Algemene Beschouwingen PPN - SP

Voorzitter, Allereerst dank aan het college en de ambtenaren voor de heldere schets van onze financiële en planmatige toekomst. De SP zei vorig jaar: het is tijd om onze piketpaaltjes te slaan. En die staan er nog steeds. Menswaardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit blijven onze koers bepalen. Gelukkig staan deze paaltjes niet meer op knappen. Terwijl andere gemeenten berichten over bezuinigingen, staat Gorinchem er relatief goed voor, dankzij zorgvuldig bestuur. In deze perspectiefnota kiezen we voor het afronden van lopende projecten en het voortzetten van bestaand beleid — logisch met verkiezingen in aantocht. We willen geen onaangename verrassingen, zoals een lekkend zwembad, maar een nette overdracht. De begroting is sluitend, maar krap. De onzekerheid vanuit Den Haag blijft. Het ravijnjaar schuift op. En door geopolitieke spanningen stijgen de defensie-uitgaven, wat knaagt aan de Rijksfinanciën. Dat zal ook de gemeenten raken — al weten we nog niet hoe. Voor de SP is geld geen doel op zich, maar een middel om vooruit te komen. Er wordt geïnvesteerd in publieke voorzieningen zoals scholen, wordt er gestart met het zwembad, en staat het cultuurhuis in de startblokken. Prachtig! Maar laten we deze voorzieningen écht voor iedereen toegankelijk maken.

Wat als een kind niet kan zwemmen of een voorstelling bijwonen omdat het te duur is? Deze gebouwen moeten harten verbinden. Daarom kijken wij uit naar de uitwerking van een breed inzetbare Gorkumpas.

Voorzitter, Er zijn flinke stappen gezet in het sociaal domein. Eind 2024 zagen we in de CBS-cijfers dat het aantal inwoners onder de armoedegrens is gedaald. Ook het percentage jeugdzorgkinderen — na twee jaar stijging — is nu afgenomen. Toch zien we nog steeds Gorcummers die worstelen met armoede. Vaak zit deze groep dieper in de problemen dan enkele jaren geleden. En de wachtlijsten in de jeugdzorg zijn er nog steeds (gemiddeld 26 weken). We houden ons hart vast voor de gevolgen van de aankomende hervormingsagenda jeugd.

Dan de woningmarkt. Jongeren kunnen geen woning vinden, gezinnen zitten klem en ouderen wachten op passende huisvesting. We hebben belangrijke maatregelen genomen, zoals de opkoopbescherming en de zelfbewoningsplicht. Maar dat blijven pleisters. De woningcrisis vraagt om structurele oplossingen. Zeker nu binnenstedelijk bouwen de norm is en Gorinchem letterlijk tegen haar fysieke grenzen aanloopt. De woningnood volledig oplossen zal lokaal niet lukken — dat ligt vooral bij het Rijk. Maar lokale inzet blijft wel noodzakelijk. Via een voorrangsregeling voor woningen tot NHG-grens en sociale huur is een betere doorstroming mogelijk. We zien nu meerdere percentages rondgaan van wat mag en kan, wat verwarring schept. In plaats van zelf invullen, kiezen wij voor een maatregel op maat. Kortom: een lokale voorrangsregeling voor Gorinchem. Deze motie dienen we in samen met GA.

En voorzitter, Wie vorige week de bespreking van de Lange Slagenstraat volgde, herkent onze volgende inzet: erfgoed. De raad besloot eind 2024 dat erfgoed — beschermd én onbeschermd — vanaf de start moet worden meegenomen in ruimtelijke plannen. Met actieve betrokkenheid van erfgoedgemeenschappen. Want erfgoed is niet alleen wat experts bepalen, maar ook wat inwoners voelen en beleven. Bij de bespreking kondigden we al de motie De kracht van lokale kennis aan. De adviezen van lokale experts hebben we gemist. Juist actueel, lokaal inzicht vanuit diverse invalshoeken kan de raad helpen — niet via post-its en stickers, maar via 1 à 2 A4’tjes aan advies. Erfgoedbeleid vraagt niet alleen visie, maar ook uitvoering. En daar wringt het. Voor 2026 is €30.000 begroot. Maar waarom slechts voor één jaar? Voor duurzame bescherming en ontwikkeling zijn continuïteit én capaciteit nodig. Dat onderschrijven wij, samen met de Historische Vereniging Oud Gorcum. Daarom pleiten wij voor een structureel bedrag en 0,5 fte voor behoud, benutting en promotie van erfgoed. Want hoe mooi is het om subsidies en fondsen binnen te halen en netwerken te vergroten — daarvoor is wel capaciteit nodig. De motie Een duurzaam erfgoedbeleid voor het verleden, het heden en de toekomst vraagt hierom.

De benodigde ruimte kan volgens ons worden gevonden binnen bestaande programma’s, zoals Gorcum City Marketing, stedelijke ontwikkeling, en andere trajecten waarin erfgoed een rol speelt.

En voorzitter, Over capaciteit gesproken — een thema dat velen hier raakt: de griffie. Al in 2022 stelde de raad vast dat uitbreiding van formatie structureel nodig is. Dat strookt met het advies van de Vereniging van Raadsleden. Tot slot, De toekomst brengt uitdagingen: •

Vergrijzing, of beter gezegd: verzilvering, leidt tot hogere kosten in het sociaal domein.

•

Energiecongestie vormt een groeiend probleem in de energietransitie.

•

Klimaatadaptatie verdient aandacht, door veranderende weersomstandigheden.

•

En de groei van het aantal arbeidsmigranten: nu ca. 2000 in Gorinchem, over vijf jaar naar schatting 20% meer. Geluiden over problemen zijn al hoorbaar. Laten we nu al met werkgevers in gesprek gaan om grote knelpunten te voorkomen.

Samenvattend: Gorinchem presenteert een sluitende perspectiefnota, met ruimte voor investeringen en voortzetting van beleid. De marges zijn echter smal. Daarom is alertheid op ontwikkelingen cruciaal, en blijft actieve inzet richting het Rijk nodig om onze voorzieningen op peil te houden. Dank u, voorzitter.