Beleidsnota zonnepanelen in het beschermd stadsgezicht en op monumenten

Beleidsnota zonnepanelen in het beschermd stadsgezicht en op monumenten

Inhoudsopgaveota zonnepanelen binnen het beschermd stadsgezicht en Inleiding 3

CONCEPT –

Afwegingen ten aanzien van de plaatsing van zonnepanelen 4

Algemene regels voor de plaatsing van zonnepanelen op monumenten en in het beschermd stadsgezicht 5 Locatie specifieke regels beschermd stadsgezicht en monumenten 6 Deelgebied 1A: Het hart van de stad en alle monumenten binnen de gemeentegrenzen 7 Deelgebied 1B; De behouden stad 8 Deelgebied 1C; De vernieuwde stad 9 Uitgesloten objecten en deelgebied 1D 10 Zonnepanelen onder de Omgevingswet

11

Bijlage 1: voorbeelden van opstellingen van zonnepanelen in gebied 1A en op monumenten 12 Bijlage 2: Bronnen 17

2

Inleiding Gorinchem is een mooie vestingstad met een rijke historie. Daar zijn wij trots op en dat willen we zo houden voor toekomstige generaties. Het bewaren van het monumentale karakter van de Binnenstad is een groot goed. Tegelijkertijd zijn we binnen de RES (Regionale Energiestrategie) Alblasserwaard bezig met de energietransitie. Gorinchem moet in 2050 nagenoeg geen fossiele energie meer gebruiken en dat willen we mogelijk maken met wind- en zonne-energie. Veel van die duurzame energie zal gerealiseerd moeten worden op daken in de stad, met fotovoltaïsche (PV) en thermische zonnepanelen. Beschermd stadsgezicht In de Binnenstad en in het bijzonder op monumentale panden worden zonnepanelen niet altijd gewaardeerd. Toch willen veel bewoners van die Binnenstad wel graag hun energievoorziening verduurzamen. Om enerzijds het karakter van de Binnenstad – en dan met name de monumentale panden – te bewaren en anderzijds daar waar het kan zonop-dak mogelijk te maken is deze nota opgesteld. Het doel is daarom niet om zonnepanelen volledig aan het zicht te onttrekken, maar wel op die locaties waar ze als het meest storend worden ervaren. Duurzame energie in de Binnenstad Het verduurzamen van de panden in de Binnenstad is extra ingewikkeld. Dat geldt in het bijzonder voor de monumentale panden. Veel duurzame oplossingen zijn niet toepasbaar.

Het toepassen van spouwmuurisolatie is lang niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld vanwege de aanwezigheid van enkelsteens muren. De uitrol van een warmtenet is ook al bijzonder complex vanwege de smalle straten en de al overvloedig aanwezige ondergrondse infrastructuur. Ramen met dubbel glas tasten vaak het karakter aan van een monument. Dat geldt ook voor zonnepanelen, zeker als die van de straat duidelijk zichtbaar zijn aangebracht. Nieuwe ontwikkelingen Wel is het zo dat er allerlei innovatieve oplossingen worden uitgebracht om zonnepanelen mogelijk te maken. Voorbeelden zijn energie producerende dakpannen en zonnepanelen met dezelfde kleur als het onderliggende dak. De ontwikkelingen op dit gebied gaan alsmaar door en zijn lang niet altijd te voorzien. Het is daarom niet ondenkbaar dat de techniek oplossingen gaat bieden die veel meer mogelijk gaan maken dan wat nu bekend is. Hierop zal dan te zijner tijd dit beleid moeten worden aangepast. College kan afwijken Van het in deze nota verwoorde beleid kan worden afgeweken wanneer het college van burgemeester en wethouders hiertoe besluit. Onderdeel van de Welstandsnota 3

De Beleidsnota zonnepanelen in het beschermd stadsgezicht en op monumenten is een bijlage bij de Welstandsnota.

4

Afwegingen ten aanzien van de plaatsing van zonnepanelen Vergunningplicht Zonnepanelen en zonnecollectoren zijn toevoegingen aan een dakvlak, die in het normale straatbeeld niet snel zullen storen en die mede daarom in veel gevallen zonder vergunning geplaatst kunnen worden. Uitzondering hierop is het plaatsen van dakramen, zonnepanelen of collectoren in, aan, op of bij een monument en binnen het beschermd stadsgezicht. Welstandsnota In de welstandsnota staat dat zonnepanelen en collectoren bij monumenten en in het beschermd stadsgezicht niet nadrukkelijk in het zicht vanuit de openbare ruimte geplaatst mogen worden. Plaatsing is alleen mogelijk als er kwalitatief hoogwaardige oplossingen worden gevonden, rekening houdend met de monumentale waarden en een zorgvuldige inpassing in het dakvak. Hierbij dient de gehele installatie integraal te worden opgenomen in het ontwerp van het bouwwerk. Zichtbaarheid “Uit het zicht”? Niet zichtbaar vanuit de openbare ruimte op straatniveau (vanaf de gemiddelde ooghoogte). Het gaat daarbij om alle plekken in de openbare ruimte, dus ook de zichtbaarheid van grotere afstand. Bij een vergunningaanvraag moet de aanvrager duidelijk maken dat de geplande zonnepanelen niet zichtbaar worden. Bijvoorbeeld met foto’s of tekeningen.

Bij twijfel zijn er twee aanvullende methoden: - Een controle op het dak: daar waar vanaf het dak de openbare ruimte (straat) zichtbaar is, is dat omgekeerd ook zo; - In sommige gevallen kan een proef worden gedaan, bv met een stuk zeil op een dak of met een plaat die onder de gewenste helling op een plat dak wordt geplaatst. Daarmee kan de (on)zichtbaarheid goed worden beoordeeld. Landelijke regels Ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft zijn adviesbeleid aangepast voor zonnepanelen op monumenten. Doel is om monumenteneigenaren meer mogelijkheden te geven om gebruik te maken van zonnepanelen bij de verduurzaming van hun monument. Volgens Artikel 4a lid 2b (beschermd stadgezicht) van bijlage II van het Besluit omgevingsrecht (Bor) zijn zonnepanelen vergunningsvrij in het beschermd stadsgezicht als ze aan het volgende criterium voldoen:

5

•

Een verandering van een achtergevel of achterdakvlak, mits die gevel of dat dakvlak niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd.

Binnen het beschermd stadsgezicht zijn zones te onderscheiden waar meer mogelijk is en waar minder. Hoe dat werkt wordt hier onder uitgelegd.

6

Algemene regels voor de plaatsing van zonnepanelen op monumenten en in het beschermd stadsgezicht Deze algemene uitgangspunten gelden altijd bij het plaatsen van zonnepanelen in het beschermd stadsgezicht en op monumenten binnen de gemeentegrenzen: 1. Zonnepanelen worden boven op de dakbedekking geplaatst, zodat bij verwijderen weer een ongeschonden dakvlak zichtbaar wordt; 2. Originele elementen van de dakbedekking worden in stand gehouden; 3. Zonnepanelen aan voor- en zijgevels en in voortuinen zijn niet toegestaan, evenals tuinen zichtbaar vanuit de openbare ruimte; 4. Zonnepanelen op schuine daken worden in of direct op het dakvlak en in dezelfde hellingshoek als het dakvlak geplaatst; 5. Clusters van zonnepanelen gezien vanaf het openbaar gebied worden uitgevoerd in een rechthoekige vorm. Getrapte, onderbroken of asymmetrische vormen zijn niet toegestaan; 6. Bij meerdere (cluster van) zonnepanelen op één dakvlak grenzend aan openbaar gebied worden de panelen in het cluster allemaal in dezelfde richting geplaatst (alle panelen horizontaal of verticaal) en de clusters horizontaal en verticaal uitgelijnd; 7. Het toepassen van verschillende typen en fabricaten zonnepanelen op één dakvlak is niet toegestaan; 8. De panelen moeten minimaal 25 cm vanaf dakkapellen, dakramen, leidingen, kanalen e.d. geplaatst worden; 9.

Zonnepanelen worden geheel in een donkere matzwarte kleur of kleur van de dakbedekking uitgevoerd. Blauwe panelen en panelen met (zilver)kleurige randen zijn niet toegestaan. De installatie(s) en leidingen zijn niet zichtbaar op het dakvlak; 10. De werkzaamheden voor de installatie mogen niet leiden tot onevenredige schade aan het historische materiaal en de constructie van het pand; 11. Zonnepanelen op achterdakvlakken - niet grenzend aan het openbaar toegankelijk gebied en geen monument - zijn vergunningvrij; 12. Zonnepanelen op platte daken van hoofd- en bijgebouwen zijn toegestaan wanneer de afstand tot de dakranden minimaal 1,5 maal de hoogte is van de draagconstructie inclusief de panelen; 13. Zonnepanelen op mansardekappen of andere bijzondere dakvormen vragen een maatwerkoplossing in overleg met de Commissie Omgevingskwaliteit.

7

Locatie specifieke regels beschermd stadsgezicht en monumenten Bij het maken van deze beleidsnota is als uitgangspunt de in de Welstandsnota omschreven gebiedsindeling gehanteerd: a. Het hart van de stad (gebied 1 A) en overige monumenten binnen de gemeentegrenzen; b. De behouden stad (gebied 1 B); c. De vernieuwde stad (gebied 1 C); d. Vestingwallen en Buiten de Waterpoort (gebied 1 D). De onderscheiden deelgebieden zijn in Figuur 1 aangegeven. Daarnaast is er nog een gebied binnen het beschermd stadsgezicht wat niet is gezoneerd; gebied “0”. Hier gelden wel de algemene regels voor het beschermd stadsgezicht, maar niet de gebiedsspecifieke regels voor 1A, 1B, 1C en 1D. In bijlage 1 treft u verduidelijkende tekeningen aan voor veel voorkomende gebouwsituaties.

Figuur 1: Ligging van de onderscheiden deelgebieden in het beschermd stadsgezicht

8

Deelgebied 1A: Het hart van de stad en alle monumenten binnen de gemeentegrenzen Het hart van de stad betreft de middeleeuwse kern van de binnenstad waar het historische karakter in belangrijke mate bewaard is gebleven. Dit uit zich door de profilering en inrichting van de openbare ruimte, de verkavelings- en stedelijke structuur. Hier geldt: TOETSINGSCRITERIA: De algemene regels (Pagina 6) zijn van toepassing en specifiek voor deze zone: 1. Zonnepanelen op het voordakvlak (van alle kapvormen) zijn niet toegestaan; 2. Zonnepanelen op het achterdakvlak, grenzend en zichtbaar vanuit het openbaar gebied, zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 50 cm uit de voor- en achtergevels b. minimaal 50 cm vanaf de goot c. minimaal 50 cm vanaf de nok 3. Zonnepanelen op dwarskappen (nok haaks op de straat) zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 200 cm uit de voorgevel, onder de noklijn b. minimaal 50 cm uit de achtergevel c. minimaal 50 cm vanaf de goot d. minimaal 50 cm vanaf de nok Voorbeelden van opstellingen van zonnepanelen zijn weergegeven in Bijlage 1.

9

Deelgebied 1B; De behouden stad Dit deel van de Binnenstad betreft de eerste uitbreidingen van de binnenstad na het gereedkomen van de stadswallen in 1600. Uitgangspunt: zonnepanelen zijn zo beperkt mogelijk zichtbaar vanuit de openbare ruimte. Zonnepanelen dienen zowel te voldoen aan de algemene uitgangspunten (pagina 6) en aan onderstaande criteria. TOETSINGSCRITERIA: De algemene regels (zie boven) zijn van toepassing en specifiek voor deze zone: 1. Zonnepanelen op het voordakvlak zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 50 cm afstand houden van de gevels b. minimaal 50 cm vanaf de goot c. minimaal 50 cm vanaf de nok 2. Zonnepanelen op het achterdakvlak, grenzend en zichtbaar vanuit het openbaar gebied, zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 50 cm afstand houden van de gevels b. minimaal 50 cm vanaf de goot c. minimaal 50 cm vanaf de nok 3. Zonnepanelen op dwarskappen (nok haaks op de straat) zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 50 cm afstand houden van de gevels, onder de noklijn b. minimaal 50 cm vanaf de goot c. minimaal 50 cm vanaf de nok

10

Deelgebied 1C; De vernieuwde stad In deze gebieden, vaak in eerste instantie gebruikt als moestuin en later ingezet voor industriële activiteiten, liggen de meest recente woongebieden van de Binnenstad. TOETSINGSCRITERIA: De algemene regels (pagina 6) zijn van toepassing en specifiek voor deze zone: 1. Zonnepanelen op het voordakvlak zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 50 cm afstand houden van de gevels b. minimaal 50 cm vanaf de goot c. minimaal 50 cm vanaf de nok 2. Zonnepanelen op het achterdakvlak, grenzend en zichtbaar vanuit het openbaar gebied, zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. geen afstandsmaat tot de gevels b. geen afstandsmaat tot de goot c. geen afstandsmaat tot de nok 3. Zonnepanelen op dwarskappen (nok haaks op de straat) zijn toegestaan onder de volgende criteria; a. minimaal 50 cm afstand houden van de gevels b. minimaal 50 cm vanaf de goot c. minimaal 50 cm vanaf de nok

11

Uitgesloten objecten en deelgebied 1D Dit betreft de Gorcumse stadswallen en aanliggende verdedigingswerken, onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en daarmee bestempeld als Werelderfgoed. Daarnaast gaat het om de volgende (Rijks)monumenten:

Tabel 1; uitgesloten bouwwerken Adres

Naam object / gebied

Omwalling binnenstad

Verdedigingswallen

Grote Markt 17

Oude stadhuis

Arkelstraat 28

De Ark

Dalemwal 25

Dalempoort

Drie Koningenstraat 2

Molen Nooit Volmaakt Tolhuis Kerkgebouw

Dalemwal 21

Molen De Hoop

Groenmarkt 7

St. Janskerk

Krijtstraat 1

Kerktoren

Bagijnenwal 38 Molenstraat 109

Grote Schelluinsekade 18 W. de Vries Robbéweg 33 W. de Vries Robbéweg 10 Handelskade Merwededijk 5

Omschrijving Verdedigingswerk vesting Gorinchem met bijbehorende objecten en onderdelen zoals aangeven op de kaart in gebied 1D Laat neoclassicistisch gebouw; 1899-1860 Toren van de kapel van het v.m. H.Geestgasthuis Rechthoekig bouwwerk, gedekt door een tentdak met koepeltorentje; ca.1600 Hoge stellingmolen; 1772 (korenmolen) Imponerend bouwwerk; 1598 Kerkgebouw Hoge stellingmolen "De Hoop"; 1764 (korenmolen) Kerkgebouw Ned.Herv.Kerk Toren bij Ned.Herv.Kerk; ca.1450-1517

Westmolen

Een wipwatermolen uit 1814

Algemene begraafplaats Joodse begraafplaats Schotbalkenloods en Schuilhokje

Algemene begraafplaats met grafmonumenten gesticht in 1829 Joodse begraafplaats, gesticht in 1814 Deel uitmakend van het sluiscomplex, zgn. 'Begraafplaatssluis'; ca. 1900 Uit 1801 daterende Hervormde Kerk (bakstenen zaalkerk)

Kerk

Voor al de genoemde objecten in bovenstaande tabel geldt dat de plaatsing van zonnepanelen in principe niet is toegestaan. Maatwerk oplossingen worden echter niet volledig uitgesloten.

12

Zonnepanelen onder de Omgevingswet Is uw dak geschikt? Dat is afhankelijk van veel factoren. Een hele belangrijke is of uw dak wel gunstig gelegen is om zonne-energie te benutten. U kunt dat checken via: https://www.zonnedakje.nl/kaart?q=Gorinchem,%20Nederland Vooraf toetsen Wanneer u overweegt om zonnepanelen op uw gebouw te installeren, kunt u vooraf toetsen of u een vergunning nodig heeft via het omgevingsloket van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Met uw postcode en huisnummer kunt u daar eenvoudig bepalen of uw gebouw in één van de binnenstadzones ligt. Ook wordt u daar geïnformeerd over allerlei zaken waar u ook rekening mee moet houden, zoals de eventuele aanwezigheid van beschermde flora en fauna op uw gebouw. U kunt dat doen via de volgende link: https://omgevingswet.overheid.nl/home Een omgevingsvergunning aanvragen Als blijkt dat u een omgevingsvergunning nodig heeft voor uw plannen met zonne-energie dan kunt u ook de aanvraag indienen via het DSO; hiervoor gebruikt u onderstaande link: https://omgevingswet.overheid.nl/home Maatwerk is nodig Bij de meer ingewikkeldere gevallen wordt u aangeraden contact op te nemen met de gemeente. De vergunningsambtenaar kan u dan op weg helpen om uw vergunningaanvraag succesvol af te ronden. U bereikt de gemeente via: tel: 140183.

13

Bijlage 1: voorbeelden van opstellingen van zonnepanelen in gebied 1A en op monumenten

Deze tekening geeft richtlijnen en er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voor specifieke situaties kunt u contact opnemen met de 14

gemeente Gorinchem.

Deze tekening geeft richtlijnen en er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voor specifieke situaties kunt u contact opnemen met de gemeente Gorinchem.

15

16

17

18

Bijlage 2; Bronnen -

PV-systemen in rijksbeschermde stads en dorpsgezichten; Gemeentelijk beleid maken met aandacht voor erfgoed; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, mei 2023.

-

Advieslijn RCE; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 27 mei 2020

-

Meer mogelijkheden voor zonnepanelen op erfgoed;

Rijksdienst

voor het Cultureel Erfgoed; www.cultureelerfgoed.nl/duurzaam -

Welstandsnota gemeente Gorinchem 2017

-

Zonnedakje link; https://www.zonnedakje.nl/kaart?q=Gorinchem,%20Nederland

19