nov 23 -Samenvatting Omgevingsvisie Gorinchem - tablet

Stad in Balans Omgevingsvisie Gorinchem 2050

november 2023

Voorwoord We formuleren een visie voor Gorinchem over 30 jaar. Het is ambitieus en spannend tegelijk, omdat we als stad voor een aantal behoorlijk grote veranderingen staan op het gebied van klimaat & energie, mobiliteit, economie en wonen. Dat vraagt om keuzes. Met krachtige maatregelen werken we aan: een gezonde groei van de stad, een betere bereikbaarheid, gezonde inwoners, een stad die is voorbereid op klimaatverandering (klimaat adaptieve stad) en waar diversiteit in de natuur de kans krijgt (natuurinclusieve stad), gelijke kansen voor onze inwoners en de overgang naar een nieuwe economie. Deze visie is gebaseerd op de overtuiging dat deze uitdagingen sterk met elkaar verweven zijn. Alle Gorcumers spelen een rol, we doen het samen. De eerder opgestelde visie van de stad, GO2032, vormt de routekaart. De geformuleerde ambities uit die routekaart worden met de omgevingsvisie 2050 vertaald naar een aanpak en ruimtelijke invulling van onze stad. We houden zo koers op hoofdlijnen en maken ruimtelijke ingrepen, groot en klein, mogelijk. Die zijn samen van groot belang voor het welzijn van onze inwoners.

Aanleiding – waarom een omgevingsvisie? De omgevingsvisie is één van de belangrijkste

Onderdeel hiervan is dat iedere gemeente een

onderdelen van de aankomende Omgevingswet.

omgevingsvisie moet vaststellen.

Deze wet omvat een nieuwe aanpak binnen de

In deze omgevingsvisie leggen wij uit wat de kaders

Nederlandse ruimtelijke ordening die leidt tot

en hoofdlijnen zijn om het gewenste Gorinchem van

minder en overzichtelijkere regels. Na invoering is

2050 te bereiken. Dit betekent dus niet dat we al

er meer ruimte voor lokaal maatwerk, moet

exact weten hoe we bepaalde voorgestelde ideeën

besluitvorming sneller en beter plaatsvinden en is er

tot uitvoering gaan brengen, maar het biedt ons als

meer samenhang in de benadering van de openbare

stad houvast bij nieuwe ontwikkelingen.

ruimte of fysieke leefomgeving.

Daarbij zullen we onszelf de vraag stellen:

sluit het aan op de door ons opgestelde doelen uit de omgevingsvisie?

Een korte terugblik – 650 jaar bouwen aan Gorinchem Om naar het Gorinchem van 2050 te kijken, maken we

heeft Gorinchem gevormd tot de stad die het nu is met een

Dit alles heeft door de eeuwen heen veel mensen van

eerst een kleine uitstap naar het verleden. Wat maakt

sterke (maritieme) maakindustrie (in een maakindustrie

buitenaf aangetrokken. Daardoor zijn er in Gorinchem,

Gorinchem tot de stad die het nu is en straks wil zijn?

worden materialen tot nieuwe producten verwerkt, denk

veel meer dan in de omgeving, velerlei religieuze en

Gorinchem is een stad met een rijke historie, we zijn

bijvoorbeeld aan scheepsbouw). Het water loopt als

culturele verschillen. Hierdoor kunnen we spreken van de

onderdeel van de UNESCO werelderfgoedlijst en recent

levenaders door de stad. Ook heeft Gorinchem zich op

een complete vestingstad, die uitblinkt in diversiteit en met

verkozen tot de allermooiste Vestingstad van Nederland.

andere vlakken ontwikkeld: op cultureel vlak heeft het een

aandacht voor het individu. Dat koesteren en versterken we.

Maar Gorinchem is nog meer dan dat, van een grensstad

sleutelpositie in de regio en het voorzieningenniveau is

tussen Holland en Brabant heeft de stad zich ontwikkeld

van regionaal belang. Een sterk midden- en kleinbedrijf

tot een strategische vestingstad aan het water. Het water

(MKB) en een robuuste maakindustrie typeren Gorinchem.

Gorinchem in het nu, en naar de toekomst

In hoofdlijnen zien we Gorinchem in 2050 voor ons als:

Nog meer dan tijdens de economische crisis

We moeten alert zijn op technologische

Gorinchem is en blijft een plek om fijn te wonen voor alle

van 2008 maakten de coronapandemie en de

ontwikkelingen en digitalisering en de effecten

Gorcumers en nieuwe doelgroepen. Nieuwe (woning) bouw

oorlog in Oekraïne duidelijk hoe kwetsbaar

daarvan op de economie en de samenleving.

ontwikkelingen zorgen voor nieuwe woonmilieus en meer

we als mens en samenleving zijn en hoe

diversiteit in bestaande wijken.

onvoorspelbaar de toekomst is. Tegelijkertijd

De komende jaren pakken we als stad onze

is er geen reden om aan te nemen dat

belangrijkste opgaven aan. Hiervoor hebben

In Gorinchem werken ondernemers volop samen.

structurele trends hierdoor drastisch ombuigen.

we, samen met inwoners, betrokken partners,

Gorinchem vormt een centraal punt in een regionaal innovatief

Onze bevolking wordt ouder, er is meer zorg

experts en andere belanghebbenden een

ecosysteem van bedrijvigheid met vernieuwende vestigingmilieus

nodig, onze economie wordt nog altijd

toekomstbeeld gemaakt.

waar het prettig werken is en met gebieden waar wonen,

kennisintensiever en ondersteunende dienst-

werken en ontmoeting samengaan, de mixzones.

verlening groeit tegelijk snel. Steden blijven daardoor mensen trekken. Maar de kloof

Gorinchem wordt een groene, natuurinclusieve stad, die

tussen arm en rijk wordt ook steeds groter. En

klimaatproof is.

de opgaven ten aanzien van klimaat, biodiversiteit en energie worden groter.

Gorinchem wordt een klimaatneutrale stad, bij voorkeur eerder dan in 2050. Gorinchem wordt een beter bereikbare stad, met een gezonde balans tussen auto, fiets, OV en andere vervoerswijzen. In Gorinchem staat een gezonde levensstijl voorop, inwoners worden continu uitgenodigd om gezonde keuzes te maken, door aanbod van voldoende voorzieningen en faciliteiten die voor alle Gorcumers toegankelijk zijn. Gorinchem is trots op haar culturele historische erfgoed. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt ingezet op het beschermen, versterken en benutten hiervan.

Drie strategische ruimtelijke ambities We geven invulling aan de opgaven van en voor de stad voor de eerstkomende jaren en de grote opgaven tot 2050 met drie, nauw samenhangende, strategische ruimtelijke ambities. Deze ambities volgen uit het Gorkums DNA en erfgoed en geven richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van Gorinchem als onderdeel van de regio. We gaan hierbij uit van een gezonde en uitvoerige samenwerking tussen overheid, onderwijs, bedrijfsleven én inwoners. Samen maken we de stad.

Ambitie 1: Gezonde groei

Ambitie 2: Gezonde inwoners

Ambitie 3: Groene stad

Gorinchem kiest door gericht te groeien voor

Gericht groeien als stad, binnen de huidige

Minder auto’s in de stad biedt ruimte voor

een compacte en duurzame manier van

stadsgrenzen vraagt om slim ruimtegebruik. Dit

vergroenen. Zo zorgen we in alle wijken voor

ontwikkelen, met het accent binnen de huidige

noemen we verdichting. Met gezond bewegen,

een betere kwaliteit van leven. Meer groen en

stadsgrenzen. Transformatie van oude

zonder excuses geeft Gorinchem ruim baan aan

innovatieve oplossingen toepassen helpen om

bedrijventerreinen en vernieuwing van de

lopen, fietsen en openbaar vervoer. In 2050 is

onze stad natuurinclusief, klimaatbestendig en

naoorlogse wijken zetten we in voor het versterken

Gorinchem een wandel- en fietsstad. De

leefbaar te houden voor mens, dier en plant.

van het sociale netwerk, verduurzaming van de

openbare ruimte biedt een plek voor ontmoeting,

hele stad en bescherming van ons erfgoed. Een

beweging en verbinding tussen inwoners en

De verdichting van de stad wordt gecombineerd

mix van wonen, werken en voorzieningen is

gebieden.

met vergroening van de stad. We kiezen waar

het uitgangspunt.

mogelijk voor vergroening in plaats van verstening Gebruik van langzaam verkeer wordt

en omarmen initiatieven vanuit de samenleving

Groei is geen doel op zich, maar een kans om

gefaciliteerd en gestimuleerd. De overgang naar

om nog meer te vergroenen. Met groene aders

ontbrekende schakels op het gebied van wonen,

andere vormen van vervoer vindt geleidelijk,

in de stad verbinden we ons sterker met het

werk en voorzieningen aan de stad toe te voegen.

maar zeker plaats. De voorwaarden hiervoor

landschap om ons heen en de overgang van

Dat betekent dat er nieuwe vormen van

worden geschapen, door deelmobiliteit mogelijk

stedelijk gebied naar landelijk gebied gaat

stedelijkheid (bijvoorbeeld: gemixte

te maken, door (ov-overstappunten op te zetten

geleidelijk en loopt in elkaar over. Ook erfgoed

woon-werkgebieden, hogere dichtheden,

en een andere omgang met distributie in de

is onderdeel van de groene stad. Verder houden

gezonde openbare ruimte, deelmobiliteit) aan

stad. Met een mix aan middelen zijn we beter

we ons bij nieuwbouw aan de klimaateisen en

de stad worden toegevoegd, met name langs

bereikbaar vanuit de regio en zetten we onze

hebben aandacht voor de lange termijn.

de Vleugels. Nieuwe ruimte voor werklocaties

toplocaties aan snelwegen optimaal in.

maakt de weg vrij voor een meer circulaire en duurzame invulling van de economie. Deze groei zetten we in om de (sociale) kwaliteit van de stad te versterken. Door bijvoorbeeld ontmoetingsplekken te creëren. Ook benutten we onze groei om onze duurzaamheidsdoelstellingen te verwezenlijken.

De basisstructuur Onze ambities, opgaven en strategische keuzes zijn uitgewerkt in een ruimtelijke en programmatische basisstructuur. We geven daarmee de hoofdlijnen van de invulling van de ruimte aan door richting 2050 te ontwikkelen in de volgende thema’s: wonen, werken, water en regio.

Wonen Er is en wordt ruimte geboden om de woonopgave in Gorinchem, in samenwerking met de regio, op te lossen. Gorinchem is aantrekkelijk voor nieuwe bewoners. Bestaande bewoners behouden een fijne plek om te kunnen wonen, werken en recreëren: een open woonstad met een woning voor iedereen. We voegen nieuwe stedelijke woonmilieus toe, om zo mee te gaan met ontwikkelingen in duurzaamheid, kwaliteit en woonwensen. In combinatie met het divers werkaanbod en educatie, binden we hier meer nieuwe doelgroepen, zoals starters en studenten, aan ons. Doelgroepen die nu nog onvoldoende vertegenwoordigd zijn in de bevolkingsopbouw. We creëren samen een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag, waar mensen elkaar in de openbareruimte ontmoeten en waar ruimte is om te werken en ontspannen. Veilig, leefbaar en zorgzaam. Veranderingen in de leefomgeving koppelen we slim aan ingrepen op het vlak van duurzaamheid. De gewenste ontwikkeling van het wonen in Gorinchem werken we verder uit in uitvoeringsplannen op gebiedsniveau.

Werken Diverse en kwalitatieve werkgelegenheid in verschillende sectoren is een fundament voor de hele stad en regio. Om dat de komende decennia te behouden, zal er anders gekeken moeten worden naar de toekomst van werk en economie. Gorinchem houdt en koestert wat goed is, maar biedt ruimte en stimuleert de transformatie naar innovatievere en duurzamere manieren van werken. We springen in op de verandervragen die het bedrijfsleven en de maatschappij ons stellen: de maakindustrie van morgen krijgt hier een plek. De energietransitie is daarin vooral een kans en geen last. Nieuwe werkmilieus, als onderdeel van een mix aan functies, bieden de stad de mogelijkheid om een kwaliteitssprong te maken met toekomstbestendige woon-werkgebieden en zo meer diversiteit in aanbod te creëren. Dat helpt bedrijven om zich door te ontwikkelen en het spreekt bovendien nieuwe bewoners aan. Focus op de werkstad verstevigt de regionale positie van Gorinchem.

Water Als stad zijn we al eeuwenlang verbonden met het water, maar telkens verandert de functie die het water voor de stad heeft. Het heeft op verschillende manieren (maritieme sector, vervoer over water) economische voorspoed gebracht, gediend als verdediging, maar heeft ons ook historisch in benarde posities gebracht. In tijden van klimaatcrises vormt het water ook weer een bedreiging. Het is nu de tijd om de kwaliteiten van het water optimaal te benutten en in te zetten bij de ontwikkeling van de mix van wonen, werken en klimaatadaptatie. We werken actief aan het realiseren van een groenblauw raamwerk. Groen en water worden zo toegepast dat het de buurten meer verbindt en zorgt voor een zachtere overgang tussen stad en het buitengebied.

Regio Een belangrijk doel voor de komende jaren is dat Gorinchem nog meer een verbindende en een verbonden stad is. De voorzieningen in de stad bestaan niet zonder de regio en vice versa. Dat betekent dat die goed en aantrekkelijk moeten zijn, maar ook dat ze goed bereikbaar zijn. We spreken nieuwe bezoekers en bewoners aan, die we binden aan de stad. Dat helpt mee om behoud en groei van voorzieningen mogelijk te maken. Verbinden moet op verschillende schaalniveaus plaatsvinden: met de buurgemeenten als onderdeel van het verzorgingsgebied, maar ook met de Randstad en met Brabant. We zoeken intensief de samenwerking op met regionaal gerichte samenwerkingsverbanden. Met het traject voor de Regionale Energie Strategie (RES), de RegioDeal, de RAS en nu voor de omgevingsvisie ligt er ook een kans om als gemeente een verbindende rol te spelen tussen partners in de stad en naar de hogere overheden, vanuit de verantwoordelijkheid die we daar als stad in voelen. Gorinchem is straks een centrale en strategische plek voor mensen om te gaan wonen, werken, studeren en recreëren. In de omgeving staat Gorinchem bekend om haar innovatieve maakindustrie, de natuurlijke omgeving en het fijne leefmilieu. Gorinchem is een plek geworden om te ontmoeten en verblijven.

Het betreft de volgende transformatielocaties:

Linge Oevers: nieuwe woon-werkgebieden met voldoende ruimte voor gezond bewegen; Schelluinsestraat en stationsgebied:

De bestaande stad

verregaande mix tussen verschillende (complementaire) functies en inzet op optimale

De omgevingsvisie is een document waarbij de

Naast de ambities en thema’s die voor de gehele stad

uitgangspunten en de vier thema’s centraal concreet

gelden, zetten we met ontwikkelingen in de bestaande

worden uitgewerkt voor de gehele stad.

wijken in op een betere verdeling tussen het oostelijk en

Gorinchem Noord:

westelijk deel van de stad en meer differentiatie in de

inzet op verregaandekruisbestuiving tussen

De drie ruimtelijke ambities: gezonde groei, gezonde stad

wijken. Door met de fysiek ruimtelijke ontwikkelingen de

leren en werken met ruimte voor vergroening

en groene stad zullen ook doorklinken in de ambities voor

combinatie te maken met de sociaal- en maatschappelijke

en verbinding naar het omliggende landschap;

onze bestaande wijken en gebieden. Een aantal thema’s

opgaven én inzet vanuit het sociaal domein, willen we het

zoals verduurzaming, de gezonde leefomgeving, en

verschil maken voor alle inwoners in Gorinchem. We

Binnenstad:

ontmoetingsplekken zien we in alle wijken terug.

bouwen hiermee samen aan vitale en krachtige wijken met

inzet op een veelzijdige functiemix van winkels,

een eigen identiteit.

horeca, cultuur, (water)recreatie en wonen.

Voor bestaande wijken geldt dat deze elk hun eigen karakter

bereikbaarheid per fiets en OV;

Meer ruimte voor vergroening, voor de

hebben en daarmee specifieke aandachtspunten en

Daarnaast is er een aantal locaties waar naar verhouding

voetganger en de fiets én beter benutten van

opgaven. We bouwen aan vitale en krachtige wijken,

de grootste veranderingen te verwachten zijn voor de

historische kwaliteiten en erfgoed.

waarbij we inzetten op meer differentiatie in de wijken en

inrichting van de leefomgeving, deze noemen we de

een veilige, leefbare en toekomstbestendige leefomgeving

transformatielocaties; hier worden bijvoorbeeld nieuwe

Elke transformatielocatie bevat een eigen mix van de

die uitnodigend is voor bewegen en ontmoeten. Hierbij

functies toegevoegd en wordt toegewerkt naar een andere

geformuleerde uitgangspunten en vier verschillende

hebben we aandacht voor gemêleerde wijken, met een

samenstelling van wonen, werken en verblijven.

thema’s (de verhouding tussen elementen wonen,

diversiteit in leeftijdsopbouw en sociale draagkracht.

werken, water en regio is bijvoorbeeld anders aan de Schelluinsestraat dan in Gorinchem-Noord of langs de Linge Oevers).

Bestaande wijken

Wonen

Werken

Linge Oevers

Vitale en krachtige wijken

Wonen en werken in harmonie

Diversiteit in de wijken

Ruimte voor ontmoeten en bewegen in het

Duurzaamheids-opgaven

groen

Ruimte voor ontmoeten

Maximale bereikbaarheid per fiets, ov en

Utilitair fietsroutenetwerk

slimme mobiliteit

Nadruk op kleinschalige bedrijvigheid aan

Gericht op kleine ondernemers, het MKB,

huis (zonder verkeers-aantrekkende werking)

en licht arbeidsintensieve ondernemingen.

Behouden sterk economische profiel van de

Kleinschalige bedrijvigheid in een mix met

bestaande bedrijventerreinen

bedrijfsruimte en wonen

Inzetten op toekomstbestendige werklocaties die meegaan/meegroeien met de tijd en inspelen op trends en ontwikkelingen zoals innovaties en verduurzaming Mogelijkheden faciliteren die de maritieme maakindustrie versterken

Klimaatadaptatieve en natuurinclusieve

De Linge als centrale ader door het gebied

wijken

Natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen

Water

Regio

Aandacht voor erfgoed

Betere verbinding tussen woonwijken

Aantrekkelijk voor nieuwe bewoners en

(oost-west verbinding)

werknemers uit de regio

Toegankelijke voorzieningen

Schelluinsestraat en Stationsomgeving

Gorinchem- Noord

Binnenstad

Hogere dichtheden.

Bereikbaarheid van- en naar de woon-

Compacte maar complete binnenstad

Mix tussen wonen en werken.

gebieden waarborgen middels goede fiets

Ruimte voor ontmoeting en bewegen in

Ruimte voor ontmoeting en bewegen in

en OV verbindingen

het groen

het groen

Meer inzetten op vergroening en langzaam

Maximale bereikbaarheid per fiets, ov en

verkeer (fiets en voetganger)

slimme mobiliteit

Auto is niet meer vanzelfsprekend

Stationsgebied met name gericht op een

Mix tussen bedrijven en onderwijs

Bestendigen bestaande MKB, kleinschalige

mix van kantoren, wonen en voorzieningen

Ruimte voor arbeidsintensiever en mono-

bedrijvigheid mogelijk (maken).

op de route naar andere gebieden toe.

functionele bedrijvigheid

Compacter maken van het winkelgebied

Water verbindt het gebied met de

Ruimte voor duurzame energieopwekking

Water als kwaliteit voor de binnenstad

binnenstad en andere delen van de stad.

en klimaatadaptie

Inzetten op betere bereikbaarheid en

Het water wordt een kwaliteit

Verbinding met buitengebieden. Prettig

toegankelijkheid over het water

Verstening maakt plaats voor vergroening

verblijven in groene omgeving

Herontwikkelingen zijn natuurinclusief

Schelluinsestraat met name gericht op wonen, deels gemixt werken (innovatieve maakindustrie), en ruimte voor ontmoeting

Aandacht voor erfgoed

Natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen

Aantrekkelijk voor nieuwe bewoners en

Behoud en versterking van bestaande

Benutten van de UNESCO status van de

werknemers uit de regio

maakindustrie

vestiging, het cultuuraanbod, voorzieningen

Optimale verbondenheid van de stad met de

Ruimte voor aanvullende bedrijvigheid

en aantrekkingskracht van de detailhandel

Randstad, Noord-Brabant en omliggende gemeenten via de OV-cityhub aan de A27

en horeca in de binnenstad

Horizon 2050 Met kracht en in samenwerking met onze inwoners en bedrijven gaan we een grote uitdaging aan. Samen zorgen we voor een gezonde groei, maken we de stad groen en staat gezondheid hoog in het vaandel. We houden de ontwikkelingen in de maatschappij nauwlettend in de gaten en zullen soms moeten bijsturen. Met deze visie zetten we de eerste stappen naar een Gorinchem dat klaar is voor de toekomst. Een robuuste, aantrekkelijke en groene plek om te wonen, werken en recreëren. Een plek die kan bouwen op haar bewoners, waar kwaliteit door diversiteit centraal staat en waar zowel huidige als toekomstige Gorcumers een plek vinden. Samen maken we de stad!