de Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030
Tekst van het document
1 ISV 2025-2o30 de Integrale Samenlevingsvisie Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 3 Inhoudsopgave Voorwoord Wethouder Eva Dansen 4 Hoofdstuk 1. Inleiding 5 Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en v eranderingen 9 Hoof dstuk 3. De vier ISV-opgaven 15 De opgave gezonde leefstijl 17 De opgave betrokken Gorinchem 23 De opgave iedereen kan meedoen 29 De opga ve passende ondersteuning en zorg 35 Hoof dstuk 4. De werkwijze 41 Bijlage 1. Financiën 48 Colofon 49 In Gorinchem doet iedereen ertoe en kijken we actief naar elkaar om: samen maken we het verschil! Om dit te ondersteunen, zetten de gemeente en haar partners samen met inwoners in op een gezonde leefstijl, een betrokken Gorinchem en zorgen we dat iedereen kan meedoen en passende ondersteuning en zorg krijgt. Kernboodschap van de Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 2 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 5 Voorwoord Voorwoord Met trots presenteer ik namens het college de Integrale Samenlevingsvisie (ISV) 2025-2030. We zijn trots op wat we tot nu toe met elkaar hebben bereikt in het sociaal domein. Samen met onze samenwerkingspartners, de inwoners en mijn collega’s hier in dit huis. En vooral trots op hoe we daaraan samen een vervolg geven. De gemeenteraad stelde in 2019 het Integraal Sociaal Beleid (ISB) vast voor vijf jaar. Het huidige college trad in 2022 aan.
Het ISB is een belangrijke kapstok binnen het onverminderd belangrijke sociaal domein, belangrijk genoeg om het op te nemen in het collegeprogramma. Dat ISB heeft ons veel opgeleverd. Denk aan integraal samenwerken, een projectmatige, eenduidige aanpak en één beleid. Dat brengt ons verder in het gemeentehuis, aan de ver- gadertafels met onze partners en vooral in de wijken, buurten en achter de voordeuren in Gorinchem. Want het ISB helpt ons er echt te zijn voor de inwoners die extra ondersteuning en zorg nodig hebben. “Meer mens, minder systeem. Nu het ISB 2019-2024 afloopt, veranderen we de naam in lijn met de ontwikkelingen in het fysieke domein. Met deze Integrale Samenlevingsvisie zetten we een komma achter het ISB en gaan we hand in hand met de Omgevingsvisie de toekomst in. We gaan door op de ingeslagen weg, samen met onze samenwerkingspartners. Voor onze inwoners met kleine én grote hulpvragen, voor de kwetsbaren en voor degenen met sterke schouders, die misschien zelf geen hulp nodig hebben maar wel anderen kunnen helpen. Vanuit een bewezen, stevige basis, die we waar nodig, hebben geactualiseerd en aan- gescherpt. De ISV geeft ons kaders en richtlijnen om samen door te pakken. We kunnen niet alles oppakken, daarom maken we keuzes (wat in hoofdlijnen de prioriteiten zijn, de ‘opgaven’) en kiezen de thema’s waarop we daarbinnen willen focussen.
Onze rode draad is en blijft ‘meer vanuit de mensen kijken dan vanuit het systeem.’ Dat doen we met elkaar en voor elkaar. Want samen maken we het verschil. Eva Dansen | januari 2025 wethouder sociaal domein Gorinchem 4 Met de Integrale Samenlevingsvisie zetten we geen punt achter het Integraal Sociaal Beleid. Een punt sluit iets af, markeert een einde. Wij zetten daarentegen een komma, omdat we juist verder gaan op de ingeslagen weg. Hoofdstuk 1. Inleiding Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 7 Hoofdstuk 1. We hebben in 2024 gekeken wat het ISB tot dan toe heeft gebracht. Tijdens de ISB- bijeenkomsten (vier keer per jaar) en op andere momenten is gesproken over wat we gedaan en bereikt hebben. En hoe we daarmee verder moeten en kunnen gaan. Daarbij gingen we in op de ontwikkelingen, trends, doelen, actie- lijnen en accenten. Zo hebben we met elkaar de bouwstenen gelegd voor een update van het ISB. De uitkomst daarvan is dat we in grote lijn op de ingeslagen weg doorgaan onder een nieuwe naam: de Integrale Samenlevingsvisie. Daarmee zetten we een komma achter het ISB, omdat we voortbouwen op ingezet beleid dat we waar nodig op accenten bijstellen en verschuiven. We = de gemeente Gorinchem en de samenwerkende partners binnen het sociaal domein. De ISV en de Omgevingsvisie De gemeente Gorinchem heeft in 2023 de Omgevingsvisie vastgesteld.
In de Omgevings- visie staat al het gemeentelijke beleid over de leefomgeving. De Omgevingsvisie vormt de leidraad voor de fysieke leefomgeving (alles wat van invloed kan zijn op wonen, werken en recreëren) van onze stad tot 2050. De Integrale Samenlevingsvisie beschrijft de uitgangspunten, ambities en onze inzet op hoofdlijnen voor het sociaal domein. Wat we belangrijk vinden en wat we als onze opgaven zien. Dat biedt houvast om goed op ontwikke- lingen in te spelen. En het helpt bij het maken van keuzes en bij het uitleggen waarom we die keuzes maken. Hoofdstuk 1. Inleiding De Integrale Samenlevingsvisie (ISV) is van en voor iedereen in de stad Gorinchem. We, de gemeente Gorinchem en onze partners, hebben binnen het Integraal Sociaal Beleid (ISB) 2019-2024 nauw samengewerkt aan een gemeenschap waarin we de ondersteuning en zorg voor onze (kwetsbare) inwoners zo goed mogelijk organiseren. En dat blijven we doen! De Omgevingsvisie en de Integrale Samen- levingsvisie staan in nauwe verbinding met elkaar. We werken ook vanuit de Omgevings- visie aan gezonde inwoners. De ISV is niet in beton gegoten, want de samenleving is continu in beweging en ontwikkeling. Daar moeten we op kunnen inspelen. De inrichting van de ISV is zoals die van de Omgevingsvisie: er zijn opgaven benoemd met bijhorende thema’s.
Het college werkt deze opgaven en thema’s uit met onder meer uitvoeringsactiviteiten. De vier ISV-opgaven De ISV telt vier opgaven, die uitgebreid staan beschreven in hoofdstuk 3. Drie van de opgaven zijn volledig vergelijkbaar met de drie thema’s van het vorige beleid. Het voormalige thema ‘De leefomgeving draagt bij aan de gezondheid’ is veranderd in een nieuwe opgave. Dat heeft alles te maken met de Omgevingsvisie en de koppeling daarvan met het sociaal domein. Dat maakt het logisch om dit voormalige ISB-thema op te nemen in de Omgevingsvisie, en niet in de ISV. Want dat thema gáát over de fysieke leefomgeving en wat we daar kunnen doen om het welzijn van de inwoners te verbeteren. Denk bijvoorbeeld aan omgaan met groen en ruimte creëren voor het uitdagen tot bewegen, spelen en ont- moeten. Fysiek en sociaal werken hierin nauw samen. De ISV richt zich daarbij wat meer op de sociale kant en welke concrete maatregelen we kunnen treffen. De opgave betrokken Gorinchem is toege- voegd. Dat was in het vorige ISB een kans. Immers: een betrokken samenleving wordt steeds belangrijker en is essentieel als we de druk op de zorg willen verlichten. Wijkgericht Gorinchem telt negen wijken. We beseffen dat niet alle wijken in Gorinchem hetzelfde zijn. Niet alles speelt overal en op dezelfde manier. Elke wijk is anders en heeft eigen problemen en kansen.
Daarom inventariseren we wat er in elke wijk speelt en wat daar specifiek nodig is. Bij elke opgave staan we stil bij de accenten in de wijken. In hoofdstuk 3 gaan we hier verder op in. Ook voor algemene onderwerpen kijken we hoe we die het beste in de verschillende wijken kunnen aanpakken. Zo kunnen we de juiste keuzes maken, maatwerk leveren en extra aandacht bieden daar waar nodig. De vier ISV-opgaven w gezonde leefstijl w betrokken Gorinchem w iedereen kan meedoen w passende ondersteuning en zorg
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 9 Hoofdstuk 1. 8 Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en veranderingen Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 11 Hoofdstuk 2. Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en veranderingen Het ISB is in 2019 vastgesteld. De wereld van toen is natuurlijk niet meer de wereld van nu. Anno 2024 zijn er ontwikkelingen en trends die zijn verlopen zoals destijds ingeschat; weer andere versnelden, verhevigden of vlakten juist af. En er zijn nieuwe ontwikkelingen geweest die we niet konden voorzien. Denk onder meer aan corona, woningnood, oorlogen en de klimaatcrisis. Hoe gaan we om met de toenemende vraag naar ondersteuning en zorg voor ouderen? Mentale gezondheid De mentale gezondheid, met name die van jongeren, verslechtert. Na de coronacrisis is het aantal jongeren dat mentale problemen heeft, gestegen. Stress, sociale media en eenzaamheid zijn hierbij belangrijke factoren (bron: Trimbos-instituut). Rond het onderwerp mentale gezondheid hangt nog een taboe. Met de inbreng van de jongeren zelf proberen we de mentale problemen te verminderen. Individualisering In onze samenleving neemt de individualise- ring toe. Mensen denken meer aan zichzelf, leven voor zichzelf in plaats van in groepen en met elkaar. Dat leidt onder meer tot een- zaamheid. Om ervoor te zorgen dat meer mensen naar elkaar omzien, zetten we in op een betrokken samenleving.
Daarbij is steeds de vraag hoe we de cohesie onder de inwoners weer kunnen vergroten. Financiële druk en arbeidsmarktkrapte De druk op de zorg neemt toe. Er is een grote urgentie om andere keuzes te maken. We hebben enerzijds te maken met hoge - en alsmaar stijgende - zorgkosten in het sociaal domein. Anderzijds is er een grote krapte op de arbeidsmarkt. Daar moeten we landelijk, en ook lokaal, op anticiperen. Er lopen al verschil- lende campagnes over werken in de zorg, zoals de publiekscampagne ‘Ik Zorg’ van de overheid. Die laat zien hoe divers de zorgsector is. De campagne is bedoeld om mensen enthousiast te maken voor een baan in zorg en welzijn. Bijvoorbeeld als verzorgende, activiteiten- begeleider, laborant of ICT’er. Het kunstwerk Stille Strijd bezocht in juli 2024 Gorinchem. Het vroeg om aandacht voor depressie van en zelfdoding onder jongeren. 10 Individualisering, vergrijzing, ontgroening, migratie, meer kwetsbare inwoners in wijken, een stijgende zorgvraag en digitalisering zijn voorbeelden van ontwikkelingen en trends die zich hebben doorgezet. Daardoor komen de leefbaarheid, sociale cohesie en veerkracht verder onder druk te staan. Nog een voorbeeld: de arbeidsparticipatie is gestegen. Daardoor zijn er meer mensen aan het werk.
De ontstane krapte op de arbeidsmarkt stelt ons voor nieuwe uitdagingen wat betreft het toegan- kelijk en beschikbaar houden van de zorg. En wat te denken van de financiële druk op het zorgsysteem met de almaar stijgende kosten? ISV en IZA en GALA Hierna lichten we een aantal belangrijke ont- wikkelingen en trends in het sociaal domein toe. Die staan overigens ook beschreven in en zijn erkend binnen het Integraal Zorg Akkoord. (IZA). Dat is het landelijke akkoord waarmee alle zorg- en ondersteuningspartners proberen om de zorg in Nederland te verbeteren en voor te bereiden op de toekomst. Het IZA stimu- leert samenwerking. De ISV sluit daarop aan, want wij werken ook integraal en veel samen. We kijken welke projecten kunnen starten en waarbij we kunnen aanhaken. Ook de drie speerpunten van het IZA komen terug in onze Integrale Samenlevingsvisie: gezonde leefstijl, mentale gezondheid en vergrijzing. Ook het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) is een akkoord waarop we met de ISV aansluiten. Gemeenten en GGD’s, zorgverzeke- raars en VWS werken samen aan een gezond en actief leven voor iedereen. In het GALA staat hoe in 2040 een gezonde generatie opgroeit, in een gezonde leefomgeving met een sterk soci- aal netwerk. En welke stappen worden gezet om dat te bereiken. Ook hierbij kijken we hoe we koppelingen kunnen maken. Vergrijzing en mantelzorg We worden steeds ouder.
De levensverwachting voor mannen is 80,1 jaar en voor vrouwen 83,1 jaar. Dat is natuurlijk een hele positieve ontwikkeling. Eentje die gepaard gaat met de vergrijzing. Er komen namelijk steeds meer ouderen die zorg nodig hebben, een goede woning en eventuele andere vormen van ondersteuning. We proberen ervoor te zorgen dat zij steeds langer thuis kunnen blijven wonen. Ook andere kwetsbare groepen blijven langer in de wijk wonen. Dat zijn mooie ontwikkelingen, omdat er zo minder snel zwaardere zorg nodig is. Dat bete- kent wel dat het aantal mantelzorgers stijgt. We hebben die mantelzorgers hard nodig, omdat er in de zorg steeds minder personeel is. We zien dat een toenemend aantal mensen geen mantelzorger meer wil worden of kan zijn. Het leven is te druk en de zorg is te zwaar. Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 13 Hoofdstuk 2. Hulp aan de voorkant Daarnaast zetten we in op hulp aan de ‘voor- kant’ om snellere, betere, effectievere en integrale hulp te kunnen bieden en duurde- re zorg te voorkomen. De beweging naar die voorkant is van zware naar lichte geïndiceerde zorg, naar algemene voorzieningen, naar wel- zijn, naar eigen netwerk en naar eigen kracht. En van individuele zorg naar groepszorg. Dat betekent dat we investeren in preventie, lichte en nabije ondersteuning en voldoende ruimte voor innovaties.
Vroegsignalering is hierbij belangrijk: hoe eerder we problemen kunnen ondervangen, hoe groter de winst. De maatschappij verandert, dus het sociaal domein ook. We bewegen mee. We maken keuzes op basis van de huidige ontwikkelingen en de trends die we zien. Die vragen om een meer optimale rolverdeling tussen inwoners, maatschappelijke instellingen en de overheid. 12 Willen we ook in de toekomst dat onder- steuning voor onze inwoners toegankelijk en beschikbaar blijft, dan zijn verandering en vernieuwing noodzakelijk. We moeten de komende jaren steeds goed nadenken waar we ons geld aan uitgeven en aan wie. De grootste kostenuitdagingen liggen op het gebied van de Jeugdzorg en de Wmo. Hoe kunnen we op deze gebieden kosten besparen en toch voldoende zorg leveren? Landelijk is de beweging ingezet om zorg waar mogelijk steeds verder af te schalen. Dit leidt tot meer druk op algemene voorzieningen en het welzijnsveld, zoals De Klussendienst, Humanitas, de bibliotheek, jongerenwerk, het Welzijnspunt en inloopmomenten bij buurt- huizen. Inwoners doen hier vaker een beroep op én op het eigen, informele netwerk. Taken sociaal domein Er verandert dus best veel in het zorgland- schap. Daar komt bij dat de rijksoverheid steeds meer taken bij gemeenten neerlegt. Ook zijn er niet-beïnvloedbare wetten en ontwikkelingen waar we als gemeente mee te maken hebben.
Denk aan (wettelijke) taken op het gebied van eenzaamheid, armoede, de vraag naar (Jeugd)zorg en Wmo-voorzieningen, de Hervormingsagenda Jeugd, Toekomstscena- rio kind- en gezinsbescherming, beschermd wonen, HKG-agenda, Wonen en Zorg, het Integraal Zorgakkoord (IZA), veiligheid, onderwijs, wonen, integratie, cultuur, sporten en bewegen. De financiële middelen daarvoor stijgen niet altijd in hetzelfde tempo als de kosten ervan. Voor een aantal wettelijke taken zoals Wmo, Jeugdzorg en Participatiewet geldt een zorg- plicht van de gemeente voor de inwoners. Dit betekent dat de gemeente altijd de noodzake- lijke ondersteuning moet bieden. Het is nodig om prioriteiten te stellen en de juiste focus te hebben voor de inzet van de gemeente. Zodat inwoners die ondersteuning nodig hebben, deze ondersteuning op een adequate en effectieve manier krijgen. Als we willen dat ondersteuning en zorg in de toekomst beschikbaar blijven, moeten we in het sociaal domein veranderen en vernieuwen. En vooral anders gaan werken en ons werk anders organiseren. Dit betekent een andere rolverdeling tussen inwoners, maatschappelij- ke instellingen en de overheid. Inwoners krijgen een grotere, eigen rol en verantwoor- delijkheid. We helpen hen door het stimuleren van hun eigen kracht, zelfredzaamheid, participatiemogelijkheden en vitaliteit.
Belangrijke uitgangspunten die daarbij centraal staan als het gaat om hulpverlening zijn integraal, systeem en mensgericht. De verandering in het sociaal domein gaat jaren duren en vraagt om een gezamenlijke, domeinoverstijgende en maatschappelijke mentaliteitsverandering. Het uitgangspunt We gaan zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig ondersteunen. We pakken de ondersteunings- en zorgvraag op voor inwoners van alle leeftijden; vanaf de voorkant, integraal, multidisciplinair en domeinoverstijgend. Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 15 Hoofdstuk 2. We zetten in onderstaande volgorde in op: Stap 1: gezondheid/preventie/normalisering en de ontwikkeling van de zorgzame buurt/wijk We werken zoveel mogelijk wijkgericht aan gezondheid en het voorkomen van problemen. Stap 2: de kracht van de inwoner en het netwerk daaromheen De inwoners kunnen zelf en met elkaar veel bereiken. Als zij ondersteuning nodig hebben, kijken we hier samen naar vanuit de brede blik van positieve gezondheid. Daarbij staan niet de ziekte of beperkingen centraal, maar de inwoner zelf: wat kan en wil de inwoner zelf - of met het netwerk om zich heen. Aan de hand daarvan bepalen we welke hulp we kunnen bieden. Daarbij werken we waar mogelijk ontschot.
Stap 3: ondersteuning en zorg voor mensen die geen eigen netwerk hebben en/of kunnen opbouwen Een ondersteunend, eigen netwerk is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het opbouwen van zo’n netwerk kan soms lastig zijn. Voor hen die hierbij hulp nodig hebben, bieden we ondersteuning. Stap 4: hulp aan inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium Als inwoners een probleem hebben, proberen we ze zo vroeg mogelijk te ondersteunen om de ondersteuning zo licht mogelijk te kunnen houden. Het is daarom belangrijk dat we ervoor zorgen dat signalen van bepaalde problemen, zoals schulden, snel worden opgepikt. We gaan daarbij eerst op zoek naar de bron van de hulpvraag. Hierbij kijken we naar de inwoner en zijn/haar omgeving. Het kan namelijk zijn dat er eigenlijk een heel ander probleem ten grondslag ligt dan dat de vraag doet vermoeden. Dat kan ertoe leiden dat er een ándere vorm van ondersteuning nodig is. Misschien zelfs vanuit een ander domein. Denk bijvoorbeeld aan GGZ-problematiek en bestaanszekerheid. Dat zijn belangrijke thema’s. Evenals financiële problemen, die vaak de bron blijken van veel hulpvragen. Stap 5: kwaliteit, kosten en passendheid van de ondersteuning en zorg Inwoners die ondersteuning of zorg nodig hebben, ondersteunen we ‘zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig’.
Dit houdt in dat we altijd eerst inzetten op algemene, voorliggende voorzieningen, waarvan inwoners de kosten of diensten al op een andere manier vergoed kunnen krijgen. Denk aan De Klussendienst, bibliotheek, Welzijnspunt, jongerenwerk en inloopmomenten bij buurthuizen. Vormen van deze voorzieningen die er nog niet zijn, maar wel nuttig en kostenbesparend, ontwikkelen we. Alleen als inwoners niet bij dit soort voorzieningen zijn gebaat, zetten we niet vrij toegankelijke, (geïndiceerde) ondersteuning en zorg in. 14 Hoofdstuk 3. De vier ISV-opgaven Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 17 Hoofdstuk 3. Hoofdstuk 3. De vier ISV-opgaven We werken vanuit de Integrale Samenlevingsvisie aan vier opgaven, elk met hun specifieke thema’s. Onder elke opgave hangt een programma met de uitvoeringsactiviteiten. Die onderliggende programma’s met bijbehorende activiteiten zijn geen onderdeel van dit beleidsdocument, maar een nadere uitwerking ervan. De programma’s volgen in het eerste kwartaal van 2025. In dit hoofdstuk lees je per opgave een korte inleiding: wat verstaan we onder deze opgave en waar richten we onze pijlen op: de thema’s. Vervolgens omschrijven we per opgave de hui- dige situatie en wat we willen bereiken. Daarna lees je per thema waar we op inzetten met elkaar. Dat doen we stadsbreed én wijkge- richt.
Tot slot kijken we ook per wijk wat de onder- steunings- en zorgvragen zijn en waaraan de wijkbewoners specifiek behoefte hebben. De vier ISV-opgaven w gezonde leefstijl w betrokken Gorinchem w iedereen kan meedoen w passende ondersteuning en zorg “Iedereen van waarde. We zijn samen Gorinchem. partner Anneke Heidema | Wijkcentrum Rozenobel “Iedereen doet ertoe. Heb elkaar in beeld. Zie elkaar. een inwoner van Gorinchem 16 Opgave Gezonde leefstijl Hoofdstuk 3. Huidige situatie | De opgave gezonde leefstijl 45% van de volwassenen heeft een gezond | Een gezonde leefstijl kent veel aspecten. Denk aan voeding, be- gewicht * | weging, ontspanning en voldoende slaap. Ook valt het belang van 40% van de 65+’ers heeft een gezond | bewust en verstandig omgaan met middelen, zoals roken (waar- gewicht ** 45% van de volwassenen voldoet aan de | onder vapen), alcohol en drugs, onder deze opgave. En wat denk beweegrichtlijnen * | je van mentale gezondheid? Ook het Integraal Zorg Akkoord (IZA) 63% van de 65+’ers voldoet aan de | benoemt dit als belangrijk speerpunt om op in te zetten. beweegrichtlijnen ** 70% van de volwassenen ervaart een goede gezondheid * 39% van de volwassenen heeft een matig risico op een angststoornis of een depressie; 12% een hoog risico * | We hebben een brede kijk op gezonde leefstijl.
15% van de volwassenen is een overmatige | Dat betekent dat we niet kijken naar alleen alcoholdrinker * | voeding of alleen beweging. We gaan uit van | Thema’s gezonde leefstijl 20% van de 65+’ers is een overmatige | een holistische benadering; het principe dat alcoholdrinker ** | alles met elkaar is verbonden. Een belangrijk | wbeweging 17% van de inwoners rookt * | uitgangspunt daarbij is dat wat iemand nog | wvoeding & gewicht wél kan. Zo kunnen we bijdragen aan het vermogen van mensen om zelf met fysieke, | wmentale gezondheid * bron: Gezondheidsmonitor volwassenen | emotionele en sociale uitdagingen in het leven | w ontspanning & slaap DG&J ZHZ, 2022 | om te gaan. | wmiddelengebruik **bron: Gezondheidsmonitor ouderen DG&J ZHZ, 2022 18 | 19 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 21 Thema beweging We gaan ervoor dat alle Gorcumers een leven lang actief zijn. We zetten sport in als middel om een bijdrage te leveren aan een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. Ook is sport een manier om mee te kunnen doen in de samenleving. Hierbij gaan we uit van wat iemand wél kan en waarbij iedereen kan meedoen. Om dit te bereiken, zetten we in op: • bewegend leren • meedoen door beweging • sportieve ruimte • sterke spelbepalers (samenwerking tussen professionals) • Gorcum sportvesting met verbinding tussen sport, bedrijfsleven en (sport)evenementen.
Thema voeding & gewicht We willen dat Gorcumers voldoende kennis hebben over gezonde voeding en gezond ge- wicht; ongeacht hun leeftijd, achtergrond en sociaaleconomische status. Zodat zij de gezonde keuze kunnen maken. Zij weten waar ze terechtkunnen voor hulp én ze helpen elkaar. Om dit te bereiken, zetten we in op: • vergroten van kennis en bewustwording onder inwoners én werknemers • stimuleren van het aanbieden van gezonde voeding • extra aandacht voor wijken met gezond- heidsachterstanden • voorkomen van het ontstaan van gezond- heidsachterstanden in wijken waar dat nog niet aan de hand is. Thema ontspanning & slaap Gorcumers zijn zich ervan bewust dat voldoen- de ontspanning en genoeg slaap belangrijke factoren zijn voor een gezonde leefstijl. Zodat zij bewust kunnen inzetten op een gezond slaappatroon. Om dit te bereiken, zetten we in op: • informeren van inwoners over het belang van ontspanning en slaap en wat je er zelf aan kunt doen • uitnodigen om gebruik te maken van de openbare ruimte om te ontspannen • samenwerken met werkgevers om te wer- ken aan de vitaliteit van hun werknemers. Wat willen we bereiken w Gezonde leefstijl is in Gorinchem ‘normaal’, de standaard. De inwoners zijn actief bezig met hun gezondheid, vitaliteit en welzijn. Mensen die daar toch problemen mee hebben, kunnen rekenen op steun vanuit hun eigen netwerk.
En ze krijgen extra hulp van lokale instanties als dat nodig is. w Dat ‘normaal’ geldt ook voor het gesprek aangaan over mentale gezondheid. Praten over hoe je je voelt, is in Gorinchem net zo normaal als praten over het weer. w Preventie is erg belangrijk, vooral bij risicogroepen, en om gezondheidsverschillen te verminderen. w Voor iedereen is het mogelijk om gezonde keuzes te maken. Dat kan op zoveel mogelijk plekken in Gorinchem. Ook is de omgeving zo ingericht dat het maken van gezonde keuzes vanzelfsprekend is. “Zorg goed voor je lichaam. Het is de enige plek waarin je altijd moet leven. partner Azwien Khadje | Centraal Punt “Gezondheid. Als je er niets van merkt, weet je dat je het hebt. een inwoner van Gorinchem 20 Thema mentale gezondheid Het taboe op mentale gezondheid vermindert. En: praten over mentale gezondheid is net zo gemakkelijk als praten over het weer. Daar gaan we voor in Gorinchem. De focus ligt op jongeren en jongvolwassenen. We zorgen ervoor dat zij weten waar ze terechtkunnen. Professionals weten elkaar vroegtijdig te vinden en kunnen onderling goed doorverwij- zen. De nadruk ligt op preventie. Om dit te bereiken, zetten we in op: • doorbreken van het taboe • stimuleren van de samenwerking • zorgen voor een passend hulpaanbod.
Thema middelengebruik We willen dat jongeren onder de 18 jaar geen alcohol drinken, geen drugs gebruiken en opgroeien in een rookvrije generatie. We zetten dus in op het voorkomen van middelen- gebruik. Daarbij volgen we de trends rondom middelengebruik en passen daarop onze inzet aan. Voor degenen die toch drugs gebruiken, sturen we aan op een zo veilig mogelijk middelengebruik. Om dit te bereiken, zetten we in op: • informeren van inwoners en met name jongeren over de gevolgen van het middelengebruik • bekendheid geven over het hulpaanbod • bieden van passende ondersteuning • een sluitend netwerk van professionals • repressief (onderdrukkend/beheersend) optreden vanuit de BOA’s en de politie. Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 23 Hoofdstuk 3. 22 Opgave Betrokken Gorinchem Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 25 Hoofdstuk 3. Er is nog een andere reden waarom de opgave betrokken Gorinchem belangrijk is. De druk op de zorg is groot. Steeds meer mensen hebben ondersteuning en zorg nodig, terwijl er steeds minder zorgpersoneel is en de zorgkosten blijven stijgen. Hierdoor is sommige zorg nu al niet meer beschikbaar. Door in te zetten op betrokken Gorinchem, kan informele zorg in plaats van professionele zorg lichte zorgvragen opvangen. Die inzet voor- komt ook dat mensen tussen wal en schip raken. Daarvoor is het belangrijk om het netwerk van inwoners te versterken.
Huidige situatie 24% van de inwoners kan niet terugvallen op mensen in de buurt 65% van de inwoners geeft hulp aan buren als dat nodig is 33% van de inwoners doet vrijwilligerswerk 45% van de inwoners is tevreden over het aanbod van de ontmoetingsplekken in Gorinchem bron: Burgerpeiling gemeente Gorinchem, 2023 De opgave betrokken Gorinchem Met deze opgave willen we de betrokkenheid in de stad van een goed niveau naar een hoger niveau tillen. Het is daarvoor belangrijk dat mensen naar elkaar omzien. Dat zorgt namelijk voor een tolerante en veilige gemeenschap. Als mensen elkaar helpen, steunen en accepteren, voelen zij zich minder alleen en meer zelfverzekerd. Dat bevordert saamhorigheid en maakt het leven prettiger voor iedereen. 24
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 27 Hoofdstuk 3. Thema omzien naar elkaar Gorcumers doen meer voor elkaar. Ze erva- ren hoe fijn het is om in een samenleving te leven waar mensen naar elkaar omzien. Het is normaal dat je iets voor een ander doet. Dit betekent dat er in Gorinchem minder indivi- dualisme is. We stimuleren sociale cohesie door als gemeente en partners actief zichtbaar te zijn in de stad en in de wijken. Daar waar mogelijk vervangt informele zorg de professionele zorg. Dat vraagt om goede ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilli- gers. Om dit te bereiken, zetten we in op: • stimuleren dat mensen elkaar ontmoeten, leren kennen en helpen • investeren in een dementievriendelijke gemeente • ondersteunen van mantelzorg • werven, matchen, ondersteunen, infor- meren en waarderen van vrijwilligers. Thema een breder, informeel netwerk Inwoners met een hulpvraag kunnen zoveel mogelijk terugvallen op hun (directe) omge- ving. Dus op het netwerk dat ze zelf hebben opgebouwd. Het is niet voor iedereen gemak- kelijk om dat op te bouwen. De focus bij dit thema ligt op kwetsbare inwoners. Maar we stimuleren en faciliteren álle inwoners om een eigen netwerk op te bouwen, dat tevens dient als een informeel preventief ondersteunings- netwerk.
Om dit te bereiken, zetten we in op: • versterken van het netwerk van inwoners en partners in de wijk • tevredenheid over, bekendheid met en versterken van het aanbod ontmoetings- plekken • ondersteunen van inwoners bij het ver- breden van hun eigen netwerk • verminderen van sociale eenzaamheid. Thema tolerantie Iedereen is en voelt zich welkom in Gorinchem. Inwoners accepteren elkaar en gaan gelijk- waardig, vanuit respect met elkaar om. Go- rinchem is een inclusieve stad voor iedereen, waar niemand discriminatie tolereert. Om dit te bereiken, zetten we in op: • invulling geven aan de Handreiking Anti- discriminatiebeleid voor gemeenten • bewustworden van stigma’s, kwetsbaarhe- den en verschillen van inwoners • wederzijds respect tussen inwoners, in de echte én de digitale wereld • ontmoeten en het leren kennen van ver- schillende doelgroepen • tegengaan van polarisatie. Wat willen we bereiken w Gorinchem staat voor samenhorigheid, vriendelijkheid, ondersteuning en een sterke gemeenschapszin. w In Gorinchem zorgen mensen voor elkaar, bieden hulp aan elkaar en tonen begrip voor elkaar. w Gorcumers in dezelfde buurt, wijk en straat kennen elkaar en zien naar elkaar om. w Gorinchem is een veilige stad waar iedereen zich thuis voelt, ongeacht wie je bent of wat je doormaakt. w Gorinchem is een stad waar mensen een netwerk hebben om problemen te voorkomen en/of op te lossen.
Thema’s betrokken Gorinchem w omzien naar elkaar w een breder, informeel netwerk w tolerantie “Betrokken zijn in jouw buurt of op straat zorgt ervoor dat je jouw eigen omgeving een stukje eigen maakt. partner Mohamed Boukrouche | Centraal Punt “Mensen moeten elkaar eens wat meer gunnen. een inwoner van Gorinchem 26 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 29 Hoofdstuk 3. 28 Opgave Iedereen kan meedoen
Hoofdstuk 3. Huidige situatie | De opgave iedereen kan meedoen 51% van de volwassen inwoners is wel eens | Iedereen die wil meedoen, kan en mag meedoen. Daar staan eenzaam | en gaan we voor in Gorinchem. Dat betekent dat Gorcumers (bron: Gezondheidsmonitor volwassenen DG&J ZHZ, 2022) | sociale contacten en een zinvolle daginvulling hebben en 65% van de 65+’ers is wel eens eenzaam | bijdragen aan de ontwikkeling van de stad. (bron: Gezondheidsmonitor ouderen DG&J ZHZ, 2022) 11% | van de inwoners is laaggeletterd (bron: geletterdheidinzicht.nl, 2023) 8,69 | % van de huishoudens heeft schulden (bron: CBS, 2023) | Alleen: dit is niet voor iedereen weggelegd. Het 36 | op de 1000 inwoners krijgt een bijstands- | streven is dat alle inwoners hun toekomst in | Thema’s iedereen kan uitkering | eigen hand kunnen nemen. Elke Gorcumer die | meedoen (bron: CBS, 2023) | wil meedoen, kan en mag meedoen naar eigen vermogen én kan zich ontwikkelen. Dit geldt voor huidige én voor nieuwe inwoners. | waanbod van activiteiten wzinvolle daginvulling w financiële gezondheid w een leven lang leren 30 | 31 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 33 Hoofdstuk 3. Thema aanbod van activiteiten In Gorinchem is er voldoende aanbod van activiteiten. Zoveel mogelijk inwoners die hulp nodig hebben, kunnen hieraan meedoen. De activiteiten zijn er ook voor de inwoners die ze (nog) niet nodig hebben.
De activiteiten dragen bij aan de sociale interactie, de gezondheid en het welzijn van de inwoners. Zij kunnen zich door deelname eraan persoonlijk ontwikkelen. De activiteiten zijn laagdrempelig toegankelijk voor alle inwoners en zij weten de activiteiten goed te vinden. Om dit te bereiken, zetten we in op: • het aanbod laten aansluiten op de vraag en behoeften van de inwoners • meer bekendheid en betere vindbaarheid van de activiteiten, onder meer via de sociale kaart • gemeentebrede communicatie over de activiteiten. Thema zinvolle daginvulling We willen dat iedereen het gevoel heeft mee te kunnen doen in de samenleving, met een passende daginvulling. Gorcumers kunnen zich nuttig maken op de juiste plek. Mensen die werken, hebben een arbeidsmatige daginvul- ling en kunnen in hun eigen levensonderhoud voorzien. Mensen die niet werken of geen onderwijs kunnen volgen, kunnen voldoende daginvulling vinden, zoals vrijwilligerswerk. Om dit te bereiken, zetten we in op: • optimaliseren van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt • aanpakken van ondermijning, uitbuiting en corruptie • zorgen voor voldoende, geschikte mogelijk- heden voor daginvulling: van werk tot vrijwilligerswerk • investeren in een goed werkend netwerk, waarbij partners weten van elkaar wat er allemaal is/kunnen doorverwijzen naar elkaar en elkaar weten te vinden.
Thema financiële gezondheid We hebben meer inwoners die in armoede leven, in beeld, zodat we ze op tijd en snel kunnen helpen. Zij weten waar ze de juiste hulp kunnen krijgen. Om dit te bereiken, zetten we in op: • voorkomen van schulden en armoede • bekend en toegankelijk maken en houden van het bestaande hulpaanbod • vroegsignaleren vanuit de maatschappelij- ke partijen • investeren in een goed werkend netwerk, waarbij partners weten van elkaar wat er allemaal is/kunnen doorverwijzen naar elkaar/elkaar weten te vinden. Thema een leven lang leren Iedereen heeft in Gorinchem, ongeacht af- komst, woonplek en sociaaleconomische status, gelijke ontwikkelkansen. Inwoners krijgen voldoende ontwikkelmogelijkheden en benutten die. Inwoners hebben daarnaast voldoende basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden) om volledig mee te kunnen doen in de maatschappij. Als ze daar moeite mee hebben, weten ze waar ze hulp kunnen krijgen.
Om dit te bereiken, zetten we in op: • bouwen van een pedagogisch educatief ecosysteem (PEE) voor 12 tot 18 jarigen • passend onderwijs voor iedereen met door- gaande leerlijnen • aandacht voor jongeren die vroegtijdig schoolverlaten, om te voorkomen dat zij verder afglijden • • • • • • • • • • • • • bevorderen en verbeteren van basisvaardig- heden via drie lijnen: - basisvaardigheden & gezin - basisvaardigheden & werk - basisvaardigheden & toegankelijke dienstverlening. Wat willen we bereiken w In Gorinchem hoort iedereen erbij en iedereen krijgt de kans om deel te nemen naar eigen v ermogen. Het uitgangspunt: ‘Als ik wil, kan en mag ik meedoen. Ik zie en ik word gezien.’ w Mensen voelen zich aangemoedigd en gestimuleerd om mee te doen. w Het aanbod van activiteiten sluit aan op de vraag van de inwoners en is laagdrempelig te bezoeken. w Er zijn zoveel mogelijk eventuele belemmeringen weggenomen om mee te kunnen doen, zodat iedereen die mee wil doen ook daarvoor de kans krijgt. w Gelijke kansen voor iedereen in Gorinchem. w Bestaanszekerheid voor iedereen in Gorinchem. “Mijn wens is dat iedereen mee kan doen met wat ze zelf graag willen. Meer samenwerken, meer acceptatie, meer gelijkheid. een inwoner v an Gorinchem 32 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 35 Hoofdstuk 3. 34 Opgave Passende ondersteuning en zorg
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 37 Hoofdstuk 3. Bijna alle inwoners hebben op een bepaald moment in hun leven behoefte aan onder- steuning en zorg. Veel inwoners kunnen dit voor zichzelf of voor iemand anders organi- seren door hun eigen netwerk of door de algemene voorzieningen in te schakelen. Daar- bij staat de situatie van de inwoner centraal. Als blijkt dat zwaardere ondersteuning en zorg nodig is, is het aan de professionele hulp. Deze opgave gaat dus over het aanbieden van ondersteuning en zorg als de inwoner dat zelf niet kan regelen. Huidige situatie v an de gezinnen heeft te maken met Jeugdzorg (br on: Dashboard jeugd, maart 2024) v an de jongeren is een risicojongere (bron: Dashboard zicht op Ondermijning) v an de inwoners krijgt huishoudelijke ondersteuning * v an de inwoners krijgt begeleiding vanuit de Wmo * * bron: Geïntegreerd welzijnssysteem, maart 2024 De opgave passende ondersteuning en zorg Vanuit het uitgangspunt ‘We gaan zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig ondersteunen’, kijken we eerst naar wat iemand zelf nog kan en daarna naar wat het netwerk kan betekenen. Thema’s passende onder- steuning en zorg w vroegsignalering en vroeginterventie w versterken van de beweging naar de voorkant w toegankelijkheid w beschikbaarheid 10,8% 6,7% 10,8% 11% 36
Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 39 Thema beschikbaarheid In Gorinchem is er een passend aanbod van ondersteuning en zorg. We streven ernaar dat, zeker in tijden van schaarste, er voldoende ondersteuning en zorg beschikbaar is. Daarom is het essentieel dat we de ondersteuning en zorg betaalbaar houden. Om dit te bereiken, zetten we in op: • stimuleren van de samenredzaamheid van inwoners • gebruikmaken van bewezen interventies • ruimte bieden voor innovatie • beperken en voorkomen van wachtlijsten. Hoofdstuk 3. Wat willen we bereiken w Gorinchem heeft een sterk netwerk voor kwetsbare inwoners. w Kwetsbare inwoners krijgen passende ondersteuning en zorg aangeboden, zo dicht mogelijk bij huis. w Inwoners houden zelf zoveel mogelijk de regie. We schalen zwaardere ondersteuning en zorg af en versterken lichtere ondersteuning, passend bij de ondersteuningsbehoefte. Op die manier blijven ondersteuning en zorg toegankelijk voor degenen die dat nodig hebben. w Onze aanpak is integraal, domeinoverstijgend en systeem- en mensgericht. Thema vroegsignalering en vroeginterventie Inwoners hebben een eigen verantwoordelijk- heid voor een gezonde leefstijl. Mocht er toch ondersteuning nodig zijn, dan kijken we of dat mogelijk is vanuit het eigen netwerk. Is dat er niet - en blijkt zwaardere interventie nodig - dan bieden we in Gorinchem ondersteuning en zorg op tijd aan.
Zo kunnen we ergere pro- blemen en niet meer kunnen meedoen in de maatschappij voorkomen. Om dit te bereiken, zetten we in op: • het gesprek aangaan over normalisering* • er op tijd bij zijn met lichte interventies • een brede kijk van professionals op/kennis over de risicofactoren om te kunnen vroeg- signaleren • het vroegsignaleren van geweld in afhan- kelijkheidsrelaties. *Normalisering: het leven kent ook uitdagingen die je zelf of met je eigen netwerk kunt oplossen, zonder gebruik hoeven te maken van professionele hulp of zorg. Thema versterken van de beweging naar de voorkant Gorcumers maken in eerste instantie gebruik van de algemene en voorliggende voorzienin- gen. Dat zijn de voorzieningen die vrij toegankelijk zijn voor inwoners en waar geen indicatie voor nodig is. Denk aan De Klussen- dienst, bibliotheek, Welzijnspunt, jongeren- werk en inloopmomenten bij buurthuizen. Op die manier kunnen we de geïndiceerde onder- steuning en zorg afschalen. Kwaliteit en passendheid zijn hierbij altijd de uitgangs- punten. Om dit te bereiken, zetten we in op: • uitbreiden van algemene voorzieningen • combineren en ontschotten van informele en formele zorg • waar mogelijk afschalen van de zorg. Thema toegankelijkheid Op het moment dat inwoners ondersteuning en zorg nodig hebben, zijn die toegankelijk. Inwoners weten de weg naar de juiste onder- steuning en zorg goed te vinden.
Om dit te bereiken, zetten we in op: • uitrollen van ‘centrale toegang’ • bekendheid geven aan het aanbod onder- steuning en zorg • bouwen aan een sterk ondersteunings- en zorgecosysteem • samenwerking en ontschotten wat betreft ondersteuning en financiering. “De patiënt weer mens. Mariëlle Bartholomeus | Rivas “Ik hoop dat de zorg vanuit de Wmo na 2025 beschikbaar blijft. Dat mensen niet vanwege een verhoogde eigen bijdrage moeten afzien van begeleiding. partner Susanne de Bie | Biezonder georganiseerd 38 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 41 40 Hoofdstuk 4. De werkwijze Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 43 Samenwerken Alleen door integraal binnen en tussen de organisaties en domeinen samen te werken, kunnen we inwoners optimaal ondersteunen. De integrale blik richt zich op het gezamenlijke streven naar een aanpak waarbij de verschillen- de professionals en trajecten elkaar aanvullen en versterken. Dat vraagt om extra inspanning en om uit onze eigen, comfortabele zone van kennis en ervaring te stappen. We werken daarnaast regionaal samen als dat een meer- waarde heeft. Elkaar ontmoeten Om goed te kunnen samenwerken, is het essentieel om elkaar te kennen, onderling kennis te delen en gezamenlijk focus te hou- den op wat we met z’n allen willen bereiken. Samen bespreken we waar we op inzetten en hoe we dat doen.
De gemeente houdt daar- voor vier keer per jaar een ISV-bijeenkomst om ontmoeting en gesprekken te faciliteren. Het programma van elke bijeenkomst verzorgen we samen. Alle partners uit het sociaal domein zijn welkom. We praten ook de gemeenteraad regelmatig bij over de ISV. Communicatie We communiceren naar en participeren met twee doelgroepen: de samenwerkingspartners en de inwoners van Gorinchem. De samenwerkingspartners We zetten communicatie in om elkaar aange- haakt te houden, om te stimuleren dat we sa- men aan de goede dingen werken en om elkaar te inspireren via goede voorbeelden, bijzondere initiatieven en belangrijke ontwikkelingen. De gemeente ondersteunt deze communicatie met de maandelijkse ISV-nieuwsbrief. Daarmee delen we vooral nieuws vanuit de partners en nieuws en ontwikkelingen vanuit de gemeen- te. Daarnaast bieden de ISV-bijeenkomsten volop gelegenheid om kennis te delen/op te doen, informatie uit te wisselen en te netwerken. De inwoners Heldere communicatie vanuit het sociaal domein is erg belangrijk. Want vaak hebben de onderwerpen waarover we praten direct invloed op de inwoners. Die onderwerpen raken persoonlijk; of het nu om henzelf gaat of om iemand uit hun gezin, familie of omgeving. Daarom is het belangrijk dat inwoners goed begrijpen wat we willen zeggen over het wat en waarom van onze inzet.
Het is daarnaast belangrijk dat inwoners hun stem laten horen en participeren in projecten. Met de inwoners participeren we volgens het Participatiebeleid. En we betrekken ze bij de wijkgerichte aanpak. Hoofdstuk 4. De werkwijze Werken in het sociaal domein, dat doen we samen: partners, inwoners en de gemeente. We hebben met elkaar de Integrale Samenlevingsvisie opgesteld, en we voeren die met elkaar uit. Door samen te werken, elkaar te ontmoeten en te communiceren met elkaar. Zo sluiten we zoveel mogelijk aan op de behoeften van de inwoners en kunnen we waar mogelijk wijkgericht werken. De communicatie met inwoners is op taal- niveau B1. Taalniveau B1 staat voor eenvoudig Nederlands. De overgrote meerderheid van de bevolking begrijpt teksten op taalniveau B1. Ook mensen die geen (hoge) opleiding hebben gehad. Een tekst op B1-niveau bestaat uit makkelijke woorden die bijna iedereen gebruikt. En uit korte, eenvoudige en actieve zinnen (bron: website ministerie van Algemene Zaken.) Daarnaast is er aandacht voor een optimale verhouding tussen tekst en beeld. En zijn we in de communicatie transparant en open. We communiceren op drie verschillende manieren met onze inwoners: basiscommuni- catie over de dienstverlening, communicatie over de opgaven en de bijhorende thema’s en doelgerichte communicatie voor specifieke doelgroepen. Hoofdstuk 4.
drie soorten communicatie Basiscommunicatie over de dienstverlening De basiscommunicatie van de gemeente Gorinchem informeert inwoners over waar ze met vragen of problemen terechtkunnen. Dit gebeurt via de communicatiekanalen van de gemeente. Denk aan de website www.gorinchem.nl, de gemeentepagina van De Stad Gorinchem en de social media-kanalen van de gemeente. Ook de communicatie over ontmoetingsplekken en op het platform SamenGorinchem valt onder basiscommunicatie. Communicatie over de opgaven en bijhorende thema’s Er gebeurt veel binnen de vier opgaven van de ISV. Elke opgave heeft een eigen programma waarin alle acties staan uitgewerkt. Elk programma heeft daarnaast een eigen communicatieparagraaf. De afweging is steeds: welke manier van communicatie past het beste bij de doelen die we willen bereiken? We zetten de gemeentelijke communicatiekanalen, waaronder de gemeentepagina van De Stad Gorinchem, in om de inwoners in de breedte te bereiken. Doelgroepgerichte communicatie Communicatie voor specifieke doelgroepen pakken we met onze samenwerkingspartners op, gebruik- makend van hun communicatiecapaciteit en -kanalen. Op die manier proberen we deze doelgroepen zo goed mogelijk te bereiken. Er is dan sprake van co-creatie, waarbij de gemeente hand- en spandiensten kan verrichten. “Drempelloze dienstverlening. Geen projectgroepjes, gewoon DOEN.
een inwoner van Gorinchem 42 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 45 Wijkgericht werken Gorinchem telt negen wijken, elke wijk heeft zijn eigen kenmerken. Zo zijn er onder meer verschillen in de leeftijd van de inwoners en variëren de mensen, huizen en omgeving per wijk. Daardoor zijn de uitdagingen in en kansen voor elke wijk anders. Zelfs binnen de wijken zijn er verschillende buurten, die weer eigen karakteristieken hebben. Voor de inwoners is hun wijk de plek waar ze dagelijks leven. Waar kinderen buiten spelen, mensen boodschappen doen en zij zich thuis voelen. Maar er kunnen zich ook problemen voordoen. De gemeente heeft veel plannen en faciliteert en ondersteunt veel acties. Deels gelden die voor heel Gorinchem en een aantal daarvan is wijkspecifiek. Alles wat we doen, gebeurt uiteindelijk in de wijk. Daarom is het belangrijk om goed samen te werken: binnen de gemeente en vooral ook met partners en bewoners in de wijk zelf. Via wijkgericht werken verbeteren we de leef- baarheid en het welzijn in de wijken. Want de geboden oplossingen passen bij de specifieke behoeften van elke wijk. Wijkgericht werken betekent goed naar elkaar luisteren en samen- werken. En: dat bewoners, organisaties en ondernemers elkaar laten doen waar zij het beste in zijn. Het sociale wijkbeeld De gemeente Gorinchem werkt ook vanuit de Omgevingsvisie wijkgericht.
Dat gebeurt on- der meer door zogenaamde gebiedspaspoorten te maken. Deze gebiedspaspoorten zijn een belangrijk instrument om keuzes te maken voor de ontwikkeling van Gorinchem. Ze om- schrijven wat er vroeger was, wat er nu is en waar we naartoe willen. Dat toekomstbeeld is een integrale afweging op wijkniveau. Daarbij komen we tot hoofd- keuzes voor het fysieke domein in de wijk, zeg maar ‘de ruimte’, de leefomgeving. Waarbij ook de vraag centraal staat: Hoe kan het fysieke domein een bijdrage leveren aan het sociale domein? Denk hierbij aan concrete voorzienin- gen om langer wonen in de wijk mogelijk te maken voor ouderen en kwetsbare inwoners. Tevens komt er een sociale paragraaf in het gebiedspaspoort. Daarin staan de specifieke sociale kenmerken van de wijk opgenomen. Daarmee is ook de echte inzet vanuit de sociale kant vertegenwoordigd in het gebieds- paspoort. We verdiepen het gebiedspaspoort samen met inwoners volgens dit stappenplan: Stap 1: een foto maken 1a. We werken daarvoor zo veel mogelijk met data op wijk- en/of buurtniveau. We analyse- ren deze data en kijken wat relevant is voor de opgave. Is er extra informatie nodig? Dan verzamelen we die informatie als dat mogelijk is. We brengen alle wijk- en buurtgerichte data op een centraal punt samen en ontsluiten die data voor iedereen via SamenGorinchem. 1b.
We verrijken deze data met wat we met elkaar zien en voelen in de wijk: partners die in de wijk werken samen met de inwoners. Stap 2: de energie vinden We kijken waar inwoners en partners in de wijk talent en energie voor hebben. Stap 3: de agenda maken Gezamenlijk kijken we wat er nodig is in de wijk. Vervolgens bepalen we de prioriteiten en acties die daarbij horen. Op basis daarvan maken we een wijkagenda. Stap 4: we bouwen een netwerk op en uit Een netwerk rondom vraagstukken die leven en rondom lopende en nieuwe initiatieven. Top-down en bottom-up (en from a side) De aanpak wijkgericht werken is top-down én bottom-up. Het gaat dus zowel om wat er leeft in de wijk als om de doelen van de gemeente of hogere niveaus. Daarnaast vragen we input vanaf de zijkanten via onze partnerorganisaties (from a side). Hoofdstuk 4. 44 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 47 Aandachtspunten bij top-down trajecten (projecten, programma’s, activiteiten en/of acties) Afweging wel/niet in gebiedspaspoort Staat het initiatief in het gebiedspaspoort of draagt het bij aan datgene wat in het gebiedspaspoort voor de betreffende wijk benoemd staat? Een gefocuste foto van de wijk Welke relevante data staat er al in de wijkfoto? Ontbreken er nog data, dan zoeken we die op en vullen de foto daarmee aan.
Lopen er al initiatieven die aan ons onderwerp raken of gekoppeld kunnen worden? Verschillende inzet per wijk of niet? Is er reden om de inzet tussen de wijken te differentiëren? Niet alles speelt (zich af) in alle wijken. Dit kan een reden zijn om iets in de ene wijk wel te doen en in de andere wijk juist niet. Of soms lopen er in een bepaalde wijk al acties en in andere wijken nog niet. Is dat het geval, dan stemmen we de inzet af op wat er al speelt en leeft in de wijk. Is dat niet het geval, dan volstaat een meer generieke inzet. Wijkenergie en benadering Bij zowel de generieke of per wijk wisselende aanpak kijken we naar welke mensen er in welke wijk wonen. Welke inwoners en partners in de wijk hebben waarvoor talent en energie? Hoe kunnen we hen het beste bereiken? Wat slaat het beste aan in de wijk? We passen onze inzet en communicatie daarop aan. Stimuleren en faciliteren inwonersinitiatieven Daar waar inwoners zelf aan de slag willen, stimuleren en faciliteren we bewonersinitiatieven die bijdragen aan wat de wijk nodig heeft. Monitoring We zetten vanuit de ISV het monitoringsproces voort en ontwikkelen het door.
De vorige monitor was groot en omvangrijk; nu richten we ons vooral op het monitoren van de bewe- ging en het maatschappelijk effect op hoofd- lijnen, om ons beter te kunnen concentreren op de kernvragen: Maken we de gewenste beweging vooruit en bereiken we het gewenste effect in de stad/voor onze inwoners? Voor de uitwerking van de ISV-monitor hanteren we zorgvuldig geselecteerde indica- toren, zogenaamde kwantitatieve data. Deze data vormen het startpunt voor het goede gesprek met de partners in onze stad en met de inwoners in de wijken. De uitkomsten van deze gesprekken stellen ons in staat om de cijfers die we verzamelen te duiden en te begrijpen vanuit het perspectief van de in- woners zélf. Dit helpt ons om te zien wát er gebeurt en waaróm het gebeurt. Daardoor kunnen we beter onderbouwde beslissingen nemen om ons integraal sociaal beleid verder door te ontwikkelen. Aandachtspunten bij bottom-up trajecten (activiteiten en/of acties) Staat het initiatief al op de wijkagenda? We hebben samen de wijkagenda gemaakt. Staat het initiatief daar al in? Dan kijken we hoe we dit verder kunnen brengen. Er zijn verschillende, reguliere mogelijkheden die initiatieven ondersteunen. Denk aan ‘Bliek in Actie’ en de subsidie buurt- en straatactiviteiten. Inwoners kunnen hiervan gebruik- maken mits ze aan de voorwaarden voldoen.
Samen kijken we wat er (nog meer) nodig is om het initiatief verder te brengen. We monitoren samen de uitkomsten. Het initiatief staat niet in de wijkagenda maar draagt bij aan het gebiedspaspoort Staat het initiatief niet in de wijkagenda maar draagt het wel bij aan wat in het gebiedspaspoort staat? Dan bekijken we de data, de initiatieven die al lopen en waar de energie zit. We stellen de inwoner zelf in staat de regie te nemen, maar wel in verbinding met anderen. Misschien sluiten initiatieven op elkaar aan en/of versterken ze elkaar? Er zijn verschillende, reguliere mogelijkheden die initiatieven onder- steunen. Zoals ‘Bliek in Actie’ en de subsidie buurt- en straatactiviteiten. Inwoners kunnen hiervan gebruikmaken mits ze aan de voorwaarden voldoen. We kijken samen wat er nog meer nodig is om het initiatief verder te brengen. En we voegen het toe aan de agenda. We monitoren samen de uitkomsten. Het initiatief staat niet in de wijkagenda en draagt daar ook niet aan bij Er zijn in Gorinchem verschillende, reguliere mogelijkheden die initiatieven ondersteunen. Bijvoorbeeld ‘Bliek in Actie’ en de subsidie buurt- en straatactiviteiten. Inwoners kunnen hiervan gebruikmaken mits ze aan de voorwaarden voldoen. We kijken graag mee en helpen hen verder op weg.
Top-down Bij top-down (van bovenaf) gaat het om het toepassen van algemeen beleid op specifieke wijken, het beoordelen van de impact van beleid op een gebied, en/of het vergroten van de aandacht voor een wijk vanuit de gemeen- te. Vertaald naar Gorinchem: de Gildenwijk bijvoorbeeld, waar veel mensen wonen met een lage economische status. Dus vinden we het als gemeente belangrijk om hier extra in te zetten op het voorkomen van schulden en armoede. Dit speelt veel minder in bijvoorbeeld de wijk Hoog Dalem. Bottom-up Bij bottom-up (van onderaf) gaat het om ideeën en initiatieven van de inwoners en de partners zélf uit de wijk. Zij weten als geen ander wat er speelt in de wijk en waaraan behoefte is. Gelukkig pakken steeds meer inwoners de handschoen op en komen zelf met ideeën en initiatieven die ze aan de gemeente voorleggen. Zoals de wens voor een moestuin in de wijk of opschoonacties. Hoofdstuk 4. 46 Integrale Samenlevingsvisie 2025-2030 49 Bijlage 1. Bijlage 1. De financiën In de huidige begroting van de gemeente Gorinchem is een jaarlijks budget van € 250.000 opgenomen voor de uitvoering van de Integrale Samenlevingsvisie.
€ 80.000 € 35.000 € 10.000 € 25.000 € 100.000 waarvoor begrootkosten de inzet van de procesondersteuner sociaal beleid voor de uitvoering van de ISV communicatie (informatie delen met inwoners en partners) en participatie (stimuleren mede-eigenaarschap van inwoners en partners) professionaliseringsslag monitoring algemene kosten ISV, onder meer de aanschaf van materialen, posters en flyers budget uitvoeringsprogramma* *Voor de inzet van deze post gelden drie voorwaarden: • incidentele middelen/geen structurele uitgave • het gaat om pilots die bijdragen aan de verandering in het sociaal domein: de beweging naar de voorkant, zoals meer algemene voorzieningen • de inzet moet bijdragen aan de opgaven en thema’s van de ISV. 48 Copyright© 2025 gemeente Gorinchem Niets uit deze uitgave mag worden verveel- voudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Met dank aan iedereen die input leverde. Colofon De Integrale Samenlevingsvisie (ISV) is opgesteld door de gemeente Gorinchem en haar samenwerkingspartners in het sociaal domein. De quotes die in de ISV staan, zijn antwoorden van partners/inwoners op de vraag: ‘Wat vind jij belangrijk? Illustraties: Caroline Perrée van de Betekenaar