2406-03524 Jaarverslag 2023 Gemeente Gouda

Jaarstukken 2023

Inhoudsopgave 1 Introductie

4

1.1 Inleiding

4

1.2 Leeswijzer

4

2 Jaarverslag

5

2.1 Jaarstukken in beeld

5

2.2 Bestuurlijke samenvatting

7

2.3 Financiële samenvatting

9

3 Jaarverslag: programma's

12

3.1 Economie, werk en onderwijs

13

3.2 Energie en klimaat

19

3.3 Wonen en leefomgeving

25

3.4 Sociaal domein

32

3.5 Cultuur, sport en recreatie

42

3.6 Leefbaarheid en veiligheid

48

3.7 Bestuur en organisatie

53

3.8 Financiering en algemene dekkingsmiddelen

59

4 Jaarverslag: paragrafen

64

4.1 Lokale heffingen

64

4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing

71

4.3 Onderhoud kapitaalgoederen

77

4.4 Financiering

82

4.5 Investeringen

87

4.6 Bedrijfsvoering

89

4.7 Verbonden partijen

94

4.8 Grondbeleid

103

4.9 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid

104

5 Jaarrekening

105

5.1 Inleiding

105

5.2 Overzicht van baten en lasten

105

5.3 Toelichting op het overzicht van baten en lasten

109

5.4 Overzicht inzet reserves

111

5.5 Incidentele en structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

113

5.6 Overzicht inzet voorzieningen

116

5.7 Incidentele baten en lasten

117

5.8 Resultaatbepaling

117

5.9 Resultaatbepaling op basis van vermogensmutaties

118

5.10 Resultaatbestemming

118

5.11 WNT-verantwoording 2023 gemeente Gouda

120

6 Balans en toelichting

121

6.1 Inleiding

121

6.2 Balans per 31 december 2023: activa

122

6.3 Balans per 31 december 2023: passiva

123

6.4 Grondslagen voor waardering, resultaatbepaling en rechtmatigheidsverantwoording

124

2

Jaarstukken 2023

6.5 Toelichting op de balans per 31 december 2023: activa

127

6.6 Toelichting op de balans per 31 december 2023: passiva

133

6.7 Niet uit de balans blijkende langlopende financiële verplichtingen

140

6.8 Rechtmatigheidsverantwoording 2023

142

7 Taakvelden

143

8 Single information Single audit

147

9 Bijlagen

155

9.1 Afkortingenlijst

155

9.2 Wettelijk voorgeschreven indicatoren

158

9.3 Bijlage risico's

161

Jaarstukken 2023

3

1 Introductie 1.1 Inleiding Met de jaarstukken 2023 van de gemeente Gouda legt het college van burgemeester en wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad over het gevoerde beleid, de geleverde prestaties en de besteding van middelen in 2023. Dit gebeurt aan de hand van de programmabegroting 2023-2026 die kaderstellend is geweest voor de activiteiten van het college. De wet schrijft voor dat de opbouw van de jaarstukken analoog moet zijn aan de programmabegroting. Dit komt de vergelijkbaarheid tussen beide documenten ten goede. De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag met de beleidsverantwoording en de jaarrekening met de financiële verantwoording inclusief verplichte overzichten, het voorgestelde raadsbesluit en de bijlagen.

1.2 Leeswijzer Jaarstukken op hoofdlijnen Het jaarverslag start met een infographic, waarin kort en bondig wordt ingegaan op de belangrijkste inhoudelijke en financiële ontwikkelingen in 2023. Programma's Daarna volgt de verantwoording van de programma's en van het onderdeel algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. De verantwoording gebeurt met de volgende vragen: ■ Wat heeft Gouda bereikt? ■ Wat heeft de gemeente ervoor gedaan? ■ Wat heeft het gekost? Paragrafen In dit onderdeel worden onderwerpen behandeld die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. Er is specifiek aandacht voor onderwerpen waar politieke of financiële risico’s aan verbonden zijn. Rapportage interbestuurlijk toezicht De rapportage IBT is opgenomen vanwege de bestuursovereenkomst interbestuurlijk toezicht met de provincie ZuidHolland. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de naleving van wet- en regelgeving waar de bestuursovereenkomst betrekking op heeft. Jaarrekening Deze omvat de financiële verantwoording over 2023 met het zogenoemde overzicht van baten en lasten en de balans. Ook de overzichten Taakvelden en Single information Single audit maken hier deel van uit. Besluit en bijlagen De jaarstukken worden gecompleteerd met het voorgestelde raadsbesluit en enkele bijlagen.

Weergave van bedragen In de financiële tabellen worden de bedragen zo veel mogelijk in duizenden euro's weergegeven. Hierdoor ontstaan soms afrondingsverschillen. In de toelichting op de financiële tabellen en in de overige teksten worden de bedragen voluit geschreven. In financiële tabellen duiden de min-tekens (bijvoorbeeld - € 1.000) meestal op inkomsten of baten. Bij de verschillenanalyses betekenen de min-tekens nadelen of verliezen.

4

Jaarstukken 2023

2 Jaarverslag 2.1 Jaarstukken in beeld

Jaarstukken 2023

5

6

Jaarstukken 2023

2.2 Bestuurlijke samenvatting Het college heeft het afgelopen jaar opnieuw geïnvesteerd in de stad en de samenleving voor een aantrekkelijk en leefbaar Gouda. Het college heeft stappen gezet in duurzaamheid, groen, kansengelijkheid, bestaanszekerheid, cultuur, economie, wonen en sport.

Economie, werk en onderwijs Voor een goed ondernemers- en vestigingsklimaat is in 2023 de economische agenda verder uitgevoerd. Regionaal zijn afspraken gemaakt om de bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken. De regionale bedrijventerreinenstrategie is afgerond, net als de deelprojecten uit de MKB-deal. Een mijlpaal voor toekomstbestendige schoolgebouwen is de oplevering van de vernieuwbouw van het lyceum van De Goudse Waarden. Verder is gestart met de voorbereiding van de 2e tranche van het Uitvoeringplan Onderwijshuisvesting. In 2023 is de Goudse onderwijsagenda uitgevoerd. De gemeenteraad heeft voor de zomer het plan van aanpak laaggeletterdheid goedgekeurd. Afgelopen jaar zijn 400 mensen bereikt via het Taalhuis. De Taalmeter is ingevoerd als hulpmiddel om te ontdekken of bijstandsgerechtigden moeite hebben met lezen. Campus Gouda is verder doorontwikkeld. In juli 2023 is het schooljaar 2022-2023 afgerond met in totaal 111 deelnemers aan de modules zorg. Met Saxion hogelschool is een samenwerkingsovereenkomst gesloten om modules bodemdaling te introduceren. Tot slot is gewerkt aan het voorkomen en terugdringen van jeugdwerkloosheid. Al is deze wel licht toegenomen.

Energie en klimaat In 2023 is opnieuw geïnvesteerd in het ambitieuze doel om in 2040 CO2-neutraal te zijn. Op diverse plekken in de stad hebben de gemeente en inwoners groen toegevoegd en klimaatadaptieve maatregelen genomen. Verder is een start gemaakt met het actualiseren van het groen-, bomen- en biodiversiteitsbeleid en met het opstellen van het Omgevingsprogramma Groen: Biodiversiteit. Op meerdere locaties in Gouda is gewerkt aan uitbreiding van ecologisch beheer. Inwoners en ondernemers zijn geholpen om energie te besparen en aardgasvrij te worden. Zo is bij 3.000 huishoudens energieadvies gegeven en zijn kleine maatregelen uitgevoerd. Eind 2023 is het Duurzaamheidsfonds Gouda van start gegaan. De routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed is op 7 februari 2024 vastgesteld. Het beheerplan groot en vervangingsonderhoud en het Kwaliteitsplan openbare ruimte Binnenstad zijn vastgesteld. Het schoolgebouw aan de Jan Luykenlaan is gesloopt om plaats te maken voor een park.

Wonen en leefomgeving Om de woningbouw te versnellen zijn 362 woningen toegevoegd aan het woningaanbod in Gouda. Waarvan 128 sociale huurwoningen (35%). De gemeente heeft eind 2023 het Fonds betaalbaar wonen ingevoerd. De Huisvestingsverordening is geactualiseerd, de doelgroepenverordening vastgesteld en het Actieplan dakloosheid uitgevoerd. Het Verkeerscirculatieplan is verder uitgevoerd door het vaststellen van de wijkmobiliteitsplannen voor de Binnenstad, Korte Akkeren en Kort Haarlem. De gemeente heeft een gedeelte van de regionale doorfietsroute RotterdamGouda gerealiseerd en de raad heeft ingestemd met het realiseren van een inpandige fietsenstalling aan de Nieuwe Markt. Het aantal openbare laadpunten in de gemeente is in 2023 gestegen van 440 naar 473.

Sociaal domein Acties uit de Lokale inclusie agenda zijn uitgevoerd om te zorgen dat iedereen mee kan doen. Ook is een nieuwe Lokale Inclusie Agenda voor 2024 – 2025 opgesteld. Om diversiteit en inclusie in de stad te stimuleren, is aandacht besteed aan vieren en herdenken. De goede ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers is voortgezet en om te zorgen voor passend woonaanbod is er een start gemaakt met het verbouwen van Gildenburg 1. De inkomensgrenzen voor de minimaregelingen zijn opgehoogd van 120% naar 130% van de bijstandsnorm. In 2023 zijn 3.883 Rotterdampassen verstrekt. Dit is een stijging van 14% ten opzichte van vorig jaar. Vanuit het Winterplan is budget vrijgemaakt voor een lokaal noodfonds in de hoge energiekosten. Door een kwartiermaker is onderzocht welke buurt het meest geschikt is om een buurtaanpak in te ontwikkelen (de buurt Oud Achterwillens). Het aantal kinderen met een indicatie voor jeugdzorg is in 2023 afgenomen van 1 op 6,65 in 2022 naar 1 op 7,3. Dit is mede het effect van de inzet van de samenwerking tussen de gemeente en de huisartsen. Als onderdeel van de Goudse aanpak rondom (complexe) scheidingen is in november het Scheidingsplein Gouda gelanceerd. In het kader van meer tijd en resultaat voor de inwoner is er een inhoudelijke kwaliteitsslag gemaakt bij de integrale toegang van het sociaal domein waardoor de inwoner beter geholpen kan worden.

Cultuur, sport en recreatie 2023 was het eerste “gewone” jaar, zonder Gouda750 feest en zonder corona. Het aantal bezoekers aan attracties in de binnenstad (top 5) nam met 25% toe naar 538.651 bezoekers. Met de Samenwerkende Binnenstadondernemers Gouda is een Meerjarenprogramma vastgesteld voor een sterke en bruisende binnenstad. Het Kwaliteitsplan Openbare Ruimte Binnenstad is ook vastgesteld. Cheese Valley is een succesvolle manier om Gouda als kaasstad en als attractieve poort naar de regio te profileren. Het Definitief Ontwerp voor herbestemming stadhuis is vastgesteld door de raad en de omgevingsvergunning is ingediend. Het cultureel bereik is verbreed door het uitvoeren van cultuurnota onder andere via het totstandbrengen van een innovatiefonds. Er zijn 21 aanvragen gehonoreerd voor de neuwe subsidierelgeling cultuur ontwikkeling & innovatie. We gaven een impuls aan de gemeentelijke evenementen door extra budget en een nieuw sterevenement: 'De Verwondering'. Het streekarchief lanceerde, in samenwerking met Preservice, het e-depot. Het aantal

Jaarstukken 2023

7

inwoners van 18 tot 64 jaar dat wekelijks sport bedroeg 60% (2022; meest actuele cijfers). Bij de vorige meting in 2020 was het percentage nog 56%.

Leefbaarheid en veiligheid De daling van het aantal woninginbraken is doorgezet. Afgelopen jaar waren er 109 inbraken ten opzichte van 150 inbraken in 2022. Het gaat om een afname van 27%. De aanpak van ondermijning is geïntensiveerd. In 2023 zijn meer preventieve en repressieve interventies gericht ingezet. Verder heeft het jaar 2023 in het teken gestaan van het verder vormgeven van een multidisciplinaire preventieve aanpak, om jeugdoverlast en –criminaliteit te verminderen en jonge aanwas in criminaliteit te voorkomen. Het aantal meldingen jeugdoverlast is mede hierdoor met 5% gedaald (458 meldingen). In 2023 zijn 20 Bibob toetsingen en zijn 127 evenementenvergunningen verstrekt.

Bestuur en organisatie Ook in 2023 is veel ruimte geweest voor bewonersinitiatieven. Zoals tientallen zwerfafvalacties tijdens de Landelijke Opschoondag, 76 Groen moet je Doen-locaties, drie Grijs wordt Groen locaties en drie bijenveldjes. Stichting GoudApot keerde ruim € 210.000 uit aan initiatiefnemers van bewonersinitiatieven. De twaalf thema’s voor raadsbreed samenwerken zijn verder opgepakt door de raad en het college. Er zijn vier gewijzigde gemeenschappelijke regelingen ter instemming voorgelegd aan het college en voor zienswijze en besluitvorming voorgelegd aan de raad. De gemeente is zelfbewuster als het gaat om het opereren in diverse samenwerkingsverbanden. Daarbij wordt nadrukkelijk steeds de afweging gemaakt op welk schaalniveau en met welke partner(s) samenwerking opportuun is.

8

Jaarstukken 2023

2.3 Financiële samenvatting In de onderstaande tabel is het financieel resultaat 2023 - voor en na inzet van reserves - opgenomen. Hierbij zijn de verschillen tussen de begroting 2023 en de jaarrekening vermeld. In deze financiële samenvatting zijn de financiële verschillen op hoofdlijnen toegelicht. In de afzonderlijke programma’s zijn de verschillen meer gedetailleerd weergegeven. Resultaat (bedragen * € 1.000)

Begroting 2023 (basis)

Begroting 2023 (na wijzigingen)

Rekening 2023

Saldo V/N op rekening min saldo begroting na wijziging

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

Saldo

1.720

19.530

-4.098

23.629

V

Totaal mutaties reserves

Saldo

-1.958

-14.114

-7.020

-7.094

N

-239

5.416

-11.119

16.534

V

Gerealiseerd resultaat

Elk jaar worden diverse incidentele lasten en baten verrekend met de algemene reserve en bestemmingsreserves. In 2023 zijn incidentele uitgaven voor diverse projecten verrekend met de reserve. Bij diverse projecten zijn niet alle kosten zoals begroot ook daadwerkelijk gemaakt, zie hiervoor het overzicht inzet reserves in hoofdstuk 5.5 "Incidentele en structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves". Hierdoor wordt er per saldo € 7.094.000 minder onttokken aan de reserves.* * Tegenover dit nadeel van een lagere onttrekking staat een voordeel van dezelfde omvang door lagere kosten bij het saldo van baten en lasten. Hierdoor hebben deze verschillen geen effect op het resultaat na inzet van reserves. Hoofdlijnenanalyse Na het verwerken van de raadsbesluiten tot en met december 2023 (begroting na wijziging) was rekening gehouden met een negatief saldo van € 5,4 miljoen. Dit resultaat is door ontwikkelingen verbeterd met € 16,5 miljoen naar een positief saldo van € 11,1 miljoen. Deze ontwikkelingen zijn op hoofdlijnen hierna vermeld. Nr.

Onderwerp

Bedrag *€1.000

Programma

Taakveld

1

Riolering

1.200

2

7.2 Riolering

2

Ontvangst middelen klimaat- en energiebeleid

-1.300

2

7.4 Milieubeheer

3

Erfpachtsgronden

700

3

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

4

Spoorzone

2.416

3

8.1 Ruimtelijke ordening

5

Bouwleges

2.000

3

8.3 Wonen en bouwen

6

Arbeidsparticipatie

2.600

4

6.5 Arbeidsparticipatie

7

WMO

1.600

4

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) / 6.71a Hulp bij het huishouden (WMO) / 6.71b Begeleiding (WMO) / 6.71c Dagbesteding (WMO)

8

Centrumtaken

2.800

4

6.81a Beschermd wonen (WMO)

9

Overige mutaties

-897

1 t/m 8

Diversen

Totaal

11.119

Toelichting op de mutaties 1. Riolering Aan de voorziening riolering wordt minder toegevoegd. Door lagere investeringen op het taakveld, is het bedrag aan berekende compensabele BTW over de kosten lager. Bij de verrekening met de voorziening wordt in de nacalculatie extracomptabel rekening gehouden met compensabele BTW over kosten en investeringen ten behoeve van riolering (€ 600.000). Daarnaast wordt het baggeren Oostpolder in 2024 uitgevoerd en afgerond (€ 600.000). 2. Ontvangst middelen klimaat- en energiebeleid Middelen capaciteit klimaat- en energiebeleid: in de beschikking is aangegeven dat deze middelen in 2023 en in 2024 kunnen worden ingezet ter dekking van de apparaatskosten klimaat- en energiebeleid. Aangezien de ontvangst wel begroot was in 2023 leidt de besteding in 2024 (conform beschikking) tot een nadeel in 2023. In 2024 levert dit een voordeel op en zal worden meegenomen in de 2e Berap. 3. Erfpachtsgronden De administratie van de erfpachtgronden is dit jaar integraal gecontroleerd. Uit deze controle blijkt dat de boekwaarde van de erfpachtgronden hoger is. Dit is een voordeel in de exploitatie.

Jaarstukken 2023

9

4. Spoorzone BIj de Spoorzone is een perceel grond verkocht. Hier staan kosten tegenover en voor het restant € 2.416.000 wordt voorgesteld deze via resultaatbestemming toe te voegen aan de nieuw in te stellen reserve "Spoorzone". 5. Bouwleges Bouwleges: de meerinkomsten aan bouwleges worden veroorzaakt door een drietal grote projecten die bij de actualisatie van de legesinkomsten 2eBerap niet voorzien waren. Het betreft een project in Westergouwe, een project op de Jamessingel en een project op de NieuweGouwe Oostzijde. 6. Arbeidsparticipatie Betreft regionaal budget ten behoeve van de regionale arbeidsmarktdienstverlening. Er was de afgelopen periode veelal sprake van incidentele projectfinanciering. Voorgesteld wordt - in aansluiting met voorgaande jaren - het restant budget 2023 over te hevelen naar 2024 en beschikbaar te houden voor de regio. Het overige voordeel ad € 600.000 wordt veroorzaakt door open-einde regeling van reintegratietrajecten, vacatureruimte en diverse kleine verschillen. 7. WMO De onderschrijding op de WMO wordt veroorzaakt door afname van het aantal clienten en minder aanvragen op de diverse onderdelen van de WMO. 8. Centrumtaken Voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang krijgen wij als centrumgemeente geld van het rijk. De begroting is op die bedragen gebaseerd.

In de praktijk geven we, conform regionale afspraken, meer geld uit aan MO/VO en minder aan BW. Het restant van de middelen blijft regionaal beschikaar en wordt voorgesteld aan de reserve BW/MO/VO toe te voegen. 9. Overige mutaties Dit betreft diverse overige mutaties binnen de programma's. Structureel en incidenteel resultaat Het onderscheid tussen structurele en incidentele resultaten is van belang voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. In het algemeen geldt dat de gemeente structurele taken uitvoert en daarvoor structurele lasten raamt in de begroting. Structurele lasten en baten zijn de regel, incidentele lasten en baten zijn de uitzondering. Structureel

Incidenteel

Rekening 2023

Lasten

367.331

0

367.331

Baten

-371.430

0

-371.430

Saldo

-4.098

0

-4.098

Inzet reserves

1.775

-8.796

-7.021

Rekeningresultaat ( - = overschot / + = tekort)

-2.323

-8.796

-11.119

Het positieve saldo van € 11.119.000 is opgebouwd is uit een structureel voordeel van € 2.323.000 en een incidenteel voordeel van € 8.796.000. Ontwikkeling reservepositie Het beleid is om rekeningresultaten te verrekenen met de algemene reserve. We stellen voor om het overschot van afgerond € 6,4 miljoen (na resultaatbestemming) te verrekenen met de algemene reserve. Het effect van dit voorstel is in de onderstaande tabel weergegeven. 2023

2022

Algemene reserve (31/12)

Omschrijving (bedragen * € 1.000)

31.604

39.565

Subtotaal voor resultaatbestemming

31.604

39.565

Resultaatbestemming AR

6.390

19.242

Beschikbaar weerstandsvermogen (31/12)

37.994

58.807

Resultaatbestemmingen De jaarrekening 2023 sluit met een positief saldo van € 11.119.000. Het voorstel aan de raad is om vanuit dit rekeningsaldo een aantal verrekeningen met reserves te laten plaatsvinden (totaal € 4.729.000): a. € 321.000 toe te voegen aan de reserve omgevingswet; b. € 9.000 toe te voegen aan de reserve programma vluchtelingenopvang; c. € 2.147.000 toe te voegen aan de reserve maatschappelijke opvang, vrouwenopvang en beschermd wonen; d. € 2.416.000 toe te voegen aan de nieuw in te stellen reserve "Spoorzone"; e. € 164.000 te onttrekken aan de reserve nog uit te voeren werkzaamheden Bolwerk;

10

Jaarstukken 2023

f. het restant van het rekeningresultaat, te weten € 6.390.000, toe te voegen aan de algemene reserve.

Toelichting op de resultaatbestemmingen A. Reserve omgevingswet Ten behoeve van de invoering van de Omgevingswet heeft Gouda € 321.000 ontvangen uit het gemeentefonds, via de decembercirculaire 2023. In de raadsmemo over die circulaire is opgenomen dat bij de besluitvorming over de jaarstukken 2023 zal worden voorgesteld om vanuit de resultaatbestemming het bedrag toe te voegen aan de reserve Omgevingswet. In de Nota reserves en voorzieningen 2023 is met betrekking tot de toevoegingen aan de die reserve het volgende vastgelegd: “De door het rijk beschikbaar gestelde middelen in verband met (de implementatie van) de Omgevingswet worden via de PenC-cyclus toegevoegd aan deze reserve.” B. Reserve programma vluchtelingenopvang Vanwege de toename van het aantal inburgeraars dat tot de ELIP-groep behoort (ELIP = einde lening inburgeringsplichtig), heeft het rijk besloten in 2023 een aanvullend bedrag beschikbaar te stellen. Gouda heeft daarvan € 9.000 gekregen uit het gemeentefonds, via de decembercirculaire 2023. In de raadsmemo over die circulaire is gemeld dat bij de besluitvorming over de jaarstukken 2023 zal worden voorgesteld om deze middelen vanuit de resultaatbestemming toe te voegen aan de reserve Programma vluchtelingenopvang.

In de Nota reserves en voorzieningen 2023 is met betrekking tot de toevoegingen aan de die reserve het volgende vastgelegd: "Beschikbaar gestelde rijksmiddelen beschikbaar houden t.b.v. (opvang) vluchtelingen." C. Reserve Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang en Beschermd Wonen Beschermd wonen, vrouwenopvang, maatschappelijke opvang zijn centrumtaken waarvoor de Gemeente Gouda geld, ook namens vier andere gemeenten, ontvangt. Voorgesteld wordt - conform bestendige gedragslijn - het restant bedrag van € 2.147.000 toe te voegen aan de reserve maatschappelijke opvang, vrouwenopvang en beschermd wonen. D. Reserve Spoorzone (nieuw in te stellen) Bij de Spoorzone is een perceel grond verkocht. Voor het netto restant bedrag van € 2.416.000 wordt voorgesteld deze in een nieuw in te stellen Reserve " Spoorzone" te storten, ter dekking van nog te maken kosten. E. Reserve nog uit te voeren werkzaamheden Bolwerk De grondexploitatie Bolwerk is reeds enige jaren geleden afgesloten. Voor de nog uit te voeren civieltechnische werken in de openbare ruimte en bijbehorende plankosten is een afzonderlijke reserve. Na jaren braak te hebben gelegen is in 2022 gestart met de bouw van zorgcentrum Huize ter Gouwe. De gemeente richt de buitenruimte in, hiervoor zijn in 2023 kosten gemaakt. In 2024 worden hiervoor de laatste werkzaamheden uitgevoerd.

Voorgesteld wordt om deze lasten, conform het doel en bestemming van deze reserve, te dekken uit de reserve "nog uit te voeren werkzaamheden Bolwerk". Budgetoverhevelingen 2023 - 2024 In de onderstaande tabel zijn de budgetoverhevelingen 2023 - 2024 weergegeven. Aan deze budgetoverhevelingen liggen veelal verplichtingen ten grondslag, zoals: subsidieverplichtingen en regionaal budget. Het budget wordt door een begrotingswijziging in het boekjaar 2024 beschikbaar gesteld. Voor een uitgebreide toelichting op de mutaties wordt verwezen naar de afzonderlijke programma analyses. Nr.

Programma

Onderwerp

Bedrag in €

1

4 Transformatiefonds Jeugd, teammodel jeugdbescherming, versterken arbeidsmarktregio, regiobudget jeugd en wmo (regionaal budget)

2

4 Regeling energietoeslag

692.000

3

4 Budget statushouders

120.000

4

4 Actieplan dakloosheid

78.000

5

7 Budget VNG-congres Totaal budgetoverhevelingen 2023 - 2024

2.709.000

53.000 3.652.000

Jaarstukken 2023

11

3 Jaarverslag: programma's

12

Jaarstukken 2023

3.1 Economie, werk en onderwijs Ambitie De gemeente Gouda streeft naar een vitale Goudse economie en een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, inclusief een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Bedrijven, onderwijs en overheid (triple helix) maken zich sterk voor meer hoger onderwijs in Midden-Holland. Samenwerking zorgt voor innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in de zorg en bij bodemdaling. De relatie van mens met technologie is daarin de rode draad. Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen voor alle kinderen op Basis-, Voortgezet- en Speciaal(voortgezet) onderwijs in Gouda en sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt om gelijke kansen te creëren. En actief werk maken van het terugdringen van laaggeletterdheid.

Wat is bereikt? 1) Uitvoeren Economische Agenda Regionaal zijn kwantitatieve afspraken gemaakt om de bedrijventerreinen door te ontwikkelen (Bedrijventerrieinenstrategie). De MKB dealprojecten, waaronder de lasrobot, zijn afgerond. Samen met DPG en het SEB M-H zijn stappen gezet richting verduurzaming van het bedrijfsleven, onder andere door het vergroenen van bedrijventerrein. We werken aan doorlopende leerlijnen bijvoorbeeld gericht op techniekonderwijs.

2) Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen De vernieuwbouw van het lyceum van De Goudse Waarden (Heemskerkstraat) is opgeleverd. De realisatie is gestart van de uitbreiding van de Johannes Calvijnschool en de nieuwbouw van het kindcentrum Auris Taalplein – De Triangel (oplevering 2024).

3) Terugdringen laaggeletterdheid De gemeenteraad heeft voor de zomer het plan van aanpak laaggeletterdheid goedgekeurd. Afgelopen jaar zijn er 400 mensen bereikt via het Taalhuis. De Taalmeter is ingevoerd als hulpmiddel om te ontdekken of bijstandsgerechtigden moeite hebben met lezen. In het afgelopen jaar zijn 55 vragen vastgelegd bij de informatiepunten Digitale Overheid (IDO). Hoogstwaarschijnlijk ligt het aantal hoger (in verband met de complexiteit van de registratiewijze zijn niet alle vragen goed geregistreerd).

4) Doorontwikkelen Campus Gouda In juli 2023 is het schooljaar 2022-2023 afgerond met in totaal 111 deelnemers aan de modules zorg. Met Hogeschool Saxion is in juni een samenwerkingsovereenkomst gesloten en zijn modules rond bodemdaling ontwikkeld. In afgelopen jaar hebben 63 studenten vanuit het living lab bodem & technologie gewerkt aan uitdagingen rondom bodemdaling. Ook is in maart 2023 de eerste student aan de ICT Praktijkacademie afgestudeerd.

5) Terugdringen jeugdwerkloosheid In 2023 is het aantal werkloze jongeren in Gouda is met 11 toegenomen van 259 in 2022 naar 270 in 2023. Ook landelijk is een toename te zien. Deze ontwikkeling past bij de verslechtering van het conjunctuurbeeld. De jeugdwerkloosheid nam in de afgelopen jaren vaker kortstondig toe om daarna weer te dalen.

Jaarstukken 2023

13

3.1.1 Wat heeft de gemeente ervoor gedaan?

Doelstelling 1: Uitvoeren Economische Agenda • Met inzet van de Vliegende Brigade heeft Gouda ondersteuning gekregen bij ‘de schuifpuzzel’ op de bedrijventerreinen Kromme Gouwe en GoudsePoort’. In 2023 zijn diverse gesprekken gevoerd met betrokken marktpartijen en provincie om een gezamenlijk eindbeeld op te leveren. Deze gesprekken zijn nog niet afgerond en pakken we in 2024 verder op. • De regionale bedrijventerreinenstrategie (deel II, ‘kwalitatief’) is afgerond. Er zijn regionale afspraken gemaakt op het gebied van o.a. beter benutten, verduurzaming en de verkenning naar regionaal accountmanagement. • De deelprojecten van de MKB-deal zijn afgerond. Er is onder andere een lasrobot geplaatst bij MBO Rijnland en is een verkenning opgeleverd met een quickscan en routekaart om ondernemers voor te bereiden op zero-emissie (zone’s). En een beter beeld te verkrijgen rond stadslogistiek(hubs). • In 2023 is (nieuw) ondernemerschap op verschillende manieren ondersteund. Zo legde de wethouder Economie 14 werkbezoeken af. Het college bezocht 3 bedrijven. Daarnaast is een ondernemersontbijt georganiseerd en met Campus Gouda zijn werkbezoeken in de regio afgelegd. • Het StartUp Café voor startende ondernemers is in 2023 5 keer georganiseerd. De bedrijvendag is georganiseerd als een goed bezochte Haringparty. Helaas is de Startersavond niet door gegaan in verband met te weinig aanmeldingen.

Doelstelling 2: Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen • De vernieuwbouw van het lyceum van De Goudse Waarden (Heemskerkstraat) is opgeleverd. Verder stond het jaar 2023 in het teken van de realisatie van projecten uit het Uitvoeringsplan Onderwijshuisvesting 2020-2024 1e tranche IHP. De realisatie is gestart van de uitbreiding van de Johannes Calvijnschool en de nieuwbouw van het kindcentrum Auris Taalplein De Triangel (oplevering 2024). De andere projecten zitten allen in de ontwerpfasen, variërend van schetsontwerp tot definitief ontwerp (oplevering 2024/2025). De oude locatie van De Ark (Luykenstraat) is gesloopt en wordt herontwikkeld tot een park. • In 2023 is gestart met de voorbereiding van het Uitvoeringplan Onderwijshuisvesting 2025-2030 2e tranche IHP. De evaluatie van de 1e tranche en de nieuwe uitvoeringskaders voor de 2e tranche zijn in 2023 aan de raad aangeboden (en in februari 2024 vastgesteld). • De 6 bruikleenscholen zijn in 2023 onderhouden. Voor deze bruikleenscholen is een perspectief gemaakt wat op den duur met dit gebouw te doen, variërend van overdracht naar schoolbestuur, behouden als tijdelijke huisvesting, verlengen van overeenkomst met scholen. In één van de bruikleenscholen is in 2023 de Internationale Schakelklas (ISK) gehuisvest.

• In 2023 is de voorbereiding gestart voor het huisvesten van de Internationale Schakelklas (ISK) in het voormalig schoolgebouw aan de Burgemeester Martenssingel 15 (voorbereiding aanbesteding, verbouwingsplan). Hiervoor is een college- en raadsbesluit (voorjaar 2024) voorbereid.

Doelstelling 3: Terugdringen laaggeletterdheid • In 2023 is de Goudse onderwijsagenda uitgevoerd. Door het afsluiten van convenanten over nieuwkomersonderwijs en over meertaligheid. De Brede School Taalacademie is gestart. En vanuit het onderwijsveld is onderzoek gedaan naar ondersteuningstrajecten ter bevordering van gelijke kansen en taalontwikkeling • De techniekwerkplaats is uitgerold. De Techniekwerkplaats biedt technieklessen aan voor de groepen 5 t/m 8. In 2023 is gewerkt aan een vakantieprogrammering, programma voor het voortgezet onderwijs en een BSO-programma • De gemeente heeft extra geïnvesteerd in de aanpak laaggeletterdheid via het Taalhuis. Het Taalhuis faciliteert een digitaal oefencafé en organiseert wekelijks computervragenuurtjes voor senioren, ook bekend als Seniorweb. Sagenn heeft dit jaar 2 extra Nederlandse lesgroepen voor volwasseneneducatie opgezet vanwege de groeiende vraag. Verder voorziet het Taalhuis in digitaal ondersteuningsaanbod, met het afgelopen jaar de uitvoering van verschillende cursussen zoals Klik & Tik, Digisterker en Digivitaler. De consulenten werk en inkomen zijn getraind om extra aandacht te hebben voor taalvaardigheden en de mogelijkheden om door te verwijzen naar taalcursussen De gemeente voerde de Taalmeter in als hulpmiddel om te ontdekken of bijstandsgerechtigden moeite hebben met lezen.

• De gemeenteraad heeft besloten om geen aanvullende financiering vanuit de gemeente aan Libertum te verstrekken. De stichting heeft er vervolgens voor gekozen zichzelf op te heffen. De raad heeft gevraagd het gedachtegoed waar Libertum voor staat op alternatieve wijze te borgen. Inmiddels is duidelijk dat er in de stad voldoende maatschappelijke organisaties zijn die dit Goudse gedachtegoed mee vorm en inhoud geven.

Doelstelling 4: Doorontwikkelen Campus Gouda • Het Living Lab Bodem & Technologie is doorontwikkeld. Vanuit innovatieagenda’s is gewerkt aan uitdagingen rondom bodem in relatie tot technologie. Samen met 19 regionale partners (onder andere bedrijven en gemeenten) hebben 63 studenten innovatietrajecten uitgevoerd vanuit die innovatieagenda’s. • Het Living Lab Zorg & Technologie is verder ontwikkeld. Binnen het Living Lab is er naast een vernieuwd fysiek experience lab nu ook een mobiel lab (bus to the future) dat geopend werd in oktober. Het netwerk aan partners binnen het Living Lab is uitgebreid met meer partners uit de zorg die in februari 2024 een samenwerkingsovereenkomst hebben ondertekend. • Voor het modulair hbo aanbod Campus Gouda is met Saxion Hogeschool een module duurzaam bodem-management ontwikkeld. Deze module bestaat uit drie deelmodules en op maandag 26 februari 2024 start de eerste groep werkenden aan de deelmodule vitale bodem. Rondom zorg is in september een nieuwe lichting gestart en is met de partners gewerkt aan een nieuwe derde module die in 2024 start.

14

Jaarstukken 2023

• Vanuit het CIV Smart Technology is in samenwerking met lokale bedrijfsleven en MKB Deal de lasrobot op mboRijnland locatie Gouda geïnstalleerd. Voor het Centrum voor Innovatief Vakmanschap Smart Technology werd een nieuwe meerjarige OCW-subsidie toegekend. Verder is vanuit het CIV Welzijn & Zorg actief bijgedragen aan het mobiele en fysieke lab (zie hierboven). Studenten van mboRijnland en Hoornbeeck College hebben meegeholpen in ontwikkeling van beide labs. • De Doorlopende leerlijn techniek is verder uitgebouwd samen met Techniek Talent Gouda. Techniek Talent Gouda gaat over de samenwerking tussen docenten, scholen en met het bedrijfsleven, kennisdeling en het ontwikkelen van doorlopende leerlijnen op het vakgebied. Voorbeeld hiervan is het metaal project waarbij vmbo-leerlingen bij 5 bedrijven zijn langsgaan om te werken aan één opdracht: een kippengrill. De eerste student van de ICT Praktijkacademie rondde in 2023 zijn opleiding af met een bachelor-diploma.

Doelstelling 5: Terugdringen jeugdwerkloosheid • In 2023 is gewerkt aan het voorkomen en terugdringen van jeugdwerkloosheid. Een optimale dienstverlening voor jongeren staat hierin centraal. Onder andere door activiteiten als de matchtafel (in samenwerking met het onderwijs en doorstroompunt), school@work (met Promen) en Llokaal (met mboRijnland) zijn jongeren begeleid naar school of werk. Ook zijn door de coördinator voorlichtingen in het onderwijs en regionale kennisdeelbijeenkomsten georganiseerd. • Jongeren die niet bekend zijn bij de gemeente Gouda, onderwijs en/of justitie worden al een paar jaar begeleid naar school en/of werk door een specialistische jongerencoach met een outreachende aanpak. In 2023 heeft de jongerencoach ongeveer 120 nieuwe jongeren in beeld gebracht en 98 jongeren zijn uitgestroomd naar werk. Verder zijn 40 jongeren ZZP’er geworden, 15 jongeren zijn een opleiding gaan volgen, 28 jongeren hebben een uitkering aangevraagd en een aantal jongeren is nog in begeleiding.

3.1.2 Verbonden partijen Verbonden partijen dragen bij aan de te realiseren beleidsdoelstellingen van de gemeente. Meer informatie over de verbonden partijen is te vinden in de paragraaf verbonden partijen. Verbonden partijen

Doel

Natuur en recreatieschap Groenalliantie Midden-Holland

Met haar historische binnenstad en aantrekkelijke omgeving met gevarieerde recreatieve mogelijkheden biedt Gouda een prettige woon- en leefomgeving. De natuur- en recreatiegebieden van Groenalliantie Midden-Holland in Gouda en de bredere regio zijn hierin ook van groot belang. Deze gebieden zijn de afgelopen periode verder ontwikkeld. Daarbij speelt de Groenalliantie in op verschillende doelgroepen: actieve recreatie, beleven en gebruiken. Op die manier voegen de recreatiegebieden meerwaarde toe aan het grotere maatschappelijk en economische perspectief van Gouda. In 2023 heeft Groenalliantie onder andereingezet op professionele begeleiding en inzet van vrijwilligers, het faciliteren en onderhouden van participatiegroepen en het samenwerken met bewonersplatforms, stichtingen en verenigingen. Groenalliantie heeft de samenwerking met Binnenwerk geïntensiveerd. Samen maken zij afspraken over banen in het natuurbeheer voor mensen met een arbeidsbeperking.

Grondbank RZG Zuidplas

Door de deelname in de Grondbank heeft Gouda invloed op de regionale woningbouwopgave in relatie tot de woningbouwontwikkelingen van Gouda.

Belastingsamenwerking GouweRijnland

De BSGR verzorgt de heffing en de invordering van de marktgelden en toeristenbelasting als algemeen dekkingsmiddel.

3.1.3 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Jaarstukken 2023

15

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergegeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Indicator

Data (jaarstukken 2023)

Data (eerdere meting)

Data (eerdere meting)

Databron

Uitvoeren Economische Agenda

Aantal 2023: vestigingen per Specialistische zakelijke sector (Top 5) diensten: 1695 Gezondheids- en welzijnszorg: 1155 Bouwnijverheid: 1110 Handel: 1075 Onderwijs: 640

2022: Specialistische zakelijke diensten: 1640 Gezondheids- en welzijnszorg: 1050 Bouwnijverheid: 1075 Handel: 1080 Onderwijs: 605

x

(CBS, Vestigingen van bedrijven; bedrijfstak, gemeente) https:// opendata.cbs.nl/#/ CBS/nl/dataset/ 81575NED/table

Uitvoeren Economische Agenda

Banen naar sector (Top 5)

2022: Gezondheids- en welzijnszorg: 22,6% Groot- en detailhandel: 14,0% Onderwijs: 10,4% Advisering, onderzoek, special, zakelijke dienstverlening: 10,2% Industrie: 8,5%

2021: Gezondheids- en welzijnszorg: 22,08% Groot- en detailhandel: 15,31% Onderwijs: 11,23% Advisering, onderzoek, special, zakelijke dienstverlening: 10,05% Industrie: 8,61%

(Landelijk InformatieSysteem Arbeidsplaatsen (LISA), bewerkt door gemeente Gouda)

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Energieverbruik 2022: onderwijs 72 TeraJoules

2021: 85 TeraJoules

2020: 75 TeraJoules

(Regionale Klimaatmonitor, Energieverbruik naar maatschappelijke sector) https:// klimaatmonitor. databank.nl/ dashboard/ dashboard/publiekedienstverlening

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

CO2-uitstoot onderwijs

2021: 5,36 kton

2020: 4,79 kton

(Regionale Klimaatmonitor, Rapportage CO2uitstoot) https:// klimaatmonitor. databank.nl/content/ co2-uitstoot

Terugdringen laaggeletterdheid

Aantal inwoners 2023: dat een traject 1833 basisvaardigheden (taal, rekenen, digitale vaardigheden) heeft gevolgd

2022: 1083

x

Gemeente Gouda, sociaal domein

Doorontwikkelen Campus Gouda

Aantal studenten

2022 - 2023: 111

2021 - 2022: 60

Gemeente Gouda, Campus Gouda

16

Jaarstukken 2023

Nog geen nieuwe waarde beschikbaar.

2022: 4,48 kton

Nog geen nieuwe waarde beschikbaar.

Doelstelling

Indicator

Data (jaarstukken 2023)

Terugdringen Aantal jongeren 2023: jeugdwerkloos- zonder werk tot 270 heid 27 jaar

Data (eerdere meting)

Data (eerdere meting)

Databron

2022: 268

2021: 296

UWV

3.1.4 Wat heeft het gekost? 3.1.4.1 Overzicht exploitatie Exploitatie (bedragen * € 1.000)

Begroting 2023 (basis)

Begroting 2023 (na wijzigingen)

Rekening 2023

Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen

Lasten

23.965

28.077

28.373

-295

Baten

-8.998

-10.054

-11.327

1.272

Saldo van baten en lasten

977

14.967

18.023

17.046

Toevoegingen aan reserves (lasten)

0

514

514

0

Onttrekkingen aan reserves (baten)

-50

-1.644

-1.584

-60

14.917

16.893

15.976

917

Gerealiseerd resultaat

3.1.4.2 Taakvelden De volgende taakvelden maken deel uit van dit programma. Per taakveld is het saldo van lasten en baten weergegeven. Een positief bedrag (+) laat zien hoeveel geld dit taakveld de gemeente per saldo heeft gekost. Taakvelden (bedragen * € 1.000)

2.4 Economische havens en waterwegen

Begroting 2023 Begroting 2023 (basis) (na wijzigingen)

Rekening 2023

Verschil rekening t.o.v. begroting na wijziging -39

1.456

1.876

1.915

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

214

214

210

4

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

66

84

123

-39

3.4 Economische promotie

2.095

2.285

1.822

463

4.2 Onderwijshuisvesting

7.534

9.273

9.364

-91

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

3.603

4.291

3.613

678

Totaal

14.967

18.023

17.046

977

3.1.4.3 Verschillenverklaring exploitatie Omschrijving (bedragen * € 1000)

Saldo

V/N

2.4 Economische havens en waterwegen

39

N

Diverse kleine verschillen.

39

N

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

4

V

Diverse kleine verschillen.

4

V

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

40

N

Diverse kleine verschillen.

40

N

3.4 Economische promotie

463

V

Economische Promotie: voor een deel wordt het voordeel verklaard door de afwikkeling van de regeling "Beter Benutten Goudse Poort". Het overige deel verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door diverse incidentele voordelen op uitvoeringskosten Economische Agenda, Ondernemen in Gouda en Verduurzaming Bedrijventerreinen.

142

V

Stadsmarketing: In 2023 was er onvoldoende capaciteit om de bekendheid van Gouda uit te voeren. De uitgaven intensivering toerisme promotie voor versterking van de lokale vrijetijdseconomie (met extra inzet voor doelstelling verhogen bekendheid) zullen in 2024 plaatsvinden, rapportage over de bestedingen vindt plaats in de Bestuursrapportages.

90

V

Het overige voordeel op Stadsmarketing wordt veroorzaakt door budgetonderschrijding op een aantal kleinere posten.

48

V

Binnen dit programma was een bedrag opgenomen binnen het budget Winterplan. De uitgaven zullen in 2024 plaatsvinden, rapportage over de bestedingen vindt plaats in de Bestuursrapportages

50

V

Ook in 2024 zal externe inzet plaatsvinden op het project "Schuifpuzzel Goudse Poort". De uitgaven zullen in 2024 plaatsvinden, rapportage over de bestedingen vindt plaats in de Bestuursrapportages

75

V

Diverse kleine verschillen.

58

V

Jaarstukken 2023

17

Omschrijving (bedragen * € 1000)

Saldo

V/N

4.2 Onderwijshuisvesting

91

N

De incidentele exploitatielasten voor IHP waren te hoog begroot. Hierdoor is de onttrekking uit de Reserve Onderwijshuisvesting ook lager.

60

V

Binnen de post voor onderhoud en energie van de tijdelijke huisvesting voor KC De Ontdekkingsreizigers (Westergouwe) zijn weliswaar de inkomsten begroot (vergoeding van de kosten door het schoolbestuur aan de gemeente), maar ten onrechte niet de uitgaven (kosten).

91

N

De gemeente vergoedt (wettelijk) de OZB-lasten van schoolbesturen. Deze lasten zijn hoger dan verwacht, door sterkere stijging dan verwacht van zowel het OZB-tarief als de WOZ-waarde van schoolgebouwen.

32

N

Diverse kleine verschillen.

28

N

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

678

V

Binnen de begroting van LLZ is een budget voor inhuur opgenomen om bij ziekte/uitval van leerplicht inhuur te kunnen laten plaatsvinden. Zodoende kan Gouda de afspraken vanuit de DVO’s met de aangesloten gemeenten over uitvoering van de leerplichtwet nakomen. In het verslagjaar was inhuur niet nodig hetgeen de onder uitputting op dit budget verklaart.

179

V

Campus Gouda: de kasstroom van de subsidie van de provincie voor Campus Gouda wijkt af van werkbegroting. Een eventele budgetoverschrijding zal worden opgenomen in de Bestuursrapportage 2024.

93

V

De bijdrage vanuit het coalitieakkoord voor Laaggeletterheid kon niet volledig worden benut in verband met de startfase van dit project.

75

V

Voornamelijk door de onverwacht hoge terugvordering op subsidies 2022 van kindgebonden financiering peuteropvang en voorschoolse educatie en de incidentele verhoging van SPUK OnderwijsAchterstandenbeleid ( OAB)- 2023 zijn er middelen overgebleven.

380

V

Diverse kleine verschillen.

49

N

3.1.4.4 Verschillenverklaring reserves Omschrijving (bedragen * € 1000)

Verschil

V/N

Reserve Onderwijshuisvesting: de incidentele exploitatielasten voor het IHP waren te hoog begroot. Hierdoor worden minder kosten verrekend met de reserve.

60

N

Totaal

60

N

18

Jaarstukken 2023

3.2 Energie en klimaat Ambitie De ambitie is om Gouda duurzaam door te geven aan de volgende generaties. Gouda wil in 2040 CO2-neutraal zijn en in 2050 moet de leefomgeving bestand zijn tegen klimaatveranderingen. De gemeente wil zelf het goede voorbeeld geven door extra te investeren in de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Het speerpunt komende periode is verdere vergroening afgestemd op de bodemgesteldheid. Kwalitatief groen met een hoge biodiversiteit maakt de stad leefbaar en aantrekkelijk voor mens en dier. Duurzaamheid gaat over alle beleidsterreinen en is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Wat is bereikt? 1) Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Op diverse plekken in de stad hebben de gemeente en inwoners groen toegevoegd en klimaatadaptieve maatregelen genomen. In Kort Haarlem, de Vogelbuurt in Korte Akkeren en Ouwe Gouwe Zuid zijn extra groen en een robuust hemelwatersysteem aangelegd. Bij het Zwaansgat, Kandeelstraat en Nobelstraat is 116m2 grijs omgezet in groen. In de wijk Kort Haarlem zijn 68 geveltuinen aangelegd. Bij 104 adressen zijn 9.680 tegels opgehaald, 120 eigenaren hebben 2.157 m2 groen dak aangelegd en 215 inwoners hebben met subsidie een regenton aangeschaft.

2) Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit Er is een start gemaakt met een soortenmanagementplan om de gebouwbewonende diersoorten een plek te (blijven) bieden bij de isolatieopgave. Het ecologisch beheer is uitgebreid. Een gedeelte van het Noorderhout wordt op een ecologische manier gemaaid en in dit stuk zijn extra natuurvriendelijke oevers aangelegd. Bij de Winterdijk is een stuk groen ingeplant met bollen en een biologisch zaadmengsel. In Oude Gouwe Zuid zijn onder andere duikers vergroot om het watersysteem te verbeteren.

3) Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden In Plaswijck Kern en Middenwillens West onderzoekt de gemeente met bewoners verschillende warmteoplossingen. Zes andere bewoners- en bedrijveninitiatieven voeren zelf onderzoek uit met behulp van de subsidieregeling Samen naar een Duurzame Omgeving. Bij 3.000 huishoudens met (kans op) energiearmoede is energieadvies gegeven en zijn kleine maatregelen uitgevoerd. De energiecoaches hebben zo’n 300 huisbezoeken gebracht en de energieklussers zijn bij ongeveer 30 adressen langs geweest. De Duurzame Markt is door zo'n 1.000 inwoners bezocht. Eind 2023 is het Duurzaamheidsfonds Gouda van start gegaan.

4) Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed De gemeente heeft een routekaart opgesteld die inzicht biedt in de aanpak en strategie om in 2030 55% CO2-reductie te realiseren in gemeentelijke gebouwen en in 2040 aardgasvrij en CO2-neutraal te zijn. De routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed is op 7 februari 2024 vastgesteld. Het oude schoolgebouw van De Ark aan de Jan Luykenstraat is gesloopt. Daardoor kan de locatie worden herontwikkeld tot park.

5) Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte Het beheerplan groot en vervangingsonderhoud en het Kwaliteitsplan openbare ruimte Binnenstad zijn vastgesteld. Verder is gestart met een inventarisatie van de mogelijkheden van duurzaam beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Er is een meldpunt waar inwoners toegankelijkheidsproblemen in de openbare ruimte kunnen melden. Inwoners kunnen bij het Funderingsloket Groene Hart terecht met vragen en advies over funderingen.

Jaarstukken 2023

19

3.2.1 Wat heeft de gemeente ervoor gedaan? Er is een keuze gemaakt in de onderwerpen op het gebied van energie en klimaat die hier naar voren komen. De gemeente is bijvoorbeeld ook verantwoordelijk voor taken op het gebied van milieubeleid, de advisering en toetsing van ruimtelijke plannen, beheer en onderhoud en toezicht en handhaving van relevante wet- en regelgeving.

Doelstelling1: Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen • In 2023 is een start gemaakt met het actualiseren van het groen-, bomen- en biodiversiteitsbeleid. Hierin worden de doelen voor de komende jaren vastgelegd. • Bij meerdere bouwontwikkelingen in de stad is de Structuurvisie Groen toegepast en zijn afspraken hierover vastgelegd in een overeenkomst. Ook zijn vanuit het Groenfonds grijs-wordt-groeninitiatieven gerealiseerd: bij het Zwaansgat, Kandeelstraat en Nobelstraat is 116m2 grijs omgezet in groen. Verder zijn er gerichte acties geweest van onder andere Gouda Bruist en de Tuinambassadeurs, zoals de actie ‘Tegel eruit, Plant erin’ en de aanleg van nieuwe geveltuintjes. • In Kort Haarlem, de Vogelbuurt in Korte Akkeren en Ouwe Gouwe Zuid is extra groen en een robuust hemelwatersysteem aangelegd. Er is subsidie vanuit de Impulsregeling Klimaatadaptatie aangevraagd voor extra klimaatadaptieve maatregelen bij het project Vogelbuurt, voor het verbreden van vergroeningsprojecten uit het Groenfonds en het ontharden en vergroenen van schoolpleinen. Zo zijn in 2023 68 geveltuinen aangelegd in Kort Haarlem aanvullend aan het rioleringsproject. • Om inwoners te enthousiasmeren en informeren over groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie zijn in 2023 vele acties georganiseerd. Bijvoorbeeld de duurzame markt, de boomspiegeldag en het biodiversiteitsweekend.

Tijdens de Boomfeestdag 2023 hebben 17 kinderen van twee scholen 12 bomen geplant. Verder zijn inwoners via huisaan-huisbladen en sociale media regelmatig geïnformeerd over werkzaamheden van de gemeente zoals ecologisch bermbeheer, natuurlijke oevers en grijs-wordt-groeninitiatieven. • Klimaatadaptatie is actief onder de aandacht gebracht bij onderwijsinstellingen. Ook is de pilot die in 2021 gestart is met de ondernemers van het bedrijventerrein Gouwespoor voortgezet om het bedrijventerrein klimaatadaptief in te richten. Daarnaast is er intensief contact met de woningcorporaties over het thema klimaat en is het thema opgenomen in de prestatieafspraken. Het Convenant Klimaatadaptief Bouwen is bij meerdere projecten toegepast, zoals bijvoorbeeld bij het project Crabethpark. • In 2023 hebben 120 perceeleigenaren gebruik gemaakt van de subsidieregeling groen-blauwe daken. Er is in totaal 2.157 m2 groen dak aangelegd. Naast de subsidie groene daken is er ook subsidie voor de aanschaf van een regenton. Hier hebben 215 inwoners gebruik van gemaakt. • De tegeltaxi heeft gereden om tegels op te halen bij inwoners. In totaal zijn bij 104 adressen, 9.680 tegels opgehaald. • In 2023 is er vanwege het slechte weer geen plantdag georganiseerd voor het Gouds geboortebos. De plantdag is verzet naar het voorjaar 2024.

Doelstelling 2: Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit • De gemeente is gestart met het opstellen van het Omgevingsprogramma Groen: Biodiversiteit. Daarin wordt het biodiversiteitsbeleid voor de komende jaren uitgewerkt. Dit beleid focust op het benoemen van specifieke icoonsoorten per wijk en zorgt voor een verbeterslag op het huidige beleid. • In regionaal verband is een start gemaakt met een kansenkaart om de biodiversiteit in de grensgebieden van gemeenten te verbeteren. Daarnaast neemt de gemeente deel aan onder andere het Zuid-Hollandse Ecologennetwerk (ZHEN) en Community of Practice Groene Stad Challenge om kennis en ervaring uit te wisselen op gebied van biodiversiteit en groen. Dit gebeurt ook in overleggen met de lokale natuurverenigingen waar ook gezamenlijke acties mee georganiseerd worden, zoals het biodiversiteitsweekend. • Er is een start gemaakt met het zorgen voor een soortenmanagementplan. Doel van dit plan is om gebouwbewonende diersoorten een plek te (blijven) bieden in de isolatieopgave. In 2023 startte de Europese aanbesteding om een partij te vinden die de gemeente kan begeleiden in het opstellen van dit plan. Met dit plan wordt uiteindelijk een ontheffing aangevraagd bij de provincie. • Op meerdere locaties in Gouda is gewerkt aan uitbreiding van ecologisch beheer.

Een gedeelte van het Noorderhout wordt op een ecologische manier gemaaid en er zijn in dit stuk extra natuurvriendelijke oevers aangelegd. Bij de Winterdijk is een stuk groen ingeplant met bollen en een biologisch zaadmengsel. Daarnaast wordt tijdens inspectiewerkzaamheden vastgesteld of in de nieuwe situatie een natuurvriendelijke oever kan worden gerealiseerd of dat beschoeiing moet worden geplaatst. • Duikers zijn vergroot om het watersysteem te verbeteren, zoals bijvoorbeeld in Ouwe Gouwe Zuid. • Gouda vroeg in 2023 subsidie aan bij de provincie Zuid-Holland voor de verbetering van het leefgebied van 4 specifieke diersoorten in groengebied Noorderhout: de merel, rietorchis, egel en weidehommel.

Doelstelling 3: Inwoners en ondernemers stimuleren energie te besparen en aardgasvrij te worden • De evaluatie van de Transitievisie Warmte is in 2023 gestart. Het evaluatierapport wordt in april 2024 verwacht. • De wijkaanpak in Plaswijck Kern en in Middenwillens West is gestart. In Plaswijck Kern wordt een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de verschillende warmteoplossingen. Middenwillens West is onderdeel geworden voor een bewonersinitiatief in Achterwillens om samen te zoeken naar de beste oplossing om aardgasvrij te worden. Daarnaast heeft de gemeente het bewonersinitiatief in Kort Haarlem omarmd. Hier wordt samen opgetrokken met de bewoners om het idee van een 70-graden warmtenet verder uit te werken.

20

Jaarstukken 2023

• Vanuit de subsidieregeling Samen naar een Duurzame Omgeving worden bewoners- en bedrijveninitiatieven ondersteund om met elkaar onderzoek te doen en stappen te zetten richten een CO2-neutraal Gouda. In 2023 zijn 6 aanvragen gehonoreerd, variërend van kierenonderzoek bij huizen tot een lage temperatuur warmtenet voor een bedrijventerrein. • De focus van het Gouds Isolatieprogramma is van E, F en G labels uitgebreid naar D, E, F en G labels. Afgelopen jaar is de samenwerkingsovereenkomst voor de Energie Karavaan Gouda ondertekend, zodat in 2024 kan worden gestart met een bloksgewijze aanpak voor isolatie. Met de huis-aan-huis aanpak zijn inmiddels 3.000 huishoudens met (kans op) energiearmoede voorzien van energieadvies en zijn ter plekke kleine maatregelen uitgevoerd. De evaluatie van de regeling Erfgoed en Duurzaamheid 2020 is bijna afgerond. De energiecoaches hebben zo’n 300 huisbezoeken gebracht. De energieklussers zijn bij ongeveer 30 adressen langs geweest. In november werd de jaarlijkse duurzaamheidsmarkt weer georganiseerd met naar schatting 1.000 bezoekers en in 2023 heeft Gouda voor het eerst actief meegedaan aan de Klimaatweek. • Het omgevingsprogramma zonne-energie Gouda is aan de raad voorgelegd. Zodat wensen en bedenkingen kenbaar gemaakt konden worden aan het college.

Hierna zal naar verwachting het programma Zon op Veld nog in het 1e kwartaal 2024 door alle colleges van de Midden-Holland gemeenten worden vastgesteld. • De verordening Duurzaamheidsfonds Gouda is eind 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. De doelgroep is uitgebreid geïnformeerd over de start van het Duurzaamheidsfonds. Aanvragen worden beoordeeld door de gemeente en, wanneer goedgekeurd, kan de lening via SVn worden aangevraagd. • De geplande collectieve inkoopacties en isolatiesubsidie voor bewoners zijn niet in 2023 gerealiseerd. Andere onderwerpen bleken meer tijd te vragen dan verwacht waardoor er geen ruimte was om deze ook te realiseren. De verwachting is dat beide in 2024 van start zullen gaan.

Doelstelling 4: Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed • De gemeente heeft een routekaart opgesteld die inzicht biedt in de aanpak en strategie om in 2030 55% CO2- reductie te realiseren in gemeentelijke gebouwen en in 2040 aardgasvrij en CO2-neutraal te zijn. Dit betreft alle gebouwen in eigendom van de gemeente, exclusief de sport- en onderwijsgebouwen. • De routekaart geeft inzicht in de uitvoeringsplanning. Daarbij is de prioritering van de gemeentelijke gebouwen aan de hand van energieverbruik en synergie met de onderhoudsmaatregelen tot stand gekomen. Waar mogelijk zoekt de gemeente synergie met onderhoudsmaatregelen (MJOP) en toegankelijkheidsmaatregelen. • Het oude schoolgebouw van de Ark aan de Jan Luykenstraat is gesloopt. Daardoor kan de locatie worden herontwikkeld tot park. Dit draagt bij aan de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van de wijk.

Doelstelling 5: Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte • Het beheerplan groot en vervangingsonderhoud is aangenomen door de raad. Hierin zijn middelen opgenomen om de projecten op gebied van kademuren en brugconstructies uit te kunnen voeren in de komende jaren. Het Kwaliteitsplan openbare ruimte binnenstad is het kader voor de herinrichting van straten. Verder is gestart met eenc inventarisatie van de mogelijkheden van duurzaam beheer en onderhoud van de openbare ruimte. • De gemeente heeft een meldpunt opgericht waar inwoners via e-mail toegankelijkheidsproblemen in de openbare ruimte kunnen melden. Ook is op regelmatige basis gesproken met vertegenwoordigers van de verschillende belangenorganisaties. In de Lokale Inclusie Agenda is voor 2024-2025 een uitvoeringsplan opgesteld. • In 2023 heeft de gemeente in de Kock van Leeuwensluis een sanitaire voorziening voor waterrecreanten gerealiseerd en in gebruik genomen. • In april 2023 is het Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen (KBF) officieel geopend tijdens het Tiende Internationale Symposium over Bodemdaling (TISOLS) georganiseerd vanuit UNESCO. In oktober 2023 is vervolgens de Experience Bodemdaling feestelijk geopend. Dit is een interactieve opstelling in het KBF die het gesprek stimuleert over bodemdaling, de gevolgen en de mogelijke maatregelen.

Hij wordt meteen veel benut door onder anderen beleidsmedewerkers, bestuurders en kennisorgansiaties. • De gemeente is aangesloten bij het Funderingsloket Groene Hart van het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek. Bij dit loket kunnen bewoners terecht voor advies en vragen over funderingen. • Vanuit project Stevige Stad Kaderplan Bodemdaling Binnenstad ondersteunt de gemeente bewoners aan het Regentesseplantsoen bij het nemen van maatregelen om schade aan houten paalfunderingen te minimaliseren als het waterpeil in de binnenstad wordt aangepast.

3.2.2 Verbonden partijen Verbonden partijen dragen bij aan de te realiseren beleidsdoelstellingen van de gemeente. Meer informatie over de verbonden partijen is te vinden in de paragraaf Verbonden Partijen. Verbonden partijen

Doel

Omgevingsdienst MiddenHolland (milieudeel)

De ODMH staat de gemeente bij op het gebied van milieu- en duurzaamheidsaspecten. De uitvoering van de wettelijke milieutaken omvatten vergunningverlening, toezicht en handhaving van milieuregels. Daarnaast voert de ODMH taken uit op gebied van advisering, ontwikkeling en uitvoering van milieubeleid. De ODMH toetst daarnaast op milieu- en duurzaamheidsaspecten als bodem, externe veiligheid en geluid bij ruimtelijke plannen. In aanloop naar de Omgevingswet zijn enkele beleidsregels vastgesteld welke zijn voorbereid door de ODMH. Naast de taken uit het jaarprogramma heeft de ODMH geparticipeerd in het interbestuurlijk programma VTH, naar aanleiding van de Commissie Van Aartsen.

Jaarstukken 2023

21

Verbonden partijen

Doel

Natuur en recreatieschap Groenalliantie Midden-Holland

De natuur- en recreatiegebieden van Groenalliantie Midden-Holland dragen bij aan de vermindering van hittestress, geven inwoners van Gouda ruimte om de warme stad voor een paar uur te ‘ontvluchten’ en te genieten van het groen en fungeren mee in het totale wateropvangsysteem van de stad. De natuurwaarden en biodiversiteit staan ook in de gebieden van de Groenalliantie onder druk mede door toenemende recreatieve drukte en klimaatverandering. Er wordt een duurzame balans gezocht tussen natuur en recreatie. Het uitgangspunt daarbij is dat de natuurwaarden, waterkwaliteit en biodiversiteit toenemen in de komende jaren. In 2023 is het handelingskader Klimaat opgesteld. Een kader dat ingaat op de aanpak van de nu al optredende klimaatgerelateerde effecten en op het opnemen van klimaatadaptieve maatregelen bij de (her)inrichting én het toekomstig beheer en onderhoud van de Groenalliantie gebieden.

Belastingsamenwerking GouweRijnland

De BSGR verzorgt de heffing en de invordering van de reinigingsheffingen en de rioolheffingen ter dekking van de kosten van het ophalen en verwerken van afvalstoffen en voor de werking van een adequaat rioolstelsel.

3.2.3 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergegeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Indicator

Data (jaarstukken 2023)

Data (eerdere meting)

Data (eerdere meting)

Databron

Kwetsbaarheid Genomen 2023: van de stad maatregelen Nee: 44% voor tegen effecten Ja, één maatregel: 30% klimaatvervan klimaatJa, meerdere andering verandering maatregelen: 24% verminderen Ja, andere maatregelen: 2%

2022: Nee: 49% Ja, één maatregel: 26% Ja, meerdere maatregelen: 22% Ja, andere maatregelen: 3%

2021: Nee: 49% Ja, één maatregel: 29% Ja, meerdere maatregelen: 20% Ja, andere maatregelen: 2%

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid Maatregelen van de stad willen nemen voor om overlast klimaatverdoor hitte en andering water rondom verminderen woning tegen te gaan

2022: Ja, zeker: 41% Ja, misschien: 43% Nee, zeker niet: 15%

2021: Ja, zeker: 38% Ja, misschien: 47% Nee, zeker niet: 15%

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

2022: Altijd: 10% Vaak: 12% Soms: 29% Zelden: 24% Nooit: 21% Weet niet: 5%

2021: Altijd: 10% Vaak: 13% Soms: 27% Zelden: 26% Nooit: 21% Weet niet: 3%

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

2023: Ja, zeker: 39% Ja, misschien: 46% Nee, zeker niet: 14%

Kwetsbaarheid Na een hevige 2023: van de stad regenbui blijft Altijd: 12% voor langer dan 2 Vaak: 17% Soms: 28% klimaatveruur water in Zelden: 23% andering de straat Nooit: 20% verminderen staan Weet niet: 1%

22

Jaarstukken 2023

Doelstelling

Indicator

Data (eerdere meting)

Data (eerdere meting)

Databron

Kwetsbaarheid Schaduwplek- 2023: van de stad ken voor Ja, die zijn er voor verkoeling voldoende: 55% Ja, maar de klimaatvertijdens een hoeveelheid is andering periode van beperkt: 31% verminderen warm weer Nee, die zijn er niet: 8% Weet niet: 6%

2022: Ja, die zijn er voldoende: 55% Ja, maar de hoeveelheid is beperkt: 31% Nee, die zijn er niet: 8% Weet niet: 6%

2021: Ja, die zijn er voldoende: 54% Ja, maar de hoeveelheid is beperkt: 30% Nee, die zijn er niet: 8% Weet niet: 7%

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit

Groenbalans (inclusief percentage voor groen met waarde voor biodiversiteit)

Nog geen nieuwe waarde beschikbaar.

2023: 2.091.640 m2 groen waarvan 89,9% groen met meerwaarde voor biodiversiteit

2021: 2.080.378 m2 groen waarvan 61,0% groen met meerwaarde voor biodiversiteit