Informatie Gemeenteraad en Coalitievorming 2022_compressed.pdf

Ook stelt het Regeerakkoord de zogenoemde normeringssystematiek (‘trap-op-trap-af’) te willen herzien. Het kabinet laat de brede koppeling van de uitkering in het gemeentefonds aan de rijksuitgaven los. • Voor de periode na 2025 wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied voor de gemeenten wordt betrokken. Dit om te komen tot een stabielere financiering voor de gemeenten en om hun autonomie te vergroten. Wat in de periode na 2025 gebeurt met de opschalingskorting (de eerder opgelegde korting omdat gemeenten door gedwongen herindelingen efficiënter zouden gaan werken) is onduidelijk. 2. Hervormingsagenda Jeugd: Over 2022 heeft het Rijk, als uitkomst van een arbitragezaak tussen Rijk en VNG, incidenteel € 1,314 miljard extra beschikbaar gesteld aan gemeenten ter compensatie van de tekorten in de jeugdzorg. In februari 2022 is de gemeenteraad geïnformeerd over de inzet van deze extra middelen in Gorinchem. In de meerjarenbegroting is nog geen rekening gehouden met extra structurele middelen voor de Jeugdzorg omdat er nog veel onduidelijk is.

Informatie Coalitievorming 2022 3. FINANCIEEL PERSPECTIEF

22

• Het huidige jeugdstelsel wordt niet houdbaar geacht. Landelijk werken vijf partijen (ministerie, zorgaanbieders, cliëntenvertegenwoordigers, professionals en de VNG) aan een Hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 om de hulpverlening te verbeteren en het jeugdstelsel beter beheersbaar te maken. Het Rijk heeft vooralsnog de intentie om in de hervorming te komen tot een bezuiniging van € 500 miljoen vanaf het jaar 2025; een bezuiniging dus t.o.v. de uitkomst van arbitrage tussen Rijk en VNG (zie ook hierboven). De uitkomst is nog allerminst zeker, ook omdat er voor deze bezuiniging geen draagvlak lijkt in de Eerste Kamer. • Wanneer eventuele extra middelen voor de Jeugdzorg structureel en als algemene middelen beschikbaar komen, ligt het vanuit financieel perspectief voor de hand om over de besteding ervan als gemeenteraad een integrale afweging te maken. 3. Herijking gemeentefonds: Gemeenten ontvangen jaarlijks geld van het Rijk. Een groot deel daarvan krijgen gemeenten via het gemeentefonds. Gemeenten en provincies ontvangen dit geld om hun taken uit te voeren. Sinds de laatste herziening van de Financiële-verhoudingswet in 1997 is er veel veranderd. Zo pakken gemeenten meer taken op in het sociaal domein en werken overheden steeds meer samen.

De minister van BZK heeft in de Tweede Kamer aangekondigd de financiële verhouding te herzien, onder meer door een herijking van het gemeentefonds. De jaarlijkse bijdrage aan gemeenten via dit fonds bedraagt zo’n € 30 miljard en wordt vanaf 2023 anders verdeeld. • Op basis van huidige inzichten heeft de herverdeling voor Gorinchem een nadelig effect van € 9 per inwoner (ca. € 333.000). Dit nadeel wijkt in positieve zin af van het nadeel van ruim € 1 miljoen waarover de gemeenteraad is geïnformeerd in de begroting 2022 (paragraaf Weerstandsvermogen, p. 77), maar dat nog niet in de begroting is opgenomen. Over de herijking van het gemeentefonds vinden nog steeds gesprekken plaats. De definitieve uitkomst zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot een structureel negatief effect op de huidige begroting, maar onduidelijk is dus hoe groot dat effect precies zal zijn.

Reserves Voor verschillende onderwerpen wordt in Gorinchem een reserve aangehouden. Deze reserves kunnen, bij gelijkblijvend beleid, alleen ingezet worden voor het doel waarmee ze zijn ingesteld. In de onderstaande tabel leest u de stand van de reserve per 24 februari 2022 (kolom jaarschijf 2022).

Belangrijkste Reserves (bedragen * 1.000) 2022

2023

2024

2025

1. Algemene reserve

28.583

28.513

28.513

28.513

2. Aflossingsreserve

13.255

13.281

13.307

13.333

3. Infrastructuur

18.377

18.806

19.344

11.014

4. Sociaal Domein

4.139

2.968

2.968

2.968

5. Duurzaamheid

3.929

3.565

3.702

3.909

6. Stedelijke ontwikkeling

1.600

1.600

1.600

1.600

Informatie Coalitievorming 2022 3. FINANCIEEL PERSPECTIEF

23

1.

Algemene Reserve: de algemene reserve is bedoeld als buffer om risico’s (zoals vermeld in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing) in de exploitatie in de toekomst te kunnen opvangen. De reserve is van belang voor de berekening van het weerstandsvermogen (weerstandsratio). De gemeenteraad heeft bepaald dat deze ratio binnen een bandbreedte van 1,4 en 2,0 (ruim voldoende) moet vallen. Na de doorrekening van de septembercirculaire 2021 en de inzet van het begrotingssaldo voor de investeringen, komt de weerstandsratio uit op 2,59. In de Perspectiefnota 2023 wordt inzichtelijk gemaakt wat deze ratio betekent voor de begrotingsruimte.

2.

Aflossingsreserve: reserve die gevormd is als maatregel in het verminderen van de gemeentelijke schuld. Deze reserve kan binnen huidig beleid niet worden ingezet voor inhoudelijke doeleinden omdat dit zou betekenen dat de schuld verder oploopt.

3.

Reserve Infrastructuur: via de reserve worden middelen gespaard voor toekomstige infrastructurele investeringen, die vooral op het gebied van mobiliteitsverbetering liggen. Elk jaar worden bij de jaarstukken de positieve resultaten op de grondexploitaties toegevoegd aan deze reserve.

4.

Reserve Sociaal Domein: deze reserve is bedoeld voor noodzakelijke/nuttige/incidentele uitgaven voor de transformatie van het Sociaal Domein, die niet uit de reguliere exploitatiebudgetten bekostigd kunnen worden. Eventuele overschotten en tekorten binnen het programma Sociaal domein worden jaarlijks verrekend met deze reserve. Het is de verwachting dat bij behandeling van de jaarstukken 2021 aan de gemeenteraad zal worden voorgesteld om het positieve saldo Sociaal Domein over 2021 (circa €1,7 miljoen) toe te voegen aan deze reserve.

5.

Reserve Duurzaamheid: deze reserve is bedoeld ter dekking voor diverse duurzaamheidsprojecten, hoofdzakelijk op basis van de beleidsplannen duurzaamheid.

6.

Reserve Stedelijke Ontwikkeling: deze reserve dient als startkapitaal voor stedelijke ontwikkeling, bedoeld om processen/projecten op te starten en te versnellen. Uit deze reserve wordt verkennend onderzoek gedekt, maar mogelijk ook (een gedeelte van) de kosten van projecten die hieruit voortkomen.

Investeringen In de onderstaande tabel leest u (de optelsom van) reeds geplande investeringen.

Geplande Investeringen (basis begroting 2022) (bedragen * 1.000)

2022

2023

2024

2025

1. Investeringen opgenomen in begroting 2022 -2025

16.853

15.904

13.493

5.353

2. Lopende investeringen tot en met 2021

40.628

1.

Investeringen die nog moeten worden opgestart in 2022 en volgende jaren.

2.

Dit zijn investeringen tot en met 2021 waaronder De Nieuwe Doelen (€ 7 miljoen), ontwikkeling station Gorinchem (€ 6,7 miljoen), de aanschaf van 2 elektrische veerboten (€ 3,6 miljoen) en de vervangende nieuwbouw van het Gilde (€ 9,3 miljoen)

Informatie Coalitievorming 2022 3. FINANCIEEL PERSPECTIEF

24

3.2 Schuldpositie In de tabel hieronder leest u de gemeentelijke schuldomvang over de jaren 2022-2025.

Schuldomvang

Vaste schulden (bedragen * 1.000)

2022

2023

2024

2025

155.140

173.089

185.534

186.474

De gemeente Gorinchem kent een historie waarin de financiële positie zorgwekkend was. De financiële positie is solide, maar een punt van zorg is de omvang van de gemeentelijke schulden. Geholpen door een steeds maar dalende rente voor kapitaal, zijn de afgelopen jaren grote slagen gemaakt om de jaarlijkse rentekosten verder omlaag te brengen en daarmee ruimte vrij te spelen voor zeer uiteenlopende ambities. Een groot geïnvesteerd vermogen in grondexploitaties en diverse grote investeringen in het vooruitzicht, maken dat de schulden hoog zijn. Dat is in de huidige markt met een lage rente te handhaven en te betalen, maar zodra de rente gaat stijgen kan de impact ongewenst groot worden. In de PPN 2021 is gekeken naar mogelijkheden om deze schuldpositie te verbeteren/verlagen, maar daarbij ook de ruimte te laten voor de investeringen die nodig zijn in de stad. Door vaststelling van de PPN 2021 door de gemeenteraad is bepaald dat een schuldafbouw naar € 115 miljoen in 2040 zal worden gerealiseerd door • Vast te houden aan het investeringsplafond van € 5 miljoen per jaar vanaf 2024. Jaarlijks zal dit investeringsplafond wel worden geïndexeerd. • De verdere ontwikkeling van Groote Haar (opbrengst grondverkopen).

Het tempo waarin de gronduitgifte plaatsvindt heeft invloed op de afbouw van de schuldpositie • Overschotten op de jaarlijkse rentebudgetten toe te voegen aan de afschrijvingsreserve met als doel om de schuldpositie versneld af te bouwen. Dit leidt voor de toekomst op lange termijn tot het volgende beeld:

Knoppen (bedragen x € 1000) Gemiddeld investeringsbudget per jaar na 2024

5.000

Eneco voor schuldreductie, omvang bedrag

13.000

Effecten (bedragen x € 1000) 2020

2025

2030

2035

2040

Schuldomvang (verbetering of verslechtering)

145.784

183.622

173.638

139.529

155.451

Schuldquote (norm provincie)

108%

148%

139%

117%

90%

Solvabiliteit (norm provincie)

31%

27%

27%

31%

36%

Jaarlijkse rentekosten (verbetering of verslechtering)

2.674

2.674

2.674

2.674

2.674

(on)Flexibiliteit = % begroting voor afschrijvingslasten

5,4%

6,3%

6,1%

6,1%

6,2%

Begrotingssaldo

765

1.169

1.039

1.036

983

Als er met betrekking tot bovenstaande punten andere keuzes gemaakt worden, heeft dat invloed op de afbouw van de schuldpositie.

Informatie Coalitievorming 2022 3. FINANCIEEL PERSPECTIEF

25

3.3 Financiële kengetallen Lokale lasten In de onderstaande twee figuren leest u de omvang van de lokale lasten voor éénpersoons- en meerpersoonshuishoudens in Gorinchem. Ook in vergelijking tot andere gemeenten en het landelijk gemiddelde.

Eénpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Begroting 2022

€ 695

Begroting 2022

€ 805

Stedelijkheidsklasse 2021

€ 733

Stedelijkheidsklasse 2021

€ 799

Nederland 2021

€ 733

Nederland 2021

€ 810

Heffingssoort (bedragen x 1.000) Algemene dekkingsmiddelen:

2020

2021

2022

Onroerende-zaakbelasting (OZB)

9.932

9.912

10.140

Roerende-zaakbelasting (OZB)

16

16

16

Gebonden heffingen:

2020

2021

2022

Afvalstoffenheffing

4.254

4.820

5.339

Rioolbelasting

4.016

4.016

3.857

Kenmerken: • Algemene dekkingsmiddelen: direct beïnvloedbaar door verhoging of verlaging van tarieven. • Gebonden heffingen: 100% kostendekkend, dus geen middel om extra inkomsten te creëren ter dekking van ander beleid; indirect beïnvloedbaar door bijv. aanpassing van frequentie van inzameling huishoudelijk afval.

Informatie Coalitievorming 2022 3. FINANCIEEL PERSPECTIEF

26

4 Regionale positie en samenwerking Een belangrijk opgave voor de gemeente is regionale samenwerking. Bijvoorbeeld vanwege het belang van het behoud van onze regiofunctie ten behoeve van de leefbaarheid van 120-150.000 inwoners – die ook voorwaarde is voor het behoud van leefbaarheid van ruim 37.000 Gorcummers.

4.1 ‘Dansen tussen schalen’ Een belangrijke basis voor de regionale gemeentelijke inzet is het rapport ‘Samen voor elkaar’ (2019). De ligging van Gorinchem (op het kruispunt van vier provincies, met omliggende gemeenten die allemaal een meervoudige oriëntatie hebben); de omvang (met 37.500 inwoners relatief klein tussen overwegend grotere gemeenten) èn; de regiofunctie (een verzorgingsgebied van 120-150.000 inwoners) maakt dat niet één oriëntatie of samenwerkingsschaal voor Gorinchem dominant is. Voor de opgaven waar Gorinchem en regio voor staan, is het van belang om op verschillende samenwerkingsschalen te acteren. Gorinchem kiest steeds heel bewust voor inhoudelijke, opgavegerichte samenwerking (‘dansen tussen schalen’), zonder dat het daarbij alleen maar het belang van Gorinchem voorop stelt. Samenwerking en het onderhouden van goede regionale relaties wordt gezien als een opdracht op zich.

4.2 Vier samenwerkingsschalen Er zijn vier samenwerkingsschalen die voor de regionale samenwerking van Gorinchem het meest relevant zijn. Overigens zijn de grenzen van deze schalen niet altijd ‘met een schaartje te knippen’, maar grofweg gaat het om de volgende:

Alblasserwaard-Vijfheerenlanden Van oudsher een schaal waarop veel wordt samengewerkt en waarmee ook historisch en landschappelijk binding bestaat. Belangrijk op deze schaal zijn allereerst de opgaven uit de Regionaal Maatschappelijke Agenda (die overigens ook partners kent buiten de ‘kerngemeenten’Molenlanden, Vijfheerenlanden en Gorinchem, zoals de provincies Zuid-Holland en Utrecht en Waterschap Rivierenland en op onderdelen ook Hardinxveld-Giessendam en Altena). Verder is er de samenwerking binnen Avres en de Arbeidsmarkt Gorinchem die ook op deze schaal is vormgegeven. Een belangrijke schaal dus voor het sociaal domein, zeker in de samenwerking met Molenlanden waarmee we binnen de regio Zuid-Holland Zuid ook een tandem vormen.

Informatie Coalitievorming 2022 4. REGIONALE POSITIE EN SAMENWERKING

27

Functionele Regio Dit is de schaal die nadrukkelijk op het netvlies is gekomen door het rapport ‘Samen voor elkaar’ uit 2019 (zie ook hierboven). Op de drie grootste functies (werkgelegenheid, ziekenhuiszorg en onderwijs) heeft Gorinchem een verzorgingsgebied van zelfs 120-150.000 inwoners. Het gebied bestrijkt naast Gorinchem delen van de gemeenten Molenlanden, Vijfheerenlanden, West Betuwe, Altena, Slierecht en Hardinxveld-Giessendam. Deze gemeenten delen bovendien ook een bereikbaarheidsopgave (rondom het assenkruis A15/A27). Omdat een reguliere bestuurlijke tafel ontbrak wordt nu door middel van conferenties en slimmer gebruik te maken van bestaande tafels meer en concreter afgestemd en samengewerkt. Dit t.b.v. het behoud van de dagelijkse leefbaarheid 120-150.000 inwoners.

Informatie Coalitievorming 2022 4. REGIONALE POSITIE EN SAMENWERKING

28

Zuid-Holland Zuid. Dit is de schaal waarop Gorinchem veel van zijn ‘grote’ gemeenschappelijke regelingen heeft: de Veiligheidsregio, de Omgevingsdienst, de Dienst Gezondheid en Jeugd. Hierin participeren de 10 gemeenten van Zuid-Holland Zuid: de Hoeksche Waard, de Drechtstedengemeenten en Molenlanden en Gorinchem. Zoals gezegd is deze schaal, behalve voor veiligheid en milieu, relevant voor het sociaal domein. De tandem Molenlanden-Gorinchem is hierin van belang om ook binnen het grotere geheel van 10 gemeenten invloed te kunnen hebben.

Informatie Coalitievorming 2022 4. REGIONALE POSITIE EN SAMENWERKING

29

Drechtsteden-Gorinchem. Het rapport ‘Samen voor elkaar’ uit 2019 signaleerde naast het belang van de functionele regio, ook de overeenkomsten met de Drechtsteden op ruimtelijk vlak (bv. stedelijke ontwikkeling en mobiliteit) en economisch (bv. (maritieme) maakindustrie). Dit heeft de afgelopen jaren geresulteerd in meer samenwerking, bijvoorbeeld in de gezamenlijke Regio Deal die betrekking heeft op stedelijke kwaliteit, onderwijs en innovatie. Ook de ligging aan de MerwedeLingeLijn maakt dat Drechtsteden en Gorinchem gedeelde opgaven hebben. In de samenwerking is al gebleken dat de gezamenlijke slagkracht in de bovenregionale lobby veel groter is dan wanneer Gorinchem alleen een lobby voert.

Informatie Coalitievorming 2022 4. REGIONALE POSITIE EN SAMENWERKING

30

4.3 Toekomst en recente ontwikkelingen Omliggende gemeenten zullen ook in de toekomst een meervoudige oriëntatie blijven houden (bijvoorbeeld Vijfheerenlanden, met één been in Utrecht en het andere been in Zuid-Holland). Het blijft voor Gorinchem van belang om op alle vier de genoemde schalen aan relaties te blijven werken en daarin per onderwerp en schaal de kansen te benutten die er zijn. Een recente ontwikkeling is dat de Drechtstedensamenwerking een andere vorm heeft gekregen, waarin Dordrecht meer de rol van centrumgemeente vervult. In deze nieuwe constellatie, en de plannen die de Drechtsteden hebben gelanceerd met de beweging ‘Smart Delta Drechtsteden’, ontstaat meer ruimte om met afzonderlijke Drechtsteden op inhoudelijke onderwerpen samen te werken zonder als Gorinchem zelf een ‘Drechtstedengemeente’ te worden. In een collegeontmoeting van Gorinchem en Dordrecht heeft een eerste verkenning plaatsgevonden van wat Dordrecht en Gorinchem bindt en wat daar gezamenlijk meer uitgehaald kan worden. Daaruit is het voornemen gekomen om meer samen bovenregionaal te lobbyen, o.m. rondom de toekomst van de MerwedeLingeLijn.

Informatie Coalitievorming 2022 4. REGIONALE POSITIE EN SAMENWERKING

31

COLOFON Uitgave:

Gemeente Gorinchem

Titel:

‘Gorinchem in ontwikkeling’ Informatie Coalitievorming 2022

Datum:

maart 2022

Eindredactie:

Evert Wolters

Vormgeving:

Studio Più

© Gemeente Gorinchem In alle gevallen van overname van tekst (hergebruik) bronvermelding auteursrechtelijk verplicht.

32