Perspectiefnota 2025-2028.
Tekst van het document
Perspectiefnota 2025-2028
Perspectiefnota 2025-2028
Inhoudsopgave 1
Inleiding
2
2
Financiële ontwikkelingen
4
2.1 2.2 2.3 2.4
5 8 9 12
3
Technische- en autonome bijstellingen Ontwikkelingen gemeentefonds Ruimtevragers Ruimtegevers
Investeringen
16
3.1 3.2
16 17
Investeringsplafond Investeringsvoorstellen
4
Overige ontwikkelingen
23
5
Bijlagen
24
5.1 5.2
24 26
Bijgestelde investeringsplanning Uitgangspunten
1
Perspectiefnota 2025-2028
1
Inleiding
Voor u ligt de Perspectiefnota 2025-2028 van de gemeente Gorinchem. In deze nota brengen we de financiële en beleidsmatige ontwikkelingen voor de komende jaren in beeld en laten we zien welke financiële middelen daarbij horen. De perspectiefnota is daarmee de belangrijkste opmaat naar de begroting 2025-2028, die in de tweede helft van het jaar wordt opgesteld. In de perspectiefnota kijken we dus vooruit. En als we dat doen, zien we financieel zwaar weer aan komen. Al langer weten we dat de financiële positie van onze gemeente zorgvuldigheid vraagt. In het verleden hebben we daarom bijvoorbeeld afgesproken om een investeringsplafond te hanteren, om de schuldenlast van onze gemeente beheersbaar te houden. Bij het opstellen van deze perspectiefnota zijn we geconfronteerd met diverse tegenvallers, die we moeten verwerken in onze cijfers. In de volgende pagina’s lichten we deze onvermijdelijke ontwikkelingen verder toe. Dat zijn niet de eerste tegenvallers die we in de afgelopen jaren zijn tegengekomen. Ook in eerdere jaren moesten tegenvallers verwerkt worden, zoals vorig jaar de benodigde investering voor het nieuwe zwembad. Dit zet onze financiële positie onder druk. Financiële tegenvallers worden ook veroorzaakt door het beleid van de Rijksoverheid. Daarin is onze gemeente niet uniek. Al langer worden gemeenten geconfronteerd met onvoldoende financiële middelen vanuit het Rijk.
Ook voor de taken waarvan het Rijk heeft bepaald dat gemeenten deze moeten uitvoeren. Terwijl het Rijk een voorzichtige stap in de goede richting heeft gezet met het schrappen van de opschalingskorting vanaf 2026, besloot het Rijk ook om gemeenten financieel te korten in het jaar 2025. Dit legt direct extra druk op de financiën van gemeenten en dus ook op die van ons. Samen met andere gemeenten blijven we, via de VNG en de M50, aandacht vragen voor de financiële positie van gemeenten. Gemeenten zijn keihard nodig voor de uitdagingen waar we voor staan op onderwerpen als de toekomst van de zorg, onderwijshuisvesting, woningbouw, bestaanszekerheid en de energietransitie. Hierbij horen passende financiële middelen. Tegelijkertijd voelen we de verantwoordelijkheid om in de tweede helft van dit jaar een begroting op te stellen die voldoet aan de regels. Dat betekent dat de basis op orde en onze begroting financieel sluitend moet zijn. We zijn dan ook kritisch geweest op nieuwe ruimtevragers en hebben deze alleen opgenomen als ze strikt noodzakelijk zijn. Een sluitende begroting krijgen we echter alleen voor elkaar als we nadere keuzes maken en maatregelen treffen. Maatregelen die extra inkomsten opleveren of kosten verminderen. In deze perspectiefnota doen we een voorstel voor maatregelen die getroffen kunnen worden. We realiseren ons dat deze maatregelen pijn doen.
We zijn echter van mening dat deze maatregelen noodzakelijk zijn om onze begroting op orde te brengen. Een deel van de maatregelen die in deze nota zijn opgenomen zijn concreet en kunnen verwerkt worden in de begroting. In andere gevallen is een nadere concretisering nodig. Die werken we verder uit richting de begroting. Voor u ligt dus een stevige perspectiefnota, waarin een flink aantal keuzes aan de gemeenteraad wordt voorgesteld. Tegelijkertijd blijven we investeren in wat nodig is en in dat wat Gorinchem Gorinchem maakt. In de komende weken voeren we het gesprek met de gemeenteraad over deze perspectiefnota en de keuzes die we met elkaar willen of moeten maken. Zo werken we samen aan de opgaven waar we voor staan. Het college van burgemeester en wethouders, 11 juni 2024
2
Perspectiefnota 2025-2028 Opbouw Perspectiefnota In hoofdstuk 2 wordt het financiële meerjarenperspectief gepresenteerd, waarbij een financiële samenvatting van de voorgestelde begrotingsbijstellingen wordt gegeven. In paragraaf 2.1 worden de technische- en autonome bijstellingen in kaart gebracht. In paragraaf 2.2 worden de ontwikkelingen van het gemeentefonds weergegeven. De ruimtevragers worden in paragraaf 2.3 toegelicht, gevolgd door ruimtegevers in paragraaf 2.4. In hoofdstuk 3 gaan we in op de investeringsopgave voor de komende jaren, waarbij ook wordt ingegaan op het investeringsplafond in paragraaf 3.1 en de investeringsvoorstellen in paragraaf 3.2. We sluiten in paragraaf 4 de perspectiefnota af met de overige ontwikkelingen. In de bijlage in paragraaf 5.1 is een overzicht opgenomen van de investeringen die in de tijd zijn doorgeschoven en die daarmee dus een effect hebben op de kapitaallasten. Verder zijn de uitgangspunten in paragraaf 5.2 nader toegelicht.
3
Perspectiefnota 2025-2028
2
Financiële ontwikkelingen
De financiële ontwikkelingen voor 2025 en verder worden in de volgende hoofdstukken uiteengezet. Voorafgaand aan die uiteenzetting geven we een samenvatting van het financieel meerjarenperspectief. De samenvatting van het financieel meerjarenperspectief ziet er als volgt uit: Financiële ontwikkelingen (bedragen x €1.000; - = nadeel)
2025
2026
2027
2028
Actueel begrotingssaldo
617
-1.204
-554
1.054
Technische bijstellingen
-4.776
-4.770
-4.869
-4.778
Gemeentefonds
2.693
5.605
5.323
5.045
Ruimtevragers
-3.440
-3.693
-3.763
-3.893
Ruimtegevers
4.116
4.842
5.101
5.091
Investeringen
1.079
362
-470
-641
289
1.142
768
1.878
Bijgesteld meerjarenperspectief
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat de verhoging van de algemene uitkering in 2025 niet voldoende is om de technische bijstellingen te compenseren. De ruimtegevers zijn noodzakelijk om een sluitende perspectiefnota te realiseren. Het financieel saldo van de jaren 2026 en 2028 lijkt meer ruimte te bieden. Hierbij vinden we het van belang om de kanttekening te maken dat dit saldo wel afhankelijk is van de realisatie van de maatregelen die zijn opgenomen in het hoofdstuk Ruimtegevers. Daarnaast is het natuurlijk mogelijk dat richting deze jaren ontwikkelingen met financiële effecten plaatsvinden. Ook voor deze jaren is het dus van belang om financieel zorgvuldig beleid te voeren. De lasten van diverse IHP-scholen en De Nieuwe Doelen (scenario B) vallen buiten dit meerjarenperspectief. Voor de impact hiervan wordt verwezen naar de investeringsvoorstellen (tweede tabel) in paragraaf 3.2. In de volgende hoofdstukken gaan we nader in op de verschillende onderdelen van deze financiële samenvatting.
4
Perspectiefnota 2025-2028
2.1
Technische- en autonome bijstellingen
Ieder jaar worden de begrotingsbudgetten geactualiseerd op basis van CAO-ontwikkelingen, areaalontwikkelingen en prijsontwikkelingen. Ook de stijging van het aantal woningen en (eventuele) bijstellingen van tarieven leiden tot financiële aanpassing van de begroting. De basis hiervoor ligt in de ramingen van het Centraal Planbureau (CPB), dan wel in de uitgangspunten die gehanteerd zijn bij de meicirculaire. Daarnaast leiden andere technische- en autonome ontwikkelingen tot het bijstellen van de begroting. Voor het jaar 2025 en verder wordt rekening gehouden met de volgende (technische- en autonome) bijstellingen. Technische- en autonome bijstellingen (bedragen x € 1.000; - = nadeel)
2025
2026
2027
2028
Prijsindex prijsgevoelige budgetten (2,9%)
-569
-544
-537
-527
Correctie CAO gemeenten 2024
-218
-67
-60
-60
Loonindex (3,9%)
-845
-1.081
-1.068
-1.068
Subsidie-index (3,9% loonindex en 0% prijsindex)
-221
-221
-220
-196
Prijsindex Sociaal domein (2,9%)
-448
-450
-460
-428
-1.394
-1.394
-1.394
-1.394
Loon- en prijsindex Waardlanden
-530
-530
-530
-530
DVO's Waardlanden
-254
-254
-254
-254
Verbonden partijen loon- en prijsindex
Doorberekening loon- en prijsindex Waardlanden in afvalstoffenheffing
530
530
530
530
Onkruidbeheersing verhardingen
-134
-134
-134
-134
Overige ontwikkelingen Verbonden partijen
-1.130
-1.130
-1.130
-1.130
Index belastingen en tarieven (m.n. OZB)
376
376
376
376
Reguliere indexatie en 10% verhoging parkeertarieven
258
258
258
258
Huuropbrengst Buys Ballotstraat
90
90
90
90
Windturbines Groote Haar
-180
-90
-90
-90
Huuropbrengst gebouw C
-265
-265
-265
-265
Baten rioolrechten bedrijven
43
43
43
43
Gehandicaptenparkeerplaatsen
5
5
5
5
Verkiezingen
61
-39
-115
61
Actualiseren investeringen (faseringen en gereedmeldingen)
49
213
199
92
-86
-113
-157
-4.770
-4.869
-4.778
Indexering lopende investeringen Totaal technische bijstellingen
-4.776
Indexen Wij stellen voor om een prijsstijging van 2,9% voor de prijsgevoelige budgetten en het Sociaal Domein door te voeren. Dit betreft een bijstelling conform de raming van het CPB. Deze index wordt ook betrokken bij de ruimtegevers. Voor de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen (GR) volgen we de begrotingen van die GR, zoals opgenomen in zienswijzestukken die onlangs aan de raad zijn aangeboden. We houden rekening met een stijging van de totale loonsom van 3,9% in 2025. Omdat de vastgestelde CAO 2024 hoger uitviel dan waar we in de begroting rekening mee hadden gehouden, voeren we ook deze correctie door. Onkruidbeheersing verhardingen Per 1 januari 2024 heeft de partij die verantwoordelijk was voor de bestrijding van onkruid op verhardingen de werkzaamheden stopgezet. In het begin van 2024 is er een aanbestedingsproces gestart. Vanwege prijsstijgingen op de markt komt het beschikbare budget niet meer overeen met de werkelijke kosten.
5
Perspectiefnota 2025-2028 Indexeren parkeertarieven De parkeerinkomsten bestaan uit opbrengsten van parkeergarages en straatparkeren (belastingen). De tarieven worden regulier geïndexeerd met 10%. Daarnaast zullen de parkeertarieven voor straatparkeren en parkeergarages beter worden afgestemd op de regio door deze, naast de reguliere indexatie, met 30% te verhogen. De uitwerking van de 30% verhoging is opgenomen bij de Ruimtegevers. De verhoging van 10% betekent voor het parkeren in de parkeergarages een stijging van € 0,14 per uur. Samen met de extra verhoging van 30% stijgt het tarief in de parkeergarages met € 0,55 per uur. De verhoging van 10% betekent voor het parkeren bij het parkeerterrein Stadhuisplein een stijging van € 0,12 per uur. Samen met de extra verhoging van 30% stijgt het tarief bij het parkeerterrein Stadhuisplein met € 0,46. Huuropbrengst Buys Ballotstraat Voor de verhuur van de kavel aan de Buys Ballotstraat wordt voor een periode van 10 jaar een vergoeding ontvangen van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers. Windturbines Groote Haar In de meerjarenbegroting is rekening gehouden met een jaarlijkse inkomstenpost van € 180.000 vanuit de overeenkomst betreffende de windturbines bij Groote Haar. Echter, door de juridische procedure zijn de inkomsten voor de gemeente op dit moment onzeker.
We wachten op een uitspraak van de Raad van State, waarna we bij een positieve uitspraak pas vanaf 2026 inkomsten kunnen verwachten. Daarnaast wordt vanuit voorzichtigheidsoverwegingen uitgegaan van lagere baten. Huuropbrengst gebouw C Het gemeentelijk pand aan het Stadhuisplein staat gedeeltelijk leeg. De toekomstige bestemming van het pand wordt nog onderzocht. In de meerjarenbegroting 2025-2028 werd wel rekening gehouden met de huuropbrengsten voor deze locatie, daarom ramen wij deze af. Verder wordt verwezen naar de ruimtegevers. Baten rioolrechten bedrijven We verwachten dat de inkomsten uit rioolrechten voor bedrijven de komende jaren hoger zullen uitvallen dan begroot. Deze verwachting is gebaseerd op het waterverbruik van voorgaande jaren. Gehandicaptenparkeerplaatsen Er worden geen leges geheven voor de realisatie van gehandicaptenparkeerplaatsen op kenteken, maar wij maken wel kosten. Zo zijn er ambtelijke kosten voor de afhandeling en het verkeersbesluit en daarbovenop komen nog kosten om een paal en bord te plaatsen. In omliggende gemeenten wordt er € 160 tot bijna € 600 in rekening gebracht. De kosten voor het verkeersbord en het plaatsen bedragen ca. € 220. Het gaat om ca. 20 aanvragen per jaar. Het voorstel is om € 250 per jaar in rekening te brengen. Voor het verwijderen is het voorstel om geen kosten in rekening te brengen.
Dit om te voorkomen dat mensen nodeloos een gehandicaptenparkeerplaats aanhouden. Verkiezingen De Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen (NPVV) leidt tot meer kosten voor o.a. vervoer en opslag en voor meer ambtelijke capaciteit. Door de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen in 2023 schuiven de verkiezingen van 2025 door naar 2027. In 2027 zullen er dan drie verkiezingen worden gehouden. Actualiseren investeringsprogramma De geplande investeringen in de begroting 2024 zijn integraal beoordeeld qua planning en fasering. Daar waar sprake is van een bijstelling van de planning, leidt dit tot een verschuiving in de kapitaallasten. Voor een overzicht van de investeringen die dit betreft, wordt verwezen naar de bijlage 'bijgestelde investeringsplanning.
6
Perspectiefnota 2025-2028 Indexering lopende investeringen Gezien de beperkte financiële ruimte wordt voorgesteld alleen de investeringen groter dan € 1 mln. te indexeren.
7
Perspectiefnota 2025-2028
2.2
Ontwikkelingen gemeentefonds
De ontwikkeling van het gemeentefonds wordt jaarlijks in de diverse circulaires nader toegelicht. De meicirculaire 2024 vormt een belangrijk kader voor de begroting 2025. Gemeentefonds (bedragen x € 1.000; - = nadeel)
2025
2026
2027
2028
Opschalingskorting
-1.450
1.495
1.482
1.473
Compensatie meicirculaire
4.143
4.110
3.841
3.572
Totaal Gemeentefonds
2.693
5.605
5.323
5.045
In de voorjaarsnota 2024 is de nieuwe financieringssystematiek vervroegd van 2027 naar 2024. Dit betekent dat het volume accres vanaf 2024 wordt gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (BBP). In de voorjaarsnota is daarnaast opgenomen dat de opschalingskorting eenmalig in 2025 wordt doorgevoerd en daarna structureel wordt geschrapt.
8
Perspectiefnota 2025-2028
2.3
Ruimtevragers
In dit hoofdstuk zijn de ruimtevragers opgenomen waarvan wordt voorgesteld om deze te verwerken in de begroting 2025-2028. In de tabel zijn de financiële effecten van deze ontwikkelingen opgenomen. Onder de tabel wordt toegelicht waarom het nodig is om deze kosten te maken. Zoals ook in de inleiding aangegeven, zijn we zeer kritisch geweest op het opnemen van nieuwe ruimtevragers. In dit hoofdstuk zijn dan ook ruimtevragers opgenomen die echt noodzakelijk zijn. Nr.
Ruimtevragers (bedragen x € 1.000; - = nadeel)
2025
2026
2027
2028
1
IHP Retranchement Regenboog/Beatrix de Burcht
-175
-50
2a
VO-school Da Vinci College
-590
-270
-270
-270
2b
Gedeelte dekking incidentele lasten vanuit reserve onderwijshuisvesting
160
3
Noodlokalen Yulius Lingewaal College
-60
4
Onderzoekskosten IHP Onderwijshuisvesting primair/secundair onderwijs
-100
-100
-100
-100
5a
Sloopkosten 't Gilde
-465
5b
Dekking sloopkosten 't Gilde vanuit reserve Onderwijshuisvesting
465
6
Begeleiding Individueel en dagbesteding
7
Nieuw financieel systeem
-585
-705
-830
-960
-119
-71
-71
-71
8
ICT-inrichting
9
Onderhoud en vervanging wegen
10
-50
-40
-35
-35
-1.846
-2.342
-2.342
-2.342
Wagenparkbeheer
-25
-25
-25
-25
11
Omgevingsdienst
-50
-50
-50
-50
12
Vervangen parkeermanagement systeem garageparkeren
-30
-30
-30
13
Straatparkeren nieuwe modems Totaal
-3.440
-10
-10
-10
-3.693
-3.763
-3.893
1. Integraal Huisvestingsplan (IHP) Retranchement Regenboog/Beatrix de Burcht Dit project valt onder het versneld uitvoeringsprogramma IHP 2022 en geconstateerd is dat het schoolgebouw aan een vervanging toe is. Met de plannen voor het realiseren van de vervangende nieuwbouw voor een unilocatie voor sbo Beatrix de Burcht en De Regenboog locatie Retranchement ontstaat passende huisvesting voor beide scholen, waarin ook ruimte is voor een pilot voor meer inclusief onderwijs. De gesprekken met het schoolbestuur LOGOS, als toekomstig bouwheer, zijn al in een vergevorderd stadium. Het in de begroting opgenomen bouwbudget bedraagt € 6,6 mln. Voor de locatie gebonden kosten is een aanvullend exploitatiebudget benodigd voor onder andere: sloopkosten, verhuiskosten, kosten tijdelijke huisvesting, projectkosten. Momenteel wordt er gewerkt aan een businesscase, zodat de gemeenteraad hier na het zomerreces 2024 een definitief besluit over kan nemen. 2a. VO-school Da Vinci College en 2b. Gedeelte dekking incidentele lasten vanuit reserve onderwijshuisvesting Samen met de schoolbesturen steken wij in op de doorlopende leerlijnen binnen het vmbo en mbo. Dit is onderdeel van de campusontwikkeling, zoals in het IHP 2023-2038 staat beschreven.
Het inhuizen van het Omnia College en mogelijk gedeeltelijk de theoretische leerweg van OVO in het pand van het Da Vinci College zorgt voor een vliegwiel voor vergaande samenwerking van alle scholen op de campus. Vijf andere onderwijshuisvestingsknelpunten worden door deze inhuizing eveneens opgelost. Voor de aanpassingen en overige eenmalige kosten is een bedrag van € 320.000 noodzakelijk en voor de jaarlijkse huur van het pand een structureel bedrag van € 270.000. De helft van de eenmalige kosten kan worden gedekt uit de reserve Onderwijshuisvesting. Als het Omnia College verhuist naar het gebouw van Da Vinci College ontstaat in het gebouw aan de Vries Robbéweg ruimte voor het Yulius Lingewaal College, de basisvoorziening ISK voortgezet
9
Perspectiefnota 2025-2028 onderwijs en voor de huisvesting van de ISK primair onderwijs (wordt 1 ISK-voorziening). Ook biedt dit een oplossing voor de extra ruimtevraag van het Vita College en eventuele andere ruimtevragers binnen de wijk. Door de gedeeltelijk verhuizing van de theoretische leerweg naar het Da Vinci College wordt ook de ruimtevraag binnen Gorinchem Oost opgelost. Met het verhuizen van het Omnia College ontstaat er voldoende gymcapaciteit in Gorinchem-Oost. 3. Noodlokalen Yulius Lingewaal College Het inhuizen van het Lingewaal College in het schoolgebouw Vries Robbéweg, onderwijslocatie Omnia College, is in tijd vertraagd. De huidige twee noodlokalen op het Merwedekanaal dienen als gevolg van deze vertraging dan ook langer te worden gebruikt en gehuurd. 4. Onderzoekskosten IHP Onderwijshuisvesting onderwijs Het positieve jaarrekeningresultaat 2023 voor de onderzoekskosten IHP van € 400.000 is vrijgevallen in 2023. Dit bedrag is nodig voor noodzakelijke onderzoeken in de periode 2025-2028. Daarom wordt voor deze jaren een jaarlijks budget van € 100.000 opgenomen. 5a. Sloopkosten 't Gilde en 5b. Dekking sloopkosten vanuit reserve Onderwijshuisvesting Nadat Het Gilde de locatie aan de Vroedschapstraat heeft verlaten voor de locatie aan de Hoefslag zal het pand worden gesloopt. De kosten hiervoor bedragen € 465.000.
Deze kunnen worden gedekt door een onttrekking aan de reserve Onderwijshuisvesting. De netto verkoopopbrengst van de locatie Vroedschapsstraat zal volgens de spaarsystematiek Onderwijshuisvesting toegevoegd worden aan de reserve Onderwijshuisvesting. 6. Begeleiding individueel en dagbesteding Rekening houdend met verwachte groei van het aantal cliënten, o.a. als gevolg van extramuralisering van zorg en doordecentralisatie, de omvang van de indicaties en de afgesloten contracten, is meerjarig extra budget nodig. De trend van stijgende uitgaven, die in de tussenrapportage 2023 eerst incidenteel was bij geraamd, zet zich door en zorgt voor een substantiële toename van het budget. Rekening houdend met verwachte groei van het aantal cliënten o.a. als gevolg van vergrijzing, de omvang van de indicaties en de afgesloten contracten is meerjarig extra budget nodig. 7. Nieuw financieel systeem De structurele kosten van het nieuwe financiële pakket zijn fors hoger uitgevallen dan verwacht, omdat de prijs van ICT-systemen flink is toegenomen. Daarnaast zijn ook de implementatiekosten in 2025 hoger dan verwacht. 8. ICT-inrichting De ICT-inrichting van de gemeente en bijbehorende budgetten staan onder grote druk. Een groot aantal nieuwe wetten heeft impact op de digitaliseringsopgaven van de gemeente (13 stuks waarvan een aantal al is ingegaan, bron www.digitaleoverheid.nl).
Daarnaast komen ook technologische, functionele en veiligheidstechnische veranderingen en auditverplichtingen in een hoog tempo af op de gemeente. 9. Onderhoud en vervanging wegen In 2023 is het project 'Implementatie van planmatig wegbeheer' gestart naar aanleiding van de motie 'Onderhoud kapitaalgoederen 2021'. Er is een meerjarenplan opgesteld voor het noodzakelijke onderhoud en de vervanging van verouderde wegverhardingen. De vermelde bedragen zijn bedoeld voor het op orde brengen en vervolgens structureel op orde houden van de wegverhardingen. Verder uitstel van het onderhoud wordt afgeraden vanwege de veiligheid. Dit plan wordt in het kader van de kaderstellende rol van de gemeenteraad later in 2024 ter vaststelling voorgelegd.
10
Perspectiefnota 2025-2028 10. Wagenparkbeheer Het onderhoud aan de gemeentelijke voertuigen en materieel wordt uitgevoerd door Waardlanden. Onder andere door de toegenomen materiaal - en personeelskosten is jaarlijks € 25.000 extra benodigd. 11. Omgevingsdienst Via de nota Vergunningverlening, toezicht en handhaving van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid is in het Jaarprogramma opgenomen dat de dienst de energiecontroles voor ons uitvoert. Dit betreft een wettelijke taak voor de Omgevingsdienst. Hiervoor is een structureel budget van € 50.000 benodigd. 12. Vervangen parkeermanagement systeem garageparkeren en 13. Straatparkeren nieuwe modems Het parkeermanagement systeem is aan vervanging toe. Hiervoor is naast een investeringsbudget ook een exploitatiebudget nodig. De straatautomaten moeten voorzien worden van nieuwe modems voor de betaalunits. Ook hiervoor is naast een investeringsbudget een exploitatiebudget nodig.
11
Perspectiefnota 2025-2028
2.4
Ruimtegevers
Om tot een financieel sluitende begroting te komen, is het noodzakelijk om stevige begrotingsmaatregelen te treffen. Deze geven financiële ruimte aan de begroting. In dit hoofdstuk worden de voorgestelde begrotingsmaatregelen toegelicht. Dit zijn zowel maatregelen die de gemeentelijke inkomsten verhogen als maatregelen die de uitgaven verlagen. Nr.
Ruimtegevers (bedragen x € 1.000; - = nadeel)
1
Legestarieven horecagerelateerde vergunningen
28
28
28
28
2
Parkeren
750
750
750
750
3
Haven en cruiseschepen
80
127
127
127
4
Onderwijsbeleid
40
50
50
50
5
Sportvoorzieningen- en stimuleringen
52
87
57
62
6
Citymarketing
40
122
122
122
7
Subsidies
252
419
610
610
8
Zwembad
360
360
360
360
9
Openbaar groen
-63
83
83
83
10
Sociaal domein
700
700
700
700
11
SPUK Gezond en Actief Leven Akkoord
30
20
12
Woonurgenties
4
4
4
4
13
Vluchtelingenopvang
5
5
5
14
OZHZ
50
50
50
50
15
Reclamemasten
50
225
300
300
16
Gebouw C
112
118
118
118
17
Geen indexatie exploitatie (prijsgevoelige budgetten)
569
544
537
527
18
Toeristenbelasting
37
80
130
130
19
OZB
570
570
570
570
20
Betere inzet Brede Scholen
50
100
100
100
21
Efficiency organisatie
400
400
400
400
4.116
4.842
5.101
5.091
Totaal
2025
2026
2027
2028
1. Legestarieven horecagerelateerde vergunningen De legestarieven voor horecagerelateerde vergunningen worden verhoogd. De tarieven zijn namelijk aanzienlijk lager in vergelijking met die van de buurgemeenten. Met deze maatregelen brengen we onze tarieven op gelijke hoogte met buurgemeenten. 2. Parkeren Meer parkeeropbrengsten zullen worden gegenereerd door betaald parkeren uit te breiden naar de zondag en de tarieven voor parkeervergunningen te verhogen. Daarnaast zullen de parkeertarieven voor straatparkeren en parkeergarages beter worden afgestemd op de regio door deze, naast de reguliere indexatie van 10%, met 30% te verhogen. De verhoging van 30% betekent voor het parkeren in de parkeergarages een stijging van € 0,41 per uur. Samen met de reguliere indexatie van 10% stijgt het tarief in de parkeergarages met € 0,55 per uur. De verhoging van 30% betekent voor het parkeren bij het Stadhuisplein een stijging van € 0,35 per uur. Samen met de reguliere indexatie van 10% stijg het tarief voor het parkeren bij het Stadhuisplein met € 0,46. De verhoging van 30% van de parkeertarieven levert de grootste bijdrage van de drie maatregelen op, namelijk € 600.000.
12
Perspectiefnota 2025-2028 3. Haven en cruiseschepen Een extra indexering van het havengeld met 10% levert voor 2025 een extra baat van € 15.000 en structureel € 30.000 op. Een verhoging met 10% van de liggelden en administratiekosten voor de cruiseschepen die Gorinchem aandoen zorgt voor een extra baat in 2025 van € 65.000 en structureel van € 97.000. 4. Onderwijsbeleid Door een verlaging van een subsidie van € 25.000 aan een maatschappelijke partner uit de stad, welke gedekt werd uit de Rijksmiddelen voor Onderwijsachterstandenbeleid (OAB), ontstaat binnen het OAB-budget ruimte om een deel van de kosten voor Peuteropvang te dekken. Het budget voor Peuteropvang kan hierdoor structureel verlaagd worden met € 25.000. Gelet op de positieve resultaten uit eerder jaren, lijkt minder toezicht bij kinderopvang door de GGD mogelijk. Dit leidt met ingang van 2026 structureel tot een verlaging van € 10.000 van de kosten. Leerlingenvervoer is een open einde regeling. Op basis van de realisatie van de afgelopen jaren is een verlaging van het budget met € 15.000 mogelijk. 5.
Sportvoorzieningen- en stimuleringen Door de verhoging van de huurtarieven voor binnensport- en buitensportaccommodaties en het afstoten van de gymzaal Elzenhof, wordt structureel een meeropbrengst van de huurbaten van € 22.000 en een jaarlijkse besparing van gemiddeld € 26.000 op de exploitatielasten van de Elzenhof gerealiseerd. Een versobering van de activiteiten van het team Gorinchem Beweegt leidt tot een structurele bezuiniging van € 10.000. Daarnaast kunnen de lasten voor de SeniorenFit-medewerker voor 2025 en 2026 gedekt worden uit de specifieke doeluitkering van het Rijk. 6. Citymarketing In een aantal aspecten van de dienstverleningsovereenkomst met Stichting Gorinchem Citymarketing worden wijzigingen voorgesteld. De bijdrage voor het jaarlijkse Winterfestijn en werkzaamheden op het gebied van marktbewerking in de riviercruisesector worden gefaseerd afgebouwd. Daarnaast zijn er financiële maatregelen van toepassing op het gebied van advieswerk en het onderdeel VVV/hospitality. 7. Subsidies Subsidies zullen in 2025 niet worden geïndexeerd voor gestegen prijzen waardoor een besparing wordt gerealiseerd van € 80.000. Daarnaast gaan we aan de slag met een herijking van het gemeentelijk subsidiebeleid waarbij we kritisch gaan kijken naar de inzet van alle subsidiegelden in relatie tot de gemeentelijke doelen en effectiviteit.
We verwachten dat we hiermee een besparing op het totaal uitgekeerde subsidies kunnen realiseren. In 2025 gaat het om een besparing van € 172.000 oplopend naar een besparing van € 530.000 vanaf 2027. 8. Zwembad Door de reguliere indexering van 3% op de toegangsbewijzen voor het zwembad wordt een structurele meeropbrengst van € 60.000 verwacht. Mede gelet op de regionale en landelijke tarieven voor recreatief zwemmen, is het realistisch om de prijs van de tickets met € 2 te verhogen. Deze extra verhoging levert structureel nogmaals € 300.000 op. 9. Openbaar groen Het beheerniveau van het openbaar groen wordt teruggebracht van niveau A naar niveau B. Dit heeft als gevolg dat een deel van het areaal anders zal worden ingericht. Om dit in gang te zetten, zullen we eerst meer kosten moeten maken voor het omvormen om vervolgens in de jaren daaropvolgend geld te kunnen besparen. 10. Sociaal domein We kijken we naar de mogelijkheden om binnen het Sociaal Domein besparingen te realiseren. We verwachten
13
Perspectiefnota 2025-2028 een besparing van € 700.000 te kunnen realiseren. Dit is ongeveer 1% van het totale budget voor het sociaal domein in onze begroting. 11. Spuk Gezond en Actief Leven Akkoord We kunnen onderdelen van het budget lokaal maatwerk JGZ en regionale preventie infrastructuur bekostigen uit bepaalde onderdelen van de specifieke rijksuitkering (SPUK) voor het Gezond en Actief Leven Akkoord. Deze regeling loopt tot 2026. Hierdoor kan voor 2025 en 2026 respectievelijk € 30.000 en € 20.000 vrijvallen in de algemene middelen. 12. Woonurgenties We richten het proces voor woonurgentieaanvragen efficiënter in. Door aanvragers van urgentie in de procedure te verplichten om een digitaal stroomschema te doorlopen wordt het aantal in behandeling te nemen aanvragen dat op voorhand geen kans van slagen heeft teruggedrongen. 13. Vluchtelingenopvang De middelen die we van het Rijk krijgen voor de opvang van vluchtelingen gaan we slimmer inzetten waarbij we vooral kijken naar combinatiemogelijkheden als het gaat om de uitvoering van diverse taken. 14. OZHZ We kijken naar mogelijkheden om het jaarprogramma dat Omgevingsdienst Zuid Holland Zuid (OZHZ) jaarlijks uitvoert voor Gorinchem efficiënter in te richten.
Dit jaarprogramma bevat een groot aantal verschillende taken op het gebied van Milieu: wettelijke taken, behandelen van vergunningen en meldingen, toezicht en handhaving, en adviestaken. 15. Reclamemasten Er wordt gewerkt aan de digitalisering van twee bestaande reclamemasten. Digitale masten leveren substantieel meer baten op dan de huidige masten. Hiervoor dient een vergunning te worden aangevraagd. Na goedkeuring kan dit project in de loop van 2025 worden gerealiseerd. Daarnaast wordt ernaar gestreefd om halverwege 2026 nog een digitale mast te plaatsen. De mogelijkheden hiervoor worden momenteel onderzocht. 16. Gebouw C De toekomstige bestemming van gebouw C wordt momenteel onderzocht. Het pand staat op dit moment gedeeltelijk leeg. Bij de technische bijstellingen zijn daarom de huuropbrengsten van gebouw C afgeraamd. Hoewel er sprake is van leegstand en een lopend onderzoek, wordt rekening gehouden met de mogelijkheid dat de leegstaande verdiepingen worden verhuurd, wat zorgt voor huuropbrengsten. 17. Geen indexatie exploitatie (prijsgevoelige budgetten) Bij de technische bijstellingen is weergegeven welk effect het indexeren van deze budgetten heeft. Gezien de huidige financiële situatie stelt het college voor dit jaar de indexatie niet door te voeren. 18. Toeristenbelasting Het tarief voor de toeristenbelasting wordt beter afgestemd op het landelijke gemiddelde.
Stapsgewijs wordt het tarief hiernaartoe gebracht. De toeristenbelasting zal van 2025 tot en met 2028 jaarlijks met 15% worden verhoogd. Dit zorgt voor de volgende tarieven: 2025 € 2,30, 2026 € 2,65, 2027 € 3,05 en 2028 € 3,51.
14
Perspectiefnota 2025-2028 19. OZB De financiële uitdagingen waar we voor staan, maken extra inkomsten noodzakelijk. Bij uitzondering wordt dan ook voorgesteld om in 2025 naast de reguliere indexering van 3,4%, de OZB-tarieven met 5% extra te verhogen. Per huishouden is deze extra verhoging € 14,71 bij een gemiddelde WOZ-waarde. Op basis van waarstaatjegemeente.nl is het OZB-tarief van de stedelijkheidsklasse 'sterk stedelijk' 0,1001% en voor Gorinchem 0,09432% in 2024. 20. Betere inzet Brede Scholen We streven naar een betere inzet van de wijkfunctie van de Brede Scholen voor zaken die ruimte vragen. Bijvoorbeeld voor het Pedagogisch Educatief Ecosysteem (PEE), waarbij de inzet is om efficiënter en effectiever samen te werken en een netwerk rondom jongeren te realiseren. De verwachting is dat dit aan de ‘achterkant’ kosten zal besparen. 21. Efficiency organisatie Door de ambities is de organisatie de afgelopen jaren snel gegroeid o.a. door middel van inhuur. Door consolidatie en effectievere benutting van mensen en middelen wordt verwacht een besparing te realiseren.
15
Perspectiefnota 2025-2028
3
Investeringen
In dit hoofdstuk gaan we in op de investeringsopgave voor de komende jaren. In aanloop naar deze perspectiefnota is een beeld geschetst van de uitdagingen op het gebied van de investeringen. Groot Podium Er wordt er toegewerkt naar de besluitvorming over De Nieuwe Doelen. Daarvoor is reeds een investeringsbudget opgenomen in huidige (meerjaren)begroting. De inhoudelijke keuzes die op dit dossier worden gemaakt, zullen van invloed zijn op de hoogte van het benodigde investeringsbudget. In deze perspectiefnota laten we de effecten zien van scenario B. In aanloop naar het voorstel over toekomst van De Nieuwe Doelen, zal duidelijk worden wat er te realiseren is en welke investeringsbedragen daarbij horen. IHP Voor 2029 en 2030 zijn grote investeringen nodig. Deze vallen buiten het meerjarenperspectief van deze perspectiefnota. Om een beeld te geven over de impact en omvang van deze investeringen is bij paragraaf 3.2 een extra tabel toegevoegd.
3.1
Investeringsplafond
Het investeringsplafond heeft als doel de omvang van de gemeentelijke schuldpositie af te bouwen en daarmee het renterisico en exploitatierisico's te beperken. Met het oog op de reeds geplande investeringen uit de begroting 2024 voor de komende jaren (indicatief € 114 mln.) en de daarmee oplopende schuldpositie voor de korte termijn, is het noodzakelijk om bij nieuwe investeringen waar mogelijk gebruik te maken van bestaande of alternatieve dekkingsbronnen, zodat een verdere oploop van de schulden wordt voorkomen. Bij de Perspectiefnota 2021 is het investeringsplafond vastgesteld op € 5 mln. per jaar. Dit plafond wordt conform de afspraken jaarlijks geïndexeerd. Het investeringsplafond bedraagt in deze perspectiefnota circa € 5,8 mln. In de volgende paragrafen is dit verder cijfermatig gepresenteerd en afgezet tegen de aangevraagde investeringsbedragen.
16
Perspectiefnota 2025-2028
3.2 Nr.
Investeringsvoorstellen Investeringen (bedragen x € 1.000; - = nadeel)
Exploitatie 2025
Investeringen
2026
2027
2028
2025
2026
Beschikbare investeringsruimte
2027
2028
2.012
5.651
Indexatie investeringsplafond (2,9%)
161
161
161
161
Totaal investeringsbudget
161
161
2.173
5.812
1a
IHP Retranchement Regenboog/Beatrix de Burcht
1b
Restant investering aanpassingen school Hiemstralaan
22
22
21
395
2
Renovatie Herman de Ruijterstraat 30
-29
-29
-28
-350
3
Spaaropgave onderwijs
4
Vervangen beschoeiingen en kades
-280
-330
-405
-3.680
5
Vervanging wegen
-102
-202
-300
-1.721 -1.721 -1.721 -1.721
6
Reconstructies Fietspaden
-59
-59
-59
-708
7
Legionella
-15
-14
-14
-175
8
Vervangen parkeermanagement systeem garageparkeren
-59
-57
-55
-250
9
Straatparkeren nieuwe modems
-23
-23
-22
-100
10
Fietsknelpunten top 10
21
21
20
350
11
Reserve Sociaal domein
12
Reserve sloopkosten
226
13a
Indexering zwembad
-840
420
420
13b
Reserve energie zwembad
14
Speelruimteplan
15
Verkoop diverse gronden en panden
16
Kweeklust
17
Storting aflossingsreserve t.b.v. investeringsplafond
-26
-26
-25
-475
-1.000 -655
-973
-960
1.100
4 1.079
1.408
840
-420
-420
9
29
29
12
56
56
1.650
1.400
162
160
8
12 600
3.004
-500 500
Autonome ontwikkelingen 18
Investeringen ICT
19
Vervangingsplan inventaris
20a
Investeringen GRP
-1.130
20b
Dekking vervangingsvoorziening
1.130
21
Openbare verlichting
-58
22
Straatmeubilair
-98
23
Verkeersborden
-45
24
Speelruimteplan
-200
25
-371 -106
Vervangen voertuigen en materiaal Subtotaal investeringen Cumulatieve ruimte in investeringsplafond
-258 1.079
362
-470
-641
-3.548
2.718
-509
1.607
-3.548
-830 -1.339
268
17
Perspectiefnota 2025-2028 In 2023 is een investeringssessie gehouden en was er na deze sessie nog een beperkte ruimte binnen het investeringsplafond. Met name in de openbare ruimte worden we geconfronteerd met tegenvallers die voor een overschrijding van het investeringsplafond zorgen. Ook zijn wij verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting dat een dermate grote claim legt die moeilijk op eigen kracht op te lossen is. Voor deze opgave zijn meer middelen nodig vanuit het Rijk. Daarnaast is onlangs door de raad ingestemd met het uitwerken van scenario B en scenario 0 voor de Nieuwe Doelen. Ook deze ambitie legt een claim op het investeringsplafond. De raad heeft verzocht een langetermijn perspectief te laten zien voor de toekomstige investeringen na 2028 en de gevolgen voor de exploitatie en het investeringsplafond. Om de effecten hiervan zichtbaar te maken is onderstaande tabel toegevoegd.
Nr.
Investeringsplafond Exploitatie (bedragen x € 1.000; 2025 2026 - = nadeel)
2027
2028
2029
Bijgesteld meerjarenperspectief inclusief voorstellen PPN
768
1.878
1.863 1.645
289
1.142
Investeringen 2030
Subtotaal investeringen 26
IHP Van Goudoeverstraat Samen Onderweg
-151
27
IHP Ganzenwei Anne Frankschool
-248
28
IHP Uilenhof
29
De Nieuwe Doelen (scenario B)
30
2026
2027
2028
2029
-3.548
2.718
-509
1.607
5.812
-151
-2.800
-248
-4.600
-1.164 -638
-638
-14.000
-638
-8.700
Reguliere autonome investeringen / spaaropgave onderwijs Totaal
-5.596 0
0
0
-638
-1.037 -2.201
Cumulatieve ruimte in investeringsplafond Bijgesteld meerjarenperspectief
18
2025
289
1.142
768
1.240
826
-556
-3.548
2.718
-9.209
-5.793 -13.784
-3.548
-830 -10.039 -15.832 -29.616
Perspectiefnota 2025-2028 1a. IHP Retranchement Regenboog/Beatrix de Burcht en 1b. inzet investeringsbudget Hiemstralaan 24/24a Voor het bouwrijp maken van de grond na sloop en de herinrichting van de openbare ruimte, zoals de keerlus en een kiss and ride zone, voor de unilocatie voor sbo Beatrix de Burcht en De Regenboog op de locatie Retranchement, is een investeringsbudget van € 475.000 benodigd. Voor de dekking van de kapitaallasten van deze investering kan het restant van het investeringsbudget Renovatie Dr. Hiemstralaan 24/24a ad € 395.000 worden benut als dekking. Door het verschil tussen de afschrijvingstermijn voor renovatie van een schoolgebouw (20 jaar) en voor herinrichting openbare ruimte (40 jaar) en het gebruik van de afschrijvingsreserve Hiemstralaan blijven de kapitaallasten voor de nieuwe investering nagenoeg gelijk en kan een restantbedrag van € 145.000 uit deze afschrijvingsreserve toegevoegd worden aan de reserve Onderwijshuisvesting. 2. Renovatie Herman de Ruijterstraat 30 Het schoolgebouw aan de Herman de Ruijterstraat 30 is in beheer en exploitatie bij de gemeente en wordt structureel gebruikt door de openbare J.P. Waaleschool voor basisonderwijs. Deze beheersvorm is ongewenst en op basis van de onderwijswetgeving dient dit schoolgebouw daarom, in een goede onderhoudsstaat, in eigendom overgedragen te worden aan het schoolbestuur OVO.
De benodigde renovatie en (de voorbereiding voor) de aanbesteding van het project is gecompliceerd vanwege het monumentale karakter van het gebouw. Het voldoen aan deze zwaardere criteria zorgt voor extra lasten. Daarom dient het in de begroting opgenomen investeringsbudget van € 1,3 mln. met € 350.000 verhoogd te worden. Het streven is om de aanbesteding in 2024 af te ronden en de renovatie in 2025 uit te voeren. 3. Spaaropgave onderwijs jaarschijf In het raadsvoorstel Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2023 – 2038 is een indicatie gegeven van de kosten voor het uitvoeringsplan 2023-2026. Vanaf 2025 wordt hiervoor, binnen de kaders van het investeringsplafond, jaarlijks een bedrag van € 1 mln. voor investeringen in onderwijshuisvesting in de begroting opgenomen. Dit is onderdeel van het bij de perspectiefnota 2023 ingevoerd spaarsysteem voor onderwijs. 4. Vervangen beschoeiingen en kades Voor de vervanging van de onderstaande beschoeiingen die hun technische levensduur hebben bereikt is per saldo een investeringsbudget van € 3.680.000 benodigd in 2025. Het betreft de volgende investeringen: • • • • • •
beschoeiing rondom de begraafplaats;. beschoeiing (grotendeels) achter de woningen aan het Vestdijkplantsoen en het Du Perronplein; beschoeiing langs de Van Andel Spruijtlaan; kade langs de stationsweg waar de woonboten liggen afgemeerd; voet- en fietsbrug tussen de Dr. W. Dreesstraat en het Jaques Bloempad; voet- en fietsbrug tussen de J. de Uylstraat en het Jaques Bloempad.
De investeringsvoorstellen voor 2026 tot en met 2028 betreffen de vervanging van houten beschoeiingen. De beschoeiingen zijn aan het einde van hun levensduur en moeten worden vervangen. De werkzaamheden voor de vervanging van de beschoeiingen worden over meerdere jaren verspreid uitgevoerd. Er is beoordeeld welke beschoeiingen als eerste vervangen moeten worden. 5. Vervanging wegen In 2023 is het project 'Implementatie van planmatig wegbeheer' gestart naar aanleiding van de motie 'Onderhoud kapitaalgoederen 2021'. Er is een meerjarenplan opgesteld voor het noodzakelijke onderhoud en de vervanging van verouderde wegverhardingen. Vanwege separate investeringsopgaven aan wegen is gedurende de periode 2025-2028 een lager bedrag nodig. Vanaf 2029 is er structureel € 2,5 miljoen nodig. Verder uitstel van vervanging wordt afgeraden vanwege de veiligheid. Dit plan wordt in het kader van de
19
Perspectiefnota 2025-2028 kaderstellende rol van de gemeenteraad later in 2024 ter vaststelling voorgelegd. 6. Reconstructies Fietspaden Onderdeel van het beleids- en beheerplan wegen zijn de fietspaden. Verschillende fietspaden zijn onveilig of niet comfortabel begaanbaar. 7. Legionella Tijdens de bouw van Brede School Schuttersplein is op verschillende plekken onvoldoende rekening gehouden met legionellavorming. Dit komt deels door bouwkundige gebreken, deels doordat het gebruik anders is dan verwacht. In de afgelopen periode (1,5 jaar) is uitvoerig onderzoek gedaan hoe dit te verhelpen. Tevens is getracht de betrokken partij de fouten te laten herstellen. Dit laatste blijkt niet mogelijk. In het kader van de gezondheid van de toch al kwetsbare kinderen, dient de situatie structureel opgelost te worden. 8. Vervangen parkeermanagement systeem garageparkeren Het parkeermanagement systeem in de parkeergarages, bestaande uit slagbomen, in- en uitrit zuiltjes, intercoms, betaalautomaten, kenteken camera’s en een computersysteem, is toe aan vervanging. Daarvoor is een investeringsbudget van € 250.000 benodigd. 9. Vervanging modems betaalunits automaten straatparkeren Omdat de eisen aan de techniek vanuit netwerk en beveiliging steeds (verplicht) geavanceerder worden, dienen 31 straatautomaten te worden voorzien van nieuwe modems ten behoeve van de betaalunits.
Dit vraagt een investering van € 100.000. 10. Fietsknelpunten top 10 Voor de aanpak van de top tien fietsknelpunten is in de begroting 2024-2027 investeringsruimte van € 1 mln. beschikbaar gesteld. Een aantal knelpunten heeft een hoge urgentie, bijvoorbeeld de aanpak van de rotondes in Hoog Dalem. Voor een aantal knelpunten ontvangen we subsidie (rotonde Eikes'Hof en de Glacis), waardoor we deze projecten zeker door willen laten gaan. Een aantal knelpunten die nog niet zijn opgepakt, zoals het Paardewater, de Newtonweg en de rotonde Spijksedijk-Lingebrug hebben minder urgentie en worden (voorlopig) geschrapt. Hierdoor kan een investeringsbudget van € 350.000 vrijvallen. 11. Reserve Sociaal Domein Op basis van de uitgangspunten in paragraaf 5.2 wordt voorgesteld € 1,1 mln. af te romen van de reserve en deze in te zetten voor investeringen. 12. Reserve sloopkosten Voor de kosten van de beoogde sloop van de locatie Lange Slagenstraat/Van Neercasselstraat is een reserve van € 226.000 getroffen. Inmiddels is er voor de locatie een nieuw ontwikkelplan, waarbij de opstallen niet meer (geheel) gesloopt worden. Daarom kan de reserve worden opgeheven en worden ingezet voor investeringen. 13a. Indexering zwembad en 13b.
Reserve energie Caribabad Voor het rechtmatig in de markt zetten van een realistische design & build aanbestedingsprocedure is het van belang dat we hierbij rekening houden met toekomstige indexeringen van het investeringsbudget. De berekende indexering voor 2025 t/m medio 2028 bedraagt in totaal 7,8%. Dit betekent in 2025 een verhoging van het investeringsbudget voor het Caribabad van € 840.000 naast de reguliere indexering. Deze verhoging kan worden gedekt door een bijdrage van € 840.000 uit de energiereserve Caribabad (toevoeging afschrijvingsreserve). De reguliere indexeringen van het investeringsbudget Caribabad voor de jaren 2026 en 2027 worden toegevoegd aan de energiereserve Caribabad.
20
Perspectiefnota 2025-2028 14. Speelruimteplan Een kritische analyse van de investeringsbudgetten voor het Speelruimteplan, wijst uit dat we o.a. door middel van het optimaal gebruik maken van verschillende subsidies vanuit de Provincie (kwaliteitsimpulsen) onze budgetten kunnen verlagen, zonder kwaliteitsverlies van investeringen in de beweegvriendelijke buitenruimte. 15. Verkoop diverse gronden en panden Om ruimte te vinden voor het investeringsplafond is het mogelijk diverse panden en gronden te verkopen. Deze hebben uit hoofde van de reguliere exploitatie een beperkt effect. Door boekwinsten, vrijvallen van onderhoudsvoorzieningen wordt de exploitatie voornamelijk incidenteel verbeterd. 16. Kweeklust Om binnen het investeringsplafond te blijven en daarmee de gemeentelijke schuldenlast beheersbaar te houden, is het noodzakelijk om keuzes te maken binnen de geplande en voorgenomen investeringen. Om die reden wordt voorgesteld om de geplande investering voor uitbreiding van parkeergarage Kweeklust te schrappen. Dit levert een investeringsbesparing van € 3 mln. op. Het college is nog steeds van mening dat de uitbreiding van Kweeklust meerwaarde biedt voor het parkeren in de binnenstad. Op dit moment hebben we niet de financiële middelen om deze investering mogelijk te maken.
Het voorstel is daarom om deze uitbreiding en bijbehorende investering uit te stellen tot een nader te bepalen moment, waarop er wel financiële ruimte is voor deze investering. In de tussentijd worden de mogelijkheden onderzocht voor een opknapbeurt van de garage en de omliggende openbare ruimte. 17. Storting aflossingsreserve t.b.v. investeringsplafond Om de investeringen binnen het investeringsplafond mogelijk te maken is het noodzakelijk om € 500.000 te storten in de aflossingsreserve ten laste van het begrotingssaldo 2026. 18 t/m 25 Autonome ontwikkelingen Het meerjareninvesteringsprogramma (MIP) bevat een aantal reguliere vervangingsinvesteringen zoals openbare verlichting, straatmeubilair, verkeersborden, vervangen voertuigen en materieel en de investeringen voortkomend uit het speelruimteplan. Hierbij wordt de nieuwe jaarschijf 2028 opgenomen. Over de volgende investeringen wordt nog niet besloten bij deze perspectiefnota. 26. IHP Van Goudoeverstraat Samen Onderweg Dit project valt onder het IHP uitvoeringsprogramma 2023-2028. Het schoolgebouw is aan een vervanging of renovatie toe. Daarnaast kan het schoolgebouw ook gebruikt worden voor andere wijkfuncties. Geanticipeerd wordt op de toename van leerlingen door de ontwikkelingen ‘vleugels van de stad’. In 2028 zijn hiervoor de kosten begroot. 27.
IHP Ganzenwei Anne Frankschool Dit project valt onder het IHP uitvoeringsprogramma 2023-2028. Het schoolgebouw is aan een vervanging/ renovatie toe. Daarnaast kan het schoolgebouw ook gebruikt worden voor andere wijkfuncties. De school is te groot en heeft hiermee momenteel geen passende huisvesting en is vanwege de verdieping niet toegankelijk voor mindervaliden. In 2028 zijn hiervoor de kosten begroot. 28. IHP Uilenhof Dit project valt onder het IHP uitvoeringsprogramma 2023-2028. Het schoolgebouw de Uilenhof is aan vervanging of renovatie toe. Dit o.a. als gevolg van de ouderdom en het niet toegankelijk zijn voor mindervaliden vanwege splitlevels/verdiepingen. Hiervoor zijn twee scenario's in beeld; een renovatie van het huidige schoolgebouw of vervangende nieuwbouw op dezelfde plek of nieuwbouw op de campus in Gorinchem Noord. In 2024 wordt een kostenanalyse opgesteld en een mobiliteitsonderzoek voor Gorinchem Noord uitgevoerd.
21
Perspectiefnota 2025-2028 Bij de locatiekeuze wordt rekening gehouden met de IHP-motie SGP/CU. Bij het scenario renovatie/nieuwbouw Uilenhof zullen de locatie gebonden kosten hoog zijn als gevolg van de benodigde tijdelijke huisvesting voor de leerlingen tijdens de werkzaamheden. Het geplande uitvoeringsjaar is 2029. 29. De Nieuwe Doelen (scenario B) Bij raadsvoorstel: Z/23/763266/D-897142, Variantkeuze toekomstperspectief De Nieuwe Doelen, heeft de raad het college opdracht gegeven om in aanloop naar de perspectiefnota de grofmazige financiële effecten van scenario 0 en scenario B nader uit te werken. In bovenstaand overzicht (investeringsplafond) is vooralsnog de maximale variant van scenario B uitgewerkt. Bij de behandeling van de Perspectiefnota kunt u de actuele exploitatie- en investeringscijfers voor de Nieuwe Doelen, zoals deze in de I&O van De Nieuwe Doelen op 27 juni jl. met u gedeeld zijn, betrekken. 30. Reguliere autonome investeringen / spaaropgave onderwijs Dit betreft de reguliere autonome investeringen in combinatie met de investeringen in de openbare ruimte en onderwijshuisvesting.
22
Perspectiefnota 2025-2028
4
Overige ontwikkelingen
In de meerjarenbegroting is naast de ruimtegevers rekening gehouden met reeds eerder in de begroting opgenomen taakstellingen die nog moeten worden gerealiseerd om tegenvallers te voorkomen. Taakstellingen - Hogere aanbestedingskosten sociaal team € 489.000 - Besparing meerjarenonderhoudsplannen € 247.000 - Parkeerketen € 100.000 - Organisatie € 182.000 Sociaal Domein Zoals in de begroting 2024 opgenomen zal de Hervormingsagenda moeten gaan zorgen voor een ombuiging van de lasten voor jeugdzorg. De totale ombuiging voor 2025 is € 0,4 mln., voor 2026 € 1,8 mln. en voor 2027 en verder € 1,9 mln. Toenemende projectorganisatie en capaciteitsplanning Zoals ook in de begroting 2024 aangegeven is het aantal projecten binnen de organisatie in de afgelopen jaren toegenomen. Dit zorgt voor een spanningsveld tussen het aantrekken van medewerkers en de tijdelijke beschikbaarheid van middelen uit hoofde van de projecten. Voor de korte termijn zijn de risico's beperkt maar zodra de voorraad aan projecten kleiner wordt kan dit negatieve impact hebben op het jaarrekeningresultaat als gevolg van onvoldoende dekking voor de personeelskosten. De komende jaren wordt bezien of deze extra inzet structureel noodzakelijk is, of dat er ontwikkelingen zijn die maken dat we kunnen volstaan met een intensivering van 3 jaar.
Het uitgangpunt is dat de organisatie inspeelt op een situatie waarin er minder dekking uit projecten voor personeelskosten komt. Daarnaast is bij de begroting 2023 ruimte gemaakt voor het uitbreiden van de formatie gedurende een periode van 3 jaar (2023 t/m 2025). Wanneer de formatie niet tijdig of onvoldoende wordt afgebouwd of geen andere dekking van personeelskosten wordt gevonden geeft dit een financieel nadeel. Er wordt van uitgegaan dat de organisatie dit risico beheerst.
23
Perspectiefnota 2025-2028
5
Bijlagen
5.1
Bijgestelde investeringsplanning
In deze bijlage is een overzicht opgenomen van de investeringen die in de tijd verschoven zijn. De financiële gevolgen daarvan zijn in het meerjarenperspectief opgenomen. Onderstaande tabel bevat de investeringen die in de tijd verschoven zijn, waardoor incidentele ruimte vrijkomt. Omschrijving (bedragen x € 1.000)
Investeringsbedrag planning uitgaven (netto) was
planning uitgaven start afschrijving wordt
PROG703 Verkeer en vervoer Infra aanpassingen ivm Ov concessie
100
2023/2024
tm 2025
2026
Mobiliteit 2020
354
2023/2024
tm 2025
2026
Mobiliteit 2024*
4.773
2027
2028
2029
Herinrichting Haarsekades*
2026
2.350
tm 2024
tm 2025
Herinrichting Banneweg fase 2 grondverwerving
180
2024
tm 2025
nvt
Riviercruisevaarsteiger
550
2024
tm 2025
2026
Nieuwe Lingebrug*
16.019
2024/2025
2024 tm 2027
2028
Herinrichting Arkelsedijk
1.101
2024/2025
2024 tm 2027
2028
PROG705 Onderwijs Yulius, renovatie Dr Hiemstralaan*
1.950
tm 2023
tm 2025
2026
IHP VO huisvesting JP Waaleschool*
1.288
2023/2024
tm 2025
2026
Yulius aanpassing Merwedekanaal 8a IHP 2014
150
2024
2025
2026
IHP VO Yulius Lingewaal college*
1.049
2024
2024/2025
2026
IHP 2017 uitbreiding Retranchement*
6.687
2023/2024
2024 tm 2026
2027
Gymzaal t Gilde*
5.119
2024/2025
2025/2026
2027
Vestingplan 2020 Bastion VIII
150
2024
2024/2025
2026
Openbare ruimte Gorinchemse martelaren*
220
2024
2025
2026
Kwaliteitsimpuls recreatiegebied Buiten de Waterpoort
100
2024
tm 2025
2026
PROG706 Sport, cultuur en recreatie
Speelruimteplan 2024
229
2024
2024/2025
2026
Cultuurhuis 2019*
6.600
2025
tm 2027
2028
Inrichting cultuurhuis 2019
1.400
2025
tm 2027
2028
Kades Mollenburgseweg/Valkenierweg*
392
2024
2024/2025
2026
Ontstopper 2023
59
2024
2025
2026
John Deere motormaaier 2024
68
2024
2026
2027
50
2024
2025
2026
243
2024
2024/2025
2026
PROG707 Sociaal domein Uitbreiding en verbouwing Elzenhof* PROG708 Volksgezondheid en Duurzaamheid Beschoeiing de Wetering Dalem* PROG711 Overhead, VPB en onvoorzien
24
Perspectiefnota 2025-2028 Omschrijving (bedragen x € 1.000)
Investeringsbedrag planning uitgaven (netto) was
planning uitgaven start afschrijving wordt
Hard en software 2023 (gereed gemeld)*
479
2023/2024
2023
2024
Vervangingsplan inventaris 2022
112
2024
2025
2026
Vervangingsplan inventaris 2024
34
2024
2026
2027
Vervangingsplan inventaris 2025
150
2025
2026
2027
Vervangingsplan inventaris 2026
103
2026
2027
2028
Warmtenet stadhuis*
1.092
tm 2025
tm 2024
2025
Totaal
53.150
* De afschrijvingslasten van deze investeringen worden geheel of gedeeltelijk gedekt vanuit de afschrijvingsreserve.
25
Perspectiefnota 2025-2028
5.2
Uitgangspunten
Met het vastleggen van de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting geeft de raad aan met welke percentages, indexeringen, etc. de in de begroting opgenomen budgetten, tarieven en dergelijke worden aangepast en doorgerekend, om op basis daarvan een zo reëel mogelijk (begrotings)perspectief te kunnen schetsen. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd: 1. CAO-loonstijging: CAO aanhouden, vooralsnog wordt gerekend met een stijging van de loonkosten van 3,9 %; 2. Prijsstijging: 0% (raming CPB minus correctie); 3. Gesubsidieerde instellingen: een loonindex van 3,9% en een prijsindex van 0% toe te passen; 4. Tarieven voor onroerende en roerende zaakbelasting, precariobelasting, leges (voor zover niet aan een maximum gebonden), begrafenisrechten en marktgelden geldt het gemiddeld indexcijfer van 3,4%; 5. Tarieven voor leges (dienstverlening) ten aanzien van: - drank en horecavergunningen worden in 2025 verhoogd naar een marktconform tarief. - evenementenvergunning: het tarief structureel bepalen op 15% (= € 532) van de kostprijs bij evenementen met een commercieel karakter; - evenementenvergunning met een maatschappelijk karakter: geen kosten in rekening brengen; 6. Tarieven rioolbelasting, afvalstoffenheffing: tariefsontwikkeling op basis van kostendekkendheid; 7. Tarieven voor parkeren: voor 2025 uitgaan van reguliere indexering 10%.
Daarnaast zullen de parkeertarieven voor straatparkeren en parkeergarages nog worden verhoogd met 30%; 8. Tarieven veerdienst: de tarieven jaarlijks verhogen met het prijsindexcijfer voor gezinsconsumptie van het CPB; 9. Tarief Lingehaven: het tarief jaarlijks te verhogen met het prijsindexcijfer voor gezinsconsumptie van het CPB; Daarnaast zal het tarief voor de Lingehaven vanaf april 2025 nog worden verhoogd met 10%; 10. Tarief riviercruisevaart: het tarief voor de liggelden e.a. te verhogen met 10%; 11. Tarief toeristenbelasting: Het tarief stapsgewijs naar het landelijke gemiddelde brengen door het jaarlijks met 15% te verhogen in de periode van 2025 tot en met 2028; 12. Tarief naheffingsaanslag parkeerbelasting het wettelijk maximumtarief aanhouden; 13. Huren niet-woningen: de bepalingen terzake uit de gesloten huurovereenkomsten volgen (wat in de regel neerkomt op een tariefsontwikkeling op basis van de CPI-index alle huishoudens); 14. De rekenrente is bepaald op 1,4%; 15. De rente voor de grondexploitatie is bepaald op 1,4%; 16. Raming aantal inwoners per 1 januari 2025: 39.187; 17. Raming aantal woonruimten per 1 januari 2025: 18.180; 18. Indexatie van investeringen groter dan € 1 mln. met 2,9%; 19. Meerjarenonderhoudsplannen worden niet geïndexeerd; 20.
Reserve Infrastructuur: positieve jaarrekeningsaldi (50% indien weerstandratio groter is dan 2), positieve saldi op grondexploitaties en onderuitputting op de kapitaallasten worden toegevoegd aan de reserve Infrastructuur; 21. Onderwijshuisvesting: reservering jaarlijks € 1 mln. voor investeringen. Daarnaast toevoegen van gerealiseerde onderuitputting van de kapitaallasten, de netto-opbrengsten van herontwikkellocaties van voormalige schoolgebouwen, jaarlijks toevoegen van positieve jaarrekeningsaldi (50% indien weerstandratio groter is dan 2); 22. Reserve Duurzaamheid: besparingen die worden gerealiseerd na realisatie van verduurzamingsprojecten worden jaarlijks toegevoegd aan de reserve duurzaamheid; 23. Reserve Sociaal Domein: eventuele saldi op het (programma) sociaal domein, worden aan het einde van ieder jaar verrekend met deze reserve. Voor deze reserve wordt een bandbreedte ingeschat van € 3,5 mln. tot € 5 mln. Voor de afroming in 2024 is als uitgangspunt het gemiddelde van de bandbreedte genomen (€ 4,25 mln.).
26
Perspectiefnota 2025-2028 Toelichtingen 1. CAO-loonstijging De huidige CAO loopt van 1 januari 2024 tot en met 31 maart 2025. We houden rekening met een stijging de totale loonsom in 2025 met 3,9 %. Dit is gebaseerd op gegevens uit het Centraal Economisch Plan (CEP) van het Centraal Planbureau (CPB). Bij de ruimtegevers is de indexatie gecorrigeerd. 4. Diverse tarieven Voor de diverse tarieven hanteren we een indexcijfer van 3,4%. De legestarieven voor horecagerelateerde vergunningen worden verhoogd. De tarieven zijn namelijk aanzienlijk lager in vergelijking met die van de buurgemeenten. 5. Tarieven voor leges (dienstverlening) De tarieven van evenementen met een commercieel karakter worden trendmatig verhoogd. Bij evenementen met een maatschappelijk karakter worden geen leges in rekening gebracht gezien het maatschappelijke doel van verbinding en ontmoeting van de Gorcumse inwoners. 7. Indexatie voor parkeren Er wordt voorgesteld om de parkeertarieven naast de reguliere index te verhogen met 10% om een inhaalslag te maken van de afgelopen jaren. De parkeerinkomsten bestaan uit opbrengsten van parkeergarages en straatparkeren (belasting). Daarnaast zullen de parkeertarieven voor straatparkeren en parkeergarages beter worden afgestemd op de regio door deze, naast de reguliere indexatie van 10%, met 30% te verhogen. 14. en 15.
Rente Conform het gestelde in het Treasurybeleid worden jaarlijks bij de Perspectiefnota de diverse rentepercentages bepaald. Voorgesteld wordt de rekenrente op 1,4% te stellen. Aan de grondexploitaties dient de werkelijke rente te worden toegerekend. Deze rente wordt bepaald op de verhouding vreemd vermogen en totaal vermogen en het gemiddelde rentepercentage van de leningenportefeuille. De rente voor de grondexploitatie is 1,4%. De targetrente wordt niet gebruikt.
27
Gemeente Gorinchem Stadhuisplein 1 Postbus 108 / 4200 AC Gorinchem Telefoon: 14 0183 gemeente@gorinchem.nl gorinchem.nl