Programmaconcepten voor De Nieuwe Doelen in Gorinchem (ontvangen 5 augustus 2024)

Programmaconcepten voor De Nieuwe Doelen in Gorinchem

27 juni 2024

TUSSENTIJDSE UPDATE

Inleiding • Anneke Jenniskens | tot voor kort adjunct-directeur Musis & Stadstheater Arnhem, voorheen adviesbureau voor vrijetijd LAgroup, nu zelfstandig interim en advies. • Vraag: adviseer over programma & exploitatie voor de twee varianten. • Focus op de artistieke en maatschappelijke bespeling De Nieuwe Doelen. • Quickscan met een doorkijk naar exploitatie. • Géén separaat onderzoek naar ‘een’ theaterfunctie of huisvesting bibliotheek. • Objectief & buitenstaander

2

TUSSENTIJDSE UPDATE

Traject • Deskresearch. • Interviews. • Beknopte vergelijkingsstudie.

• Inbrengen van expertmatige kennis: theaterveld, vernieuwbouw en bedrijfsvoering. • Advies programmaconcepten. • Veel tekst – weinig beeld -> met een reden. • Nb. Informatie uit huisvestingsstudie als input meegenomen.

3

Gorinchem Podia, makers en de inwoners

4

De Gorinchemse kunst en cultuur in het kort

(1)

• Er is een behoorlijk aantal professionele makers op het gebied van podiumkunsten actief (en woonachtig) in Gorinchem. • Zij hebben allen een van de theateracademies doorlopen en krijgen landelijke waardering.

• Zij zijn actief in diverse disciplines (onder meer musical, urban, poppenspel, jeugd en jongeren, dans/show). Dit is best bijzonder voor een compacte stad als Gorinchem. • De makers tonen gepaste ambitie en betrokkenheid bij de stad.

• Het is bijzonder dat Gorinchem een eigen filmfestival heeft. • Buitenprogrammering: er zijn relatief veel (zomer)evenementen en activiteiten in de stad.

5

De Gorinchemse kunst en cultuur in het kort

(2)

• Het Gorinchems theateraanbod (met twee compacte theaters) is bijzonder. • ‘t Pand - jaarlijks circa 70 à 80 voorstellingen en arthouse filmaanbod. • Peeriscoop - jaarlijks circa 50 professionele voorstellingen. • Zij bieden beide theateraanbod dat landelijk toert.

• Cabaret, toneel, kleinschalig muziektheater. • Ieder een eigen artistiek profiel, op niveau en in verschillende disciplines. • Door hun eigenheid zijn zij complementair aan elkaar.

• Sterke betrokkenheid met het theatervak en de stad. • Veel inzet en met een beperkte programmasubsidie -> aanbod hoog niveau. • Koester en stimuleer dat als gemeente! 6

De Gorinchemse kunst en cultuur in het kort

(3)

• Er zijn veel amateurkunstinstellingen, er is een actief verenigingsleven, vele vrijwilligers. • Er zijn beperkte presentatiemogelijkheden voor amateurkunst (podiumkunsten). • Voor jeugd is er professioneel theateraanbod beschikbaar.

• Artistieke projecten met jongeren spelen zich ook veel buiten de structurele subsidiekaders af. • Gemeente zet hiervoor incidentele middelen in. • Meerdere subculturen - meerdere plekken.

• Jongeren vormen een belangrijke doelgroep die niet vergeten mag worden!

7

Culturele doelgroepenmodel (onderzoek) • Recent onderzoek culturele doelgroepenmodel (Kunstgebouw). • Gorinchem heeft relatief veel ‘lichte cultuurgebruikers’, bijna de helft van de huishoudens (46%). (39% is het gemiddelde van alle huishoudens in Zuid-Holland). Deze inwoners zoeken hun

culturele vertier dicht in de buurt. • De wijken waar de meeste lichte cultuurgebruikers wonen zijn Lingewijk, Haarwijk en Gildenwijk. In de Lingewijk en Gildenwijk is de Lokale Vrijetijdsgenieter de grootste doelgroep:

Interesse in evenementen, braderie en gericht op gemeenschapszin. • In Dalem (58%) en Hoog-Dalem (45%) is het (potentiële) cultuurgebruik het hoogst. • Het aantal jongere cultuurgebruikers is ondervertegenwoordigd in Gorinchem, blijkt uit dit

onderzoek. 8

Analyses en benchmark

9

Relevante data • Theaters in de regio (autominuten) • Gemeentes met vergelijkbare omvang • Theaters met vergelijkbare capaciteit

10

Theaters in regio (reistijd auto) Omvang Stad

Theater

Autominuten

Afstand

Zalen & capaciteit

MEGA

Utrecht Breda Rotterdam

Beatrixtheater Chassé Nieuwe Luxor

31 minuten 34 minuten 35 minuten

39 km 36 km 38 km

1500 1430 665 1535

GROOT

Dordrecht Nieuwegein Tiel Utrecht Den Bosch Rotterdam

Kunstmin & Energiehuis DE KOM Agnietenhof Stadsschouwburg De Parade Schouwburg

27 minuten 25 minuten 32 minuten 35 minuten 40 minuten 40 minuten

26 km 31 km 36 km 41 km 40 km 41 km

755 650 800 943 905 850

MIDDEL

Oosterhout Waalwijk

De Bussel De Leest

25 minuten 32 minuten

26 km 33 km

439 197 521 201

Zaltbommel De Poorterij 27 minuten Houten De Slinger 29 minuten * Autominuten gerekend vanuit Stadhuis Gorinchem.

30 km 35 km

285 292

KLEIN

178 220 250 176 400 160

212

150

280

91

11

Complementair of concurrentie? • Bezoekers reizen max. 35 autominuten voor ‘regulier’ theateraanbod. • Er is aanbod in omgeving binnen reisafstand, maar de afstand is relatief groot: in absolute zin, gevoelsmatig en oplopende reistijd in de spits. • Grote theaters, groot verzorgingsgebied. • Nabijheid theater leidt tot meer bezoek. • Gorinchem heeft prachtig aanbod met kleine theaters, houd dat in het vizier.

12

Benchmark | Vergelijkbaar inwonertal mét theater Gemeente Beverwijk Wageningen Tiel Wijchen Huizen Geldrop-Mierlo Goes Heemskerk Oldambt Oude IJsselstreek Gorinchem Rijssen-Holten Teylingen Raalte Moerdijk Landgraaf

Inwoners* Theater 42.893 42.616 42.372 41.543 41.205 40.736 39.677 39.435 39.421 39.396 38.682 38.676 38.472 38.364 38.091 37.105

Kennemertheater Junushoff Agnietenhof T Mozaïek De Boerderij Ons Mierloos theater De Mythe De Cirkel De Klinker DRU fabriek Peeriscoop / 't Pand Parkgebouw Rijssen 't Onderdak Hoftheater De Schuur Theater Landgraaf

Grootste theaterzaal 602 697 800 250 120 150 545 75 620 349 200 / 54 400 180 300 100 160

Opvallendheden Relatief veel aanbod (circa 135 professioneel aanbod). Universiteitsstad. Schouwburg en filmtheater. Theater, cultureel & educatief centrum. Onderdeel van 't Spant (groter theater). gerund door vrijwilligers. Onderdeel van Zeelandtheaters. Theater en filmhuis. Kunstencentrum, film theater. Evenementenfabriek, ook popzaal 600 staplaatsen. Plus kleine zaal met 90 zitplaatsen. Sociaal-Cultureel Centrum. En Theater Teylingen (Sassenheim). Circa 86 professionele voorstellingen. Cultureel-maatschappelijk gebruik. Incl. jeugdtheaterschool, voornamelijk maatschappelijk.

13

Benchmark | Ingezoomd op variaties • Om een beeld te schetsen: zie hieronder de variatie in capaciteit, intensiteit van het gebruik en subsidiebijdrage. • Zoveel theaters, zoveel variaties. Gemeente

Raalte Wageningen Wijchen Beverwijk Heemskerk

Inwoners

Theater

38.364 Hoftheater 42.616 Junushoff 41.543 t Mozaïek 42.893 Kennemertheater 39.435 De Cirkel

Capaciteit Aantal grootste professionele theaterzaal voorstellingen 300 86 697 150 250 74 602 132 75 20

Subsidie gemeente *

Huur

€ € € € €

€ € € € €

378.854 1.151.453 161.266 765.000 32.558

47.000 324.081 21.049 153.000 13.982

* Let op: de afspraken rondom onderhoud en investeringen (techniek en inrichting) zijn per gemeente zeer verschillend, en kunnen een enorm vertekenend effect hebben op de subsidie en totale lasten. Evenals de factor vrijwilligers versus betaalde krachten.

14

Benchmark • Benchmark met theaters met vergelijkbare theaterzaal (capaciteit) • Theater Analyse Systeem (TAS) van de Vereniging van Concertgebouw- en Schouwburgdirecties (VSCD).

• Gekeken naar theaters met één theaterzaal tussen de 325-475 zitplaatsen. • Deze filter levert gemiddelden op van twaalf referentie-theaters. • Deze twaalf theaters zijn in de TAS geanonimiseerd weergegeven.

15

Benchmark | Theaters met capaciteit van DND 92 professionele voorstellingen (14.609 bezoeken) 28 amateurvoorstellingen (5.485 bezoeken) 120 maatschappelijke activiteiten

€ 714.000 jaarlijkse subsidie € 1,35 miljoen omzet overig**; 20%

58% subsidie versus 42% eigen inkomsten

toneel; 10% cabaret; 27% familie; 17%

52 zakelijke activiteiten

muziek; 22%

9,4 fte loondienst 0,9 fte inhuur 2 fte vrijwilligers (28 personen)

Totaal bezoeken: 32.075 16 ** Dans, ballet, klassieke muziek, theatercollege, muziektheater, show/musical, fysiek theater, opera, overig.

Elke gemeente en elk theater is uniek • Er is niet één concept mogelijk of passend. • Wisselende samenstelling aanbod: professioneel aanbod / film / cultureel centrum /

maatschappelijk / zakelijk. • Ervaring landelijk: horeca in theaters levert vaker niet dan wel winst op. • De jaarlijkse gemeentelijke subsidie is in theaterland zeer wisselend.

• De financiële constructies zijn zeer wisselend (programmabijdrage, rekenen van huur, bijdrage in de inrichting en onderhoud). • Verband: meer aanbod = meer subsidie.

17

Bepalende elementen …

18

… met artistieke gevolgen • De zaal is in de basis charmant. Theater -> bestaande zaal. • De kaphoogte is beperkt, toneelopening wat klein en het toneeloppervlak compact. Er is beperkte ruimte in zijtonelen. Hierdoor kunnen grote(re) producties er niet spelen. • Wellicht kan iets aan ruimte in het zijtoneel worden gewonnen (theatertechnisch bureau PBTA). • De hijsinstallatie is afgekeurd, deze moet gerevitaliseerd worden. Dit is in eerder onderzoek vastgesteld door PBTA. Dit vraagt een investering (geen gehele vervanging), is wel kostbaar. • Er kan nog steeds heel veel wél.

19

Concepten

20

[1] Volwaardig compacte schouwburg (o-variant) Kansen •

Schouwburg met de huidige capaciteit als uitgangspunt (bouwkundig uitgangspunt in variant 0).

•

Doelgroep: het typische theaterpubliek, dat nu deels naar theaters in de omgeving gaat, deels Peeriscoop

en/of ‘t Pand bezoekt en wellicht minder naar theater gaat dan toen De Nieuwe Doelen nog open was. •

De focus ligt op presentatie van het professionele aanbod, ruim 70 professionele voorstellingen per jaar.

•

Focus op cabaret, toegankelijk theateraanbod, muziektheater, kleine musicals, theaterconcerten,

familievoorstellingen. Afhankelijk van contacten programmeur kansen voor global professioneel aanbod. •

Programma in afstemming met Peeriscoop en ‘t Pand, om zo de keten van makers te kunnen bieden.

•

Het aanbod is primair voor inwoners van de eigen gemeente en omliggende kernen.

•

Daarbij faciliteert het theater circa 30 amateurvoorstellingen (in met name theaterluwe maanden).

•

Ruimte voor het jaarlijks filmfestival en andere artistieke initiatieven. 21

[1] Volwaardig compacte schouwburg (o-variant) Organisatie en financiën •

Professioneel aanbod vraagt een organisatie met vaste personeelsbezetting in programma, productie, marketing, techniek, publieksservice, horeca.

•

De ondersteuning en inzet van vrijwilligers is wenselijk en nodig.

•

Een schouwburg speelt niet zelden om en nabij quitte op de ticketverkoop versus inkoop voorstelling, exclusief de ureninzet van techniek, overhead, huisvestingslasten, et cetera.

•

Een dergelijk theater kan niet zonder gemeentelijke subsidie, in de huisvestingskosten en programmasubsidie.

22

[2] Bibliotheek met theaterzaal (B-variant) Afweging • In de basis zijn een bibliotheek en een schouwburg niet complementair, de sferen zijn anders: schouwburg (pluche, avondje uit, schemer) versus bibliotheek (lezen, maatschappelijke functie, licht) • De piekmomenten wisselen elkaar af (publiek loopt in de avond door een lege bibliotheek). • Geen extra reuring door mix van deze functies. • Het beheer levert in de regel meer kosten dan synergievoordelen op.

• De combinatie is voor een horecaconcept extra complex. •

You can’t be all things to all people all the time…

•

Kies een signatuur. En meng geen smaken, alleen als het een ten dienste staat van het andere.

23

[2] Bibliotheek met theaterzaal (B-variant) Kansen •

De Nieuwe Doelen is primair een bibliotheek, mét een theaterzaal voor breed gebruik, geen schouwburg.

•

De theaterzaal blijft in stand, professionele programmering is in aantallen beperkt (20 keer per jaar). Externe partij programmeert: jeugd- en familievoorstellingen, toegankelijk professioneel aanbod, lokaal geworteld, geen risicovolle (kostbare) programmering.

•

Podium voor de stad! Ruimte voor amateurproducties, repetities, schoolvoorstellingen.

•

Bibliotheek maakt gebruik van theaterzaal voor maatschappelijk gebruik (workshops, lezingen, debat). Zaal is flexibel te gebruiken (stoelen op toneel, et cetera).

•

Voldoende ruimte voor andere artistieke initiatieven.

•

Beperktere theatertechnische investeringen nodig dan in 0-variant.

24

Of een variant op de varianten?

25

[3] Huis voor de stad •

Eigentijds, toegankelijk, creatief, diverse doelgroepen, cocreatie, verbinden, jongeren, maatschappelijk, geëngageerd, multicultureel, creëren, repeteren en produceren.

•

Verrassende concepten, bespeling en gebruik door professionele makers uit de stad die actief zijn in de podiumkunsten.

•

Maken én presenteren.

•

Geen professionele theaterprogrammering in de klassieke zin.

•

Muziek, theater, cabaret, toneel, urban, dance battles, dinnershows, stand up, film, seriebespelingen van lokaal ontwikkelde professionele producties, ruimte voor amateurbespelingen.

•

Structurele aandacht voor programmering met en voor jongeren!

•

Eigentijds - cultureel én maatschappelijk gebruik – diverse programmering.

26

[3] Huis voor de stad •

Ruimte voor andere artistieke initiatieven.

•

Één organisatie bewaakt het concept, overziet de planning en biedt ruimte aan bespelers en makers.

•

Dit concept kan eventueel ook ruimte bieden aan de bibliotheek, afhankelijk van de betrokken makers en het te ontwikkelen concept.

•

Nog niet aan gerekend.

•

Verdere verdieping is nodig.

•

Kan een groeimodel zijn.

27

Dank!

28