CConstaterende datGorinchem
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2027

Raadsvergadering 12 november 2026, gemeente GorinchemBij agendapunt: Besluitvorming begroting 202747.716 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 6

De omvang van de doorbelasting blijkt uit de onderstaande tabel. Toegerekende overhead (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Toegerekend aan investeringen en grondexploitaties | 1.476 | 1.476 | 1.477 | 1.477 De baten en de lasten van de overhead zijn in onderstaande tabel meerjarig weergegeven. Hierop zijn de lasten voor investeringen en grondexploitaties in mindering gebracht. De baten betreffen huuropbrengsten van gebouwen, bijdragen van derden en overige inkomsten. Wat gaat dit kosten? Overhead, | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting vennootschapsbelasting | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) 0.4 OVERHEAD | 15.453 | 15.979 | 15.820 | 15.794 | 15.928 | 15.842 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Lasten | 15.453 | 15.979 | 15.820 | 15.794 | 15.928 | 15.842 0.4 OVERHEAD | 532 | 457 | 265 | 365 | 365 | 365 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Baten | 532 | 457 | 265 | 365 | 365 | 365 Totaal saldo van baten | -14.921 | -15.522 | -15.555 | -15.429 | -15.563 | -15.477 en lasten Stortingen reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen reserves | 690 | 75 | 177 | 127 | 102 | 77 Resultaat | -14.231 | -15.447 | -15.379 | -15.302 | -15.462 | -15.401 59 Begroting 2027 Taakveld (bedrag x | Verschil tussen | Verdeling | Toelichting € 1.000) | 2026 en 2027 | bedrag

Lasten TV0.4 Overhead | 159 V | 272 V | In 2026 is, onder andere via de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2025, aanvullend budget beschikbaar voor de uitvoering van de Wet open overheid (Woo). Vanaf 2027 is dit budget lager. 130 N | Door de herschikking van de budgetten voor de belastingkosten van gemeentelijk vastgoed en de aanvullende middelen (Belasting gemeentelijk vastgoed) uit de Perspectiefnota 2027-2030 is in 2027 meer budget beschikbaar dan in 2026. Baten TV0.4 Overhead | 192 N | 100 N | De taakstelling DT stond als jaarlijkse baat opgenomen in de begroting. Om deze taakstelling op te lossen is het overheadbudget verlaagd. Reserves Onttrekkingen | 102 V | 100 V | Om de incidentele kosten voor ICT-licenties deels te dekken wordt er in 2027 geld onttrokken aan de reserve ICT. Onvoorzien De post Onvoorzien in de begroting dient ter dekking van lasten waarvoor geen budget in de begroting is opgenomen. In de begroting wordt ieder jaar een bedrag van € 100.000 voor onvoorziene uitgaven meegenomen. Voor het aanwenden van de post Onvoorzien (algemeen) als dekkingsmiddel gelden drie toetsingscriteria te weten: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar.

Onvoorzien (bedragen x | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 TV99 Onvoorzien | 0 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 Totaal Lasten | 0 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 TV99 Onvoorzien | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Baten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal saldo van baten | -100 | -100 | -100 | -100 | -100 en lasten | 0 Stortingen reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Investeringen In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen en met deze begroting 2027 ook worden vastgesteld. Investeringen (bedrag x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vervangingsplan inventaris | 103 | 106 | 106 | 142 Hard- en software | 361 | 371 | 210 | 340 Opel Corsa FAZA | 35 Totaal investeringen | 464 | 477 | 316 | 517 60 Begroting 2027 Begroting 2027 Beleidsbegroting: Paragrafen Begroting 2027 62 Begroting 2027 3 |  Beleidsbegroting: Paragrafen De begroting bestaat uit een beleidsmatig en een financieel gedeelte. De paragrafen vallen onder het beleidsmatige gedeelte. Zij geven een dwarsdoorsnede van de begroting, bezien vanuit een bepaald beleidsterrein. 3.1 |  Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3.1.1 |  Inleiding Deze paragraaf gaat in op de vraag in welke mate de financiële positie van gemeente Gorinchem toereikend is om de financiële gevolgen van risico’s die zij loopt, op te kunnen vangen.

Het weerstandsvermogen bestaat uit de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit: 1. De beschikbare weerstandscapaciteit: alle middelen en mogelijkheden om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. 2. De benodigde weerstandscapaciteit: de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (zoals voorzieningen) die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie van de gemeente. 3.1.2 |  Beschikbare weerstandscapaciteit In onderstaande tabel is weergegeven hoe de beschikbare weerstandscapaciteit is opgebouwd. Beschikbare weerstandscapaciteit (bedragen x € 1 miljoen) | Jaarstukken | Begroting 2025 | 2027 Algemene reserve | 29,0 | 30,6 Onbenutte belastingcapaciteit | 1,4 | 1,7 Post onvoorzien | 0,1 | 0,0 Meerjarige begrotingssaldi | 0,9 | 3,4 Totale weerstandscapaciteit | 31,5 | 35,6 • De algemene reserve is hoger als gevolg van de storting van het resultaat na bestemming uit de jaarrekening 2025. • De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door een vergelijking te maken tussen de Gorinchemse OZB-tarieven en de "artikel-12-tarieven". Dit zijn de tarieven die een gemeente minimaal moet heffen om in aanmerking te komen voor financiële steun vanuit het Rijk (via het gemeentefonds). De onbenutte capaciteit wordt incidenteel meegenomen in de weerstandscapaciteit, omdat deze in de praktijk niet snel wordt ingezet.

• Ook de post onvoorzien, die ieder jaar in de begroting staat, wordt slechts incidenteel meegenomen in de weerstandscapaciteit. Er zal namelijk in het eerstvolgende jaar weer een nieuwe post voor onvoorziene zaken in de begroting worden opgenomen. De post onvoorzien is in de begroting 2027 verlaagd naar € 50.000. De omvang van deze post heeft een beperkt effect en wordt nu niet meer meegenomen in de berekening. 63 Begroting 2027 • Het meerjarige begrotingssaldo betreft de optelling van de begrotingssaldi 2027 t/m 2030 (inclusief de eerste wijziging). 3.1.3 |  Benodigde weerstandscapaciteit Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen, zijn allereerst de risico's geïdentificeerd. Vervolgens is gekeken naar de kans van optreden van het risico: zeer onwaarschijnlijk, onwaarschijnlijk, waarschijnlijk of zeer waarschijnlijk. Deze kansen zijn uitgedrukt in procenten en vermenigvuldigd met de financiële grondslag voor de berekening van het risico (kolom Bedrag). Als het risico meerjarige financiële effecten heeft, wordt het risico voor maximaal vier jaar meegenomen in de benodigde weerstandscapaciteit. Jaar 1 voor 100%, jaar 2 voor 75%, jaar 3 voor 50% en jaar 4 voor 25%. Dat betekent dat vanaf het jaar van optreden van een risico de gemeente maximaal vier jaar de tijd heeft om het financiële effect voor 100% in de begroting op te vangen.

In deze paragraaf staan eerst de risico's met een incidenteel financieel effect beschreven. Vervolgens vermelden we de risico's met een structureel financieel effect. Als laatste duiden we de risico's waarvoor geen rekening wordt gehouden met een financieel effect voor de benodigde weerstandscapaciteit. Benodigde | Jaarrekening | Kans | Bedrag | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begroting weerstandscapaciteit | 2025 | 2027 (bedragen x € 1 miljoen) Incidenteel financieel effect 1. Gemeentelijke grondexploitaties | 4,70 | 4,70 | 4,70 2. Waarborgen en garanties | 2,29 | 12,5% | 18,30 | 2,29 3. Uitgegeven geldleningen | 0,19 | 12,5% | 1,50 | 0,19 4. Bouwkostenstijging investeringen | 2,25 | 62,5% | 4,80 | 3,00 5 Co-financiering Regiodeal en WoningBouwImpuls | 4,69 | 62,5% | 4,50 | 2,81 Totaal Incidenteel | 14,11 | 33,80 | 12,99 Structureel financieel effect 6. Verbonden Partijen | 2,34 | 62,5% | 1,50 | 0,94 | 0,70 | 0,47 | 0,23 | 2,34 7. Gemeentefonds | 2,48 | 62,5% | 1,59 | 0,99 | 0,75 | 0,50 | 0,25 | 2,48 8. Stijging rentekosten | 3,05 | 62,5% | 0,39 | 0,94 | 1,35 | 1,60 | 4,28 Totaal Structureel | 7,88 | 3,09 | 2,32 | 2,39 | 2,31 | 2,08 | 9,10 Totaal benodigde weerstandscapaciteit | 21,99 | 36,89 | 2,32 | 2,39 | 2,31 | 2,08 | 22,09 NB. Door de afronding van de cijfers worden de optellingen beperkt beïnvloed. Risico's met een incidenteel financieel effect 1.

Gemeentelijke grondexploitaties De risico's rondom de gemeentelijke grondexploitaties zijn ingeschat op € 4,7 mln. op basis van het begin dit jaar vastgestelde MPG. De risico's van de netcongestie zijn reeds verwerkt in de omvang van de voorziening. Omdat de risico's individueel gewogen zijn (conform de voorgeschreven methodiek), is er geen percentage opgenomen in de tabel. 64 Begroting 2027 2. Waarborgen en garanties De gemeente Gorinchem staat voor circa € 18,3 mln. garant voor leningen van onder andere deelnemingen onderwijsinstellingen en verenigingen. Deze € 18,3 mln. is de basis voor de berekening van het risico. Van dit bedrag heeft € 7,1 mln. betrekking op Gevudo/HVC. Een verdere onderverdeling van deze garanties staat in de toelichting op de balans in de jaarrekening bij het onderdeel "Niet uit de balans blijkende verplichtingen". De kans dat de gemeente wordt aangesproken voor leningen van deze instanties is ingeschat als erg onwaarschijnlijk (12,5%). 3. Uitgegeven geldleningen De gemeente Gorinchem heeft circa € 1,45 mln. aan leningen verstrekt aan bijvoorbeeld stichtingen, ook de startersleningen vallen onder dit risico. Deze € 1,45 mln. vormt daarmee de financiële grondslag voor de berekening van het risico.

Voor een onderverdeling van deze uitgegeven geldleningen verwijzen wij u naar de toelichting op de balans in de jaarrekening bij het onderdeel 'Overige langlopende leningen'. De kans dat één of meerdere van deze leningen niet terugbetaald kunnen worden, wordt ingeschat op erg onwaarschijnlijk (12,5%). 4. Bouwkostenstijging In 2026 stijgen de bouwkosten harder dan verwacht. De stijging is ook hoger dan de indexering van de investeringen (> € 1 mln.) in de Perspectiefnota 2026. In 2021 en 2022 was de inflatie ook fors hoger dan de indexering. Indien de CBS Bouwkosten worden vergeleken met de doorgevoerde indexeringen zijn de investeringen voor zo'n 16% minder geïndexeerd. De komende jaren staan diverse investeringen op de agenda. De investeringen uit hoofde van de nieuwe Lingebrug Arkelsedijk/Spijksedijk bedragen bijvoorbeeld ruim € 22 mln. Het uitgangspunt voor dit risico wordt ingeschat op € 30 mln. Voor de investeringen wordt in het weerstandsvermogen dan ook rekening gehouden met een kostenstijging van 16% van € 30 mln. en daarmee bedraagt dit risico € 4,8 mln. Dit risico wordt ingeschat op waarschijnlijk (62,5%). 5. Co-financiering van de Regiodeal en Woningbouwimpuls (WBI 6e tranche) De nieuw gesloten Regiodeal vraagt ook een eigen bijdrage van de gemeente. Bij de verschillende projecten zijn ook verschillende partners betrokken.

Hierdoor is de benodigde co-financiering nog niet vast te stellen. Vooralsnog wordt deze op basis van de projecten en het aantal partners ingeschat op € 0,5 mln. Voor de WBI bedraagt de maximale co-financiering € 8 mln. De totale cofinanciering wordt nu ingeschat op € 8,5 mln. Hiervoor is via de Perspectiefnota 2026, de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2025 en de Perspectiefnota 2027 reeds € 4 mln. gereserveerd waardoor voor de WBI en de Regiodeal nog € 4,5 mln. risico resteert. De kans op dit risico is ingeschat op waarschijnlijk (62,5%). Risico's met een structureel financieel effect. 6. Verbonden partijen Gemeente Gorinchem heeft te maken met diverse verbonden partijen. Het aantal verbonden partijen en het financieel en inhoudelijk belang hiervan neemt de laatste jaren toe. Als financiële grondslag voor de berekening van het risico hanteren wij een bedrag van € 1,5 mln. (ongewijzigd) en schatten wij de kans in op waarschijnlijk (62,5%). In het risico zijn de partners in het Sociaal Domein niet meegenomen. Deze zijn meegenomen bij het risico Sociaal Domein. 7. Gemeentefonds De hoogte van het Gemeentefonds heeft in het verleden een fluctuerend verloop gekend. Dit werd met name veroorzaakt door de algemene economische omstandigheden, het uitgangspunt van 'Samen de trap op, samen de trap af' en periodieke herijkingen van de maatstaven.

Met ingang 65 Begroting 2027 van 2023 is de verdeling van het gemeentefonds herzien. Het doel van deze herziening is een stabiel verdeelmodel dat zo goed mogelijk aansluit bij de kosten van gemeenten. De algemene uitkering wordt jaarlijks herzien voor het volumedeel op basis van de meerjarige ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product (BBP) en voor het prijsdeel op basis van de jaarlijkse prijsontwikkeling van het BBP. De effecten vanuit het nieuwe kabinet zijn nog niet duidelijk. Wel is duidelijk dat er bezuinigd moet worden op sociale voorzieningen en meer uitgaven moeten worden gedaan voor defensie, rente en de vergrijzing. Het risico percentage is ten opzichte van de begroting 2026 onveranderd opgenomen (1,5% van algemene uitkering) met een kans van 62,5%. 8. Stijging rentekosten Voor de periode 2027 tot en met 2030 is een berekening gemaakt voor een rentestijging van 0,8% (was 0,6% bij de jaarrekening 2025) omdat de bewegingen op de kapitaalmarkt groter zijn geworden dan bij het opstellen van de jaarrekening 2025. De effecten per jaarschijf zijn conform de methodiek opgenomen in het weerstandsvermogen voor in totaal € 3,42 mln. De kans op dit risico wordt ongewijzigd ingeschat op waarschijnlijk (62,5%).

Voor de structurele effecten na de begrotingsperiode verwijzen wij naar risico's zonder financieel effect voor het weerstandsvermogen Risico's zonder financieel effect voor het weerstandsvermogen. 1. Sociaal Domein Voor de reserve Sociaal Domein is bij de perspectiefnota 2025 een minimum niveau bepaald van € 4,25 mln. als toereikend om specifieke (incidentele) risico's in het Sociaal Domein af te dekken. Daarom worden de risico's in het Sociaal Domein niet meegenomen in de berekening voor de benodigde weerstandscapaciteit. De financiële ontwikkelingen in het Sociaal Domein zijn niet zonder risico. Het kabinet onderkent dat de rijksmiddelen overall gesproken ontoereikend zijn voor de kosten die in het Sociaal Domein worden gemaakt. Jeugdzorg De kosten binnen de landelijke jeugdzorg blijven de laatste jaren stijgen. De jeugdzorg moet hervormd worden. Op 19 juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 definitief vastgesteld. De Hervormingsagenda Jeugd bevat een omvangrijk pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken. Dit vraagt inzet van en samenwerking van veel partijen waaronder gemeenten en het Rijk. Het pakket aan maatregelen moet leiden tot lagere uitgaven.

De financiële afspraken van de Hervormingsagenda Jeugd (afbouw van extra middelen en oplopende besparingen) zijn in de gemeente Gorinchem conform Rijksbeleid opgenomen in de meerjarenbegroting. We veren mee met de ontwikkelingen van het Rijk. Zie hiervoor ook het overzicht Hervormingsagenda Jeugd aan het einde van deze paragraaf. In januari 2025 heeft de Deskundigencommissie van Ark een advies uitgebracht t.a.v. de Hervormingsagenda Jeugd. Op basis van dit advies heeft het Rijk voor 2025 tot en met 2027 aanvullende middelen beschikbaar gesteld en het oorspronkelijke besparingspad tijdelijk verzacht. Vanaf 2028 wordt echter opnieuw uitgegaan van de volledige opbrengst van de Hervormingsagenda, aangevuld met besparingen door indexering, een eigen bijdrage en sturing op trajectduur. Een belangrijk deel van deze maatregelen moet nog wettelijk en inhoudelijk worden uitgewerkt. Daarmee blijft onzeker of de ingeboekte besparingen tijdig en volledig realiseerbaar zijn. Het nieuwe advies van de onafhankelijke deskundigencommissie, voorzien voor begin 2027, vormt een belangrijk ijkpunt voor het financiële kader vanaf 2028. Wmo We zien een toename van de zorgvraag als het gaat om Wmo voorzieningen. Dit heeft vooral te maken met een toenemende vergrijzing van onze inwoners. Deze trend zal zich de komende jaren naar verwachting verder doorzetten.

Daarnaast zien we een ontwikkeling van “zo lang 66 Begroting 2027 mogelijk zelfstandig thuis” voor onze oudere inwoners en “weer zelfstandig thuis” voor bijzondere doelgroepen vanuit bijvoorbeeld Beschermd Wonen. Ook zijn prijsontwikkelingen een risico. De indexeringsafspraken met gecontracteerde aanbieders zijn gebaseerd op het uitgangspunt van reële kostprijs. Dat is wettelijk verplicht. Die indexeringsafspraken lopen veelal niet gelijk met de indexeringsgrondslagen in de algemene uitkering en daarmee in de begroting. De invoering van een inkomensafhankelijke eigen bijdrage staat gepland voor 2028, maar is al meerdere keren uitgesteld. Het is nog steeds onzeker of dit wordt gehaald. De invoering zou de volumegroei kunnen drukken en zelfs kunnen leiden tot afname van het Wmo gebruik. Zolang dit niet gerealiseerd is, zorgt dit voor financiële druk. In het landelijk coalitieakkoord is verder afgesproken dat Huishoudelijke Ondersteuning vanaf 2029 niet langer een Wmo voorziening is. Het is uitermate onzeker of dit voornemen daadwerkelijk uitgevoerd gaat worden en zo ja, of deze planning realistisch is. Invoering van dit besluit zal forse impact hebben voor inwoners, op het zorglandschap, maar ook voor de gemeente in financiële en organisatorische zin. 2. Waarborggaranties De huidige boekwaarde van de totale garanties bedraagt circa € 871 mln. Hiervan bestaat circa € 853 mln.

uit de garantstellingen door tussenkomst van waarborgfondsen. Dit zijn stichtingen die garant staan voor leningen die kredietverstrekkers zoals banken hebben uitstaan bij woningbouwcorporaties, welzijnsorganisaties, et cetera. De gemeente fungeert als achtervang voor het waarborgfonds. Het risico dat de gemeente wordt aangesproken als achtervang is nagenoeg nihil. 3. Situatie Oekraïne De Russische invasie in Oekraïne is nog niet voorbij. Daarom heeft de Raad van de Europese Unie besloten om de Richtlijn tijdelijke bescherming (RTB) met een jaar te verlengen tot en met 4 maart 2028 waardoor ontheemden uit Oekraïne bescherming krijgen in Europese lidstaten. Na deze datum zal een transitieperiode ingaan waarin langetermijnbeleid wordt toegepast om ontheemden perspectief te bieden, gericht op integratie of duurzame terugkeer. De financiële gevolgen van deze transitieperiode zijn nog niet duidelijk, waardoor hiermee nog geen rekening is gehouden. Landelijke ontwikkelingen Het kabinet heeft de tijdelijke bekostiging voor gemeentelijke opvang en huisvesting vernieuwd. Vanaf 1 juli 2026 zijn de verschillende losse regelingen voor Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders vervangen door 1 centrale regeling. De regeling geeft gemeenten meer financiële zekerheid voor de lange termijn en vergroot de mogelijkheden om te investeren. 4.

Toenemende projectorganisatie en capaciteitsplanning Het aantal projecten binnen de organisatie is de afgelopen jaren toegenomen. Dit zorgt voor een spanningsveld tussen het aantrekken van medewerkers, het inhuren van capaciteit en de tijdelijke beschikbaarheid van middelen uit hoofde van de projecten. Voor de korte termijn zijn de risico's beperkt maar zodra de voorraad aan projecten kleiner wordt kan dit negatieve impact hebben op het jaarrekeningresultaat als gevolg van onvoldoende dekking voor de personeelskosten. Het uitgangpunt is dat de organisatie inspeelt op een situatie waarin er minder dekking uit projecten voor personeelskosten komt. Daarom wordt voor dit risico geen bedrag opgenomen. 67 Begroting 2027 5. Projecten en grondexploitaties Naast de bestaande grondexploitaties zijn er nog projecten zoals het Stationsgebied, de Schelluinsestraat, de Elzenhof etc. Hiervoor zijn nog geen grondexploitaties en nagenoeg geen budgetten. Voor deze projecten is nog geen rekening gehouden met een risicobedrag. 6. IHP In de Perspectiefnota 2025-2028 is aangegeven dat er onvoldoende ruimte is voor het uitvoeren van IHP. Sindsdien worden bij de bestemming van het jaarrekeningresultaat en de opstelling van perspectiefnota's extra ruimte gezocht voor het IHP. Vanuit het jaarrekeningresultaat 2025 is € 1,0 mln. in de reserve Onderwijshuisvesting gestort.

In de Perspectiefnota 2027-2030 is naast de jaarlijkse jaarschijf van € 1,0 mln. een bedrag van € 2,0 mln. genomen in het investeringsplafond. Er wordt gezocht naar financiële oplossingen zoals bijdragen van het Rijk en andere stakeholders. Dit vraagstuk blijft een uitdaging voor de financiële situatie. 7. Cultuurhuis In november 2024 is raadsvoorstel Cultuurhuis De Nieuwe Doelen aangenomen. Er wordt een (financieel) passend beheer- en exploitatiemodel voor de dagelijkse gang van zaken van het Cultuurhuis uitgewerkt. Dit wordt in samenwerking gedaan met culturele partijen uit de stad, met de overige partijen waar in de onderzoeksfase mee is gesproken en met de bibliotheek. Er wordt op dit moment geen rekening gehouden met een eventuele extra financiële bijdrage van de gemeente. 8. Mobiliteit Voor de Mobiliteitsvisie worden jaarlijks middelen gereserveerd vanuit de grondexploitaties. De grondexploitaties zitten in hun eindfase. Voor het programma Mobiliteit zal dan ook een andere manier gevonden moeten worden om middelen te reserveren. 9. Renterisico's na 2030 Indien de kapitaalmarktrente 0,8% stijgt zullen de structurele rentelasten vanaf 2030 € 0,9 mln. per jaar hoger zijn dan begroot. In de periode 2031 tot en met 2034 lopen nog leningen af die wellicht geherfinancierd moeten worden.

Bij de huidige marktrente kan herfinanciering leiden tot hogere rentekosten van circa € 0,3 mln. Indien hier ook nog gerekend wordt met een stijging van 0,8% loopt dit bedrag op naar circa € 0,5 mln. Op basis van bovenstaande uitgangspunten zullen de rentelasten na 2034 zo'n € 1,4 mln. hoger zijn dan begroot. Voor het herfinancieringsrisico is geen bedrag opgenomen in het weerstandsvermogen omdat dit buiten de begrotingsperiode ligt. Daarnaast is er wellicht minder herfinanciering nodig als gevolg van de verkoopopbrengsten van Groote Haar. 68 Begroting 2027 Taakstellingen De afgelopen jaren zijn diverse taakstellingen opgenomen. Onderstaand ziet u een overzicht van de nog in te vullen bestaande taakstellingen. Het niet realiseren van deze taakstellingen heeft effect op het weerstandsvermogen. Taakstellingen begroting 2025 (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Taakstelling Subsidies | 173 | 173 | 173 | 173 Taakstelling Sociaal Domein | -26 | -36 | -36 | -36 Taakstelling Efficiency Organisatie | 134 | 159 | 159 | 159 Voor de taakstelling subsidies is de volgende invulling verwerkt.

Taakstelling Subsidies (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Openstaande taakstelling | 173 | 173 | 173 | 173 Ten laste van begrotingssaldo | 173 | 0 | 0 | 0 Totaal invulling | 173 | 0 | 0 | 0 Restant openstaande taakstelling | 0 | 173 | 173 | 173 De taakstelling Sociaal Domein is ingevuld. Voor de taakstelling Efficiency organisatie wordt de volgende invulling verwerkt. Taakstelling Efficiency Organisatie (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Openstaande taakstelling | 134 | 159 | 159 | 159 Afbouw FTE (0,5 FTE Financiën) | 40 | 40 | 40 | 40 Onderbesteding budgetten | 50 | 50 | 50 | 50 Budget onvoorzien halveren | 50 | 50 | 50 | 50 Totaal invulling | 140 | 140 | 140 | 140 Restant openstaande taakstelling | -6 | 19 | 19 | 19 Naast de taakstellingen die in de begroting 2025 nieuw zijn opgenomen bestonden er ook al eerdere taakstellingen. Onderstaand overzicht laat het totaal zien van alle taakstellingen die nog moeten worden ingevuld. De bovenste twee taakstellingen in de tabel zijn taakstellingen die al eerder in de begroting waren opgenomen. De hogere kosten van het sociaal team worden door gebruik van de IZA-middelen voor 3 jaar gedekt (2025 t/m 2027).

69 Begroting 2027 Restant Openstaande Taakstellingen (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Taakstellingen voor begroting 2025 Taakstelling hogere kosten Sociaal Team | 0 | 489 | 489 | 489 Taakstelling Stadsontwikkeling | 27 | 27 | 25 | 25 Subtotaal | 27 | 516 | 516 | 516 Taakstellingen begroting 2025 Taakstelling Subsidies | 0 | 173 | 173 | 173 Taakstelling SGS | 0 | 180 | 360 | 360 Taakstelling Sociaal Domein | -26 | -36 | -36 | -36 Taakstelling Efficiency Organisatie | -6 | 19 | 19 | 19 Totaal | -5 | 852 | 1.032 | 1.032 Hervormingsagenda Jeugd Zoals bij de ontwikkelingen van het gemeentefonds is aangegeven wordt de fasering van de Hervormingsagenda Jeugd aangepast. Naar aanleiding hiervan houden we rekening met de volgende besparingen die meeveren met de maatregelen van het Rijk. In september 2024 is de Hervormingsagenda Jeugd (lokaal) in de raad behandeld. De in het raadsvoorstel opgenomen wijzigingen zijn ook in onderstaand overzicht verwerkt. Deze besparingen zijn overeenkomstig het raadsbesluit van september 2024 reeds in de begroting verwerkt.

Hervormingsagenda Jeugd (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Besparingsopgave Hervormingsagenda | 261 | 186 | 186 Jeugd (Rijk) Besparingsopgave Hervormingsagenda | 702 | 695 | 695 Jeugd (Lokaal) 3.1.4 |  Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen (ook wel weerstandsratio) is de deling van de beschikbare weerstandscapaciteit door de benodigde weerstandscapaciteit. Weerstandsvermogen | (Ruim) | Jaarstukken | Begroting voldoende | 2025 | 2027 Weerstandsvermogen | 1,4 < x < 2,0 | 1,59 | 1,61 Weerstandsvermogen excl. Meerjarige saldi | 1,48 | 1,46 De weerstandsratio ligt binnen de door de raad vastgestelde bandbreedte van 1,4 en 2,0. Exclusief het meerjarige begrotingssaldo komt de weerstandsratio op 1,46. 70 Begroting 2027 3.1.5 |  Financiële kengetallen Kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting en/of de balans. Deze kengetallen kunnen behulpzaam zijn bij het beoordelen van de financiële positie van de gemeente. Elk kengetal lichten we toe en vergelijken we met signaleringswaarden van de provincie Zuid-Holland. De provincie hanteert de volgende drie categorieën: minst risicovol, neutraal en meest risicovol. Wij benadrukken dat we voorzichtig moeten omgaan met conclusies te trekken uit individuele kengetallen. De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bekeken.

In het MPG 2026 is de planning van de verkopen aangepast waardoor de schuldquote minder hard stijgt dan in eerdere begrotingen. Deze planning moet nog worden gerealiseerd en de realisatie kan beïnvloed worden door ontwikkelingen op energie- en/of stikstofgebied. Netto schuldquote Netto schuldquote (bedragen x € 1.000 ; | Jaarstukken | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting stand ultimo boekjaar) | 2025 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 A | Vaste schulden | 67.475 | 171.581 | 167.572 | 166.744 | 156.698 B | Netto vlottende schuld | 11.221 | 10.000 | 10.000 | 10.000 | 10.000 C | Overlopende passiva | 30.293 | 8.723 | 9.325 | 8.954 | 8.954 D | Financiële vaste activa (cf. art.

36 lid d, e en f) | 4.124 | 5.316 | 6.891 | 6.880 | 6.869 E | Uitzettingen < 1 jaar | 14.909 | 7.000 | 7.000 | 7.000 | 22.686 F | Liquide middelen | 83 | 0 | 0 | 0 | 0 G | Overlopende activa | 9.246 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 H | Totale baten (exclusief mutaties reserves) | 195.524 | 194.317 | 206.887 | 200.463 | 178.045 Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100% | 41% | 91% | 83% | 85% | 81% Financiële vaste activa (exclusief | 2.629 | 2.629 | 2.629 | 2.629 | 2.629 I | uitstaande leningen) Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G-I)/H | 42% | 92% | 85% | 87% | 84% x 100% Signaleringswaarde provincie: <90% is minst risicovol, 90-130% is neutraal en >130% is meest risicovol De netto schuldquote is het totaal van de leningenportefeuille verminderd met de eigen middelen. Hierdoor ontstaat een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre de gemeente geld doorleent, is ook de netto schuldquote exclusief doorgeleende gelden weergegeven. De netto schuldquote neemt toe in de komende jaren, voornamelijk als gevolg van de geplande nieuwe investeringen. Deze leiden tot een toename van de schulden. De schuldquote ging fors oplopen richting de categorie meest risicovol. Deze ontwikkeling is in aanloop naar de perspectiefnota 2021-2024 onderkend.

Dit is mede de reden geweest dat er maatregelen zijn getroffen om de schuldpositie niet verder op te laten lopen. Op basis van de huidige keuzes, inzichten en prognoses zal de schuld na 2027 afnemen. De oplopende netto schuldquote zal van minst risicovol in de signaleringswaarde van de provincie verschuiven naar de bovenkant van neutraal. 71 Begroting 2027 Solvabiliteitsratio Solvabiliteit (in procent) | Jaarstukken | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 A | Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV) | 141.302 | 142.447 | 142.667 | 142.594 | 142.771 B | Balanstotaal | 273.835 | 349.275 | 345.327 | 343.492 | 329.167 Solvabiliteit (A/B) x 100% | 52% | 41% | 41% | 42% | 43% Signaleringswaarde provincie: >50% is minst risicovol, 20-50% is neutraal en <20% is meest risicovol De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de verhouding van het eigen vermogen tot het balanstotaal. Dit laat zien dat we op de lange termijn aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen. De dalende solvabiliteitsratio wordt veroorzaakt door het stijgende balanstotaal als gevolg van de geplande investeringen. Het stijgende balanstotaal geeft risico's. Op basis van de signaleringswaarde is de solvabiliteitsratio neutraal.

Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte (bedragen x | Jaarstukken | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting € 1.000) | 2025 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 A | Totale structurele lasten | 171.508 | 182.406 | 174.070 | 172.551 | 172.574 B | Totale structurele baten | 187.302 | 183.002 | 173.945 | 172.248 | 172.393 Totale structurele toevoegingen aan | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 C | de reserves Totale structurele onttrekkingen aan | 123 | 816 | 1.148 | 1.350 | 1.450 D | de reserves E | Totale baten | 195.524 | 206.023 | 208.522 | 204.077 | 179.524 Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D- | 8,1% | 0,7% | 0,5% | 0,5% | 0,7% C))/E x 100% Signaleringswaarde provincie: >0% is minst risicovol, = 0% is neutraal en <0% is meest risicovol Het kengetal structurele exploitatieruimte laat zien of de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. De signaleringswaarde structurele exploitatieruimte komt voor de begroting 2027 uit op het minst risicovol.

Grondexploitatie Grondexploitatie (bedragen x € 1.000 ; | Jaarstukken | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting stand ultimo boekjaar) | 2025 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 A | Bouwgronden in exploitatie | 53.881 | 64.876 | 75.456 | 53.686 | 34.380 B | Totale baten (exclusief mutaties reserves) | 195.524 | 194.317 | 206.887 | 200.463 | 178.045 Grondexploitatie (A/B) x 100% | 28% | 33% | 36% | 27% | 19% Signaleringswaarde provincie: <20% is minst risicovol, 20-35% is neutraal en >35% is meest risicovol Het kengetal grondexploitaties geeft de boekwaarde van grondexploitatie weer ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Dit kengetal geeft twee zaken weer. Allereerst is er een risico dat de gemeente bij verkoop van de gronden niet de gehele boekwaarde kan realiseren. Als tweede kan een hoge boekwaarde wel betekenen dat bij verkoop de opbrengsten (incidentele baten) gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld de leningenportefeuille af te bouwen. Op basis van de signaleringswaarde komt in 2028 de signaalwaarde in de categorie meest risicovol. Dit wordt met name veroorzaakt 72 Begroting 2027 door de grondexploitatie Groote Haar, waarvoor de investeringen eerst moeten worden gedaan, maar de inkomsten pas later (deels buiten dit meerjarenperspectief) gerealiseerd zullen worden.

Door de actualisatie van het MPG 2026 waarbij een deel van de verkopen naar voren is gehaald is dit risico meerjarig verminderd. Deze verkopen dienen nog te worden gerealiseerd. Belastingcapaciteit Belastingcapaciteit (bedragen in euro's) | Jaarstukken | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 OZB-lasten voor gezin bij | 323 | 338 | 338 | 338 | 338 A | gemiddelde WOZ-waarde Rioolheffing voor gezin bij | 201 | 246 | 246 | 246 | 246 B | gemiddelde WOZ-waarde C | Afvalstoffenheffing voor een gezin | 400 | 451 | 451 | 451 | 451 D | Eventuele heffingskorting | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totale woonlasten voor gezin bij | 924 | 1.035 | 1.035 | 1.035 | 1.035 E | gemiddelde WOZ-waarde Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin | 994 | 1.095 | 1.095 | 1.095 | 1.095 F | (in jaar t -1) Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar | 93% | 95% | 95% | 95% | 95% er voor (E/F) x 100% Signaleringswaarde provincie: <95% is minst risicovol, 95-105% is neutraal en >105% is meest risicovol De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van 100%. De komende jaren ligt de belastingdruk rond het landelijk gemiddelde en deze is op basis van de signaleringswaarde van de provincie neutraal.

In bovenstaande tabel is voor de rioolheffing uitgegaan van het nieuwe tarief uit het omgevingsplan riolering en stedelijk water (scenario 1). De belastingcapaciteit is berekend conform de regels van het BBV en de provincie. Dit betekent dat de gemiddelde WOZ-waarde van alle woningen zijn meegenomen en niet alleen de WOZ- waarde van de koopwoningen. Voor de gemiddelde WOZ-waarde wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen. Financiële kengetallen in perspectief Kengetallen die op groen staan beoordelen we als een positieve situatie. Kengetallen die op rood staan, geven aanleiding tot zorgen en vragen dus nadere aandacht. 73 Begroting 2027 Door de aangepaste verkoopplanning van Groote Haar lopen de schulden minder hard op dan in voorgaande begrotingen. Indien deze planning wordt gerealiseerd neemt het aantal groene kengetallen toe ten opzichte van voorgaande begrotingen. Naast de afhankelijkheid van Groote Haar zien we dat het Rijk steeds vaker voor specifieke taken middelen toekent. Hierdoor zijn onze baten incidenteel hoger en wordt onze schuldquote incidenteel lager. Vertraging van de planning van Groote Haar leidt tot een hogere schuldquote. Door toenemende grondstofprijzen, hogere rentekosten en eventuele vertraging op Groote Haar komt er meer druk op de betaalbaarheid en flexibiliteit van onze lasten.

Het realiseren van een sluitende begroting zal dan ook voor de korte en lange termijn een grotere opgave worden. 74 Begroting 2027 3.2  Onderhoud kapitaalgoederen In de openbare ruimte hebben we veel dingen die we samen gebruiken. Dit noemen we kapitaalgoederen. Het gaat om wegen, fietspaden, bruggen, openbaar groen, speelplekken, riolering, water, bankjes en verlichting. Ze zorgen dat de stad veilig mooi en fijn is om in te wonen, werken en recreëren. 3.2.1  Inleiding We maken voor de kapitaalgoederen onderscheid tussen vastgoed en niet-vastgoed. Per categorie worden de kapitaalgoederen nader toegelicht, inclusief het daarbij behorende onderhoud. 3.2.2  Vastgoed De gemeente Gorinchem streeft ernaar haar vastgoedportefeuille compact, toekomstbestendig en maatschappelijk gericht te laten zijn. Het vastgoed is geen doel op zich, maar wordt ingezet als instrument om wettelijke taken en gemeentelijke ambities te realiseren. Wanneer vastgoed, zowel panden als percelen, niet langer bijdraagt aan de realisatie van beleidsdoelstellingen, wordt het verkocht. In 2027 wordt er verder gewerkt met de nieuwe Nota Vastgoedbeleid 2026-2032. Onderhoud gebeurt als dat nodig is volgens NEN 2767, met een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) die rekening houdt met duurzaamheid en langjarige exploitatielasten. Het verduurzamen van onze panden is in 2024 gestart.

Gebouwen worden stap voor stap verduurzaamd met als lange termijn doelstelling een klimaatneutrale vastgoedportefeuille in 2050. Waar mogelijk wordt DUMAVA-subsidie aangevraagd om deze verduurzaming te ondersteunen. Hiermee kan de gemeente voldoen aan de afspraken in het kader van de energietransitie 2050. Tot slot zijn er twee vastgoedprojecten die in het oog springen: de nieuwbouw van het Caribabad en ontwikkeling van een Cultuurhuis. Het Caribabad gaat eind 2027 weer open. Voor het cultuurhuis wordt er in 2027 verder gewerkt aan het ontwerp om daarna de realisatiefase in te gaan. 75 Begroting 2027 Feitelijke gegevens van het gemeentelijk vastgoed De gemeente heeft momenteel 82 panden in eigendom. Deze panden zijn naar soort vastgoed onderverdeeld volgens de vastgestelde vastgoedlijst en in onderstaande tabel opgenomen.

Aantal | Aantal Soort vastgoed | Sublabel | 2025 | 2026 Maatschappelijk vastgoed | Onderwijs | 32 | 32 Sport | 8 | 8 Welzijn | 5 | 5 Cultuur | 3 | 3 Economie en Toerisme | 3 | 3 Erfgoed/historie | 14 | 14 Intern vastgoed (bestuurlijke en | 5 | 5 ambtelijke huisvesting) Commercieel vastgoed | Horeca | 1 | 1 Kantoor | 0 | 0 Detailhandel | 0 | 0 Bedrijfsruimte | 3 | 3 Kinderdagverblijf/BSO | 1 | 0 Overig vastgoed | Woningen | 4 | 4 Ontwikkelingsvastgoed | 4 | 4 Totaal | 83 | 82 3.2.3 |  Niet-vastgoed In de openbare ruimte verstaan we onder kapitaalgoederen: wegen, wandel- en fietspaden, civiele kunstwerken, groen, bomen, speelvoorzieningen, riolering, oppervlaktewater, straatmeubilair en verlichting. De kwaliteit van de kapitaalgoederen is van directe invloed op hoe trots de inwoners zijn op hun gemeente. Maar ook op de veiligheid van de gebruikers en voor de leefbaarheid, toegankelijkheid, beleving, aanzien en uitstraling van onze gemeente. Wegen Onze wegen vormen een essentieel onderdeel van de openbare ruimte. Ze verbinden wijken, bieden toegang tot voorzieningen en dragen bij aan leefbaarheid en veiligheid. Het beheer en onderhoud van de wegen wordt uitgevoerd op basis van het beleids- en beheerplan 2025-2029. In beheer is ongeveer 1,8 miljoen m2 verharding binnen onze gemeente.

Onder het wegbeheer vallen de gemeentelijke wegverhardingen (asfalt, bestrating en halfverhardingen), de wegbermen en de wegmarkering. Het gewenste kwaliteitsniveau is niveau Basis (heel en veilig, comfortabel begaanbaar). Iedere twee jaar wordt een weginspectie uitgevoerd en wordt een jaar- en meerjarenplan opgesteld voor het benodigde onderhoud en de vervangingsopgaven. Dit meerjarenplan geeft voor de eerste twee planjaren de concrete opgave en voor de planjaren 3 tot 5 inzage in de opgave die er waarschijnlijk aankomt. Het meerjarenplan wordt integraal afgestemd met de verschillende disciplines bij Stadsbeheer en Stadsontwikkeling, waaronder de disciplines Mobiliteit en Riolering. Waar nodig worden multidisciplinaire opgaven gedefinieerd en gerealiseerd. Ook wordt door werk-met-werk te maken gestreefd naar het realiseren van kansen op het vlak van verkeersveilig en het klimaat adaptief inrichten van de openbare ruimte. Het huidige onderhoudsniveau varieert per straat/weg zeer sterk. Van een zeer lage kwaliteit tot goed op orde. Hierin wordt over de periode 2025-2029 een inhaalslag gemaakt. In 2027 start de herinrichting van de Prinsessenbuurt, wordt er gestart aan het verbeteren van allerlei fietsvoorzieningen, zijn er veel asfalteringswerken (o.a. Newtonweg) en allerlei opgaven in de wijken. 76 Begroting 2027 Groen We voelen ons prettiger in een groenere omgeving.

Groen is ook een belangrijk middel voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Door ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, zoals nieuwbouwprojecten, herinrichtingen en ambities op het gebied van biodiversiteit, neemt het areaal groen toe. We ervaren ook een toename van de dierplagen, zoals ratten, hoornaars, mieren et cetera. In 2027 zal dit niet minder worden en moeten we hier extra aandacht voor hebben. Voor het groenbeheer hanteren we verschillende kwaliteitsniveaus. Dit is in lijn met het vastgestelde beleidskader. Hierin is gekozen voor gebiedsdifferentiatie. In 2027 ligt de focus binnen openbaar groen op het beheren van het groeiende areaal in Hoog Dalem, de aanpak van essentaksterfte, de ontwikkeling van onze stadsnatuur, voortzetting van boom- en groenonderhoud en realisatie van sportveldprojecten en onze werkzaamheden op de begraafplaatsen. Riolering Op basis van de geplande investeringen in het Omgevingsprogramma Riolering en Stedelijk Water 2026-2030 en de projectplanning van beheer en onderhoud wordt in 2027 verder gewerkt aan de vervanging en verbetering van de gemeentelijke riolering, waarbij rioolprojecten zoveel mogelijk integraal worden uitgevoerd met werkzaamheden aan wegen, openbare ruimte en klimaatadaptatie.

We stemmen veel af met andere organisaties zoals het Waterschap, energiebedrijven (stedin/ HVC), glasvezel en met onze collega's van groen, water en wegen. Voor 2027 liggen de grootste rioolopgaven in Dalem en Gildenwijk-Noordwest en aan sommige persriolen. Water De gemeente heeft zorg voor oppervlakte-, grond-, hemel – en afvalwater. In 2026 is een programma riolering en stedelijk water vastgesteld en dat is de basis voor ons werk in 2027. Dit programma ligt in lijn met de omgevingswet en omgevingsvisie van gemeente Gorinchem. Veerboten De Veerdienst beschikt momenteel over tien veerboten (drie autoveerboten, twee elektrische voet- fietsboten en vijf fietsvoetveren, waarvan enkele ook inzetbaar zijn als watertaxi en blusboot). De kosten voor onderhoud aan de schepen worden momenteel nog op basis van de werkelijke kosten doorberekend aan het betreffende schip en vervolgens doorbelast aan de veerverbinding waarop dit schip wordt ingezet. Op basis van de samenwerkingsovereenkomsten worden deze kosten vervolgens doorberekend aan de deelnemende oevergemeenten. Met ingang van 1 januari 2027 wordt gewerkt met een nieuwe verdeelsystematiek voor de verdeling van de kosten over de veerverbindingen en deelnemende oevergemeenten. Deze systematiek is in samenspraak met de oevergemeenten ontwikkeld en wordt breed gedragen.

De nieuwe methodiek is praktisch, efficiënt, eerlijk en geautomatiseerd en doet beter recht aan de kosten die samenhangen met de inzet van de schepen en de uitvoering van de werkzaamheden door het team Veerdienst & Havens. Voor de begroting 2027 zijn voor het onderhoud van de schepen bedragen opgenomen op basis van gangbare uitgangspunten binnen de scheepvaart. Deze bedragen vormen een eerste basis en worden de komende periode verder uitgewerkt in concrete meerjarenonderhoudsplannen per schip. Hierdoor 77 Begroting 2027 ontstaat een beter inzicht in de te verwachten onderhoudsbehoefte en de daarmee samenhangende kosten op de langere termijn. Havens Onder de havens vallen: • De Lingehaven met het havenkantoor, het voorzieningengebouw, de dienstwoning en alle in de haven aanwezige bruggen, sluizen, steigers en remmingswerken; • De dienstensteiger, een passantensteiger en de steigers van de veerdienst die Buiten de Waterpoort zijn gelegen en alle overige steigers in de Lingehaven; • De Handelskade en de loswal.

De Lingehaven omvat de Lingesluis, Visbrug, de Peterbrug, de Korenbrug, de kademuren Het Eind, de kademuren Kriekenmarkt, kademuren Appeldijk, kademuren Havendijk, kademuren Kortendijk, frontmuren Voorhaven, kademuren Buiten de Waterpoort, kademuren Duivelsgracht, de Waterpoort, historische haven, Ondervloed, twee historische sluizen en voorhaven Lingezijde en Merwedezijde. Het onderhoud aan de havens gebeurt aan de hand van meerjarenonderhoudsplannen. Het onderhoud van de steigers in Sleeuwijk, Woudrichem, Werkendam en Hardinxveld-Giessendam komt voor rekening van de betreffende gemeente met uitzondering van de aluminium laadkleppen die door de gemeente Gorinchem worden onderhouden. Civiele kunstwerken, bruggen en beschoeiingen Civiele kunstwerken - waaronder bruggen steigers, grondkeringen en kademuren- zijn cruciaal voor de veiligheid, toegankelijkheid en leefbaarheid van Gorinchem. Ook oeverbescherming rekenen we tot dit areaal (ruim 64 km binnen Gorinchem) en binnen dit areaal worden ook de kunstwerken (Gorinchem heeft 138 beelden-kunstwerken) in de stad gerekend. We onderhouden de (civiele) kunstwerken en bruggen volgens het beheerplan. Ook het erfgoedbeleid wordt meegenomen in de werkzaamheden.

Belangrijke projecten in 2027 zijn de rehabilitatie van de Nieuwe Walsteeg, werkzaamheden aan de Lingesluis/Oude Merwede, de voorbereiding van de vervanging van de taats- en waaierdeur van de Korenbrugsluis, de uitvoering van diverse duikervervangingen, waaronder de locaties in het Wijdschild, en werkzaamheden aan aansluitingen en waterbouwkundige constructies die samenhangen met het project Banneweg. Daarnaast worden op verschillende locaties maatregelen getroffen aan oevers en beschoeiingen om de constructieve veiligheid en kwaliteit van de openbare ruimte op peil te houden. Openbare verlichting Goede openbare verlichting geeft sfeer, een gevoel van sociale veiligheid en vergroot de verkeersveiligheid. Het is daarom van belang dat we de openbare verlichting goed op orde hebben. Gorinchem telt 8.076 lichtmasten. We hebben de uitvoering van het beheer en onderhoud ondergebracht in de gemeenschappelijke regeling Bureau OVL. Het onderhoudscontract is via Bureau OVL bij een aannemer belegd. Met de vervanging naar LED werken we aan het verminderen van energieverbruik. Sinds 2024 werkt de gemeente Gorinchem aan de grootschalige verduurzaming van de openbare verlichting. Per medio 2027 is ruim 70% van de armaturen verled en wordt de laatste fase van het programma voorbereid.

78 Begroting 2027 3.2.4  Meerjarenonderhoudsplannen (MOP) Voor het planmatig onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen zijn meerjarenonderhoudsplannen opgesteld. Uitzondering daarop zijn de kapitaalgoederen groen en veerboten. De onderhoudskosten voor groen zijn jaarlijks ongeveer gelijk en daar is geen sprake van groot onderhoud. Hiervoor is een structureel exploitatiebudget geraamd. Voor de onderhoudskosten voor de (elektrische) veerboten zijn exploitatiebudgetten opgenomen, welke conform de samenwerkingsovereenkomsten worden doorberekend aan de deelnemende oevergemeenten. Voor het reguliere onderhoud van de riolering zijn jaarlijkse exploitatiebudgetten beschikbaar, welke gedekt worden via de riooltarieven. Voor de vervanging van de riolering worden conform het programma riolering jaarlijkse budgetten geraamd. Deze worden gedekt uit een vervangingsvoorziening, welke gevoed wordt uit de rioolheffing. 3.2.5  Kwaliteitsniveau en onderhoudslasten per kapitaalgoed In onderstaande tabel is per categorie van kapitaalgoederen het kwaliteitsniveau van onderhoud en de onderhoudslasten weergegeven zoals deze in de meerjarenbegroting 2027-2030 zijn opgenomen. Het onderhoud van het gemeentelijk vastgoed voldoet aan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau. Indien van toepassing wordt aan de wettelijke normen voldaan. Er zijn momenteel geen onveilige situaties.

79 Begroting 2027 Kwaliteitsniveau onderhoud | Kwaliteitsniveau | Jaarlijkse storting | Gepland groot | Jaarlijks budget kapitaalgoederen en bijbehorende | in voorziening | onderhoud | regulier (klein) onderhoudslasten (bedragen x € 1.000) | groot onderhoud | jaarschijf 2027 | onderhoud Gebouwen: - woningen en panden | normaal en | 56 | 58 | 27 instandhouding - onderwijspanden | normaal en | 478 | 83 | 381 instandhouding - panden SGS | normaal | 403 | 203 | 23 - panden t.b.v. kunstuitoefening | normaal | 120 | 314 | 138 - panden maatschappelijke zorg | normaal | 6 | 35 | 12 - gemeentelijk onroerend goed | normaal | 432 | 277 | 504 1.495 | 970 | 1.085 Wegen | Basis1 | 2.160 | 2.160 | 927 Groen | Verschillende | 59 | 92 | 1.197 kwaliteitsniveaus 2 Riolering | Conform | 0 | 0 | 143 Programma riolering en stedelijk Water 2026-20303 Water | geen | 3 | 0 kwaliteitsniveau vastgesteld4 Veerboten | geen | 15 | 0 | 240 kwaliteitsniveau vastgesteld Havens | normaal | 213 | 539 | 152 Bruggen, kunstwerken en duikers | normaal | 232 | 111 | 63 Monumenten | normaal | 195 | 263 | 117 Parkeergarages | normaal | 187 | 153 | 156 Buitensportaccommodaties | normaal | 551 | 1.987 | 110 Openbare verlichting | normaal | 12 | 10 | 71 Kunst | normaal | 15 | 68 | 34 Totaal | 5.137 | 6.354 | 4.296 1. Het ambitieniveau op basis van het beleids- en beheerplan wegen 2025-2029 is niveau basis. 2.

Bij de vaststelling van het beleidskader Visie en beleidsplan Openbare ruimte Buitengewoon Groen is ook gekozen voor gebiedsdifferentiatie, waardoor - via maatwerk - verschillende kwaliteitsniveaus zijn vastgesteld. Deze verschillen dus per gebied/woonwijk en variëren van exclusief, bijzonder niveau, plus niveau tot standaard niveau. Zie hiervoor verder het beleidskader. 3. In (een bijlage van) het Programma riolering en stedelijk Water 2026-2030 worden de doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden beschreven. Dit is de kwaliteit die met het programma wordt beoogd. 4. Het beheer van de watergangen is de verantwoordelijkheid van het Waterschap Rivierenland. Zij voeren hier de regie en stellen het kwaliteitsniveau vast. 80 Begroting 2027 3.3 |  Financiering 3.3.1 |  Inleiding Financiering betreft de wijze waarop de gemeente leningen aantrekt en eventueel overtollig geld (tijdelijk) uitzet. Beleidskaders voor financiering zijn nodig om de rentelasten te beperken en de risico's te beheersen. Bij het instellen van het Investerings- en Schuldenplafond is een streefrichting van € 115 mln. bepaald als bedrag waarbij de schulden en de daarbij horende renterisico's en de risico's met betrekking tot de totale lasten van de investeringen houdbaar blijven.

Tijdens de investeringssessie in 2024 is aangegeven dat door het indexeren van het investeringsplafond en de bijstellingen van de grondexploitaties de schuld per 31-12-2040 wordt ingeschat op € 123,4 mln. De absolute schuld en het renterisico zijn dan ook hoger dan de oorspronkelijke streefrichting. De schuldquote is door met name de stijgende algemene uitkering niet substantieel verslechterd. De flexibiliteit van de begroting is door de hogere structurele rentelasten afgenomen. Voor de beheersing van de schulden blijft het dan ook belangrijk om binnen het investeringsplafond te opereren. Het is nu vooral zaak hier goed op te blijven sturen en monitoren. Zo zal de schuldpositie de eerste jaren nog oplopen, maar daarna wordt een substantiële afbouw van de schulden ingezet als gevolg van de verkopen op Groote Haar. De afbouw van de schuldomvang is het belangrijkste instrument om bij rentestijgingen de begroting betaalbaar te houden en een sluitende begroting te kunnen blijven presenteren. 3.3.2 |  Financieringsportefeuille In onderstaande tabel wordt de meerjarige ontwikkeling van onze langlopende leningportefeuille, extra (her-) financieringsbehoefte en rente- en aflossingsverplichtingen weergegeven per 1 januari van het betreffende jaar.

Financieringsportefeuille (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand langlopende leningen per 1-1 | 119.667 | 171.581 | 167.572 | 166.744 Aflossingsverplichtingen | 10.069 | 6.573 | 828 | 15.832 Financieringsbehoefte kort | 10.000 | 10.000 | 10.000 | 10.000 Rentebetalingsverplichtingen | 4.291 | 5.746 | 5.391 | 5.326 Financieringsbehoefte Om de financieringsbehoefte te bepalen zijn de volgende twee zaken belangrijk: (1) de boekwaarde van de investeringen en de voorraden gronden en (2) de financieringsmiddelen. Allereerst kijken wij naar de verwachte ontwikkeling van de boekwaarde van zowel lopende als nieuwe investeringen en voorraden gronden van 2027 tot en met 2030. Als tweede kijken wij naar de externe en de interne financieringsmiddelen. De externe financieringsmiddelen zijn de langlopende leningen en de kortlopende leningen. De interne financieringsmiddelen zijn de reserves en de voorzieningen. De financieringsbehoefte is vervolgens het saldo van de investeringen en de voorraden gronden minus de beschikbare financieringsmiddelen. Een financieringstekort lost de gemeente op door het aantrekken van nieuwe kortlopende of langlopende leningen. In bovenstaand overzicht zijn de langlopende leningen weergegeven en het bedrag dat kortlopend gefinancierd wordt.

De doelstelling van het Treasurybeleid is om het hieruit voortkomende renterisico zoveel mogelijk te beperken. De toename in de langlopende leningen is hoofdzakelijk het gevolg van nieuwe investeringen die gefinancierd moeten worden. 81 Begroting 2027 Leningen De leningenportefeuille bestaat per 1 januari 2027 uit 13 leningen, waarvan 9 fixe leningen. Hiervan worden er in 2027 twee afgelost, totaal € 8,5 mln. De rente waar nu rekening mee wordt gehouden voor nieuwe financieringen is circa 3,25% (was 3,0%). Opgenomen geldleningen | Gemiddeld | Restant hoofdsom | Laatste jaar rentepercentage | per | aflossing 1-1-2027 (bedragen x € 1.000) Kortlopende schulden | 3,00% | 8.500 | 2027 Langlopende schulden | 1,52% | 48.974 | 2039 Totaal | 57.474 3.3.3 |  Renteontwikkeling De afgelopen jaren is de rente fors gestegen. Het rentebudget is hiervoor verhoogd in de Perspectiefnota 2024-2027 en de Begroting 2024. Op basis van de huidige uitgangspunten kunnen de rentelasten van de geplande investering worden voldaan. Voor het verloop van de rentelasten verwijzen we naar de tabel bij het onderdeel financieringsportefeuille. Bij de Perspectiefnota 2027-2030 is de interne rekenrente met 0,2% gestegen naar 1,5%. De stijging van de rekenrente volgt op de ontwikkeling van de rente voor het aantrekken van (lang) vreemd vermogen in combinatie met de verwachte toename van de schulden.

Met ingang van de begroting 2025 is de methode van rentetoerekening toe te rekenen aan de grondexploitaties gewijzigd in verband met nieuwe BBV-regels. Deze werd bepaald op de verhouding vreemd vermogen en totaal vermogen en het gemiddelde rentepercentage van de leningenportefeuille. Deze wordt nu bepaald op basis van de rekenrente, dus 1,5%. 3.3.4 |  Renterisico's Een gemeente moet haar renterisico's beheersen door middel van onder andere de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Kasgeldlimiet De overheid stelt grenzen aan het totaal van kort geld, omdat rentefluctuaties grote gevolgen kunnen hebben voor de rentelasten in de (meerjaren)begroting. De kasgeldlimiet bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal. Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000) | 2027 kwartaal 2027 kwartaal | 2027 kwartaal 2027 kwartaal 1 | 2 | 3 | 4 Toegestane kasgeldlimiet | 17.448 | 17.448 | 17.448 | 17.448 Werkelijke kasgeldlimiet | 10.000 | 10.000 | 10.000 | 10.000 Ruimte | 7.448 | 7.448 | 7.448 | 7.448 Elk kwartaal is er een ruimte van circa € 7 mln. Hiermee voldoen we ruimschoots aan de kasgeldlimiet. In het rentebeleid is vastgelegd dat, binnen de kaders van de kasgeldlimiet, optimaal gebruik gemaakt wordt van kortlopende financieringen. 82 Begroting 2027 Renterisiconorm De renterisiconorm beperkt de omvang van de jaarlijkse aflossingen en de leningen die voor renteherziening in aanmerking komen.

De renterisiconorm is door het BBV vastgesteld op 20% van het begrotingstotaal. Renterisiconorm (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Toegestane renterisico | 41.055 | 41.710 | 40.786 | 35.791 Werkelijke renterisico | 10.069 | 6.573 | 828 | 15.832 Ruimte | 30.986 | 35.137 | 39.959 | 19.958 Uit bovenstaande tabel blijkt dat wij binnen de grenzen van de renterisiconorm opereren. 3.3.5 |  Schatkistbankieren Gezien de huidige planning van uitgaven en inkomsten zijn er in 2027 geen schatkistgelden beschikbaar en zal het verplichte schatkistbankieren voor onze gemeente in de praktijk niet snel een rol spelen. 83 Begroting 2027 3.4  Bedrijfsvoering 3.4.1  Inleiding Op basis van het BBV is de gemeente verplicht om de stand van zaken en de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering te verstrekken. Onder bedrijfsvoering verstaan we de sturing en beheersing van de ondersteunende processen binnen de organisatie. De paragraaf Bedrijfsvoering schetst op hoofdlijnen de manier waarop onze organisatie haar ambities wil bereiken en welke middelen daarvoor nodig zijn. 3.4.2  Personeels- en organisatiebeleid Strategisch HRM In 2027 bouwen we verder aan een toekomstbestendige organisatie door de uitvoering van het strategisch HR-beleid.

We investeren in het aantrekken, ontwikkelen en behouden van medewerkers en leidinggevenden, zodat de organisatie beschikt over de kennis, vaardigheden en het leiderschap die nodig zijn om de maatschappelijke opgaven van Gorinchem te realiseren. Strategische personeelsplanning, leiderschapsontwikkeling, digitale en AI-vaardigheden en duurzame inzetbaarheid vormen hierbij belangrijke speerpunten. Daarnaast blijven we werken aan een aantrekkelijke, inclusieve en sociaal veilige werkomgeving waarin medewerkers zich kunnen ontwikkelen en met plezier hun werk uitvoeren. Formatie Formatie 2027 2028 2029 2030 Fte's 350 350 343 343 De formatiewijzigingen uit de verschillende P&C-documenten zijn verwerkt in het overzicht. In de Tussentijdse rapportage 2025 en de Perspectiefnota 2027 zijn tijdelijke formatieplaatsen opgenomen met een einddatum in 2028. Hierdoor neemt de formatie na 2028 af. Ziekteverzuim Het terugdringen en voorkomen van ziekteverzuim blijft een belangrijk aandachtspunt. De focus ligt op preventie, duurzame inzetbaarheid en een actieve verzuimaanpak. Leidinggevenden worden ondersteund bij het tijdig signaleren van risico's en het begeleiden van medewerkers, in nauwe samenwerking met de bedrijfsarts, bedrijfsverpleegkundige en andere deskundigen.

Door het benutten van verzuimgegevens en het analyseren van trends kunnen gerichte interventies worden ingezet om verzuim te voorkomen en duurzame inzetbaarheid te bevorderen. Organisatie In 2027 werken we verder aan de doorontwikkeling van de organisatie, waarbij de uitkomsten van de organisatie-evaluatie richting geven aan de vervolgstappen. We versterken de samenwerking, het eigenaarschap en het leiderschap binnen de organisatie en verbeteren de sturing op organisatiebrede opgaven. Daarnaast zetten we de professionalisering van projectmatig werken voort en investeren we in een organisatie die wendbaar is en effectief kan inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen en de ambities uit het coalitieakkoord. 84 Begroting 2027 3.4.3  Informatisering en automatisering Een ontwikkeling waar niemand omheen kan is de razendsnelle opkomst van kunstmatige intelligentie. In 2026 zal het gebruik in versterkte mate doorzetten in zo ongeveer alle toepassingen en systemen die de gemeente gebruikt. Bij de inzet kijken we niet alleen naar de toegevoegde waarde en ‘de mens in control’. Ook betrouwbaarheid, veiligheid, vertrouwelijkheid, ethiek en duurzaamheid vormen een belangrijk kader. Ook de digitalisering op het vlak van de interactie met burgers en bedrijven zet verder door.

Daarbij geven we burgers en bedrijven meer inzage in gegevens die hen raken (uitbouw mijn- gemeente), en werken we verder aan onze openheid en transparantie binnen het kader van de Woo. Daarbij besteden we ook aandacht aan het blijven aanbieden van niet-digitale mogelijkheden. Alle burgers, inclusief degenen met beperkte digitale vaardigheden, dienen toegang te hebben tot de diensten van de gemeente. We volgen daarbij de uitgangspunten van de landelijke ‘werkagenda Waardengedreven Digitaliseren’. Een ontwikkeling van een heel andere orde is de toenemende noodzaak om als gemeenten meer en beter samen te werken. Niemand slaagt er nog in om alle ontwikkelingen nog allemaal zelfstandig bij te benen. Waar mogelijk participeren we in initiatieven die op dit vlak landelijk worden geïnitieerd. Een en ander conform de lijn ‘samen versnellen’ vanuit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) die op 4 juli 2025 landelijk werd vastgesteld. ’In de Open Web community waar we sinds 2025 deel van uitmaken, nemen we vanuit deze gedacht een actieve rol. Bij alles wat we doen moeten we scherp sturen op de financiën en op personele capaciteit. Focus is belangrijk. Leidraad bij afwegingen is dat we allereerst veilig, betrouwbaar, gedegen en tegelijk zo makkelijk mogelijk het werk kunnen doen, en daarnaast dat we zo veel mogelijk toegevoegde waarde creëren voor de stad en/of de organisatie.

Vanzelfsprekend kijken we daarbij ook de aspecten elektronische veiligheid en -robuustheid, IT-control en privacy- en vertrouwelijkheid. 3.4.4  Informatiebeveiliging Hoewel formele vaststelling van BIO2.0 nog moet plaatsvinden, is het concept al beschikbaar en heeft de gemeente een inventarisatieproces opgestart. Tegelijkertijd is het relevant om nu reeds te anticiperen op toekomstige wettelijke kaders. Zo is de implementatie van de Cyberbeveiligingswet (CBW) opnieuw uitgesteld en wordt invoering nu in het derde kwartaal van 2026 verwacht. Dit uitstel doet niets af aan de noodzaak om als gemeente proactief voorbereidingen te treffen en gefaseerd toe te werken naar implementatie. De actualisatie van diverse overheidsmaatregelen blijft noodzakelijk, mede door de voortdurende dreiging van cyberaanvallen zoals ransomware. Daarnaast vraagt veranderende wetgeving blijvende aandacht. Het is van belang dat we als gemeente voldoen aan de basisnormen van informatiebeveiliging, zoals vastgelegd in de BIO. Deze vormen tevens het fundament voor de invulling van de zorgplicht die voortvloeit uit NIS2. De impact van deze wetgeving is breed: niet alleen technische systemen en applicaties worden geraakt, maar ook werkprocessen, gegevensbeheer en documentatie. De jaarlijkse verplichte DigiD-audit door een onafhankelijke IT-auditor blijft onderdeel van het controleproces.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gorinchem.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/46ee894b-b434-487d-8d5f-dafbb493ad07?agendaItemId=762dccf1-5f86-4b91-87c7-16c38824bd7b