basis van wat niet lukt’ Bepalen we de ondersteuningsbehoefte op basis van wat jij nodig hebt om deel te nemen in de samenleving? Of kijken we vooral naar diagnose, beperking en problemen? Als we de talenten van mensen kennen, kunnen we iemand ondersteunen bij het bouwen op eigen kracht. In de themasessie kwam naar voren dat er veel meer van een persoon bekend moet zijn om iemand goed te kunnen ondersteunen een leven midden in de samenleving op te bouwen op basis van eigen interesses en talenten. Hiervoor is tijd nodig om iemand en zijn of haar omgeving echt te leren kennen. Dit zou een investering zijn die zich later terug kan verdienen doordat een persoon later minder ondersteuning nodig zal hebben. 20

‘Ze spreken mijn vriend aan, niet mij’ Een doorsnee rolstoelgebruiker vertelt dat zij door zo’n een of twee keer in de maand uitsluiting ervaart doordat mensen haar niet op de voet van gelijkwaardigheid aanspreken. Moet jij er ook bewust op letten om de persoon in een rolstoel net zo gelijkwaardig aan te spreken als degene die ernaast loopt? Hoe zou dit zijn als we gezamenlijk opgegroeid zouden zijn? En vanaf het begin bij elkaar op school zitten? Hier zou het realiseren van een samenspeeltuin (ingericht op kinderen met en zonder beperking) aan bij kunnen dragen.

‘Als ouders moet je vaak heel veel regelen’ Inwoners met een zoon, dochter of partner met een beperking of chronische ziekte geven vaak aan dat zij overbelast zijn. Zij komen dan niet toe aan een eigen leven op basis van interesses en talenten. Soms heeft dit te maken met de lange tijd die het vraagt om dingen te regelen. Soms met de zwaarte van de benodigde ondersteuning, die niet altijd onderkend wordt. Door extra ondersteuning thuis te regelen of door mee te denken over hoe dingen anders te regelen kan de overbelasting stoppen of voorkomen worden.

3.4.

Wat gaat versterkt worden?

Actie: Ken je klant – onderzoek naar mogelijkheden om meer tijd voor het klantcontact te hebben Meer tijd nemen om de mensen die je ondersteunt echt te leren kennen. Dit begint al aan de balie. Het is ook van belang hier tijd voor vrij te maken. Zo ontdekken medewerkers beter hoe iemand zich op basis van eigen interesses en

t­ alenten kan ontwikkelen en echt iets kan bijdragen aan de samenleving. Meer ondersteuning in het begin kan zwaardere ondersteuning (en dus tijd) later voorkomen. Maar het vraagt ook om meer contact met ­bestaande cliënten om te kijken hoe het gaat; of de geboden ondersteuning nog voldoet en ook resultaat oplevert. En het vraagt om een cliëntsysteem waarin meer integraal de gesprekvoering en afspraken met mensen vastgelegd kunnen worden. Een onderzoek wordt uitgevoerd naar welke investeringen in een nieuw cliëntsysteem nodig zijn dat de consulent van de integrale uitvoeringsorganisatie faciliteert om zijn klanten beter te kennen, resultaten van ingezette ondersteuning te kunnen meten en eventueel indicaties bij te kunnen stellen. Ook wordt in het onderzoek bezien welke capaciteit hiervoor bij de integrale uitvoeringsorganisatie nodig is. Actie: Een plus op de Buitenschoolse Opvang (BSO+) in Gouda Er zijn kinderen die om specifieke ondersteuning vragen waardoor het voor hen niet mogelijk is om op de reguliere buitenschoolse opvang te worden opgevangen. Ook is het voor deze kinderen vaak ingewikkeld om deel te nemen aan georganiseerde vrijetijdsbestedingen zoals sport, muziek en andere activiteiten. Veel van deze kinderen gaan na hun (speciaal) onderwijsdag naar een behandelplek of gaan, omdat het niet anders kan, voltijds naar de dagbehandeling.

Deze kinderen verdienen, net als hun leeftijd­ genoten, ook een opvangplek waar ze zich na een intensieve behandel- of schooldag gewoon kunnen ontspannen. Waar ze even tot rust kunnen komen zonder behandeldoelen, zich samen met leeftijdsgenoten kunnen vermaken en hun sociaal emotionele vaardigheden kunnen versterken. Samen met het onderwijs, de kinderopvang en jeugdhulpaanbieders gaat de gemeente voor hen een BSO+ ontwikkelen. Hier moeten kinderen in het normale patroon van onderwijs en buitenschoolse opvang met leeftijdsgenoten zich na schooltijd kunnen ontspannen. Daar de reguliere BSO onvoldoende toegerust is op de specifieke opvoedvragen die deze kinderen aan ons stellen organiseren we een plus, zijnde de extra (groeps)

begeleiding die zij nodig hebben. Daarbij baseert de gemeente de basisvoorziening (de BSO) op de wet Kinderopvang en realiseren we de plus vanuit de jeugdwet Zo kunnen meer kinderen en ouders meedoen in de maatschappij, omdat het kind in het gewone schoolpatroon mee kan doen en volgt het kind hetzelfde patroon als de zusjes, broertjes, vriendinnetjes of vriendjes. Het aantal kinderen in dagbestedingsvoorzieningen daalt en er komt een afname in de dagbehandeling (MKD’s en KDC’s) en individuele begeleiding. Het streven is een gefaseerde realisatie in de loop van 2022. De BSO+ is haalbaar binnen de huidige financiële middelen. Wel is een extra budget nodig voor het uitwerken en de ontwikkeling van de voorziening. Actie: oog voor balans tussen draagkracht en draaglast mantelzorgers Bij het bieden van ondersteuning is het belangrijk dat professionals de hulpvraag van de mantel­ zorger centraal stellen. De ondersteuning bij mantelzorg dient zodanig te zijn dat mensen de mantelzorg voor kortere of langere duur in hun leven in kunnen passen zonder overbelast te raken. In het geval mensen al overbelast zijn, dient de steun bij te dragen aan het verminderen van overbelasting. Een evenwicht tussen draaglast en draagkracht biedt de beste voorwaarde om goede mantelzorg te kunnen geven en om de mantelzorg voor langere tijd vol te kunnen houden.

Passende mantelzorgondersteuning is niet alleen in het belang van de mantelzorger, maar ook in het belang van de zorgvrager en de samenleving. In 2022 gaat de gemeente door met de hulp en ondersteuning die aan mantelzorgers al wordt geleverd via collectieve ondersteuning en via het Sociaal Team. Ook wordt een slag gemaakt met het vereenvoudigen van aanvraagprocedures. Actie: Inclusie en toegankelijkheid meenemen in nieuwe inkoop Midden Holland In 2022 start een regionaal inkooptraject voor de jeugdhulp en Wmo vanaf 2025. In dat traject zal nadrukkelijk aandacht zijn voor het cliëntperspectief. Als gemeente Gouda geven we mee dat we het van belang vinden dat ook vanuit de 21