Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 EIND
Tekst van het document
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2o30
1
Inhoudsopgave Voorwoord Wethouder Eva Dansen 4 Hoofdstuk 1. Inleiding 5 Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en veranderingen 9 Hoofdstuk 3. De vier ISV-opgaven 15 De opgave gezonde leefstijl 17 De opgave betrokken Gorinchem 23 De opgave iedereen kan meedoen 29 De opgave passende ondersteuning en zorg 35 Hoofdstuk 4. De werkwijze 41 Bijlage 1. Financiën 48 Colofon 49
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
2
Kernboodschap van de Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
In Gorinchem doet iedereen ertoe en kijken we actief naar elkaar om: samen maken we het verschil! Om dit te ondersteunen, zetten de gemeente en haar partners samen met inwoners in op een gezonde leefstijl, een betrokken Gorinchem en zorgen we dat iedereen mee kan doen en passende ondersteuning en zorg krijgt.
3
Voorwoord
Voorwoord Met trots presenteer ik namens het college de Integrale Samenlevingsvisie (ISV) 2025-2030. We zijn trots op wat we tot nu toe met elkaar hebben bereikt in het sociaal domein. Samen met onze samenwerkingspartners, de inwoners en mijn collega’s hier in dit huis. En vooral trots op hoe we daaraan samen een vervolg geven. De gemeenteraad stelde in 2019 het Integraal
Nu het ISB 2019-2024 afloopt, veranderen we
De ISV geeft ons kaders en richtlijnen om
Sociaal Beleid (ISB) vast voor vijf jaar. Het
de naam in lijn met de ontwikkelingen in het
samen door te pakken. We kunnen niet alles
huidige college trad in 2022 aan. Het ISB is een
fysieke domein. Met deze Integrale
oppakken, daarom maken we keuzes (wat in
belangrijke kapstok binnen het onverminderd
Samenlevingsvisie zetten we een komma
hoofdlijnen de prioriteiten zijn, de ‘opgaven’)
belangrijke sociaal domein, belangrijk genoeg
achter het ISB en gaan we hand in hand met
en kiezen de thema’s waarop we daarbinnen
om het op te nemen in het collegeprogramma.
de Omgevingsvisie de toekomst in.
willen focussen. Onze rode draad is en blijft
Dat ISB heeft ons veel opgeleverd. Denk aan
We gaan door op de ingeslagen weg, samen
systeem.’ Dat doen we met elkaar en voor
integraal samenwerken, een projectmatige,
met onze samenwerkingspartners. Voor onze
elkaar. Want samen maken we het verschil.
eenduidige aanpak en één beleid. Dat brengt
inwoners met kleine én grote hulpvragen, voor
ons verder in het gemeentehuis, aan de ver-
de kwetsbaren en voor degenen met sterke
Eva Dansen | december 2024
gadertafels met onze partners en vooral in de
schouders, die misschien zelf geen hulp nodig
wethouder sociaal domein Gorinchem
wijken, buurten en achter de voordeuren in
hebben maar wel anderen kunnen helpen.
Gorinchem. Want het ISB helpt ons er echt te
Vanuit een bewezen, stevige basis, die we
zijn voor de inwoners die extra ondersteuning
waar nodig, hebben geactualiseerd en aan-
en zorg nodig hebben.
gescherpt.
‘meer vanuit de mensen kijken dan vanuit het
“Meer mens, minder systeem.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
4
Hoofdstuk 1.
Inleiding Met de Integrale Samenlevingsvisie zetten we geen punt achter het Integraal Sociaal Beleid. Een punt sluit iets af, markeert een einde. Wij zetten daarentegen een komma, omdat we juist verder gaan op de ingeslagen weg.
5
Hoofdstuk 1.
Hoofdstuk 1. Inleiding De Integrale Samenlevingsvisie (ISV) is van en voor iedereen in de stad Gorinchem. We, de gemeente Gorinchem en onze partners, hebben binnen het Integraal Sociaal Beleid (ISB) 2019-2024 nauw samengewerkt aan een gemeenschap waarin we de ondersteuning en zorg voor onze (kwetsbare) inwoners zo goed mogelijk organiseren. En dat blijven we doen! We hebben in 2024 gekeken wat het ISB tot
De ISV en de Omgevingsvisie
dan toe heeft gebracht. Tijdens de ISB-
De gemeente Gorinchem heeft in 2023 de
bijeenkomsten (vier keer per jaar) en op andere
Omgevingsvisie vastgesteld. In de Omgevings-
momenten is gesproken over wat we gedaan
visie staat al het gemeentelijke beleid over de
en bereikt hebben. En hoe we daarmee verder
leefomgeving. De Omgevingsvisie vormt de
moeten en kunnen gaan. Daarbij gingen we in
leidraad voor de fysieke leefomgeving (alles
op de ontwikkelingen, trends, doelen, actie-
wat van invloed kan zijn op wonen, werken en
lijnen en accenten. Zo hebben we met elkaar
recreëren) van onze stad tot 2050.
de bouwstenen gelegd voor een update van het ISB. De uitkomst daarvan is dat we in grote
De Integrale Samenlevingsvisie beschrijft de
lijn op de ingeslagen weg doorgaan onder een
uitgangspunten, ambities en onze inzet op
nieuwe naam: de Integrale Samenlevingsvisie.
hoofdlijnen voor het sociaal domein. Wat we
Daarmee zetten we een komma achter het
belangrijk vinden en wat we als onze opgaven
ISB, omdat we voortbouwen op ingezet beleid
zien. Dat biedt houvast om goed op ontwikke-
dat we waar nodig op accenten bijstellen en
lingen in te spelen. En het helpt bij het maken
verschuiven.
van keuzes en bij het uitleggen waarom we die keuzes maken.
We = de gemeente Gorinchem en de samenwerkende partners binnen het sociaal domein.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
De Omgevingsvisie en de Integrale Samen-
De vier ISV-opgaven
levingsvisie staan in nauwe verbinding met
De opgave betrokken Gorinchem is toegevoegd. Dat was in het vorige ISB een kans.
elkaar. We werken ook vanuit de Omgevings-
De ISV telt vier opgaven, die uitgebreid staan
Immers: een betrokken samenleving wordt
visie aan gezonde inwoners.
beschreven in hoofdstuk 3. Drie van de opgaven
steeds belangrijker en is essentieel als we de
zijn volledig vergelijkbaar met de drie thema’s
druk op de zorg willen verlichten.
De ISV is niet in beton gegoten, want de
van het vorige beleid. Wijkgericht
samenleving is continu in beweging en ontwikkeling. Daar moeten we op kunnen
Het voormalige thema ‘De leefomgeving draagt
inspelen. De inrichting van de ISV is zoals
bij aan de gezondheid’ is veranderd in een
Gorinchem telt negen wijken. We beseffen dat
die van de Omgevingsvisie: er zijn opgaven
nieuwe opgave. Dat heeft alles te maken met
niet alle wijken in Gorinchem hetzelfde zijn.
benoemd met bijhorende thema’s. Het college
de Omgevingsvisie en de koppeling daarvan
Niet alles speelt overal en op dezelfde manier.
werkt deze opgaven en thema’s uit met onder
met het sociaal domein. Dat maakt het logisch
Elke wijk is anders en heeft eigen problemen
meer uitvoeringsactiviteiten.
om dit voormalige ISB-thema op te nemen in
en kansen. Daarom inventariseren we wat er in
de Omgevingsvisie, en niet in de ISV. Want dat
elke wijk speelt en wat daar specifiek nodig is.
thema gáát over de fysieke leefomgeving en
Bij elke opgave staan we stil bij de accenten in
wat we daar kunnen doen om het welzijn van
de wijken. In hoofdstuk 3 gaan we hier verder
de inwoners te verbeteren. Denk bijvoorbeeld
op in. Ook voor algemene onderwerpen kijken
aan omgaan met groen en ruimte creëren voor
we hoe we die het beste in de verschillende
het uitdagen tot bewegen, spelen en ont-
wijken kunnen aanpakken. Zo kunnen we de
moeten. Fysiek en sociaal werken hierin nauw
juiste keuzes maken, maatwerk leveren en
samen. De ISV richt zich daarbij wat meer op
extra aandacht bieden daar waar nodig.
De vier ISV-opgaven w gezonde leefstijl w betrokken Gorinchem w iedereen kan meedoen w passende ondersteuning en zorg
de sociale kant en welke concrete maatregelen we kunnen treffen.
7
Hoofdstuk 1.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
8
Hoofdstuk 2.
Ontwikkelingen en veranderingen
9
Hoofdstuk 2.
Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en veranderingen Het ISB is in 2019 vastgesteld. De wereld van toen is natuurlijk niet meer de wereld van nu. Anno 2024 zijn er ontwikkelingen en trends die zijn verlopen zoals destijds ingeschat; weer andere versnelden, verhevigden of vlakten juist af. En er zijn nieuwe ontwikkelingen geweest die we niet konden voorzien. Denk onder meer aan corona, woningnood, oorlogen en de klimaatcrisis. Individualisering, vergrijzing, ontgroening,
alle zorg- en ondersteuningspartners proberen
Vergrijzing en mantelzorg
migratie, meer kwetsbare inwoners in wijken,
om de zorg in Nederland te verbeteren en voor
We worden steeds ouder. De levensverwachting
een stijgende zorgvraag en digitalisering zijn
te bereiden op de toekomst. Het IZA stimu-
voor mannen is 80,1 jaar en voor vrouwen
voorbeelden van ontwikkelingen en trends die
leert samenwerking. De ISV sluit daarop aan,
83,1 jaar. Dat is natuurlijk een hele positieve
zich hebben doorgezet. Daardoor komen de
want wij werken ook integraal en veel samen.
ontwikkeling. Eentje die gepaard gaat met de
leefbaarheid, sociale cohesie en veerkracht
We kijken welke projecten kunnen starten en
vergrijzing. Er komen namelijk steeds meer
verder onder druk te staan. Nog een voorbeeld:
waarbij we kunnen aanhaken. Ook de drie
ouderen die zorg nodig hebben, een goede
de arbeidsparticipatie is gestegen. Daardoor
speerpunten van het IZA komen terug in onze
woning en eventuele andere vormen van
zijn er meer mensen aan het werk. De ontstane
Integrale Samenlevingsvisie: gezonde leefstijl,
ondersteuning. We proberen ervoor te
krapte op de arbeidsmarkt stelt ons voor
mentale gezondheid en vergrijzing.
zorgen dat zij steeds langer thuis kunnen
nieuwe uitdagingen wat betreft het toegan-
blijven wonen. Ook andere kwetsbare groepen
kelijk en beschikbaar houden van de zorg. En
Ook het GALA (Gezond en Actief Leven
wat te denken van de financiële druk op het
Akkoord) is een akkoord waarop we met de ISV
zorgsysteem met de almaar stijgende kosten?
aansluiten. Gemeenten en GGD’s, zorgverzeke-
Dat zijn mooie ontwikkelingen, omdat er zo
blijven langer in de wijk wonen.
raars en VWS werken samen aan een gezond
minder snel zwaardere zorg nodig is. Dat bete-
ISV en IZA en GALA
en actief leven voor iedereen. In het GALA staat
kent wel dat het aantal mantelzorgers stijgt.
Hierna lichten we een aantal belangrijke ont-
hoe in 2040 een gezonde generatie opgroeit, in
We hebben die mantelzorgers hard nodig,
wikkelingen en trends in het sociaal domein
een gezonde leefomgeving met een sterk soci-
omdat er in de zorg steeds minder personeel
toe. Die staan overigens ook beschreven in en
aal netwerk. En welke stappen worden gezet
is. We zien dat een toenemend aantal mensen
zijn erkend binnen het Integraal Zorg Akkoord.
om dat te bereiken. Ook hierbij kijken we hoe
geen mantelzorger meer wil worden of kan
(IZA). Dat is het landelijke akkoord waarmee
we koppelingen kunnen maken.
zijn. Het leven is te druk en de zorg is te zwaar.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
10
Hoe gaan we om met de toenemende vraag
Individualisering
naar ondersteuning en zorg voor ouderen?
In onze samenleving neemt de individualisering toe. Mensen denken meer aan zichzelf,
Mentale gezondheid
leven voor zichzelf in plaats van in groepen
De mentale gezondheid, met name die van
en met elkaar. Dat leidt onder meer tot een-
jongeren, verslechtert. Na de coronacrisis is
zaamheid. Om ervoor te zorgen dat meer
het aantal jongeren dat mentale problemen
mensen naar elkaar omzien, zetten we in op
heeft, gestegen. Stress, sociale media en
een betrokken samenleving. Daarbij is steeds
eenzaamheid zijn hierbij belangrijke factoren
de vraag hoe we de cohesie onder de inwoners
(bron: Trimbos-instituut). Rond het onderwerp
weer kunnen vergroten.
mentale gezondheid hangt nog een taboe. Met de inbreng van de jongeren zelf proberen we
Financiële druk en arbeidsmarktkrapte
de mentale problemen te verminderen.
De druk op de zorg neemt toe. Er is een grote urgentie om andere keuzes te maken. We hebben enerzijds te maken met hoge - en alsmaar stijgende - zorgkosten in het sociaal domein. Anderzijds is er een grote krapte op de arbeidsmarkt. Daar moeten we landelijk, en ook lokaal, op anticiperen. Er lopen al verschillende campagnes over werken in de zorg, zoals de publiekscampagne ‘Ik Zorg’ van de overheid. Die laat zien hoe divers de zorgsector is. De campagne is bedoeld om mensen enthousiast te maken voor een baan in zorg en welzijn.
Het kunstwerk Stille Strijd bezocht in juli 2024 Gorinchem. Het vroeg om aandacht voor depressie van en zelfdoding onder jongeren.
Bijvoorbeeld als verzorgende, activiteitenbegeleider, laborant of ICT’er.
11
Hoofdstuk 2.
Willen we ook in de toekomst dat onder-
maken hebben. Denk aan (wettelijke) taken
Als we willen dat ondersteuning en zorg in de
steuning voor onze inwoners toegankelijk en
op het gebied van eenzaamheid, armoede, de
toekomst beschikbaar blijven, moeten we in
beschikbaar blijft, dan zijn verandering en
vraag naar (Jeugd)zorg en Wmo-voorzieningen,
het sociaal domein veranderen en vernieuwen.
vernieuwing noodzakelijk. We moeten de
de Hervormingsagenda Jeugd, Toekomstscena-
En vooral anders gaan werken en ons werk
komende jaren steeds goed nadenken waar we
rio kind- en gezinsbescherming, beschermd
anders organiseren. Dit betekent een andere
ons geld aan uitgeven en aan wie. De grootste
wonen, HKG-agenda, Wonen en Zorg, het
rolverdeling tussen inwoners, maatschappelij-
kostenuitdagingen liggen op het gebied van
Integraal Zorgakkoord (IZA), veiligheid,
ke instellingen en de overheid. Inwoners
de Jeugdzorg en de Wmo. Hoe kunnen we op
onderwijs, wonen, integratie, cultuur, sporten
krijgen een grotere, eigen rol en verantwoor-
deze gebieden kosten besparen en toch
en bewegen. De financiële middelen daarvoor
delijkheid. We helpen hen door het stimuleren
voldoende zorg leveren?
stijgen niet altijd in hetzelfde tempo als de
van hun eigen kracht, zelfredzaamheid,
kosten ervan.
participatiemogelijkheden en vitaliteit.
Landelijk is de beweging ingezet om zorg waar mogelijk steeds verder af te schalen. Dit leidt tot meer druk op algemene voorzieningen en het welzijnsveld, zoals De Klussendienst,
De maatschappij verandert, dus het sociaal domein ook. We bewegen mee. We maken keuzes op basis van de huidige ontwikkelingen en de trends die we zien. Die vragen om een meer optimale rolverdeling tussen inwoners, maatschappelijke instellingen en de overheid.
Humanitas, de bibliotheek, jongerenwerk, het Welzijnspunt en inloopmomenten bij buurt-
Voor een aantal wettelijke taken zoals Wmo,
Belangrijke uitgangspunten die daarbij
huizen. Inwoners doen hier vaker een beroep
Jeugdzorg en Participatiewet geldt een zorg-
centraal staan als het gaat om hulpverlening
op én op het eigen, informele netwerk.
plicht van de gemeente voor de inwoners. Dit
zijn integraal, systeem en mensgericht.
betekent dat de gemeente altijd de noodzakeTaken sociaal domein
lijke ondersteuning moet bieden. Het is nodig
De verandering in het sociaal domein gaat
Er verandert dus best veel in het zorgland-
om prioriteiten te stellen en de juiste focus te
jaren duren en vraagt om een gezamenlijke,
schap. Daar komt bij dat de rijksoverheid
hebben voor de inzet van de gemeente. Zodat
domeinoverstijgende en maatschappelijke
steeds meer taken bij gemeenten neerlegt.
inwoners die ondersteuning nodig hebben,
mentaliteitsverandering.
Ook zijn er niet-beïnvloedbare wetten en
deze ondersteuning op een adequate en
ontwikkelingen waar we als gemeente mee te
effectieve manier krijgen.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
12
Hulp aan de voorkant Daarnaast zetten we in op hulp aan de ‘voor-
Dat betekent dat we investeren in preventie,
kant’ om snellere, betere, effectievere en
lichte en nabije ondersteuning en voldoende
integrale hulp te kunnen bieden en duurde-
ruimte voor innovaties. Vroegsignalering is
re zorg te voorkomen. De beweging naar die
hierbij belangrijk: hoe eerder we problemen
voorkant is van zware naar lichte geïndiceerde
kunnen ondervangen, hoe groter de winst.
zorg, naar algemene voorzieningen, naar welzijn, naar eigen netwerk en naar eigen kracht. En van individuele zorg naar groepszorg.
Het uitgangspunt We gaan zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig ondersteunen. We pakken de ondersteunings- en zorgvraag op voor inwoners van alle leeftijden; vanaf de voorkant, integraal, multidisciplinair en domeinoverstijgend.
13
Hoofdstuk 2.
We zetten in onderstaande volgorde in op: Stap 1: gezondheid/preventie/normalisering en de ontwikkeling van de zorgzame buurt/wijk We werken zoveel mogelijk wijkgericht aan gezondheid en het voorkomen van problemen. Stap 2: de kracht van de inwoner en het netwerk daaromheen De inwoners kunnen zelf en met elkaar veel bereiken. Als zij ondersteuning nodig hebben, kijken we hier samen naar vanuit de brede blik van positieve gezondheid. Daarbij staan niet de ziekte of beperkingen centraal, maar de inwoner zelf: wat kan en wil de inwoner zelf - of met het netwerk om zich heen. Aan de hand daarvan bepalen we welke hulp we kunnen bieden. Daarbij werken we waar mogelijk ontschot. Stap 3: ondersteuning en zorg voor mensen die geen eigen netwerk hebben en/of kunnen opbouwen Een ondersteunend, eigen netwerk is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het opbouwen van zo’n netwerk kan soms lastig zijn. Voor hen die hierbij hulp nodig hebben, bieden we ondersteuning. Stap 4: hulp aan inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium Als inwoners een probleem hebben, proberen we ze zo vroeg mogelijk te ondersteunen om de ondersteuning zo licht mogelijk te kunnen houden. Het is daarom belangrijk dat we ervoor zorgen dat signalen van bepaalde problemen, zoals schulden, snel worden opgepikt. We gaan daarbij eerst op zoek naar de bron van de hulpvraag.
Hierbij kijken we naar de inwoner en zijn/haar omgeving. Het kan namelijk zijn dat er eigenlijk een heel ander probleem ten grondslag ligt dan dat de vraag doet vermoeden. Dat kan ertoe leiden dat er een ándere vorm van ondersteuning nodig is. Misschien zelfs vanuit een ander domein. Denk bijvoorbeeld aan GGZ-problematiek en bestaanszekerheid. Dat zijn belangrijke thema’s. Evenals financiële problemen, die vaak de bron blijken van veel hulpvragen. Stap 5: kwaliteit, kosten en passendheid van de ondersteuning en zorg Inwoners die ondersteuning of zorg nodig hebben, ondersteunen we ‘zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig’. Dit houdt in dat we altijd eerst inzetten op algemene, voorliggende voorzieningen, waarvan inwoners de kosten of diensten al op een andere manier vergoed kunnen krijgen. Denk aan De Klussendienst, bibliotheek, Welzijnspunt, jongerenwerk en inloopmomenten bij buurthuizen. Vormen van deze voorzieningen die er nog niet zijn, maar wel nuttig en kostenbesparend, ontwikkelen we. Alleen als inwoners niet bij dit soort voorzieningen zijn gebaat, zetten we niet vrij toegankelijke, (geïndiceerde) ondersteuning en zorg in.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
14
Hoofdstuk 3.
De vier ISV-opgaven
15
Hoofdstuk 3.
Hoofdstuk 3. De vier ISV-opgaven We werken vanuit de Integrale Samenlevingsvisie aan vier opgaven, elk met hun specifieke thema’s. Onder elke opgave hangt een programma met de uitvoeringsactiviteiten. Die onderliggende programma’s met bijbehorende activiteiten zijn geen onderdeel van dit beleidsdocument, maar een nadere uitwerking ervan. De programma’s volgen in het eerste kwartaal van 2025.
“
In dit hoofdstuk lees je per opgave een korte inleiding: wat verstaan we onder deze opgave en waar richten we onze pijlen op: de thema’s. Vervolgens omschrijven we per opgave de huidige situatie en wat we willen bereiken. Daarna lees je per thema waar we op inzetten met elkaar. Dat doen we stadsbreed én wijkge-
De vier ISV-opgaven
Iedereen van waarde. We zijn samen Gorinchem. partner Anneke Heidema | Wijkcentrum Rozenobel
w gezonde leefstijl w betrokken Gorinchem w iedereen kan meedoen w passende ondersteuning en zorg
richt. Tot slot kijken we ook per wijk wat de onder-
“Iedereen doet ertoe. Heb elkaar in
steunings- en zorgvragen zijn en waaraan de
beeld. Zie elkaar.
wijkbewoners specifiek behoefte hebben.
een inwoner van Gorinchem
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
16
Opgave
Gezonde leefstijl 17
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
18
Huidige situatie
De opgave gezonde leefstijl
45% van de volwassenen heeft een gezond
Een gezonde leefstijl kent veel aspecten. Denk aan voeding, beweging, ontspanning en voldoende slaap. Ook valt het belang van bewust en verstandig omgaan met middelen, zoals roken (waaronder vapen), alcohol en drugs, onder deze opgave. En wat denk je van mentale gezondheid? Ook het Integraal Zorg Akkoord (IZA) benoemt dit als belangrijk speerpunt om op in te zetten.
gewicht *
40% van de 65+’ers heeft een gezond gewicht **
45% van de volwassenen voldoet aan de beweegrichtlijnen *
63% van de 65+’ers voldoet aan de beweegrichtlijnen **
70% van de volwassenen ervaart een goede gezondheid *
39% van de volwassenen heeft een matig risico op een angststoornis of een depressie; 12% een hoog risico *
15% van de volwassenen is een overmatige alcoholdrinker *
20% van de 65+’ers is een overmatige
We hebben een brede kijk op gezonde leefstijl. Dat betekent dat we niet kijken naar alleen voeding of alleen beweging. We gaan uit van een holistische benadering; het principe dat
alcoholdrinker **
alles met elkaar is verbonden. Een belangrijk
17% van de inwoners rookt *
uitgangspunt daarbij is dat wat iemand nog wél kan. Zo kunnen we bijdragen aan het vermogen van mensen om zelf met fysieke,
* bron: Gezondheidsmonitor volwassenen DG&J ZHZ, 2022
Thema’s gezonde leefstijl w beweging w voeding & gewicht w mentale gezondheid
emotionele en sociale uitdagingen in het leven
w ontspanning & slaap
om te gaan.
w middelengebruik
**bron: Gezondheidsmonitor ouderen DG&J ZHZ, 2022
19
Thema beweging
Thema voeding & gewicht
Thema ontspanning & slaap
We gaan ervoor dat alle Gorcumers een leven
We willen dat Gorcumers voldoende kennis
Gorcumers zijn zich ervan bewust dat voldoen-
lang actief zijn. We zetten sport in als middel
hebben over gezonde voeding en gezond ge-
de ontspanning en genoeg slaap belangrijke
om een bijdrage te leveren aan een gezonde
wicht; ongeacht hun leeftijd, achtergrond en
factoren zijn voor een gezonde leefstijl. Zodat
leefstijl en een gezonde leefomgeving. Ook is
sociaaleconomische status. Zodat zij de
zij bewust kunnen inzetten op een gezond
sport een manier om mee te kunnen doen in
gezonde keuze kunnen maken. Zij weten waar
slaappatroon.
de samenleving. Hierbij gaan we uit van wat
ze terechtkunnen voor hulp én ze helpen
Om dit te bereiken, zetten we in op:
iemand wél kan en waarbij iedereen kan
elkaar.
meedoen.
Om dit te bereiken, zetten we in op:
Om dit te bereiken, zetten we in op:
• • • • •
bewegend leren meedoen door beweging sportieve ruimte sterke spelbepalers (samenwerking tussen professionals) Gorcum sportvesting met verbinding
• • • •
vergroten van kennis en bewustwording onder inwoners én werknemers stimuleren van het aanbieden van gezonde voeding
informeren van inwoners over het belang van ontspanning en slaap en wat je er zelf
• •
extra aandacht voor wijken met gezond-
aan kunt doen uitnodigen om gebruik te maken van de openbare ruimte om te ontspannen samenwerken met werkgevers om te werken aan de vitaliteit van hun werknemers.
heidsachterstanden voorkomen van het ontstaan van gezond-
tussen sport, bedrijfsleven en
heidsachterstanden in wijken waar dat
(sport)evenementen.
nog niet aan de hand is.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
•
“
Gezondheid. Als je er niets van merkt, weet je dat je het hebt. een inwoner van Gorinchem
20
Thema mentale gezondheid
Thema middelengebruik
Het taboe op mentale gezondheid vermindert.
We willen dat jongeren onder de 18 jaar geen
En: praten over mentale gezondheid is net zo
alcohol drinken, geen drugs gebruiken en
jongeren over de gevolgen van het
gemakkelijk als praten over het weer. Daar
opgroeien in een rookvrije generatie. We
middelengebruik
gaan we voor in Gorinchem. De focus ligt op
zetten dus in op het voorkomen van middelen-
jongeren en jongvolwassenen. We zorgen
gebruik. Daarbij volgen we de trends rondom
ervoor dat zij weten waar ze terechtkunnen.
middelengebruik en passen daarop onze inzet
Professionals weten elkaar vroegtijdig te
aan. Voor degenen die toch drugs gebruiken,
vinden en kunnen onderling goed doorverwij-
sturen we aan op een zo veilig mogelijk
zen. De nadruk ligt op preventie.
middelengebruik.
Om dit te bereiken, zetten we in op:
• • • • •
informeren van inwoners en met name
bekendheid geven over het hulpaanbod bieden van passende ondersteuning een sluitend netwerk van professionals repressief (onderdrukkend/beheersend) optreden vanuit de BOA’s en de politie.
Om dit te bereiken, zetten we in op:
• • •
doorbreken van het taboe stimuleren van de samenwerking zorgen voor een passend hulpaanbod.
Wat willen we bereiken w Gezonde leefstijl is in Gorinchem ‘normaal’, de standaard. De inwoners zijn actief bezig met hun gezondheid, vitaliteit en welzijn. Mensen die daar toch problemen mee hebben, kunnen rekenen op steun vanuit hun eigen netwerk. En ze krijgen extra hulp van lokale instanties als dat nodig is. w Dat ‘normaal’ geldt ook voor het gesprek aangaan over mentale gezondheid. Praten over hoe je je voelt, is in Gorinchem net zo normaal als praten over het weer. w Preventie is erg belangrijk, vooral bij risicogroepen, en om gezondheidsverschillen te verminderen.
“
Zorg goed voor je lichaam. Het is de enige plek waarin je altijd moet leven.
w Voor iedereen is het mogelijk om gezonde keuzes te maken. Dat kan op zoveel mogelijk plekken in Gorinchem. Ook is de omgeving zo ingericht dat het maken van gezonde keuzes vanzelfsprekend is.
partner Azwien Khadje | Centraal Punt
21
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
22
Opgave
Betrokken Gorinchem 23
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
24
Huidige situatie
De opgave betrokken Gorinchem
24% van de inwoners kan niet
Met deze opgave willen we de betrokkenheid in de stad van een goed niveau naar een hoger niveau tillen. Het is daarvoor belangrijk dat mensen naar elkaar omzien. Dat zorgt namelijk voor een tolerante en veilige gemeenschap. Als mensen elkaar helpen, steunen en accepteren, voelen zij zich minder alleen en meer zelfverzekerd. Dat bevordert saamhorigheid en maakt het leven prettiger voor iedereen.
terugvallen op mensen in de buurt
65% van de inwoners geeft hulp aan buren als dat nodig is
33% van de inwoners doet vrijwilligerswerk 45% van de inwoners is tevreden over het aanbod van de ontmoetingsplekken in Gorinchem bron: Burgerpeiling gemeente Gorinchem, 2023
Er is nog een andere reden waarom de opgave
Door in te zetten op betrokken Gorinchem, kan
betrokken Gorinchem belangrijk is. De druk op
informele zorg in plaats van professionele zorg
de zorg is groot. Steeds meer mensen hebben
lichte zorgvragen opvangen. Die inzet voor-
ondersteuning en zorg nodig, terwijl er steeds
komt ook dat mensen tussen wal en schip
minder zorgpersoneel is en de zorgkosten
raken. Daarvoor is het belangrijk om het
blijven stijgen. Hierdoor is sommige zorg
netwerk van inwoners te versterken.
nu al niet meer beschikbaar.
25
Hoofdstuk 3.
Thema omzien naar elkaar
Daar waar mogelijk vervangt informele zorg de
Gorcumers doen meer voor elkaar. Ze erva-
professionele zorg. Dat vraagt om goede
ren hoe fijn het is om in een samenleving te
ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilli-
leven waar mensen naar elkaar omzien. Het
gers.
is normaal dat je iets voor een ander doet. Dit
Om dit te bereiken, zetten we in op:
betekent dat er in Gorinchem minder individualisme is. We stimuleren sociale cohesie door als gemeente en partners actief zichtbaar te zijn in de stad en in de wijken.
• • • •
stimuleren dat mensen elkaar ontmoeten, leren kennen en helpen investeren in een dementievriendelijke gemeente
Om dit te bereiken, zetten we in op:
• •
versterken van het netwerk van inwoners en partners in de wijk tevredenheid over, bekendheid met en versterken van het aanbod ontmoetings-
• •
plekken ondersteunen van inwoners bij het verbreden van hun eigen netwerk verminderen van sociale eenzaamheid.
ondersteunen van mantelzorg werven, matchen, ondersteunen, infor-
Thema tolerantie
meren en waarderen van vrijwilligers.
Iedereen is en voelt zich welkom in Gorinchem. Inwoners accepteren elkaar en gaan gelijk-
Thema’s betrokken Gorinchem w omzien naar elkaar w een breder, informeel netwerk w tolerantie
Thema een breder, informeel netwerk
waardig, vanuit respect met elkaar om. Go-
Inwoners met een hulpvraag kunnen zoveel
rinchem is een inclusieve stad voor iedereen,
mogelijk terugvallen op hun (directe) omge-
waar niemand discriminatie tolereert.
ving. Dus op het netwerk dat ze zelf hebben
Om dit te bereiken, zetten we in op:
opgebouwd. Het is niet voor iedereen gemakkelijk om dat op te bouwen. De focus bij dit thema ligt op kwetsbare inwoners. Maar we stimuleren en faciliteren álle inwoners om een eigen netwerk op te bouwen, dat tevens dient als een informeel preventief ondersteuningsnetwerk.
• • • • •
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
invulling geven aan de Handreiking Antidiscriminatiebeleid voor gemeenten bewustworden van stigma’s, kwetsbaarheden en verschillen van inwoners wederzijds respect tussen inwoners, in de echte én de digitale wereld ontmoeten en het leren kennen van verschillende doelgroepen tegengaan van polarisatie.
26
“Betrokken zijn in jouw buurt of op
straat zorgt ervoor dat je jouw eigen omgeving een stukje eigen maakt.
“Mensen moeten elkaar eens
wat meer gunnen.
een inwoner van Gorinchem
partner Mohamed Boukrouche | Centraal Punt
Wat willen we bereiken w Gorinchem staat voor samenhorigheid, vriendelijkheid, ondersteuning en een sterke gemeenschapszin. w In Gorinchem zorgen mensen voor elkaar, bieden hulp aan elkaar en tonen begrip voor elkaar. w Gorcumers in dezelfde buurt, wijk en straat kennen elkaar en zien naar elkaar om. w Gorinchem is een veilige stad waar iedereen zich thuis voelt, ongeacht wie je bent of wat je doormaakt. w Gorinchem is een stad waar mensen een netwerk hebben om problemen te voorkomen en/of op te lossen.
27
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
28
Opgave
Iedereen kan meedoen 29
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
30
Huidige situatie
De opgave iedereen kan meedoen
51% van de volwassen inwoners is wel eens
Iedereen die wil meedoen, kan en mag meedoen. Daar staan en gaan we voor in Gorinchem. Dat betekent dat Gorcumers sociale contacten en een zinvolle daginvulling hebben en bijdragen aan de ontwikkeling van de stad.
eenzaam (bron: Gezondheidsmonitor volwassenen DG&J ZHZ, 2022)
65% van de 65+’ers is wel eens eenzaam (bron: Gezondheidsmonitor ouderen DG&J ZHZ, 2022)
11% van de inwoners is laaggeletterd (bron: geletterdheidinzicht.nl, 2023)
8,69 % van de huishoudens heeft schulden 36
(bron: CBS, 2023)
Alleen: dit is niet voor iedereen weggelegd. Het
op de 1000 inwoners krijgt een bijstands-
streven is dat alle inwoners hun toekomst in
uitkering
eigen hand kunnen nemen. Elke Gorcumer die
(bron: CBS, 2023)
wil meedoen, kan en mag meedoen naar eigen vermogen én kan zich ontwikkelen. Dit geldt voor huidige én voor nieuwe inwoners.
Thema’s iedereen kan meedoen w aanbod van activiteiten w zinvolle daginvulling w financiële gezondheid w een leven lang leren
31
Hoofdstuk 3.
•
Thema aanbod van activiteiten
Thema zinvolle daginvulling
In Gorinchem is er voldoende aanbod van
We willen dat iedereen het gevoel heeft mee
waarbij partners weten van elkaar wat er
activiteiten. Zoveel mogelijk inwoners die hulp
te kunnen doen in de samenleving, met een
allemaal is/kunnen doorverwijzen naar
nodig hebben, kunnen hieraan meedoen. De
passende daginvulling. Gorcumers kunnen zich
elkaar en elkaar weten te vinden.
activiteiten zijn er ook voor de inwoners die ze
nuttig maken op de juiste plek. Mensen die
(nog) niet nodig hebben. De activiteiten
werken, hebben een arbeidsmatige daginvul-
Thema financiële gezondheid
dragen bij aan de sociale interactie, de
ling en kunnen in hun eigen levensonderhoud
We hebben meer inwoners die in armoede
gezondheid en het welzijn van de inwoners. Zij
voorzien. Mensen die niet werken of geen
leven, in beeld, zodat we ze op tijd en snel
kunnen zich door deelname eraan persoonlijk
onderwijs kunnen volgen, kunnen voldoende
kunnen helpen. Zij weten waar ze de juiste
ontwikkelen. De activiteiten zijn laagdrempelig
daginvulling vinden, zoals vrijwilligerswerk.
hulp kunnen krijgen.
Om dit te bereiken, zetten we in op:
Om dit te bereiken, zetten we in op:
toegankelijk voor alle inwoners en zij weten de activiteiten goed te vinden. Om dit te bereiken, zetten we in op:
• • •
het aanbod laten aansluiten op de vraag en behoeften van de inwoners meer bekendheid en betere vindbaarheid
• • •
optimaliseren van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt aanpakken van ondermijning, uitbuiting en corruptie zorgen voor voldoende, geschikte mogelijk-
van de activiteiten, onder meer via de
heden voor daginvulling: van werk tot
sociale kaart
vrijwilligerswerk
• • • •
investeren in een goed werkend netwerk,
voorkomen van schulden en armoede bekend en toegankelijk maken en houden van het bestaande hulpaanbod vroegsignaleren vanuit de maatschappelijke partijen investeren in een goed werkend netwerk, waarbij partners weten van elkaar wat er
gemeentebrede communicatie over de
allemaal is/kunnen doorverwijzen naar
activiteiten.
elkaar/elkaar weten te vinden.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
32
Thema een leven lang leren
Om dit te bereiken, zetten we in op:
Iedereen heeft in Gorinchem, ongeacht afkomst, woonplek en sociaaleconomische status, gelijke ontwikkelkansen. Inwoners krijgen voldoende ontwikkelmogelijkheden en benutten die. Inwoners hebben daarnaast
• • •
•
bevorderen en verbeteren van basisvaardig-
bouwen van een pedagogisch educatief
heden via drie lijnen:
ecosysteem (PEE) voor 12 tot 18 jarigen
- basisvaardigheden & gezin
passend onderwijs voor iedereen met door-
- basisvaardigheden & werk
gaande leerlijnen
- basisvaardigheden & toegankelijke
aandacht voor jongeren die vroegtijdig
dienstverlening.
voldoende basisvaardigheden (taal, rekenen
schoolverlaten, om te voorkomen dat zij
en digitale vaardigheden) om volledig mee te
verder afglijden
kunnen doen in de maatschappij. Als ze daar moeite mee hebben, weten ze waar ze hulp kunnen krijgen.
“Mijn wens is dat iedereen mee kan
doen met wat ze zelf graag willen. Meer samenwerken, meer acceptatie, meer gelijkheid.
een inwoner van Gorinchem
• Wat willen we bereiken •
• • vermogen. Het uitgangspunt: ‘Als ik wil, kan en mag ik meedoen. Ik zie en ik word gezien.’ • w Mensen voelen zich aangemoedigd en gestimuleerd om mee te doen. • w Het aanbod van activiteiten sluit aan op de vraag van de inwoners en is laagdrempelig te • bezoeken. • w Er zijn zoveel mogelijk eventuele belemmeringen weggenomen om mee te kunnen doen, • zodat iedereen die mee wil doen ook daarvoor de kans krijgt. • w Gelijke kansen voor iedereen in Gorinchem. • w Bestaanszekerheid voor iedereen in Gorinchem. • w In Gorinchem hoort iedereen erbij en iedereen krijgt de kans om deel te nemen naar eigen
33
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
34
Opgave
Passende ondersteuning en zorg 35
Hoofdstuk 3.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
36
Huidige situatie 10,8% van de gezinnen heeft te maken met Jeugdzorg (bron: Dashboard jeugd, maart 2024)
6,7% van de jongeren is een risicojongere (bron: Dashboard zicht op Ondermijning)
De opgave passende ondersteuning en zorg Vanuit het uitgangspunt ‘We gaan zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig ondersteunen’, kijken we eerst naar wat iemand zelf nog kan en daarna naar wat het netwerk kan betekenen.
11% van de inwoners krijgt huishoudelijke ondersteuning *
10,8% van de inwoners krijgt begeleiding vanuit de Wmo * * bron: Geïntegreerd welzijnssysteem, maart 2024
Bijna alle inwoners hebben op een bepaald moment in hun leven behoefte aan ondersteuning en zorg. Veel inwoners kunnen dit voor zichzelf of voor iemand anders organi-
Thema’s passende ondersteuning en zorg
seren door hun eigen netwerk of door de algemene voorzieningen in te schakelen. Daar-
w vroegsignalering en vroeginterventie
bij staat de situatie van de inwoner centraal.
w versterken van de beweging naar de
Als blijkt dat zwaardere ondersteuning en zorg nodig is, is het aan de professionele hulp. Deze opgave gaat dus over het aanbieden van
voorkant w toegankelijkheid w beschikbaarheid
ondersteuning en zorg als de inwoner dat zelf niet kan regelen.
37
Hoofdstuk 3.
Thema vroegsignalering en vroeginterventie
Thema versterken van de beweging naar de
Thema toegankelijkheid
Inwoners hebben een eigen verantwoordelijk-
voorkant
Op het moment dat inwoners ondersteuning
heid voor een gezonde leefstijl. Mocht er toch
Gorcumers maken in eerste instantie gebruik
en zorg nodig hebben, zijn die toegankelijk.
ondersteuning nodig zijn, dan kijken we of dat
van de algemene en voorliggende voorzienin-
Inwoners weten de weg naar de juiste onder-
mogelijk is vanuit het eigen netwerk. Is dat er
gen. Dat zijn de voorzieningen die vrij
steuning en zorg goed te vinden.
niet - en blijkt zwaardere interventie nodig -
toegankelijk zijn voor inwoners en waar geen
Om dit te bereiken, zetten we in op:
dan bieden we in Gorinchem ondersteuning en
indicatie voor nodig is. Denk aan De Klussen-
zorg op tijd aan. Zo kunnen we ergere pro-
dienst, bibliotheek, Welzijnspunt, jongeren-
blemen en niet meer kunnen meedoen in de
werk en inloopmomenten bij buurthuizen. Op
maatschappij voorkomen.
die manier kunnen we de geïndiceerde onder-
Om dit te bereiken, zetten we in op:
steuning en zorg afschalen. Kwaliteit en
• • •
het gesprek aangaan over normalisering*
passendheid zijn hierbij altijd de uitgangs-
er op tijd bij zijn met lichte interventies
punten.
een brede kijk van professionals op/kennis
Om dit te bereiken, zetten we in op:
over de risicofactoren om te kunnen vroeg-
•
signaleren het vroegsignaleren van geweld in afhankelijkheidsrelaties.
• • •
• • • •
uitrollen van ‘centrale toegang’ bekendheid geven aan het aanbod ondersteuning en zorg bouwen aan een sterk ondersteunings- en zorgecosysteem samenwerking en ontschotten wat betreft ondersteuning en financiering.
uitbreiden van algemene voorzieningen combineren en ontschotten van informele en formele zorg waar mogelijk afschalen van de zorg.
*Normalisering: het leven kent ook uitdagingen die je zelf of met je eigen netwerk kunt oplossen, zonder gebruik hoeven te maken van professionele hulp of zorg.
“
Ik hoop dat de zorg vanuit de Wmo na 2025 beschikbaar blijft. Dat mensen niet vanwege een verhoogde eigen bijdrage moeten afzien van begeleiding.
“De patiënt weer mens. Mariëlle Bartholomeus | Rivas
partner Susanne de Bie | Biezonder georganiseerd
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
38
Thema beschikbaarheid In Gorinchem is er een passend aanbod van ondersteuning en zorg. We streven ernaar dat, zeker in tijden van schaarste, er voldoende
Wat willen we bereiken
ondersteuning en zorg beschikbaar is. Daarom is het essentieel dat we de ondersteuning en
w Gorinchem heeft een sterk netwerk voor kwetsbare inwoners.
zorg betaalbaar houden.
w Kwetsbare inwoners krijgen passende ondersteuning en zorg aangeboden, zo dicht
Om dit te bereiken, zetten we in op:
• • • •
stimuleren van de samenredzaamheid van
mogelijk bij huis. w Inwoners houden zelf zoveel mogelijk de regie. We schalen zwaardere ondersteuning en
inwoners
zorg af en versterken lichtere ondersteuning, passend bij de ondersteuningsbehoefte. Op
gebruikmaken van bewezen interventies
die manier blijven ondersteuning en zorg toegankelijk voor degenen die dat nodig hebben.
ruimte bieden voor innovatie
w Onze aanpak is integraal, domeinoverstijgend en systeem- en mensgericht.
beperken en voorkomen van wachtlijsten.
39
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
40
Hoofdstuk 4.
De werkwijze
41
Hoofdstuk 4.
Hoofdstuk 4. De werkwijze Werken in het sociaal domein, dat doen we samen: partners, inwoners en de gemeente. We hebben met elkaar de Integrale Samenlevingsvisie opgesteld, en we voeren die met elkaar uit. Door samen te werken, elkaar te ontmoeten en te communiceren met elkaar. Zo sluiten we zoveel mogelijk aan op de behoeften van de inwoners en kunnen we waar mogelijk wijkgericht werken. Samenwerken
ontmoeting en gesprekken te faciliteren. Het
nieuws en ontwikkelingen vanuit de gemeen-
Alleen door integraal binnen en tussen de
programma van elke bijeenkomst verzorgen
te. Daarnaast bieden de ISV-bijeenkomsten
organisaties en domeinen samen te werken,
we samen. Alle partners uit het sociaal domein
volop gelegenheid om kennis te delen/op te
kunnen we inwoners optimaal ondersteunen.
zijn welkom. We praten ook de gemeenteraad
doen, informatie uit te wisselen en te
De integrale blik richt zich op het gezamenlijke
regelmatig bij over de ISV.
netwerken.
Communicatie
De inwoners
streven naar een aanpak waarbij de verschillende professionals en trajecten elkaar aanvullen en versterken. Dat vraagt om extra inspanning
Heldere communicatie vanuit het sociaal
en om uit onze eigen, comfortabele zone van
We communiceren naar en participeren met
domein is erg belangrijk. Want vaak hebben
kennis en ervaring te stappen. We werken
twee doelgroepen: de samenwerkingspartners
de onderwerpen waarover we praten direct
daarnaast regionaal samen als dat een meer-
en de inwoners van Gorinchem.
invloed op de inwoners. Die onderwerpen
waarde heeft.
raken persoonlijk; of het nu om henzelf gaat of De samenwerkingspartners
om iemand uit hun gezin, familie of omgeving.
Elkaar ontmoeten
We zetten communicatie in om elkaar aange-
Daarom is het belangrijk dat inwoners goed
Om goed te kunnen samenwerken, is het
haakt te houden, om te stimuleren dat we sa-
begrijpen wat we willen zeggen over het wat
essentieel om elkaar te kennen, onderling
men aan de goede dingen werken en om elkaar
en waarom van onze inzet. Het is daarnaast
kennis te delen en gezamenlijk focus te hou-
te inspireren via goede voorbeelden, bijzondere
belangrijk dat inwoners hun stem laten horen
den op wat we met z’n allen willen bereiken.
initiatieven en belangrijke ontwikkelingen.
en participeren in projecten. Met de inwoners
Samen bespreken we waar we op inzetten en
De gemeente ondersteunt deze communicatie
participeren we volgens het Participatiebeleid.
hoe we dat doen. De gemeente houdt daar-
met de maandelijkse ISV-nieuwsbrief. Daarmee
En we betrekken ze bij de wijkgerichte aanpak.
voor vier keer per jaar een ISV-bijeenkomst om
delen we vooral nieuws vanuit de partners en
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
42
De communicatie met inwoners is op taalniveau B1. Taalniveau B1 staat voor eenvoudig Nederlands. De overgrote meerderheid van de bevolking begrijpt teksten op taalniveau B1. Ook mensen die geen (hoge) opleiding hebben gehad. Een tekst op B1-niveau bestaat uit makkelijke woorden die bijna iedereen gebruikt. En uit korte, eenvoudige en actieve zinnen (bron: website ministerie van Algemene Zaken.) Daarnaast is er aandacht voor een optimale verhouding tussen tekst en beeld. En zijn we in de communicatie transparant en open. We communiceren op drie verschillende manieren met onze inwoners: basiscommunicatie over de dienstverlening, communicatie over de opgaven en de bijhorende thema’s en doelgerichte communicatie voor specifieke doelgroepen.
drie soorten communicatie Basiscommunicatie over de dienstverlening De basiscommunicatie van de gemeente Gorinchem informeert inwoners over waar ze met vragen of problemen terechtkunnen. Dit gebeurt via de communicatiekanalen van de gemeente. Denk aan de website www.gorinchem.nl, de gemeentepagina van De Stad Gorinchem en de social media-kanalen van de gemeente. Ook de communicatie over ontmoetingsplekken en op het platform SamenGorinchem valt onder basiscommunicatie. Communicatie over de opgaven en bijhorende thema’s Er gebeurt veel binnen de vier opgaven van de ISV. Elke opgave heeft een eigen programma waarin alle acties staan uitgewerkt. Elk programma heeft daarnaast een eigen communicatieparagraaf. De afweging is steeds: welke manier van communicatie past het beste bij de doelen die we willen bereiken? We zetten de gemeentelijke communicatiekanalen, waaronder de gemeentepagina van De Stad Gorinchem, in om de inwoners in de breedte te bereiken. Doelgroepgerichte communicatie Communicatie voor specifieke doelgroepen pakken we met onze samenwerkingspartners op, gebruik-
“Drempelloze dienstverlening. Geen
projectgroepjes, gewoon DOEN.
makend van hun communicatiecapaciteit en -kanalen. Op die manier proberen we deze doelgroepen zo goed mogelijk te bereiken. Er is dan sprake van co-creatie, waarbij de gemeente hand- en spandiensten kan verrichten.
een inwoner van Gorinchem
43
Hoofdstuk 4.
Wijkgericht werken
faciliteert en ondersteunt veel acties. Deels
Het sociale wijkbeeld
gelden die voor heel Gorinchem en een aantal
De gemeente Gorinchem werkt ook vanuit de
Gorinchem telt negen wijken, elke wijk heeft
daarvan is wijkspecifiek. Alles wat we doen,
Omgevingsvisie wijkgericht. Dat gebeurt on-
zijn eigen kenmerken. Zo zijn er onder meer
gebeurt uiteindelijk in de wijk. Daarom is het
der meer door zogenaamde gebiedspaspoorten
verschillen in de leeftijd van de inwoners en
belangrijk om goed samen te werken: binnen
te maken. Deze gebiedspaspoorten zijn een
variëren de mensen, huizen en omgeving
de gemeente en vooral ook met partners en
belangrijk instrument om keuzes te maken
per wijk. Daardoor zijn de uitdagingen in en
bewoners in de wijk zelf.
voor de ontwikkeling van Gorinchem. Ze om-
kansen voor elke wijk anders. Zelfs binnen de
schrijven wat er vroeger was, wat er nu is en
wijken zijn er verschillende buurten, die weer
Via wijkgericht werken verbeteren we de leef-
eigen karakteristieken hebben.
baarheid en het welzijn in de wijken. Want de
waar we naartoe willen.
geboden oplossingen passen bij de specifieke
Dat toekomstbeeld is een integrale afweging
Voor de inwoners is hun wijk de plek waar ze
behoeften van elke wijk. Wijkgericht werken
op wijkniveau. Daarbij komen we tot hoofd-
dagelijks leven. Waar kinderen buiten spelen,
betekent goed naar elkaar luisteren en samen-
keuzes voor het fysieke domein in de wijk, zeg
mensen boodschappen doen en zij zich thuis
werken. En: dat bewoners, organisaties en
maar ‘de ruimte’, de leefomgeving. Waarbij ook
voelen. Maar er kunnen zich ook problemen
ondernemers elkaar laten doen waar zij het
de vraag centraal staat: Hoe kan het fysieke
voordoen. De gemeente heeft veel plannen en
beste in zijn.
domein een bijdrage leveren aan het sociale domein? Denk hierbij aan concrete voorzieningen om langer wonen in de wijk mogelijk te maken voor ouderen en kwetsbare inwoners. Tevens komt er een sociale paragraaf in het gebiedspaspoort. Daarin staan de specifieke sociale kenmerken van de wijk opgenomen. Daarmee is ook de echte inzet vanuit de sociale kant vertegenwoordigd in het gebiedspaspoort.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
44
We verdiepen het gebiedspaspoort samen met
Top-down en bottom-up (en from a side)
inwoners volgens dit stappenplan: Stap 1: een foto maken
De aanpak wijkgericht werken is top-down én
1a. We werken daarvoor zo veel mogelijk met
bottom-up. Het gaat dus zowel om wat er leeft
data op wijk- en/of buurtniveau. We analyse-
in de wijk als om de doelen van de gemeente
ren deze data en kijken wat relevant is voor
of hogere niveaus. Daarnaast vragen we input
de opgave. Is er extra informatie nodig? Dan
vanaf de zijkanten via onze partnerorganisaties
verzamelen we die informatie als dat mogelijk
(from a side).
is. We brengen alle wijk- en buurtgerichte data op een centraal punt samen en ontsluiten die data voor iedereen via SamenGorinchem. 1b. We verrijken deze data met wat we met elkaar zien en voelen in de wijk: partners die in de wijk werken samen met de inwoners. Stap 2: de energie vinden We kijken waar inwoners en partners in de wijk talent en energie voor hebben. Stap 3: de agenda maken Gezamenlijk kijken we wat er nodig is in de wijk. Vervolgens bepalen we de prioriteiten en acties die daarbij horen. Op basis daarvan maken we een wijkagenda. Stap 4: we bouwen een netwerk op en uit Een netwerk rondom vraagstukken die leven en rondom lopende en nieuwe initiatieven.
45
Hoofdstuk 4.
Top-down Aandachtspunten bij top-down trajecten (projecten, programma’s, activiteiten en/of acties)
Bij top-down (van bovenaf) gaat het om het toepassen van algemeen beleid op specifieke
Afweging wel/niet in gebiedspaspoort
wijken, het beoordelen van de impact van
Staat het initiatief in het gebiedspaspoort of draagt het bij aan datgene wat in het gebiedspaspoort
beleid op een gebied, en/of het vergroten van
voor de betreffende wijk benoemd staat?
de aandacht voor een wijk vanuit de gemeente. Vertaald naar Gorinchem: de Gildenwijk
Een gefocuste foto van de wijk
bijvoorbeeld, waar veel mensen wonen met
Welke relevante data staat er al in de wijkfoto? Ontbreken er nog data, dan zoeken we die op en vullen
een lage economische status. Dus vinden we
de foto daarmee aan. Lopen er al initiatieven die aan ons onderwerp raken of gekoppeld kunnen worden?
het als gemeente belangrijk om hier extra in te zetten op het voorkomen van schulden en
Verschillende inzet per wijk of niet?
armoede. Dit speelt veel minder in bijvoorbeeld
Is er reden om de inzet tussen de wijken te differentiëren? Niet alles speelt (zich af) in alle wijken. Dit
de wijk Hoog Dalem.
kan een reden zijn om iets in de ene wijk wel te doen en in de andere wijk juist niet. Of soms lopen er in een bepaalde wijk al acties en in andere wijken nog niet. Is dat het geval, dan stemmen we de inzet
Bottom-up
af op wat er al speelt en leeft in de wijk. Is dat niet het geval, dan volstaat een meer generieke inzet.
Bij bottom-up (van onderaf) gaat het om ideeën en initiatieven van de inwoners en de
Wijkenergie en benadering
partners zélf uit de wijk. Zij weten als geen
Bij zowel de generieke of per wijk wisselende aanpak kijken we naar welke mensen er in welke wijk
ander wat er speelt in de wijk en waaraan
wonen. Welke inwoners en partners in de wijk hebben waarvoor talent en energie? Hoe kunnen we hen
behoefte is. Gelukkig pakken steeds meer
het beste bereiken? Wat slaat het beste aan in de wijk? We passen onze inzet en communicatie daarop
inwoners de handschoen op en komen zelf met
aan.
ideeën en initiatieven die ze aan de gemeente voorleggen. Zoals de wens voor een moestuin
Stimuleren en faciliteren inwonersinitiatieven
in de wijk of opschoonacties.
Daar waar inwoners zelf aan de slag willen, stimuleren en faciliteren we bewonersinitiatieven die bijdragen aan wat de wijk nodig heeft.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
46
Monitoring Aandachtspunten bij bottom-up trajecten (activiteiten en/of acties) We zetten vanuit de ISV het monitoringsproces Staat het initiatief al op de wijkagenda?
voort en ontwikkelen het door. De vorige
We hebben samen de wijkagenda gemaakt. Staat het initiatief daar al in? Dan kijken we hoe we dit
monitor was groot en omvangrijk; nu richten
verder kunnen brengen. Er zijn verschillende, reguliere mogelijkheden die initiatieven ondersteunen.
we ons vooral op het monitoren van de bewe-
Denk aan ‘Bliek in Actie’ en de subsidie buurt- en straatactiviteiten. Inwoners kunnen hiervan gebruik-
ging en het maatschappelijk effect op hoofd-
maken mits ze aan de voorwaarden voldoen. Samen kijken we wat er (nog meer) nodig is om het
lijnen, om ons beter te kunnen concentreren
initiatief verder te brengen. We monitoren samen de uitkomsten.
op de kernvragen: Maken we de gewenste beweging vooruit en bereiken we het gewenste
Het initiatief staat niet in de wijkagenda maar draagt bij aan het gebiedspaspoort
effect in de stad/voor onze inwoners?
Staat het initiatief niet in de wijkagenda maar draagt het wel bij aan wat in het gebiedspaspoort staat? Dan bekijken we de data, de initiatieven die al lopen en waar de energie zit. We stellen de inwoner zelf
Voor de uitwerking van de ISV-monitor
in staat de regie te nemen, maar wel in verbinding met anderen. Misschien sluiten initiatieven op elkaar
hanteren we zorgvuldig geselecteerde indica-
aan en/of versterken ze elkaar? Er zijn verschillende, reguliere mogelijkheden die initiatieven onder-
toren, zogenaamde kwantitatieve data. Deze
steunen. Zoals ‘Bliek in Actie’ en de subsidie buurt- en straatactiviteiten. Inwoners kunnen hiervan
data vormen het startpunt voor het goede
gebruikmaken mits ze aan de voorwaarden voldoen. We kijken samen wat er nog meer nodig is om het
gesprek met de partners in onze stad en met
initiatief verder te brengen. En we voegen het toe aan de agenda. We monitoren samen de uitkomsten.
de inwoners in de wijken. De uitkomsten van deze gesprekken stellen ons in staat om de
Het initiatief staat niet in de wijkagenda en draagt daar ook niet aan bij
cijfers die we verzamelen te duiden en te
Er zijn in Gorinchem verschillende, reguliere mogelijkheden die initiatieven ondersteunen. Bijvoorbeeld
begrijpen vanuit het perspectief van de in-
‘Bliek in Actie’ en de subsidie buurt- en straatactiviteiten. Inwoners kunnen hiervan gebruikmaken mits
woners zélf. Dit helpt ons om te zien wát er
ze aan de voorwaarden voldoen. We kijken graag mee en helpen hen verder op weg.
gebeurt en waaróm het gebeurt. Daardoor kunnen we beter onderbouwde beslissingen nemen om ons integraal sociaal beleid verder door te ontwikkelen.
47
Bijlage 1.
Bijlage 1. De financiën In de huidige begroting van de gemeente Gorinchem is een jaarlijks budget van € 250.000 opgenomen voor de uitvoering van de Integrale Samenlevingsvisie.
kosten
waarvoor begroot
€ 80.000
de inzet van de procesondersteuner sociaal beleid voor de uitvoering van de ISV
€ 35.000
communicatie (informatie delen met inwoners en partners) en participatie (stimuleren mede-eigenaarschap van inwoners en partners)
€ 10.000
professionaliseringsslag monitoring
€ 25.000
algemene kosten ISV, onder meer de aanschaf van materialen, posters en flyers
€ 100.000
budget uitvoeringsprogramma*
*Voor de inzet van deze post gelden drie voorwaarden:
• •
incidentele middelen/geen structurele uitgave het gaat om pilots die bijdragen aan de verandering in het sociaal domein: de beweging naar de voorkant, zoals meer algemene voorzieningen
•
de inzet moet bijdragen aan de opgaven en thema’s van de ISV.
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
48
Copyright© 2025 Gemeente Gorinchem Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Met dank aan iedereen die input leverde.
Colofon De Integrale Samenlevingsvisie (ISV) is opgesteld door de Gemeente Gorinchem en haar samenwerkingspartners in het sociaal domein. De quotes die erin staan, zijn antwoorden van partners/inwoners op de vraag: ‘Wat vind jij belangrijk? Illustraties: Caroline Perrée van de Betekenaar 49