Cultuurvisie 2019-2023

Ambities Cultuur 2019-2023

Ambities Cultuur 2019-2023

Inhoud 1

Inleiding

4

2

Het DNA van Gorinchem

6

3

De waarde van cultuur

7

4

Ambities Cultuur 2019-2023

8

4.1. Cultureel erfgoed

8

4.2. Cultuureducatie en -participatie

11

4.3 Cultuur aanbod

15

Randvoorwaarden gemeente

17

5

1. Inleiding Cultuur verbindt, versterkt, vernieuwt, verzorgt en verwezenlijkt! Het college wil een klimaat scheppen waarin cultuur kan gedijen. Daarom hebben wij in dit document de ambities voor cultuur geformuleerd. Het vertrekpunt is de Visie van de Stad (GO2032) en het Gorcums Akkoord 2018-2022 ‘Mensen maken de Stad’. Het Gorcums Akkoord zegt dat het cultuurdomein bij uitstek kan bijdragen aan verbinden. Investeren in cultuur levert sociaal-maatschappelijk rendement en draagt zo bij aan het beleven van geluk. Het Huis van Inspiratie biedt kansen voor een revitalisering van het culturele veld. De ambities voor cultuur bieden voldoende aanknopingspunten voor het maken van keuzes voor onze stadspodia, musea, de bibliotheek en cultuureducatie. Verbinden van mogelijkheden en sectoren, zoals onderwijs en bedrijfsleven, is een vertrekpunt. De bevordering van een brede deelname aan cultuur (ook door nieuwkomers) is de komende jaren aandachtspunt. Een van de prioriteiten uit het Gorcums Akkoord 2018-2022 is het nemen van een besluit over een toekomstbestendige inrichting van De Nieuwe Doelen (de laatste jaren ook wel de Vijfzinnen genaamd). De uitkomst van dit vraagstuk kan niet los worden gezien van onze overige ambities voor cultuur. Voor een bloeiend cultureel leven is ondersteuning door de gemeente belangrijk. Een gemeente die niet vóór, maar vooral mét de inwoners werkt.

Wij willen samenwerken met de stad op basis van drie kernwaarden: autonomie, betrokkenheid en competentie. Dit houdt in dat inwoners de ruimte krijgen om zelf te beslissen, mee te doen en te ontwikkelen. Zo ervaren mensen meer zingeving en meer plezier. Het resultaat is meer geluk. We toetsen daarom steeds aan de vraag:

‘Draagt wat we doen bij aan het geluk van zoveel mogelijk Gorcumers?’

1 . I nle idi ng

4

Ambities cultuur 2019-2023 De in dit document benoemde ambities voor cultuur bieden een afwegingskader voor keuzes, die nu en in de nabije toekomst moeten worden gemaakt op het gebied van cultuur. De komende jaren willen wij ons focussen op het realiseren van de ambities voor ons cultureel erfgoed. Gorinchem is de grootste authentieke vestingstad van Nederland met een nog complete vestingwal. De vesting is onderdeel van genomineerd Unesco werelderfgoed de Hollandse Waterlinie, grenzend aan het Nationaal Park de Biesbosch, onderdeel van de historische Vestingdriehoek en ten slotte onderdeel van de Dutch Delta Cruise Port. De mooie historische binnenstad is met haar winkels, cultuur, horeca en evenementen hét visitekaartje van Gorinchem. Inwoners zijn trots op dit icoon. Daarnaast willen wij ons focussen op cultuureducatie en -participatie. Het stimuleren van cultuurparticipatie en het geven van cultuureducatie heeft alleen zin als daar een solide culturele infrastructuur achter zit, waaronder een groot podium. Mensen enthousiasmeren voor cultuur met losse evenementen is niet afdoende; net als dat het niet voldoende is om mensen te verleiden tot sporten als er geen sportvelden, sporthallen of sportclubs bestaan. Daarom willen wij De Nieuwe Doelen behouden en de stad uitdagen c.q. uitnodigen om dit samen met ons mogelijk te maken.

DNA van Gorinchem Dit document beschrijft waar Gorinchem over vijf jaar wil staan als het om cultuur gaat. Maar waar moet cultuur in Gorinchem aan voldoen? Als leidraad beschrijven wij ter inleiding hierbij ‘het DNA van Gorinchem’, zodat het cultuurbeleid dat we willen ontwikkelen aansluit bij Gorinchem en de omliggende regio. Niet om clichés op te sommen, maar om de mogelijkheden van cultuur in kaart te brengen en zo met cultuur een positieve bijdrage te leveren aan Gorinchem en regio als geheel.

1 . I nle idi ng

5

2. Het DNA van Gorinchem Historie Een plaats met bijna 650 jaar stadsrechten heeft historie. Het straatbeeld ademt dit; het maakt Gorinchem uniek en vertrouwd. De iconen van de Gorcumse geschiedenis verdienen aandacht en versterken de band van de inwoners met hun stad en met elkaar. Er zijn kenmerkende gebouwen, waaronder de Grote Toren, de molens, de vestingwerken, maar ook het voormalige Rotonde-gebouw van De Vries Robbé en het Kremlin. Er zijn roemruchte verhalen, van Hugo de Groot tot Hendrick Hamel. Het verleden dragen we uit door het erfgoed te onderhouden en het in musea en op andere manieren te vertellen. De historie van Gorinchem is tevens van toeristische waarde: niet alleen de inwoners genieten ervan.

Water en wegen Gorinchem ligt al eeuwen op een knooppunt van water- en landwegen. Dit zorgt natuurlijk voor affiniteit met water, tot aan de vis die als spotnaam voor de Gorcumers wordt gebruikt aan toe. Maar meer nog zorgt het er voor dat Gorcumers een open blik hebben, de stad ligt immers niet in een rustige uithoek. Door de eeuwen heen zorgde dit voor een constante stroom van reizigers, passanten, soldaten, gastarbeiders en andere nieuwkomers, wat bijdroeg aan een tolerante stad die ruimte biedt aan verscheidenheid. Deze tolerante stad willen wij zijn en blijven.

Vesting Al sinds het prille begin in de Middeleeuwen is Gorinchem omgeven geweest door stadsmuren, later de wallen van de vesting. Dit heeft de stad altijd een intieme, hechte sfeer gegeven, met een lichte ‘wij tegen de rest’-mentaliteit. De stadswallen zorgen tevens, samen met de diverse water-, land- en spoorwegen, voor een fysieke scheiding van de diverse delen van de stad. Dit resulteert in een verminderde samenhang tussen de wijken. Het cultuurbeleid kan helpen dit te doorbreken, enerzijds door nadrukkelijker naar de wijken van de stad toe te gaan, anderzijds door een centrale ontmoetingsplek te scheppen om de inwoners van de wijken te verbinden.

Makers Of het nou staal is, scheepsbouw, kabels of producten uit vroegere tijden (want eens was de stad een productiecentrum van waren als bier, pijpen of laken): Gorcumers zijn altijd makers geweest. Praktische mensen die van concrete dingen houden. Makers zijn ook creatief: van oudsher waren er al schilders, zilversmeden en dichters. Ook nu willen we die creativiteit stimuleren, zowel via het verenigingsleven als in individuele amateurkunst.

Kritisch

Bruisend centrum Van oudsher was Gorinchem het bruisende centrum in een rustige plattelandsregio. De stad heeft dan ook altijd een regiofunctie gehad op het gebied van horeca, theater, evenementen , de kermis en veel meer. Gorinchem investeert om deze mooie regiofunctie te behouden.

2 . He t DNA van G o ri nc h em

Gorcumers hebben veel gezien van de wereld en gelden daarom van oudsher als een kritisch publiek. Niet voor niets komen zoveel theatermakers hier hun try-outs doen: als het publiek in Gorinchem lacht, dan lacht het overal. Aan de ene kant zijn Gorcumers dus frivool en creatief, aan de andere kant moet de Gorcumer enigszins ‘over de brug’ geholpen worden. Inzetten op promotie, laagdrempeligheid en cultuureducatie helpt hierbij. Maar ook het bieden van kwaliteit, want zoals gezegd: Gorcumers zijn kritisch.

6

3. De waarde van cultuur Waarom willen we cultuur? Het antwoord op deze vraag is het kader waarbinnen de ambities voor cultuur zijn geformuleerd. De waarde van cultuur kan worden onderverdeeld in de volgende drie soorten.

Intrinsieke waarde Kunst en cultuur hebben waarde in zichzelf: het gaat dan om zaken als schoonheid, de ontwikkeling die het personen kan bieden, het ervaren van ontspanning, vervoering of juist irritatie. Kunst en cultuur kunnen een maatschappelijke boodschap overbrengen, mensen na laten denken over ethische kwesties, normen en waarden, over onze hedendaagse maatschappij, maar ook puur gemaakt zijn om de kunst op zich: de vormen, de klank of compositie. Cultuur is datgene wat mensen bindt en onderscheidt. Cultuur geeft het leven een toegevoegde waarde en mensen hun identiteit.

Maatschappelijke waarde Naast een intrinsieke waarde heeft cultuur maatschappelijke waarde. Cultuur levert een belangrijke bijdrage aan de totstandkoming van sociale samenhang en deelname aan de samenleving (de sociale cohesie). Actieve cultuurparticipatie is de voedingsbodem van ons culturele leven. Voor kinderen gaat cultuurparticipatie om activiteiten die vormend zijn voor hun identiteit en hun lerend vermogen. Zij ontwikkelen creatieve competenties, die van belang zijn in hun latere (werkzame) leven. Volwassenen nemen deel om zich te ontspannen of hun vaardigheden te verbeteren. Mensen genieten ervan omdat het hun leven (nieuwe) betekenis geeft of omdat zij er sociale contacten mee opbouwen. Kunst en cultuur zijn van iedereen in de samenleving en moeten toegankelijk zijn voor alle doelgroepen.

Economische waarde Gemeenten zoals Gorinchem, die een gunstige ligging hebben ten opzichte van werk en natuur en dit combineren met een gevarieerd aanbod aan culturele voorzieningen, hebben een grote aantrekkingskracht op mensen. Mensen genieten van cultuur. Zij hebben (meer) geld over voor wonen in een plaats met veel cultuur: in een stad die niet alleen veilig, maar ook mooi en uitdagend is. Daarnaast genereren culturele instellingen zelf ook bedrijvigheid en daardoor werkgelegenheid, bijvoorbeeld in de creatieve sector, bij toeleveringsbedrijven en de horeca. Cultuur is ook een belangrijke factor voor de toerismebranche. De kans op herhaalbezoek door toeristen is groter wanneer er meer te beleven is dan alleen de historische binnenstad. Culturele activiteiten en evenementen dragen bij aan de belevingswaarde van onze stad. Kortom, economisch gezien biedt een culturele stad kansen voor werkgelegenheid en schept aantrekkelijke vestigingsfactoren voor mensen en bedrijven. Cultuur heeft een positief effect op het leefklimaat en versterkt het toerisme.

3 . D e w aarde van c u ltuu r

7

4. Ambities Cultuur 2019-2023 Het vertrekpunt voor het formuleren van de ambities voor cultuur is het huidige cultuurbeleid, de Visie van de Stad (GO2032) en het Gorcums Akkoord 2018-2022 ‘Mensen maken de Stad’ geweest. De waarde van cultuur is het kader waarbinnen we de ambities hebben benoemd. Ons DNA is de kapstok waaraan wij de ambities voor cultuur hebben gehangen. De komende jaren willen wij ons focussen op cultureel erfgoed en cultuureducatie en –participatie. Echter: het stimuleren van cultuurparticipatie en het geven van cultuureducatie kan niet zonder een bepaald niveau van cultuuraanbod. Hierna worden daarom eerst de ambities voor ons cultureel erfgoed en cultuureducatie en -participatie beschreven. Daarna volgen de ambities voor het cultuuraanbod, waaronder de ambitie voor De Nieuwe Doelen.

4.1 Cultureel erfgoed DNA: historie Een plaats met bijna 650 jaar stadsrechten heeft historie. Het straatbeeld ademt dit; het maakt Gorinchem uniek en vertrouwd. De iconen van Gorcumse geschiedenis verdienen aandacht en versterken de band van de inwoners met hun stad en met elkaar. Er zijn kenmerkende gebouwen, waaronder de Grote Toren, de molens, de vestingwerken, maar ook het voormalige Rotonde-gebouw van De Vries Robbé en het Kremlin. Er zijn roemruchte verhalen, van Hugo de Groot tot Hendrick Hamel. Het verleden dragen we uit door het erfgoed te onderhouden en het in musea en op andere manieren te vertellen. De historie van Gorinchem is tevens van toeristische waarde: niet alleen de inwoners genieten ervan. Gorcums Museum en Artoteek

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

Het Gorcums Museum is een museum van de stad en staat midden in de Gorcumse samenleving. De vaste en wisselende tentoonstellingen zijn een must-see voor alle inwoners van Gorinchem en regio en de toerist van ver daarbuiten. Het museum presenteert halfjaarlijkse tentoonstellingen met bij voorkeur maatschappelijk relevante thema’s en een vaste tentoonstelling van de historische collectie en schilderijen uit de Gouden Eeuw. Het museum maakt de Gorcumse geschiedenis zichtbaar voor de inwoners en bezoekers. Een museum dat zich kenmerkt door historie en kunst met een sterke educatieve taak én een kunstuitleen. In de jaren tot en met 2019 is het aantal bezoekers gestegen van gemiddeld 12.000 naar 18.000 per jaar. Het Gorcums Museum zet maximaal in om deze trend te continueren. Om deze ambitie te kunnen realiseren moet de organisatie worden versterkt. Het is noodzakelijk dat de personele capaciteit wordt uitgebreid. De laatste jaren is flink bezuinigd op het personeel van met name het museum. Ondanks dat het museum altijd veel vrijwilligers aan zich weet te binden, worden de effecten van het tekort aan personeel zichtbaar. Zo is er bijvoorbeeld onvoldoende tijd voor het onderhouden en actualiseren van de permanente

8

presentatie van de historische collectie. Een extra opgave is dan ook het vernieuwen van de presentatie van de historische collectie en het herinrichten van de museumdepots.

Hendrick Hamel Museum Het Hendrick Hamel Museum slaat op basis van een authentiek verhaal een brug tussen de Nederlandse en Koreaanse kunst en cultuur. Niet alleen vertelt het museum het verhaal van Hendrick Hamel, het geeft ook een beeld van het 17e eeuwse leven in Gorinchem. De gemeente heeft voor twee jaar subsidie aan het Hendrick Hamel Museum toegekend. Daarbij is de voorwaarde gesteld dat het Hendrick Hamel Museum samenwerkt met het Gorcums Museum. Beide musea hebben in 2018 al de intentie uitgesproken om qua programmering samen te werken. De komende tijd wordt onderzocht of de samenwerking ook organisatorisch kan worden geïntensiveerd. In de tweede helft van 2020 evalueren we de wijze van samenwerking tussen het Hamelhuis en het Gorcums Museum, de kwaliteit van de programmering (en daarmee ook de relevantie van en het draagvlak voor het Hendrick Hamel Museum) en de inspanningen en resultaten met betrekking tot het realiseren van alternatieve bijdragen. De uitkomst van de evaluatie is bepalend voor continuering van de gemeentelijke bijdrage.

DNA: water en wegen Gorinchem ligt al eeuwen op een knooppunt van water- en landwegen. Dit zorgt natuurlijk voor affiniteit met water, tot aan de vis die als spotnaam voor de Gorcumers wordt gebruikt aan toe. Maar meer nog zorgt het ervoor dat Gorcumers een open blik hebben, de stad ligt immers niet in een rustige uithoek. Door de eeuwen heen zorgde dit voor een constante stroom van reizigers, passanten, soldaten, gastarbeiders en andere nieuwkomers, wat bijdroeg aan een tolerante stad die ruimte biedt aan verscheidenheid. Deze tolerante stad willen wij zijn en blijven. Kunst in de openbare ruimte

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

Gorinchem heeft, voor een stad van haar omvang, veel kunstwerken in de openbare ruimte (110 kunstwerken in 2019). Door ons DNA ‘water en wegen’ was Gorinchem in de jaren ’70 vorige eeuw een geliefde vestigingsplaats voor kunstenaars die zich bezig hielden met abstracte kunst. Veel van de door hen gemaakte kunstwerken vinden we nog terug in ons straatbeeld en een aantal daarvan is van grote waarde. De ‘schat’ aan kunstwerken in de openbare ruimte is van toegevoegde waarde voor de stad, zowel voor inwoners als voor bezoekers. Het feit dat kunst in de openbare ruimte leeft in Gorinchem blijkt ook uit de kunstmanifestatie Symposion. Sinds 1974 heeft deze manifestatie drie keer plaatsgevonden en heeft zichtbare ‘sporen’ in onze stad achtergelaten.

9

Enkele grote namen waarvan in onze stad kunstwerken zijn te vinden: Jan van Munster, geboren in Gorinchem. Zijn werken kenmerken zich door de thema’s energie en tegenstellingen. Zo heeft hij de Brainwave en de Energiecirkel gemaakt, naast nog enkele andere werken. Ad Dekkers, betrokken bij de oprichting van Symposion, verhuisde naar Gorinchem op 15-jarige leeftijd en overleed in 1974, vlak voor de eerste expositie van Symposion. Hij is in Gorinchem vooral bekend van het Symposionbeeld op de Kalkhaven, tevens logo van de stichting. Het beeld laat de maatverhoudingen 1:2:3:4 zien. Marcus Ravenswaaij geboren in Gorinchem en op 55-jarige leeftijd verhuisd naar elders. Hij is wellicht de meest bekende onder de inwoners: De van zijn hand herkenbare realistische beelden zijn op veel plekken in de stad terug te vinden, maar ook elders in Nederland.

Aanpalende beleidsterreinen Voor de volledigheid wordt hierna kort ingegaan op een aantal onderwerpen van aanpalende beleidsterreinen die een directe relatie hebben met het thema cultureel erfgoed. Onderstaande zaken worden vanuit andere budgetten bekostigd en worden daarom niet betrokken bij de financiële vertaling van de ambities voor cultuur.

Profilering cultureel erfgoed (citymaking) Gorinchem is ‘De grootste authentieke vestingstad van Nederland’. Het is van belang dat cultuurhistorische elementen behouden, gekoesterd en in de schijnwerpers gezet worden, omdat ze de eigenheid van onze stad benadrukken en versterken. De vesting, de historische binnenstad en haar verhalen zijn de unique selling points voor het toerisme in Gorinchem.

Regionaal Archief Gorinchem Het Regionaal Archief Gorinchem (RAG) heeft een belangrijke lokale en regionale archieffunctie. Het RAG ondersteunt, stimuleert en maakt geschiedbeoefening mogelijk. Zij werkt daarin samen met andere erfgoed- en cultuurpartners binnen Gorinchem en de regio. Het RAG is een belangrijke en deskundige partner als het gaat om het realiseren en borgen van duurzame en betrouwbare (digitale) informatie. Via het digitale depot maakt het RAG op een laagdrempelige manier informatie toegankelijk.

In 2010 kreeg Gorinchem van het provinciebestuur toestemming een eigen archeologisch depot te onderhouden. Dit betekent onder meer dat vanaf dat moment alle vondsten die tijdens archeologisch onderzoek binnen de gemeentegrenzen worden aangetroffen eigendom van de gemeente Gorinchem zijn. De gemeente draagt zorg voor verantwoord beheer zodat de vondsten voor de toekomst behouden blijven en dat deze voor (wetenschappelijk) onderzoek beschikbaar zijn. Het depot bevat ondertussen een grote collectie variërend van middeleeuws aardewerk tot menselijke skeletten. Ook alle documentatie van opgravingen, zoals tekeningen en fotomateriaal wordt hier bewaard.

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

Archeologische depot

10

4.2 Cultuureducatie en -participatie DNA: makers Of het nou staal is, scheepsbouw, kabels of producten uit vroegere tijden (want eens was de stad een productiecentrum van zaken als bier, pijpen of laken): Gorcumers zijn altijd makers geweest. Praktische mensen die van concrete dingen houden. Makers zijn ook creatief: van oudsher waren er al schilders, zilversmeden en dichters. Ook nu willen we die creativiteit stimuleren, zowel via het verenigingsleven als in individuele amateurkunst. Amateurkunst Actieve cultuurparticipatie is de voedingsbodem van ons culturele leven. Het maakt de individuele of gezamenlijke geluksbeleving groter. Het zorgt voor zelfvertrouwen en toename van de levenskwaliteit. Dit geldt voor alle inwoners, dus ook voor de inwoners met een beperking, ziekte, vluchtelingenstatus of wat voor speciale positie dan ook. Daarom stimuleert en faciliteert de gemeente een brede deelname aan alle disciplines van amateurkunst. In de maand juni ligt het programma van de ‘iktoon-maand’ als een culturele inktvlek over onze stad. In deze maand tonen de amateurkunstverenigingen jaarlijks hun kunsten. In 2018 heeft het college een nieuwe subsidieregeling voor amateurkunst vastgesteld. Deze subsidieregeling is in samenwerking met de amateurkunstverenigingen tot stand gekomen.

De nieuwe regeling – ‘Nadere regels subsidie Amateurkunst 2019’ – kent minder regels en is daardoor beter hanteerbaar voor zowel de subsidieaanvrager als de subsidieverstrekker. Ook kent de nieuwe regeling een andere verdelingsmethodiek van subsidiegelden en heeft betrekking op iedere vorm van kunst (o.a. muziek, dans, theater, beeldende kunst, audiovisueel, nieuwe media, literatuur en mengvormen van deze kunsten). Omdat de nieuwe subsidieregel is verbreed naar alle vormen van amateurkunst is het aantal aanvragen toegenomen. In de financiële vertaling van de ambities cultuur is daarom extra budget van € 15.000 voor de amateurkunstverenigingen opgenomen.

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

DNA: kritisch Gorcumers hebben veel gezien van de wereld en gelden daarom van oudsher als een kritisch publiek. Niet voor niets komen zoveel theatermakers hier hun try-outs doen: als het publiek in Gorinchem lacht, dan lacht het overal. Aan de ene kant zijn Gorcumers dus frivool en creatief, aan de andere kant moet de Gorcumer en de bewoner van regio enigszins ‘over de brug’ geholpen worden. Inzetten op promotie, laagdrempeligheid en cultuureducatie helpt hierbij. Maar ook het bieden van kwaliteit, want zoals gezegd: Gorcumers zijn kritisch.

11

Cultuureducatie Cultuureducatie heeft een positief effect op de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het helpt ze op te groeien tot nieuwsgierige volwassenen en flexibele denkers, die kunnen omgaan met de uitdagingen van de toekomst en innovatieve oplossingen kunnen bedenken voor de problemen van morgen. Bovendien blijven kinderen die op jonge leeftijd cultuureducatie hebben genoten, vaak ook op volwassen leeftijd actief deelnemen aan culturele activiteiten. In Gorinchem hebben daarom alle leerlingen de kans om voor, tijdens en na schooltijd kennis te maken met diverse vormen van cultuureducatie. De door de gemeente gesubsidieerde en door Stichting Kindercentra Gorinchem (SKG) georganiseerde naschoolse Carrousel is hier een mooi voorbeeld van.

De Carrousel Het activiteitenprogramma van de Carrousel is gericht op kunst- en cultuuronderwijs, in de breedste zin van het woord. Tijdens een Carrousel-activiteit kunnen alle kinderen van Gorinchem eenmalig gratis kennis maken met een kunst- of cultuurvorm. De aanbieder krijgt hier een podium om kinderen kennis te laten maken met zijn product. Door maandelijks aan te bieden, in iedere wijk, zijn er in totaal circa 8 effectieve momenten met 40 activiteiten, indien splitsing naar leeftijd in totaal 80 activiteiten in Gorinchem. De aanbieder polst bij kinderen of er behoefte is aan een vervolg. Daarnaast kan de aanbieder kinderen laten instromen in hun reguliere aanbod.

Leerlingen van het basisonderwijs en ook de meeste leerlingen van klassen 1 en 2 van het voortgezet onderwijs zien nu en in de toekomst ieder jaar een professionele theatervoorstelling. Zij maken kennis met wereldcinema en filmeducatie via het jaarprogramma van de stichting Internationaal Filmfestival Gorinchem (IFFG) ook kunnen zij lokale culturele omgeving ontdekken met behulp van diverse erfgoedleerlijnen. Mede door de invloed van de cultuurcoaches van de gemeente zijn scholen zich in toenemende mate bewust van de noodzaak van cultuureducatie, dat steeds vaker een vast onderdeel van het lesprogramma is. Cultuureducatie is een van de speerpunten van het huidige cultuurbeleid. De gemeenteraad heeft in 2013 extra budget beschikbaar gesteld voor cultuureducatie. Het huidige beleid voor cultuureducatie volstaat nog steeds. Daarom is in de financiële vertaling van de ambities cultuur geen extra budget voor cultuureducatie opgenomen.

Cultuurcoaches

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

De cultuurcoaches leggen vanuit hun schakelpositie in het netwerk allerlei verbindingen: tussen het onderwijs en culturele partijen of amateurkunstverenigingen uit de omgeving, tussen vraag en aanbod, tussen kunstdisciplines, tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en tussen professionals. De cultuurcoach stemt zijn/haar werk af met de diverse medewerkers op scholen en bij culturele instellingen. De cultuurcoach adviseert en coacht anderen vanuit diens kennis over cultuureducatie en biedt waar nodig hulp bij de uitvoering van het advies. Daarnaast geeft de cultuurcoach mede invulling aan het Huis van Inspiratie.

12

Van ‘Huis van Inspiratie’ naar ‘Gorinchem Inspireert’ De samenwerking van een aantal partners in het culturele veld onder de titel ‘Huis van Inspiratie’, heeft zich, door voortschrijdend inzicht, anders ontwikkeld dan in 2013 beoogd. Gestart als bezuiniging waarbij de partners van het Huis van Inspiratie onder één dak moesten worden gebracht, werd de doelstelling vervolgens breder getrokken. Gelijktijdig gingen de partners gezamenlijke projecten uitvoeren. Zo verschoof het accent van gezamenlijke huisvesting naar het bevorderen van cultuureducatie en -participatie. Onder meer door bezettingsproblemen ging dit met horten en stoten. Bovendien kwam bij een aantal partners de eigen kerntaak in het gedrang, waardoor zij keuzes moesten maken, die ten koste gingen van de participatie in de gezamenlijke activiteiten. Een kleiner team, dat bestaat uit cultuurcoaches en Spreekkamer, is verder gegaan. Samenwerken met andere partners uit het culturele veld of Sociaal Domein gebeurt op projectbasis en vanuit behoefte. De doelstelling blijft het bevorderen van cultuureducatie en -participatie; ‘Zoveel mogelijk mensen van alle lagen van de bevolking in aanraking met cultuur brengen’.

Dit ‘nieuwe Huis van Inspiratie’ of ‘Gorinchem Inspireert’ wordt voor cultuur wat ‘Gorinchem Beweegt’ voor sport is: een orgaan dat met cultuurcoaches en activiteiten de cultuureducatie en -participatie van onze inwoners bevordert. Activiteiten die met cultuur als middel bijdragen aan de sociale cohesie in de stad, de persoonlijke ontwikkeling van de inwoners.

‘Gorinchem Inspireert’ heeft 3 kerntaken: 1. Culturele burgerinitiatieven Als ideeënmakelaar verbindt en bundelt de Spreekkamer creativiteit en denkkracht van inwoners op het gebied van cultuur. Culturele burgerinitiatieven worden gestimuleerd en ondersteund. De Spreekkamer verbindt zich aan actuele maatschappelijke thema’s die in Gorinchem leven. De projecten en activiteiten bevinden zich daardoor vaak op de scheidslijn van het culturele en Sociale Domein. Activiteiten waarbij cultuur geen doel op zich is, maar een middel om gemeentelijke beleidsdoelen te realiseren (bv. het bestrijden van eenzaamheid).

2. Culturele programmering Op basis van het halfjaarlijks wisselende thema van de tentoonstellingen in het Gorcums Museum produceert, programmeert en presenteert ‘Gorinchem Inspireert’ vernieuwende cultuur (educatieve) activiteiten die uitnodigen om mee te doen. Het gaat om autonome producties die de traditionele scheiding tussen verschillende (kunst)disciplines en domeinen overschrijden. Projecten waarbij door de inbreng van de kennis, kracht en kunde van zowel culturele partners als partners buiten het culturele domein een duidelijke meerwaarde wordt gecreëerd.

3. Culturele ontmoetingsactiviteiten 4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

‘Gorinchem Inspiereert’ organiseert, faciliteert en stimuleert culturele ontmoetingsactiviteiten, die bij voorkeur plaatsvinden in een laagdrempelige en inspirerende omgeving zoals bijvoorbeeld een bibliotheek nieuwe stijl in de Passage of een buurthuis.

13

DNA: vesting Al sinds het prille begin in de Middeleeuwen is Gorinchem omgeven geweest door stadsmuren, later de wallen van de vesting. Dit heeft de stad altijd een intieme, hechte sfeer gegeven, met een lichte ‘wij tegen de rest’-mentaliteit. Nog altijd heeft Gorinchem soms moeite om aansluiting te vinden bij de omliggende regio. De stadswallen zorgen tevens, samen met de diverse water-, land- en spoorwegen, voor een fysieke scheiding van de diverse delen van de stad. Dit resulteert in een verminderde samenhang tussen de wijken. Het cultuurbeleid kan helpen dit te doorbreken, enerzijds door nadrukkelijker naar de wijken van de stad toe te gaan, anderzijds door een centrale ontmoetingsplek te scheppen om de inwoners van de wijken te verbinden.

Bibliotheek AanZet November 2017 heeft de gemeenteraad de toekomstvisie op de bibliotheekdienstverlening in Gorinchem overgenomen. In deze visie wordt de bibliotheek beschreven als een inspirerende plek waar iedereen talenten kan ontwikkelen, waar je nieuwsgierigheid wordt aangewakkerd, waar je nieuwe ideeën kunt toetsen, andere mensen kunt ontmoeten, kennis kunt ontwikkelen en verhalen kunt uitwisselen. Wij zien kansen in het verplaatsen van de huidige bibliotheek aan de Groenmarkt naar de Botersteeg (‘De Passage’). De direct betrokkenen hebben in een eerste verkennend gesprek aangegeven positief tegenover dit idee te staan. Wij hebben het voornemen om deze kans met de betrokkenen verder te onderzoeken. Het verplaatsen van de bibliotheek naar de Botersteeg is niet alleen een kans voor de bibliotheek. Ook draagt de beoogde verplaatsing bij aan de vermindering van winkelleegstand en de vorming van een ‘cultuurstraat’ langs een van de belangrijkste routes naar het centrum. Bovendien heeft ‘De Passage’ alle kenmerken om zich te kunnen ontwikkelen tot culturele ontmoetingsplek. Elders in Nederland hebben soortgelijke nieuwe bibliotheekconcepten aangetoond dat het aantal bezoekers tenminste verdubbelt en de economische spin-off wordt vergroot. Voor de dienstverlening van de bibliotheek AanZet is het uitgangspunt het door de raad gegeven financiële kader (begroting 2021).

Wel hebben wij extra budget opgenomen voor de bevordering van cultuurparticipatie van onze inwoners. Met deze extra middelen kan mede invulling worden gegeven aan een activiteitenprogramma in de Passage.

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

14

4.3 Cultuuraanbod Bruisend centrum Van oudsher was Gorinchem het bruisende centrum in een rustige plattelandsregio. De stad heeft dan ook altijd een regiofunctie gehad op het gebied van horeca, theater, evenementen, de kermis en veel meer. Gorinchem investeert om deze mooie regiofunctie te behouden. Professioneel Theateraanbod Professionele podiumkunsten zijn en blijven toegankelijk voor de inwoners van Gorinchem en de regio. Daarom subsidieert de gemeente theater ’t Pand (55 stoelen) en theater Peeriscoop (130 stoelen). Ieder programmeert een eigen genre passend bij de schaalgrootte van het podium en de zaal. Per jaar programmeert theater Peeriscoop 50 en theater ’t Pand 100 professionele voorstellingen en 45 art house films.

De Nieuwe Doelen De afgelopen jaren zijn vele varianten van een groot podium of cultuurhuis op diverse locaties onderzocht. We stellen vast dat geen enkele variant haalbaar is binnen de gegeven financiële kaders. Dat neemt niet weg dat wij het belang van een groot podium voor de stad onderschrijven, maar niet tegen elke prijs. De keuze voor een groot podium is immers een belangrijk onderdeel van de cultuurbegroting en een keuze hiervoor kan niet los worden gezien van de overige ambities voor cultuur. Veel verenigingen voor amateurkunst repeteren een heel jaar voor de eindvoorstelling op het grote podium van De Nieuwe Doelen. Ook voor het jaarlijkse filmfestival is De Nieuwe Doelen van cruciaal belang. De middelgrote theaterzaal is niet alleen uniek in de stad, maar ook in de regio. Voor vergelijkbare theaterzalen moet je naar Tiel, Dordrecht of Oosterhout. Daarom willen wij De Nieuwe Doelen behouden en de stad uitnodigen om dit samen met ons mogelijk te maken. Ons doel is niet om de oude situatie van de jaren negentig weer één op één terug te halen, maar om een duurzaam en toekomstbestendig perspectief voor De Nieuwe Doelen te realiseren. Wij stellen voor de renovatie van het pand maximaal een bijdrage van 7 mln. ter beschikking. Voor de exploitatie rekenen wij op de kracht van de van de stad, het bedrijfsleven en maatschappelijke initiatieven.

Wij streven ernaar om voor de zomer 2020 duidelijkheid te hebben of een door de stad gedragen en duurzame oplossing voor exploitatie van De Nieuwe Doelen haalbaar is.

Activiteiten Poppodium

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

Poppodium activiteiten zijn een welkome aanvulling op ons cultuuraanbod. Een breed en divers cultuuraanbod is immers medebepalend voor de aantrekkelijkheid van onze stad. Om pop gerelateerde muziekoptredens toegankelijk te houden voor Gorinchem en de regio hebben wij de poppodiumfunctie betrokken bij de ambities cultuur. Voor deze activiteiten hebben wij budget opgenomen in de financiële vertaling van de ambities cultuur.

15

C o nce p t A m b i ti es C u l tu u r 2019- 2023

Evenementen Gorinchem heeft straks, net als nu, een divers aanbod van grote en kleinere (sociaal) culturele evenementen. Deze evenementen dragen bij aan de cultuurparticipatie van onze inwoners. Tijdens een evenement ontmoeten inwoners elkaar en komen zij in aanraking met verenigingen, bezoekers van buitenaf en andere partijen in de stad. Dit versterkt de verbinding van de inwoners met elkaar en met Gorinchem en heeft een positief effect op de maatschappelijke bewustwording. Door samen een evenement te organiseren of als vrijwilliger aan een evenement bij te dragen ontstaat saamhorigheid. Wij vinden het belangrijk dat iedereen zich welkom voelt op een evenement. Naast de maatschappelijke relevantie hebben evenementen ook economische waarde. Gorinchem kent een aantal unieke evenementen zoals bijvoorbeeld het Hippie- en Filmfestival, die bijdragen aan de positionering van Gorinchem. Deze unieke evenementen trekken veel bezoekers, die niet alleen naar het evenement gaan, maar ook geld uitgeven in onze horeca en winkels. Dat versterkt de lokale economie. Aan de hand van de Evenementennota worden de evenementen getoetst op o.a. leefbaarheid en veiligheid. Daarnaast is er behoefte aan een inhoudelijk toetsingskader. Wij hebben het voornemen om de subsidieregel voor evenementen te vernieuwen.

Zo kunnen wij beter sturen op de mate waarin sociaal culturele evenementen bijdragen aan het realiseren van de gemeentelijke beleidsdoelen. In de financiële vertaling van de ambities cultuur is extra budget opgenomen voor subsidie voor (sociaal) culturele evenementen.

4. Amb itie s Cultu u r 2 0 19 - 2 0 2 3

16

5. Randvoorwaarden gemeente Het Gorcums Akkoord 2018-2022 zegt het volgende over Cultuur: De gemeente wil samenwerken op basis van drie kernwaarden: autonomie, betrokkenheid en competentie. Dit houdt in dat inwoners de ruimte krijgen om zelf te beslissen, mee te doen en te ontwikkelen. Zo ervaren mensen meer zingeving en meer plezier. Het resultaat is meer geluk. We toetsen steeds aan de vraag: ‘Draagt wat we doen bij aan het geluk van zoveel mogelijk Gorcumers? Vaak gaat het om praktische zaken. Soms complex en groot, dan weer klein en eenvoudig.’ In dit hoofdstuk worden de gemeentelijke randvoorwaarden beschreven die nodig zijn om de ambities te kunnen realiseren. Faciliterende rol gemeente Inwoners, (culturele) instellingen en ondernemers kijken niet meer alleen verwachtingsvol naar de overheid. Veel vaker ligt het initiatief bij die partijen zelf, vaak in goede onderlinge samenwerking. Een goed voorbeeld is de Spreekkamer, een initiatief uit het culturele veld, die culturele burgerinitiatieven faciliteert en stimuleert. Waar nodig en wenselijk geeft de gemeente ondersteuning. De gemeente is daardoor minder bepalend en veel vaker de verbinder. De cultuurcoach als cultuurmakelaar, verbinder en coach is een niet meer weg te denken functie.

De cultuurcoaches leggen vanuit hun positie in het netwerk allerlei verbindingen tussen het onderwijs en culturele partijen of verenigingen voor amateurkunst, tussen vraag en aanbod, tussen kunstdisciplines, tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en tussen professionals.

Integrale aanpak De gemeente zet vanuit cultuur(educatie) in op cross-overs en verbinding met andere beleidsprogramma’s zoals het Integraal Sociaal Beleid, de Evenementennota, de Kracht van sport, toerisme en/of economie. Het streven is naar maximale winst op thema’s als citymarketing, talentontwikkeling van jongeren 0-18 jaar en het meedoen van ouderen in de breedste zin van het woord.

Promoten cultuuraanbod

Cultuurbudget en ambtelijke capaciteit Een randvoorwaarde voor het realiseren van de hiervoor genoemde ambities is dat de totale ambitie in evenwicht is met het beschikbare cultuurbudget en ambtelijke capaciteit. In de hierna volgende bijlage staat de financiële vertaling van de ‘Ambities cultuur 2019-2023’.

5 . Ra ndvoo rwa arde n ge me en te

Het is belangrijk dat inwoners van Gorinchem en regio informatie kunnen vinden over het aanbod aan culturele evenementen, sociaal culturele activiteiten en/of voorstellingen, cultuureducatie en amateurkunst. De cultuuraanbieders zijn zelf verantwoordelijk voor de promotie van hun eigen cultuuraanbod. De gemeente zet zich in voor de promotie van het totale cultuuraanbod. De website www.mooigorinchem.nl is hier een mooi voorbeeld van. Daarnaast worden de inwoners van Gorinchem en regio wekelijks geïnformeerd over het cultuuraanbod in lokale en regionale huis-aan-huis bladen. Bovendien faciliteert en stimuleert de gemeente een breed en divers aanbod aan kunsten cultuuronderwijs, door hoofdzakelijke lokale aanbieders, onder meer via het digitale platform www.culturelemenukaart.nl. Voor communicatie over het Gorcumse cultuuraanbod is budget opgenomen in de financiële vertaling van de ambities cultuur.

17