Onderzoek Kindermishandeling-bijlage 1 onderzoeksrapportage-februari 2023-def.
Tekst van het document
Adviezen zijn anoniem. Verschillen tussen gemeenten in ingekochte zorg. Onvoldoende afstemming en samenwerking tussen GHNT en programma “Veiligheid Voorop” van Zorgen Veiligheidshuizen.
Impact coronamaatregelen De coronamaatregelen hebben invloed gehad op de mate waarin professionals nog bij gezinnen thuis kwamen en kinderen zagen. Dit heeft invloed gehad op het aantal meldingen door professionals, anders dan politie. Daarnaast is het uitvoeringsprogramma van GHNT begin 2020 vastgesteld. In de periode dat er veel afspraken met ketenpartners moesten gemaakt worden, gingen de coronamaatregelen in. In het begin was iedereen nog zoekende hoe met elkaar het gesprek aan te gaan. Pas na een tijdje werd de werkwijze met teams gewoon. Bij de start van een uitvoeringsprogramma is het ontbreken van de mogelijkheid van fysiek overleg wel als een gemis ervaren door sommige geïnterviewde ketenpartners. Sommige mensen die erg betrokken waren, zijn gedurende de coronaperiode weggegaan. Nieuwe professionals zijn online ingewerkt. De respondenten benoemen dat dit niet bevorderlijk is voor de kennisoverdracht en om draagvlak voor en betrokkenheid bij het uitvoeringsprogramma te creëren.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
54
7
Rol van de raad De aanleiding voor dit onderzoek was de vaststelling van de raad dat hij onvoldoende inzicht heeft in de aanpak van kindermishandeling en zijn kaderstellende en controlerende rol met betrekking tot deze aanpak onvoldoende vorm kan geven. Hoe de raad deze rol invult was dan ook geen onderwerp van onderzoek. De raad is over de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling vooral geïnformeerd op basis van raadsinformatiebrieven en presentaties over GHNT en VT aan de raad. Ook zijn er door de raad vragen gesteld naar aanleiding van cijfers over het aantal meldingen. Daarnaast komt jaarlijks in het kader van de burapcyclus de jaarrapportage en begroting van DG&J, waar VT onderdeel van is, aan bod. In deze rapportage zijn wel streefwaarden opgenomen over de inzet van VT. Deze geven echter geen inzicht in de doeltreffendheid van de aanpak van kindermishandeling. De raad worstelt vooral met de vraag hoe zijn taak uit te voeren op de regionaal vastgestelde aanpak. De gemeenteraad Gorinchem is hierin niet de enige. De aanpak van kindermishandeling is niet een apart beleidsdomein maar raakt aan verschillende beleidsdomeinen. Dit maakt sturing door de raad niet eenvoudig. Zoals in hoofdstuk 3 benoemd zijn de taken en bevoegdheden van de DG&J ZHZ vastgelegd in de gemeenschappelijke regeling.
De taken en bevoegdheden worden nader omschreven en uitgewerkt in een vierjaarlijks meerjarig beleidsplan dat door het algemeen bestuur wordt vastgesteld. Het ontwerp beleidsplan wordt vooraf toegezonden aan de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten, zodat de gemeenteraden hierop hun zienswijze kenbaar kunnen maken. Dat is tevens het moment waarop gemeenteraden vanuit hun kaderstellende rol sturing kunnen geven op de taken en bevoegdheden die DG&J ZHZ namens de gemeente uitvoert. Het algemeen bestuur bestaat uit een vertegenwoordiging vanuit de colleges van B&W van de deelnemende gemeenten. Bij de besluitvorming door het algemeen bestuur heeft elk lid een gewogen stemrecht. Het aantal stemmen dat een lid in de vergadering kan uitbrengen wordt bepaald door het aantal inwoners van de gemeenten die het lid vertegenwoordigt. Voor Gorinchem geldt dat het lid van het dagelijks bestuur twee stemmen heeft. Besluiten worden genomen met meerderheid van stemmen. Het algemeen bestuur heeft aan de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten een verantwoordingsen informatieplicht ten behoeve van de controlerende rol van de gemeenteraad. De wethouder van Gorinchem is ook aan het college verantwoording verschuldigd voor het door hem/haar in het algemeen bestuur gevoerde beleid. Wij zijn nagegaan waar de raad invloed op wil en kan uitvoeren via een panelgesprek met raadsleden.
Uit het panelgesprek met raadsleden bleek dat zij vooral behoefte hebben aan het duiden van de resultaten van de aanpak. Zijn de cijfers die zij kregen voldoende betekenisvol voor de resultaten van de aanpak? Wat betekenen de cijfers over de inzet van VT voor de burgers van Gorinchem? Hoe kunnen zij op basis van de cijfers meer sturen op beleidsprestaties. Zij hebben nu te weinig inzicht op de prestaties in de keten om hierop hun controlerende taak uit te kunnen voeren. Er is behoefte aan meer story-telling en duidelijke toelichting op het verhaal achter de cijfers. Als mogelijkheid hiervoor wordt een benen-op-tafel sessie genoemd.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
55
Daarnaast zijn in het panelgesprek de volgende thema’s genoemd met betrekking tot de aanpak van kindermishandeling waar raadsleden invloed op willen uitoefenen: De drempel om te melden verlagen. Faciliteren van ontmoeting in het kader van preventie. Kwaliteit van de sociale teams. Daarvoor hebben ze inzicht nodig in wie waarvoor verantwoordelijk is in de aanpak. In welke mate lukt het om samenwerkingsafspraken tussen de sociale teams en VT uit te voeren? Zij hebben behoeft aan meer storytelling over hoe het werkt in de praktijk. Risicofactoren van kindermishandeling in bredere zin. Daarvoor hebben ze informatie nodig over de achterliggende oorzaken van kindermishandeling.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
56
Addendum Relevante recente ontwikkelingen in de aanpak kindermishandeling Het veldwerk van dit onderzoek is afgerond in oktober 2022. In het ambtelijk wederhoor zijn enkele recente ontwikkelingen benoemd die relevant zijn voor de conclusies van dit rapport. We benoemen ze hier kort: De samenwerkingsafspraken Huiselijk Geweld/ Kindermishandeling 0-100 jaar tussen gemeenten, Lokale Teams (voor Gorinchem het Sociaal Team) en VT ZHZ voor de periode 2023-2026 zijn eind oktober 2022 ondertekend. De eerdere gemeenschappelijke samenwerkingsafspraken betroffen alleen de meldingen voor 18- (jeugd). Daarnaast had VT met alle lokale teams in ZHZ afzonderlijke afspraken over meldingen voor de 18+ (volwassenen). In deze nieuwe samenwerkingsafspraken worden voor alle gemeenten dezelfde afspraken gehanteerd voor 0 tot 100. Daardoor kan de uitvoering worden vereenvoudigd en kan er efficiënter worden gewerkt. De nieuwe samenwerkingsafspraken zijn er tevens op gericht de verschillende maatschappelijke partners eerder te betrekken zodat daar waar nodig de acties om het geweld te stoppen gezamenlijk worden afgestemd.47 In het document wordt de samenwerking tussen Veilig Thuis en de Lokale Teams (inclusief de jeugdgezondheidszorg) beschreven. Het document bevat de belangrijkste afspraken voor de overdracht van casuïstiek van VT ZHZ aan de lokale teams van de gemeenten in de regio.
De afspraken beperken zich tot de uitvoering van de wettelijk vastgelegde taken van VT. De samenwerkingsafspraken hebben een looptijd van drie jaar (van 2023 tot 2026). De samenwerkingsafspraken worden na twee jaar (in 2025) met de betrokken ketenpartners geëvalueerd op initiatief van de centrumgemeente Dordrecht. Hiervoor wordt een werkgroep samengesteld. Relevant voor dit onderzoek zijn de genoemde verantwoordelijkheden van gemeenten voor de inrichting en het functioneren van de lokale teams en VT. Gemeenten – en dus ook Gorinchem – maken eigen keuzes over de samenstelling van het lokale team (in Gorinchem het Sociaal Team) en de expertise en de beschikbare capaciteit van medewerkers in het team. In de samenwerkingsafspraken is expliciet benoemd dat in de aanbestedingseisen en inkoopvoorwaarden van de maatschappelijke ondersteuning aandacht moet zijn voor de gewenste expertise en beschikbare capaciteit die nodig is om er voor te zorgen dat professionals adequaat en tijdig casuïstiek kunnen oppakken. De inzet van de lokale teams kan nodig zijn bij: •
Het door de lokale professionals gesignaleerde huiselijk geweld. VT kan daarbij adviserend en ondersteunend zijn of
•
Na overdracht van het zicht op veiligheid door VT aan het lokale team.
De gemeente Gorinchem heeft vanuit haar verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke ondersteuning van inwoners de regie op de omvang, samenstelling en inrichting van het Sociaal Team en daarmee ook voor de ervaring en expertise van de professionals daarin. In de samenwerkingsafspraken is expliciet benoemd dat voorkomen moet worden dat capaciteitsproblemen of het ontbreken van expertise in de
47 Kortman, E. (2022). Samenwerkingsafspraken Huiselijk Geweld/ Kindermishandeling. Gemeenten, Lokale Teams, en Veilig Thuis Zuid-
Holland Zuid. Regio Zuid-Holland Zuid 2023 – 2026.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
57
sociale teams ertoe leiden dat casussen niet kunnen worden overgedragen en op de capaciteit (en de personele inzet) van VT blijven drukken. Verder is relevant dat per stap in het werkproces zoals beschreven in hoofdstuk 5 is aangegeven wat de verantwoordelijkheid van VT en van het lokaal team is. Ook worden specifieke termijn genoemd waarop casussen worden opgepakt. Voor een beschrijving hiervan verwijzen we naar het document. Daarnaast wordt beschreven hoe VT met de betrokken partners de samenwerking wil verbeteren. Het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten van de VNG is geactualiseerd. De verwachting is dat deze voorjaar 2023 beschikbaar is. In november 2022 zijn schriftelijke vragen gesteld door de gemeenteraad en in december 2022 beantwoord door het college inzake seksueel geweld tegen kinderen. Daarin wordt ook melding gemaakt van de verschillende plekken waar kinderen (en volwassenen) terecht kunnen voor hulp bij seksueel en grensoverschrijdend gedrag en waar ze hierover informatie kunnen vinden. Seksueel misbruik is een vorm van kindermishandeling en de werkwijze zoals beschreven in dit onderzoek geldt ook voor seksueel misbruik.
Met betrekking tot de regionaal belegde taken op basis van de gemeenschappelijke regeling is in het ambtelijk wederhoor gemeld dat de beschrijving van dagelijkse leiding in dit rapport formeel nog steeds geldt maar in de werkelijkheid sinds april 2022 al niet meer zo werkt. Een wijziging van de tekst wordt naar verwachting in februari 2023 door de laatste gemeente vastgesteld. Materieel is er nu nog maar één algemeen directeur. De wijziging formaliseert dat. Intussen zijn sinds april 2022 de (nieuwe) interne bevoegdheden via mandaten geregeld. In de nieuwe situatie is de Serviceorganisatie Jeugd geïntegreerd in de Dienst Gezondheid & Jeugd. Er is een nieuw cluster Gezond en Veilig Opgroeien waarin de uitvoering van de SOJ is opgegaan. De naam SOJ blijft naar buiten bestaan. Met betrekking tot de tekst in dit rapport over het mandaat aan de Servicegemeente Dordrecht is toegelicht dat DG&J met name de uitvoering van middelenfuncties afneemt van Servicegemeente Dordrecht. Vooral voor de uitvoering van routinezaken is bijgaand mandaat verleend. Op alle taken die aan de servicegemeente Dordrecht zijn uitbesteed houdt de DG&J inhoudelijke supervisie en beslissingsbevoegdheid.
Aanvullende cijfers aanpak kindermishandeling Voor de vergelijking tussen Gorinchem, Zuid-Holland Zuid en Nederland zijn de volgende gegevens specifiek voor kindermishandeling relevant. Sommige gegevens zijn niet beschikbaar op het niveau van Gorinchem omdat de aantallen te klein zijn om af te zetten tegen de bevolking48.
48 Het CBS presenteert geen absolute aantallen die kleiner zijn dan 10 omdat die herleidbaar zijn naar individuen. Deze cijfers worden dan
ook niet afgezet tegen de bevolkingscijfers.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
58
Figuur Ad1
Aard van de kindermishandeling bij melding per 100.000 inwoners in Nederland, Gorinchem en Zuid-Holland Zuid in 2019, 2020 en 2021 1200
1000 313 800
320 243
600
400
200
254
218
145
141
114
354
362
254
118 126
256
351 159
169
330
395
325 132
241
129 68
149
177 90
0 Nederland fysiek emotionele verwaarlozing anders
Gorinchem verwaarlozing seksueel misbruik
Zuid-HollandZuid emotionele mishandeling getuige van geweld
Bron: Dashboard VT, CBS In de tabel valt op dat: Met name verwaarlozing, emotionele verwaarlozing over de hele periode gemiddeld vaker worden gemeld in Gorinchem dan in Nederland maar in 2020 en 2021 minder vaak dan in ZHZ. We zien zowel in Gorinchem als in Zuid-Holland Zuid in relatieve zin een toename van het melden van emotionele mishandeling en over de periode 2019-2021, terwijl dit in Nederland gelijk blijft. Nemen we emotionele mishandeling en emotionele verwaarlozing samen dan zien we dat deze meldingen in relatieve zin in Gorinchem in 2019 hoger zijn dan in Nederland en ZHZ en tussen 2019 en 2020 zijn toegenomen. De toename in ZHZ is sterker dan in Gorinchem en in 2021 wordt deze twee vormen van kindermishandeling vaker als reden voor melding gegeven. Dit kan er op wijzen dat in Gorinchem in 2021 meer aandacht was voor de signalering van kindermishandeling en dat dit in 2021 is gestabiliseerd.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
59
Figuur Ad2
Aantal afgeronde onderzoeken met betrekking tot kindermishandeling per 100.000 inwoners in Nederland, Gorinchem en Zuid-Holland Zuid in 2019, 2020 en 2021 45 41 40
35 30 30 27 25
27
23
23
22
21 20
15
14
10
5
0 Nederland
Gorinchem
Zuid-Holland-Zuid
Bron: Dashboard VT CBS
In de tabel valt op dat: In 2019 het relatief aantal afgeronde onderzoek met betrekking tot kindermishandeling in Gorinchem hoger was dan in Nederland en Zuid-Holland Zuid. Op basis van het onderzoek is het niet duidelijk wat hier voor een verklaring is. In Nederland is het relatief aantal afgeronde onderzoeken in de periode 2020-2021 gestegen. In Gorinchem gedaald. Het relatieve aantal onderzoeken dat is afgerond is in 2021 vergelijkbaar in Gorinchem, Zuid-Holland Zuid en Nederland gemiddeld.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
60
Figuur Ad3
Aantal afgeronde diensten voorwaarden en vervolg met betrekking tot kindermishandeling per 100.000 inwoners in Nederland en Zuid-Holland Zuid in 2019, 2020 en 2021 35
29
30
28
25 20 20
15 12
13
10 10
5
0 Nederland
Zuid-Holland-Zuid
Bron: Dashboard Veilig Thuis, CBS
In de tabel valt op dat in Zuid-Holland Zuid relatief gezien minder afgeronde diensten bij VT met betrekking tot kindermishandeling zijn dan gemiddeld in Nederland.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
61
Bijlage 1 - Begrippenlijst Advies Bron: Dashboard Veilig Thuis Een op de behoefte van de adviesvrager afgestemde set van aanwijzingen, raadgevingen en tips die Veilig Thuis met de adviesvrager deelt, met als doel de adviesvrager in staat te stellen zelf verder te kunnen handelen in situaties van huiselijk geweld en/of kindermishandeling of bij een vermoeden daarvan.
Borgingsplan Bron: Borgingsplan Geweld hoort nergens thuis Met een borgingsplan wordt richting gegeven aan de structurele inbedding van een tijdelijk programma, zoals Geweld Hoort Nergens Thuis.
Casus Bron: Dashboard Veilig Thuis Een casus is een set van bij elkaar horende meldingen, diensten, overdrachten en/of monitoringsmomenten, die betrekking hebben op (deels) dezelfde directbetrokkenen.
Dienst ‘Onderzoek’ Bron: Dashboard Veilig Thuis Deze dienst wordt ingezet als er nog geen antwoord is op de vraag of er sprake is van huiselijk geweld en/of kindermishandeling of in het geval de leden van het gezin/huishouden niet willen samenwerken met Veilig Thuis. Eventueel wordt door Veilig Thuis vastgesteld wat de voorwaarden zijn om te kunnen spreken van een veilige situatie. Tenslotte wordt er vervolghulp ingezet die gericht is op stabiele en duurzame veiligheid en herstel van de door directbetrokkenen opgelopen schade.
Dienst ‘Voorwaarden en Vervolg’ Bron: Dashboard Veilig Thuis Veilig Thuis werkt met het gezin of huishouden en met de ketenpartners samen aan directe veiligheid en verdere hulp en behandeling. In deze dienst komt Veilig Thuis niet tot een oordeel of er sprake is van kindermishandeling en/of huiselijk geweld.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
62
Directe veiligheid Bron: NJI Veiligheid op de korte termijn, waarbij wordt gezorgd dat de kindermishandeling en de onveilige situatie zo snel mogelijk wordt gestopt en slachtoffers worden beschermd.
Huiselijk geweld Bron: Regiovisie Geweld Hoort Nergens Thuis (Zuid-Holland Zuid) Geweld dat door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer wordt gepleegd. Dit kunnen zijn: partners of ex-partners, ouders of verzorgers, vriend(in), gezins- en familieleden en (huis)vrienden. Geweld in huiselijke kring bestaat uit lichamelijk geweld, psychisch of seksueel geweld en verwaarlozing.
Kindermishandeling Bron: Regiovisie Geweld Hoort Nergens Thuis (Zuid-Holland Zuid) Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie die actief of passief wordt opgedrongen door ouders of door andere personen met wie de minderjarige een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid heeft. Dit geweld kan van fysieke, psychische en/of seksuele aard zijn.
MDA++ Bron: Movisie & NJI De Multidisciplinaire Aanpak (MDA++) voorziet in een bundeling van psychosociale, medische, forensische en justitiële specialisten in de aanpak van kindermishandeling, huiselijk en seksueel geweld. Een team van deskundigen dat gecoördineerd en gefaseerd onderzoek en opvang biedt na acuut, ernstig (seksueel) geweld of een gezamenlijke analyse en plan van aanpak maakt en uitvoert om structureel geweld te stoppen. De cliënt en de gezinsleden beslissen mee. Een casusregisseur is hun vaste contactpersoon, die alle interventies op elkaar afstemt.
Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling Bron: Rijksoverheid De meldcode is een stappenplan dat professionals helpt met het signaleren en handelen bij (vermoedens van) huiselijk geweld of kindermishandeling.
Melding Bron: Dashboard Veilig Thuis Het kenbaar maken aan Veilig Thuis van een situatie of vermoeden van huiselijk geweld en/of kindermishandeling met vermelding van de persoonsgegevens van de betrokkene(n). Het verschil met een advies is dat bij een melding de verantwoordelijkheid voor het zicht op de veiligheid van de directbetrokkenen is overgedragen van de melder aan Veilig Thuis.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
63
Stabiele veiligheid Bron: NJI Veiligheid op de lange termijn, waarbij het gezin wordt geholpen om aanwezige beschermende factoren te versterken en risicofactoren weg te nemen of te verminderen.
Veilig Opgroeien is Teamwerk (VOiT) Bron: Serviceorganisatie ZHZ Een regionaal project in ZHZ waarbij de processen tussen de GI’s, de RvdK, VT en de lokale teams op elkaar worden afgestemd en de samenwerking wordt vormgegeven. Het doel is om eerder en sneller en in samenhang passende hulp te bieden aan gezinnen.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
64
Bijlage 2 - Geraadpleegde bronnen Vastgestelde beleidsdocumenten en bijlagen Annotatie bestuursopdracht Veilig Opgroeien Kind- en Gezinsbescherming ZHZ (1 oktober 2021) Nationaal Programma Geweld Hoort Nergens Thuis (z.d.) B&W scan HGKM Convenant samenwerkingsafspraken bij (vermoeden van) huiselijk geweld en/of kindermishandeling Veilig Thuis en Sociaal Team Gorinchem (2019-2021) Eindevaluatie Integraal Veiligheidsplan 2019-2020 Gemeente Gorinchem (2019) Integraal sociaal beleid Gorinchem 2019-2024. GHNT Nieuwsbrief 14 april 2021 GNT Nieuwsbrief januari 2021 Integraal borgingsplan GNT ZHZ november 2021 Integraal Veiligheidsplan Gorinchem 2019-2020 Jaarplan 2022 Veilig Opgroeien is Teamwerk Lokale analyse VOiT Gemeente Gorinchem (z.d.) Oplegger regionaal borgingsplan (18 november 2021) Regionaal borgingsplan ‘Geweld hoort nergens thuis’ (november 2021) Regiovisie en Actieplan Geweld Hoort Nergens Thuis Zuid-Holland Zuid 2019-2022 (z.d.). Regiovisie geweld in huiselijke kringen en kindermishandeling 2014-2016 Samenwerkingsconvenant Veilig Thuis en sociale teams Gorinchem 2019-2021 Uitvoeringsplan 2020-2021 Regiovisie en Actieplan GHNT Uitvoeringsplan Integraal Veiligheidsplan 2021 Uitvoeringsplan regionale scholing visie gefaseerd werken aan veiligheid (2021) EHdK & Service Organisatie Jeugd ZHZ.
(z.d.) Bijlage Overzicht lopende projecten uithuisplaatsingen ZHZ (z.d.) Kortman, E. (2022). Samenwerkingsafspraken Huiselijk Geweld/ Kindermishandeling. Gemeenten, Lokale Teams, en Veilig Thuis Zuid-Holland Zuid. Regio Zuid-Holland Zuid 2023 – 2026.
Presentaties aan de raad Presentatie I&O raad over Veilig Thuis, GHNT en lokaal (1-7-2021)
Raadsinformatiebrieven en bijlagen Schriftelijke vragen D66 inzake huiselijk geweld en kindermishandeling (maart 2021) Beantwoording vragen art 50 D66 rapport inspectie (1 juli 2021) RIB Uitvoeringsplan 2019-202 bij integraal Veiligheidsbeleid 2019-2022 Raadsinformatiebrief Geweld Hoort Nergens Thuis (27 februari 2014) 2019-676954 bijlage 1 Brief DG&J Zienswijze gemeenteraden
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
65
2019-676954 bijlage 2 Meerjarenplan 2020-2023 DG&J 2022-81390 Concept 1ste Burap 2022 DG&J
Jaarrapportages Veilig Thuis: Jaaroverzicht in cijfers Q4 2019_Gorinchem Veilig Thuis: Jaaroverzicht in cijfers Q4 2020_Gorinchem Veilig Thuis: Jaaroverzicht in cijfers Q4 2020_ZHZ Veilig Thuis: Jaaroverzicht in cijfers Q4 2021_Gorinchem Veilig Thuis: Jaaroverzicht in cijfers Q4 2021_ZHZ
Onderzoeken en literatuur Handelingsprotocol Veilig Thuis 2019 Steketee, M., & Lünnemann, K. (2020). Kwestie van lange adem. Verwey-Jonker Instituut. Toezicht Sociaal Domein (z.d.) Lokaal netwerk na Veilig Thuis. Verbeek, E. & de Vaan, K. (2020). Risicoscore huiselijk geweld en kindermishandeling. Regioplan. Verwey-Jonker Instituut (z.d.). Kwestie van lange adem: kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen? [Infographic]. VNG. (2022). Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten.
Overige documenten Werkproces beschermingsgesprek (externe melder) Werkproces beschermingsgesprek (met ondersteuning) Werkproces beschermingsgesprek (zonder ondersteuning)
Websites https://dashboards.cbs.nl/v3/regionaaldashboardveiligthuis/ https://dashboards.cbs.nl/v3/dashboardimpactmonitor_hgkm/ https://vng.nl/artikelen/kindermishandeling-en-huiselijk-geweld
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
66
Bijlage 3 - Rollen en verantwoordelijkheden ketenpartners aanpak kindermishandeling De gemeenten werken in de aanpak van kindermishandeling nauw samen met verschillende regionale en lokale partijen. Hun rol is hieronder beschreven:
Veilig Thuis (VT) VT is sinds 1 januari 2016 het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Taken:49 • Advies geven.50 • Meldingen in ontvangst nemen. 51 • Onderzoek doen of er daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling. 52 • Zo nodig vervolgstappen in gang zetten in de vorm van overdragen naar vrijwillige hulp, de RvdK informeren en/of aangifte doen bij de politie. 53 • Een terugkoppeling geven aan de melder.54 • Toezien op de kwaliteit van de eigen geleverde diensten.55 • Overzicht houden en zorgen voor goede afstemming tussen professionals.56 • Indien VT een verzoek doet tot onderzoek door de RvdK wordt het college van B&W daarvan op de hoogte gesteld.57
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) Taken:58 • De raad voor de kinderbescherming onderzoekt de noodzaak tot het treffen van een kinderbeschermingsmaatregel indien het college, een daartoe door het college van B&W aangewezen jeugdhulpaanbieder, een gecertificeerde instelling of VT hiertoe een verzoek heeft gedaan. Tevens kan de raad voor de kinderbescherming een onderzoek als bedoeld in het eerste lid doen, indien: a) sprake is van een acute en ernstig bedreigende situatie voor de minderjarige, of
49 Zoals beschreven in art. 4.1.1. Wet WMO (2015). 50 Zoals beschreven in art. 4.1.1. Wet WMO (2015). 51 Zoals beschreven in art. 4.1.1. Wet WMO (2015). 52 Zoals beschreven in art. 4.1.1. Wet WMO (2015).
Zoals beschreven in art. 4.1.1. Wet WMO (2015). Zoals beschreven in art. 4.1.1. Wet WMO (2015). 55 Art. 4.2.2 Wet WMO (2015). 56 Regiovisie en Actieplan Geweld Hoort Nergens Thuis Zuid-Holland Zuid 2019-2022 (z.d.). 57 Art. 4.1.1. lid 2 sub 6 Wet WMO (2015). 58 Art. 3.1. Jeugdwet. 53 54
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
67
b) bij de uitvoering van enige andere wettelijke taak van de raad voor de kinderbescherming blijkt dat er sprake is van een geval waarbij een kinderbeschermingsmaatregel overwogen dient te worden.
Gecertificeerde instelling (GI) Taken:59 • Een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering wordt uitsluitend uitgevoerd door een gecertificeerde instelling. Een gecertificeerde instelling biedt geen jeugdhulp aan.
Serviceorganisatie Jeugd (SOJ) SOJ is een samenwerkingsorganisatie van tiengemeenten in ZHZ voor het organiseren en bekostigen van jeugdhulp. SOJ is de spin in het web in netwerk van gemeenten, Stichting Jeugdteams, sociale wijkteams en jeugdhulpaanbieders.60 Taken:61 • Zorg dragen voor inkopen en contracteren van de regionale zorgmarkt, budgetbeheersing, informatievoorziening en accountmanagement.
Lokale wijkteams (Sociaal Team in Gorinchem) Taken: • Het signaleren en bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling met gezinnen, en wanneer nodig op basis van het doorlopen van de stappen van de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling een melding doen bij VT (en dit bespreken met de gezinsleden).62 • Het doorlopen van de stappen van de meldcode: 1) signaleren, 2) overleggen met een collega en eventueel VT raadplegen, 3) een gesprek voeren met betrokkenen, 4) het huiselijk geweld wegen 5) beslissen over zelf hulp organiseren of melden bij VT. 63 • Het hebben van en/of zorgdragen voor het zicht op veiligheid in die casussen die door VT worden overgedragen aan de lokale (wijk)teams.64 • Het bieden van en/of zorgdragen voor het inzetten van (specialistische vormen van) ondersteuning, hulpverlening en behandeling gericht op het bewerkstelligen van veiligheid, het wegnemen van de risicofactoren van huiselijk geweld en kindermishandeling, en indien nodig herstel. 65 • Eventueel het toeleiden of inzetten van specialistische vormen van) ondersteuning, hulpverlening en behandeling gericht op het wegnemen van de risicofactoren van huiselijk geweld en kindermishandeling, en indien nodig voor herstel.66
59 Art. 3.2. Jeugdwet. 60 Regiovisie en Actieplan Geweld Hoort Nergens Thuis Zuid-Holland Zuid 2019-2022 (z.d.).
Regiovisie en Actieplan Geweld Hoort Nergens Thuis Zuid-Holland Zuid 2019-2022 (z.d.). VNG (maart 2022) Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. 63 Wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. 64 VNG (maart 2022) Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. 65 VNG (maart 2022) Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. 66 VNG (maart 2022) Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. 61 62
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
68
Casusregisseur Indien er hulpverlening wordt ingezet volgens een hulpverleningsplan, krijgt een gezin een casusregisseur (één regisseur per gezin). Taken:67 • De casusregisseur is niet alleen coördinator van de zorg, maar houdt tevens toezicht op de veiligheid, op de voortgang en op de effecten van de zorg. • De casusregisseur ondersteunt het gezin in het voeren van regie, het houden van overzicht, het bewaken van en uitvoeren van de gemaakte afspraken. De professional die deze taak krijgt, houdt hiermee zicht op de veiligheid in het gezin/huishouden, op de voortgang en op de effecten van de ondersteuning en hulpverlening.
Politie en justitie Politie en justitieorganisaties (OM, RvdK en reclassering) werken met VT aan een afgestemde aanpak als er sprake is van zowel (vermoedens van) huiselijk geweld en kindermishandeling als van (vermoedens van) strafbare feiten.68
67 VNG (maart 2022) Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. 68 VNG (maart 2022) Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
69
Bijlage 4 - Risicofactoren voor huiselijk geweld en kindermishandeling Tabel B4.1
Mate waarin risicofactoren voor huiselijk geweld en kindermishandeling voorkomen in Gorinchem en gemiddelde voor Zuid-Holland Zuid in 2019.69 Risicofactor
Gorinchem
Regiogemiddelde
% inwoners van 19 jaar en ouder dat ernstig eenzaam is
11%
9%
% inwoners van 19 jaar en ouder zonder regie over het eigen leven
11%
11%
% inwoners van 19 jaar en ouder met een hoog risico op een depressie of angststoornis
11%
9%
% inwoners dat gebruik maakt van een vorm van GGZ
10%
9%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat zijn eigen gezondheid als (zeer) goed ervaart *
75%
78%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat aangeeft zich vitaal te voelt*
76%
78%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat minimaal 1 chronische ziekte of aandoening heeft
33%
31%
% personen dat 2 of meer chronische aandoeningen heeft
5%
5%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat ernstig beperkt is in het dagelijks leven door zijn of haar
5%
4%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat per week 21 of meer uur aan mantelzorg ontvang
1%
1%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat minstens 3 maanden of 8 uur per week mantelzorg verleent
13%
14%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat tamelijk of zwaar belast is door het geven van mantelzorg
3%
3%
% inwoners van 19 jaar en ouder dat grote moeite heeft met rondkomen van het beschikbare
6%
4%
21%
16%
% huishoudens met een bijstandsuitkering t.o.v. het totaalaantal huishoudens
5%
4%
% huishoudens dat ten minste 1 jaar een inkomen heeft tot 101% van het sociaal minimum t.o.v.
8%
5%
3%
2%
Aantal lopende schuldhulpverleningstrajecten in de gemeente
192
181
Aandeel werkloze beroepsbevolking (%)
3%
3%
Aandeel voortijdig schoolverlaters (N)
62
68
% jongeren dat jeugdhulp ontvangt, tot 18 jaar
13%
13%
% jongeren dat jeugdbescherming ontvangt, tot 18 jaar
1%
1%
Aandeel eenoudergezinnen (in % van alle particuliere huishoudens)
8%
7%
% personen dat een zware of overmatige drinker is, 19 jaar en ouder
21%
21%
Aantal gewelds- en seksuele misdrijven in de gemeente
170
164
Aantal personen dat binnen de gemeente is verhuisd
2114
2165
Aantal personen dat van een andere gemeente naar de betreffende gemeente is verhuisd
1666
1695
Aantal personen dat van de betreffende gemeente naar een andere gemeente is verhuisd
1462
1589
gezondheid
inkomen % inwoners van 19 jaar en ouder dat enige of grote moeite heeft met rondkomen van het beschikbare inkomen
het totaalaantal huishoudens % huishoudens dat ten 4 jaar of langer een inkomen heeft tot 101% van het sociaal minimum t.o.v. het totaalaantal huishoudens
Bron: Regioplan (2020)
69 Rode percentages betekenen dat er een groter risico in Gorinchem is dan het regiogemiddelde.
* Deze indicator is positief geformuleerd, waardoor het risico hoger ligt wanneer het percentage laag is.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
70
Bijlage 5 - Cijfers Gorinchem, ZHZ, Nederland Aard en omvang kindermishandeling Figuur B5.1
Gestarte adviezen per 100.000 inwoners naar aard van het geweld.
Bron: Dashboard Veilig Thuis CBS
Adviesvragen Tabel B5.1
Aantal adviezen huiselijk geweld in Gorinchem, Zuid-Holland Zuid en Nederland in 2019-2021 Aantal adviezen HG
Gorinchem
Zuid-Holland Zuid
Nederland
2019
240
2860
107.690
2020
205
2825
122.045
2021
220
3255
133.905
Bron: Impactmonitor Huiselijk Geweld
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
71
Tabel B5.2 Aantal adviesvragen kindermishandeling uitgesplitst naar adviesvrager in Gorinchem in 2019-20211 Gorinchem 2019
2020
2021
Adviesvragers
N
%
N
%
N
%
Particulier
64
33,8
78
44,6
62
36,5
Maatschappelijk werk70
32
17,0
26
14,9
32
18,8
•
32
17,0
26
14,9
30
17,6
Onderwijs71
35
18,5
18
10,3
27
15,9
Overige gezondheidszorg72
25
13,2
24
13,7
21
12,4
Preventieve basisvoorzieningen73
15
7,9
18
10,3
13
7,6
Beroepsmatig overig74
7
3,7
3
1,7
6
3,5
Politie
2
1,1
1
0,6
4
2,4
Anders
6
3,2
5
2,9
4
2,4
Jeugdhulp/-zorg75
2
1,1
1
0,6
1
0,6
Justitie en veiligheid, excl. politie76
1
0,5
0
0
0
0
Onbekend
0
0
1
0,6
0
0
Waarvan Sociaal Team
Totaal
189
175
170
1 In deze tabel hebben we de indeling gehanteerd van organisaties zoals in de impact monitor huiselijk geweld. Het dashboard Veilig Thuis
gebruikt een andere indeling Bron: jaaroverzichten Veilig Thuis 2019-2021
Tabel B5.3
Aantal adviesvragen huiselijk geweld per 100.000 inwoners uitgesplitst naar organisatie in Nederland, Gorinchem en ZHZ in 2019-2021 Organisatie
Nederland
Gorinchem
Zuid-Holland Zuid
2019
2020
2021
2019
2020
2021
2019
2020
2021
Gezondheidszorg
64
64
65
95
81
80
62
61
57
GGZ
36
35
35
41
27
40
45
36
38
Kinderopvang
10
9
9
0
0
0
11
8
12
Onderwijs
55
55
59
82
41
53
58
51
54
Bureau Leerplicht
2
1
2
0
0
0
2
0
3
Jeugdzorg
57
62
59
27
0
40
40
35
44
Politie
15
45
29
0
0
0
10
10
17
Openbaar Ministerie
8
11
13
0
0
0
0
0
2
Reclassering
4
6
5
0
0
0
3
2
0
70 Sociaal team en sociaal cultureel werk/jongerenwerk.
Onderwijs, kinderopvang en leerplicht. Ziekenhuizen, verzorgings- en verplegingshuizen, gehandicaptenzorg, GGZ en verslavingszorg. 73 GGD, jeugdgezondheidszorg, huisartsen, verloskundigenpraktijken, kraamzorgpraktijken en ambulance. 74 Centrum Seksueel geweld, huiselijk geweld hulpverlening, maatschappelijke opvang, beschermd/begeleid wonen en Veilig Thuis. 75 GI’s. 76 Overig justitieel, niet nader gespecificeerd. 71 72
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
72
Meldingen Tabel B5.4
Aantal meldingen huiselijk geweld in Gorinchem, Zuid-Holland Zuid en Nederland in 2019-202177 Aantal meldingen
Gorinchem
Zuid-Holland Zuid
Nederland
2019
275
3705
131.800
2020
305
4035
127.410
2021
260
3910
119.185
Bron: Impactmonitor
Tabel B5.5
Aantal en percentages meldingen kindermishandeling uitgesplitst naar melder in Gorinchem in 2019-2021 Gorinchem 2019
2020
2021
Melder
N
%
N
%
N
%
Politie
146
60,6
164
67,5
145
70,4
Particulier
35
14,5
33
13,6
22
10,7
Onderwijs78
9
3,7
7
2,9
11
5,3
Preventieve basisvoorzieningen79
19
7,9
15
6,2
9
4,4
Maatschappelijk werk (=Sociaal Team)80
11
4,6
6
2,5
6
2,9
Overige gezondheidszorg
12
5,0
10
4,1
5
2,4
Beroepsmatig overig82
5
2,1
1
0,4
5
2,4
Anders
4
1,7
2
0,8
2
1,0
Justitie en veiligheid, excl. politie83
0
0
1
0,4
1
0,5
Jeugdhulp/-zorg
0
0
1
0,4
0
0
Onbekend
0
0
1
0,4
0
0
81
84
Totaal
241
243
206
Bron: Jaarrapportages VT 2019-2021
77 Deze cijfers verschillen van de eerder genoemde cijfers over het aantal meldingen in Gorinchem, omdat hier gebruik is gemaakt van CBS-
data waarbij wordt afgerond op vijftallen. Bovendien gaat het hier om huiselijk geweld in totaal en niet specifiek om kindermishandeling. 78 Onderwijs, kinderopvang en leerplicht. 79 GGD, jeugdgezondheidszorg, huisartsen, verloskundigenpraktijken, kraamzorgpraktijken en ambulance. 80 Sociaal team en sociaal cultureel werk/jongerenwerk. 81 Ziekenhuizen, verzorgings- en verplegingshuizen en gehandicaptenzorg. 82 Centrum Seksueel geweld, huiselijk geweld hulpverlening, maatschappelijke opvang, beschermd/begeleid wonen, Veilig Thuis en anders. 83 Overig justitieel, niet nader gespecificeerd. 84 GI’s.
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
73
Tabel B5.6
Aantal meldingen huiselijk geweld per 100.000 inwoners in Nederland, Gorinchem, Zuid-Holland Zuid in 20192021 naar organisatie van de melder Nederland
Tabel B5.7
Gorinchem
Zuid-Holland Zuid
2019
2020
2021
2019
2020
2021
2019
2020
2021
Gezondheidszorg
55
56
57
82
81
27
72
64
60
GGZ
15
13
12
0
0
0
16
11
10
Kinderopvang
2
2
2
0
0
0
2
0
2
Onderwijs
26
23
24
0
0
27
20
17
18
Bureau Leerplicht
1
1
1
0
0
0
0
0
0
Jeugdzorg
21
21
17
0
0
0
7
7
9
Politie
490
480
442
463
594
508
537
625
619
Openbaar Ministerie
1
0
0
0
0
0
0
0
0
Reclassering
1
1
1
0
0
0
0
0
0
Aantal keer overgedragen na onderzoek VT en V&V, uitgesplitst naar organisaties Gorinchem 2019 Organisatie overdracht Maatschappelijk werk (=Sociaal Team)
2020
2021
N
%
N
%
N
%
20
51,3
13
41,4
10
55,6
Overige gezondheidszorg86
4
10,3
2
6,9
3
16,7
Cliëntsysteem/netwerk
2
5,1
0
0
2
11,1
Onderwijs87
1
2,6
4
13,8
1
5,6
Politie
0
0
0
0
0
0
Preventieve basisvoorzieningen88
3
7,7
1
3,4
0
0
Beroepsmatig overig89
1
2,6
1
3,4
0
0
Anders
1
2,6
1
3,4
0
0
Justitie en veiligheid, excl. politie90
0
0
2
6,9
0
0
Jeugdhulp/-zorg91
3
7,7
2
6,9
0
0
Totaal
39
85
29
18
Bron: Jaarrapportages VT 2019-2021
85 Sociaal team en sociaal cultureel werk/jongerenwerk.
Ziekenhuizen, verzorgings- en verplegingshuizen, gehandicaptenzorg, GGZ en verslavingszorg. Onderwijs en leerplicht. 88 GGD, jeugdgezondheidszorg, huisartsen en verloskundigenpraktijken. 89 Centrum Seksueel geweld, huiselijk geweld hulpverlening, maatschappelijke opvang, beschermd/begeleid wonen en Veilig Thuis. 90 Overig justitieel, niet nader beschreven. 91 GI’s. 86 87
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
74
Figuur B5.2
Ontvangen meldingen HG bij VT per 100.000 inwoners naar aard van het geweld
Bron: Dashboard Veilig Thuis CBS
Figuur B5.83 Uitkomsten onderzoek VT per 100.000 inwoners in Nederland en Zuid-Holland Zuid in 2019, 2020 en 2021 70 2020
60
0
50 2020
40
1
0 2019
0 30
2021
13
12
2019
2021
0
13
14
15
20
40 29
10
19
0
31
33
28
20
0 Nederland Niet voortijdig afgesloten totaal
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
Zuid-HollandZuid (VT) Uitkomsten onderzoek niet bekend
Voortijdig afgesloten totaal
75
Figuur B5.4
Afgeronde diensten onderzoek per 100.000 inwoners naar uitkomst onderzoek
Bron: Dashboard Veilig Thuis CBS
DSP-groep
RAPPORT ─ Aanpak kindermishandeling Gorinchem
76
DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37 dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers. Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren. Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur. Meer weten?
Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.