Circulaire Economie. Van kennis naar actie, presentatie Sessie 1

Circulaire Economie Van kennis naar actie

18 September 2023 Joost Brouwer & Stan Rouhof

| Bureau 2030

1

Circulaire economie Sessie 1

Sessie 2

Doel

Kennis vergroten over circulaire economie

Ambities en 3 speerpunten bepalen voor startnotitie

Datum

18-09-2023

30-10-2023

2

Agenda sessie 1 Wat is de circulaire economie?

Meten van circulariteit: De R-Ladder

Samenvatting Nationaal Programma Circulaire Economie

Nulmeting gemeente Gouda

Vervolgstappen 3

QUIZ A: Staan

B: Zitten

4

Wat is het duurzame alternatief voor papier?

A. E-mail B. Hennep

9

Antwoord B – Hennep Het opslaan van e-mails in de cloud kost Circulaire quiz veel energie.

Hennep te recyclen dan papier. Wat isis vaker het duurzame alternatief

voor papier?

A. E-mail B. Hennep

10

10

In welk jaartal hebben we al het goud uit de grond gehaald volgens de huidige trends?

A. 2040 B. 2059

11

Antwoord B – 2059

Alleen de grondstof antimoon raakt nog sneller op, dit zal in 2040 al uit de aardbodem zijn verdwenen.

12

Waar staat “MVOI” voor?

A. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen B. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en Investeren 13

Antwoord A

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen stelt overheden in staat om de duurzame invloedsfeer te vergroten.

Thema’s MVOI:

Klimaat

Circulair

Milieu

Ketenverantwoordelijkheid

Diversiteit & Inclusie

Social Return 14

mijnverborgenimpact.nl

15

1

Circulaire Economie (CE) 16

Context

CE benoemd als 1 van de 7 raadsvrije onderwerpen vanuit de raad 17

Definitie circulaire economie

18

Definitie circulaire economie*

Een economie waarin: • Zoveel mogelijk duurzame hernieuwbare grondstoffen worden gebruikt • Producten en grondstoffen worden hergebruikt • Afval nauwelijks bestaat

*Bron: Rijksoverheid

19

Van lineair naar circulair Verandering van denkbeeld Lineaire economie

Lineaire economie

Grondstoffen

Grondstoffen

Gebruik Restafval

(met recycling)

Productie

ds to ffe n

g

n ycli c e R

Productie

Gr on

Productie

Circulaire economie

Gebruik

Re c

yc lin g

ik

u br e G

Restafval

Van afval naar grondstof 20

Vlinderdiagram

21

2

Meten van circulariteit: De R-ladder 22

Wat is de hoogwaardigste manier van grondstoffen hergebruiken?

A. Niet gebruiken (afwijzen) B. Recyclen

23

Antwoord A – Niet gebruiken

24

De R-ladder: mate van circulariteit

1. Refuse (afwijzen)

Impact

(Hoogwaardigheid gebruik)

2. Rethink (omdenken) 3. Reduce (verminderen) 4. Reuse (hergebruiken) 5. Repair & Repurpose (repareren & herbestemmen) 6. Recycle (herwinnen)

25

Refuse Voorbeeld: • Kantoormeubilair

1. Refuse (afwijzen) - Hebben we echt een nieuw product nodig? - Kunnen we (onnodige) afvalproducten vermijden?

26

Rethink Voorbeeld: • Oude kantoorpanden omtoveren tot woningen • Het Goudse Poortgebouw

2. Rethink (omdenken) - Wat proberen we te bereiken? - Kan het ook op een andere manier?

27

Reduce Voorbeeld: • Eerste circulaire Albert Heijn van NL in Westergouwe 3. Reduce (verminderen) - Hoe kunnen we zo efficiënt mogelijk producten en materialen gebruiken?

28

Reuse Voorbeeld: Hergebruik afgeschreven hardware gemeentelijke organisatie: donatie aan goede doelen 4. Reuse (hergebruiken) - Wat gebeurt er na gebruik met het product? - Kan het product opnieuw ergens anders worden ingezet?

29

Repair & repurpose Voorbeeld: Onderzoek circulair ambachtscentrum / ambachtsnetwerk

5. Repair & Repurpose (repareren & herbestemmen) - Kunnen de onderdelen makkelijk worden gerepareerd/ vervangen? - Kunnen de onderdelen ergens anders opnieuw worden ingezet? 30

Recycle Voorbeeld: • Plastic opruimactie in wateren Gouda

6. Recycle (herwinnen) - Kunnen de grondstoffen na gebruik (hoogwaardig) worden gerecycled? 31

Overzicht 1. Refuse (afwijzen)

Impact

(Hoogwaardigheid gebruik)

2. Rethink (omdenken) 3. Reduce (verminderen) 4. Reuse (hergebruiken) 5. Repair & Repurpose (repareren & herbestemmen) 6. Recycle (herwinnen)

32

Pauze 33

Wanneer was Dutch Overshoot Day in 2023?

A. 2 augustus B. 12 april

34

Antwoord B – 12 april

Wereldwijd was dit op 2 augustus.

35

3

Samenvatting

Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) van Rijksoverheid • • • • •

Ambities overheid Knoppen om aan te draaien Maatregelen Prioritaire ketens Kansen voor gemeente Gouda 36

Ambities van de overheid 2030

2050

50% circulair

100% circulair

50% minder primaire grondstoffen

100% fossielvrij en klimaatneutraal

60% recycling van stedelijk afval 30% minder uitstoot microplastics Drastisch inperken van ketenemissies (scope 3) 37

4 knoppen voor circulariteit

Vermindering van grondstoffengebruik (narrow the loop)

• • •

Niet kopen Delen en meer functies geven Efficiënter produceren

Substitutie van grondstoffen (substitute)

•

Vervangen

Levensduurverlenging (slow the loop)

• • • • •

Hergebruiken Repareren Opknappen Herfabriceren Herbestemmen

Hoogwaardige verwerking (close the loop)

• •

Recyclen Indien niets anders mogelijk: verbranden of storten

38

4 knoppen voor circulariteit

Vermindering van grondstoffengebruik (narrow the loop)

• • •

Niet kopen Delen en meer functies geven Efficiënter produceren

Substitutie van grondstoffen (substitute)

•

Vervangen

Levensduurverlenging (slow the loop) Hergebruiken Repareren Opknappen Herfabriceren Herbestemmen

• • • • •

Hoogwaardige verwerking (close the loop)

• •

Recyclen Indien niets anders mogelijk: verbranden of storten

Refuse Rethink Reduce Reuse Repair & Repurpose Recycle

39

Maatregelen

40

Overheidsstrategie Voor een circulaire economie

Huidige systeem te veel gericht op vrijwilligheid > Inzet op 3 soorten maatregelen Beprijzend

• Belastingen en heffingen

Stimulerend

• Subsidies • Vouchers

Normerend

• Wettelijke normen voor de gehele productieketen

41

Belangrijkste maatregelen

Beprijzen van milieuschade (vervuiler-betaalt-principe)

Subsidies voor circulaire initiatieven

Beter onderscheid hoog- en laagwaardige recycling

Primaire fossiele grondstofheffing

Wettelijke eisen voor onderbouwing duurzaamheidsclaims (anti-greenwash-wet)

Afvalverbranding en storten binnen de EU financieel belasten

Verkenning van verplichting meer 2e-hands voor retail

Plasticproductie uit fossiele brandstoffen belasten

Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid invoeren

42

Prioritaire ketens

43

4 ketens met hoge milieu-impact Consumptie goederen

Elektrische apparaten

Kunststoffen

Plastic verpakkingen

Bouw

Maakindustrie

Meubels

Verpakkingen en wegwerpproducten

Land- en tuinbouwplastic

Plastic in de bouw

Textiel

Woningen

Kantoren

Capital equipment

Circulaire zonpv systemen

Viaducten en bruggen Circulaire windparken

Wegverhardingen

Circulaire klimaatinstallaties

44

Consumptiegoederen 2030

Elektrische apparaten • 100% hoogwaardige recycling

Meubels •

Recycling maximaal verbeterd

Verpakkingen en wegwerpproducten • Allemaal geschikt voor circulaire economie

Textiel

45

Kunststoffen

Plastic verpakkingen

55% Van plastic verpakkingen hergebruikt of gerecycled in 2030

Land- en tuinbouwplastic •

Uitgebreide ProducentenVerantwoordelijkheid (UPV) in 2025

Plastic in de bouw •

Uitgebreide ProducentenVerantwoordelijkheid (UPV) in 2025

46 46

Bouw 2030

Woningen

Kantoren

-50% milieubelasting t.o.v. 2019

-30% milieubelasting t.o.v. 2021

Grond, weg en waterbouw

-50% milieubelasting t.o.v. 2019

47

Maakindustrie

Zon-PV systemen

Klimaatinstallaties

Windparken

48

Kansen Gouda 49

Subsidies vanuit Rijk 1. Circulaire ambachtscentra

2. Repaircafé’s

Inzet op 5 pijlers:

• In combinatie met ambachtscentra.

• Milieustraat • Kringloop • Reparatie • Sociale werkplaats • Onderwijs

50

Subsidies vanuit Rijk Vooral voor MKB

3. Stimuleringsprogramma recycling

4. Circulaire ketenprojecten

Tot 75%

50%

van de kosten worden gesubsidieerd

van de kosten worden gesubsidieerd

51

4

Nulmeting Waar staan we nu? • • •

Bouw Afval Voorbeeldrol

52

Bouw 53

Hoeveel uitstootreductie levert bouwen met hout op t.o.v. beton?

A. 25% B. 50%

54

Antwoord A – 25%

Beide grondstoffen hebben hoge potentie voor recycling.

55

Lopende projecten > 16 initiatieven

Circulaire sloop verpleeghuis ‘Huize bloemendaal’

Gouda Oost: nieuwbouw van woningen met materialen gesloopte flats

Deelnemer in het Convenant Netwerk Betonketen Groene Hart

56

Afval 57

Wat is de beste plek om de restafvalbak te plaatsen?

A. Rechts B. Links

58

Antwoord A – Rechts

We denken van links naar rechts. 59

Cijfers restafval Doelstelling Rijksoverheid: Maximaal 100kg restafval per persoon per jaar

Afvalmonitor Gouda:

2020

2021

Totaal restafval 153

149

Waarvan grof

35

30

Waarvan fijn

118

119

% scheiding

66

65

60

Lopende projecten > 18 initiatieven

Mobiele milieustraat

Pilot inzamelen zomerse opblaasartikelen

Inwonersinitiatieven, o.a. • The Melting Shop • Kledingruil

61

Voorbeeldrol 62

Ambities gemeente 2025

2030

2050

Max 100kg restafval per inwoner

-50% primaire grondstoffen

100% circulair

Bron: Dashboard Duurzaam Gouda (2022)

63

Voorbeeldrol • Onderzoek naar circulair ambachtsnetwerk • Hergebruik hardware: donatie goede doelen

• MVOI-ontwikkeltraject inclusief ondertekenen Manifest MVOI

Consumptiegoederen

MVOI Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen

• Koplopersgroep PZH • Fairtrade gemeente • GlobalGoals gemeente Algemeen

64

Overzicht Bouw

• > 16 initiatieven

Afval

•

> 18 initiatieven • 13 door en 5 in de gemeente

Overige thema’s:

Consumptiegoederen

Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI)

Algemeen

• Circulair ambachtsnetwerk • Hergebruik afgeschreven hardware

• Inkoop ontwikkeltraject MVOI • Ondertekenen Manifest MVOI

• Aangesloten bij koplopers-groep PZH • Fairtrade gemeente • Global Goals gemeente

? 65

5

Vervolgstappen 66

Sessie 2 30-10-2023

Acties

Resultaat

3 speerpunten opstellen

Ambitieniveau per speerpunt bepalen

Kader voor startnotitie

67

Joost Brouwer j.bouwer@bureau2030.nl 06-21588583

Stan Rouhof s.rouhof@bureau2030.nl 06-30873955

68

Annex 69

Lopende projecten Bouw

Door gemeente • Proef Plastic Road concept op Aschpotpad > Gerecycled plastic als ophoogmateriaal • Ambtelijke deelname aan Community of Practice-sessies PZH, gericht op monitoring CE • Vernieuwersnetwerk Biobased Bouwen Zuid-Holland • Transitieagenda voor opschaling biobased bouwen: obstakels identificeren en kennis delen • Bewustzijn CE benoemd als actiepunt in Economische Agenda Gouda • Gouda Oost: Circulaire woningen gebouwd van gesloopte flats • Motie: Toekomstige woningbouw: Maximaal inzetten modulair bouwen met circulaire, biobased materialen (verifiëren Debbie/Demi) • Circulaire sloop/demontering verpleeghuis ‘Huize Bloemendaal’ i.c.m. Janssen de Jong en New Horizon • Circulaire toepassinge van: 120 ruiten, 50 lampen, bloempotten, 100 eenheden hang- en sluitwerk • Inzamelingsactie van 6.000 spijkerbroeken t.b.v. isolatiemateriaal voor schoolgebouw De Goudsche Waarden. • Toepassing circulair metselsysteem in nieuwbouw van clusterschool Auris Taalplein – De Triangel • Eerste circulaire Albert Heijn in Westergouwe • Deelnemer in het Convenant Netwerk Betonketen Groene Hart • Circulaire bouw 60 tijdelijke sociale huurwoningen in Spoorzone • Het Goudse Poortgebouw: Leeg kantoorpand omgebouwd tot woningen voor asielzoekers, studenten en mensen na scheiding In gemeente: • Van Ooijen: Aannemer die gebruikt maakt van circulaire bouwprincipes, o.a. gebruik circulaire straatstenen

70

Lopende projecten Afval

Door gemeente: • Onderzoek mogelijkheden ophalen horeca-afval • Invoeren gratis ophaalservice grof vuil: Vergemakkelijken van recylcing voor inwoners en illegaal dumpen tegengaan • Pilots extra sortering grof vuil • Pilots informeren inwoners over afval scheiden • Pilot doneerring plastic flessen om vuilnisbakken • Opknappen ondergrondse containers voor verlenging levensduur • Mobiele milieustraat. Inleverpunt voor: Klein chemisch afval, kleine elektrische apparaten, kunststof, metalen, oud papier, hout • Scheidingstechnieken Cyclus (afvalverwerker) i.s.m. gemeente: • 1. GFT: Compostering (Nieuwe Schillenboer: Bakjes en biologisch afbreekbare zakjes voor GFT in flats) 2. PMD: P: Shampooflessen en emmers. M: blikken en fietsen. D: pennen en krantenpapier 3. Oud papier: Nieuwe kartonproducten, tot 7x hergebruikt 4. Glas: Theoretisch eindeloos hergebruik • Opruimactie op SUP-boards in wateren Gouda, i.c.m.

Cyclus en Jaba Sup • Pilot inzameling zomerse opblaasartikelen Cyclus: 3.600kg plastic gerecycled • Ontwikkeling nieuwe milieustraat Ecopark met meer aandacht voor circulariteit? Checken bij Demi en Debbie • Project schone (binnen)stad voortzetten in samenwerking met DPG en SOG en verkennen mogelijkheden verbreding naar bedrijventerreinen • Faciliteren initiatieven tegengaan zwerfafval • Jaarlijkse deelname aan landelijke Opschoondag In gemeente: • Vuigmakers: Winkel die afval omtovert tot cadeau’s • Kledingruilinitiatieven • Kleiwerkplaats Witheet: Potten en schalen uit kleiresten • The Melting Shop: Oude vlaggen omgetoverd tot sportcollectie • In en Om ‘t huis en Thiers2wielers: Nieuwe (fiets)tassen van kapotgewaaide paraplu’s en zeilen van vrachtwagens

71