Algemene Beschouwingen PPN - D66

Toespraak jaarstukken 2022 D66 29 juni 2023 Ilhan Tekir Voorzitter, In deze Algemene Beschouwing blikt D66 eerst terug en daarna vooruit. Dus: eerst een beschouwing op de jaarstukken en daarna op de perspectiefnota. Voor D66 vormen de jaarstukken altijd één van de hoogtepunten van het jaar. Dit 243 pagina’s tellend document geeft namelijk antwoord op vragen als: Wat wilden we bereiken voor de stad? Wat is daarvan gelukt, of niet gelukt? En wat heeft dat allemaal gekost? Nou viel ons dit jaar – nog voordat wij in het boekwerk doken – iets anders op. Het college bracht de jaarstukken naar buiten met het jubelbericht: “We houden 3,5 miljoen euro over”. Voorzitter, ik wil hier toch even bij stilstaan, want wij stellen als raad geen begroting vast met als doel om geld over te houden. De fractie van D66 in ieder geval niet. We zijn ‘zeg maar’ geen bedrijf, dat dividend uitkeert aan haar aandeelhouders. We zijn een gemeente met maatschappelijke doelstellingen. En dan is het vooral interessant om te weten wat die gemeente voor 160 miljoen euro heeft bereikt voor Gorinchem. Dat raakt nu helaas op de achtergrond. Als een gemeente trouwens geld overhoudt, dan is dat niet per definitie goed nieuws. Meestal is de begroting dan namelijk niet volledig uitgevoerd. En dat blijkt ook nu voor een groot deel de verklaring voor het miljoenenoverschot.

We houden trouwens helemaal geen 3,5 miljoen over. We houden veel meer over, namelijk 11,5 miljoen euro. Alleen, een groot deel van die ‘onderbesteding’ – zoals dat technisch heet – schuiven we linea recta door naar het volgende jaar. Kortom: als je hier toch een financiële conclusie op wil loslaten, dan is die conclusie dat we optimistischer begroten dan dat we in werkelijkheid kunnen uitvoeren. Dat planningsoptimisme zit niet alleen in de exploitatie, maar ook in de investeringsplanning. Genoeg over het financieel resultaat. D66 is trots dat we in 2022 zowel onze inwoners als verenigingen en stichtingen een steun in de rug hebben kunnen geven. Met name de lage inkomens kwamen door de inflatie en de energiecrisis flink in de knel. Maar daar hield het niet bij op: ook de middeninkomens kregen het flink te verduren. In september vorig jaar al diende D66 daarom een motie in om deze grote groep middeninkomens niet uit het oog te verliezen. Het college zou onderzoeken wat er extra gedaan kon worden om de gorcumse huishoudens met een middeninkomen te ondersteunen. Er zou voor de perspectiefnota gerapporteerd worden, maar wij hebben nog niets voorbij zien komen en zijn daarom benieuwd hoe het hiermee staat.

Aansluitend hierop, hadden we in een andere motie gevraagd om te verkennen wat er gedaan kon worden om te voorkomen dat kinderen niet meer kunnen deelnemen aan sport- en culturele activiteiten. Een suggestie die D66 toen had gedaan was om aansluiting te zoeken bij bijvoorbeeld het Jeugdfonds voor Sport & Cultuur. Ook hierover zijn we benieuwd naar de stand van zaken. Dan de vooruitblik, voorzitter. De perspectiefnota. Om te beginnen, valt op dat het college zelf aangeeft dat het opstellen van deze perspectiefnota een ingewikkelde puzzel was. En ik moet bekennen: hoe zeer ik als financial ook heb genoten van het ontrafelen van die puzzel, ben ik als volksvertegenwoordiger een stuk minder enthousiast van het plaatje dat daardoor ontstaat. De puzzel zelf, zeg maar.

En voorzitter, laat ik er geen doekjes om winden. De fractie van D66 maakt zich zorgen over de financiële huishouding van onze gemeente. Daar waar ik vorig jaar het college nog prees voor het scherp aan de wind varen, ben ik nu bang we op een gegeven moment gaan kapseizen. De financiële keuzes lijken vooral uit te gaan van wensdenken. Oftewel: hopen dat het allemaal wel meevalt, hopen dat we de tekorten afdekken met meevallers en hopen dat we nóg meer overschotten realiseren in het weerstandsvermogen zodat we kunnen sparen. Voorzitter, ik snap dat ‘hopen’ soms heilig kan zijn, maar zoveel hoop in tijden waarin rentes stijgen, de inflatie hoogtijdagen maakt en ambities zich maar blijven opstapelen is simpelweg onverantwoord. En ik snap dat dit allemaal best ingewikkeld is om te doorgronden. Helemaal als je onvoldoende affiniteit hebt met gemeentefinanciën. En ik pretendeer absoluut niet alle wijsheid in pacht te hebben, maar ik voel wel de plicht om te onderbouwen waar het risico op ‘kapseizen’ zit. Dat heeft te maken met een samenkomst van meerdere ongunstige factoren. Je zou het ook ‘red flags’ kunnen noemen. Eén red flag hoeft niet erg te zijn, maar het zijn er nu wat D66 betreft te veel. Die ‘red flags’, vijf in totaal, zijn wat D66 betreft als volgt. Red flag 1. Onze uitgangspositie voor de begroting 2024 en verder is op dit moment niet rooskleurig.

De begroting is immers meerjarig niet meer sluitend. Na verwerking van de meicirculaire is er een tekort van 1,2 miljoen euro tot en met 2027 en dat moeten we eerst oplossen voordat we nieuwe keuzes maken. En ik hoop dat het college dit niet goed gaat praten met een trucje over structurele en incidentele tekorten. Een tekort is een tekort en of dat nou structureel of incidenteel is, is niet relevant. Red flag 2. Het stapelen van ambities zonder de daarvoor benodigde dekking vast te klikken, lijkt maar niet op te houden. Het meest recente voorbeeld is natuurlijk het IHP. Ik heb toen letterlijk gezegd dat het een vrij zinloze exercitie is om ambities vast te stellen als we bij voorbaat al weten dat het niet haalbaar is. En dat blijkt nu. Best pijnlijk, lijkt mij. Geen één schoolgebouw uit het uitvoeringsprogramma IHP 2023-2026 blijkt immers opgenomen in deze perspectiefnota. En dan heb ik het nog niet over het zwembad en al helemaal niet over een eventuele nieuwbouw van De Nieuwe Doelen. We stevenen daarmee niet alleen af op financiële missers maar ook teleurstellingen in de stad door de verwachtingen die we als stadsbestuur creëren. Red flag 3. Het spaarsysteem dat wordt gepresenteerd als een soort remédie die al deze ambities gaat afdekken is te onzeker.

Want, de spelregel is: áls het weerstandsvermogen boven de factor 2 uitstijgt, dan pas gaan we de overschotten verdelen over bestemmingsreserves. Maar, het is maar de vraag hoe reëel dat is na dit jaar. In deze perspectiefnota stelt het college namelijk voor om de algemene reserve flink af te romen, met liefst 7,6 miljoen euro, waarmee het weerstandsvermogen al aan de ondergrens komt. Of, daar misschien wel doorheen zakt omdat we geen positieve begrotingssaldi meer hebben. En ook bestemmingsreserves worden ineens uit de kast gehaald om ruimte te maken. Kortom: het spaarsysteem is ook gestoeld op hoop. Voorzitter, als ik thuis ergens voor spaar, dan zet ik iedere maand een x bedrag opzij. Dat is dit niet. Bovendien vinden wij het ook pijnlijk dat de reserve sociaal domein, waar ook een spaarsysteem voor geldt, om zeep wordt geholpen door daar 4,1 miljoen euro uit te halen - zodat we bijvoorbeeld wegen kunnen aanleggen. Dat moet voor de SP toch ook pijnlijk zijn, voorzitter? Wetende dat we alleen al op de jeugdzorg de komende jaren een uitdaging hebben van 5,5 miljoen euro.

Red flag 4. De rente op de kapitaalmarkt blijft alsmaar stijgen en dat heeft hoe dan ook negatieve consequenties voor onze rentelasten. Zo lenen we steeds duurder voor onze investeringen. Dat geldt ook voor reeds geautoriseerde investeringen die nog moeten starten. Daar waar het tekort op de rentelaten volgens de huidige inzichten oploopt tot 1,8 miljoen euro, dekken wij in deze perspectiefnota iets meer dan 1 miljoen af. Een kleine 8 ton vormt dus nog een structureel risico op de exploitatie. Red flag 5, de laatste. Dat is natuurlijk de inflatie die over de gehele begroting, inclusief investeringen, kosten opdrijvend werkt. En ja, we indexeren de prijsgevoelige budgetten met 3%. Maar is dat genoeg? Opvallend is ook dat er steeds verschillende percentages worden gehanteerd. Bij de berekening van het risico op bouwkostenstijging gaan we bijvoorbeeld uit van 11%. Bij de Nieuwe Doelen indexeren we 15%. En sommige investeringen indexeren we helemaal niet, zoals station Gorinchem-Noord. Terwijl we daar nu al een tekort van minimaal 3 en maximaal 4,5 miljoen verwachten, welke we niet volledig kunnen afdekken met de reserve infra. Dat wordt dus spannend en zo zijn er vast nog meer investeringen. Het uur van de waarheid wordt uiteindelijk bepaald door wat er uit de aanbesteding komt.

En als ik het college was, zou ik maar tijdig een second opinion laten uitvoeren op de meest omvangrijke investeringsramingen zodat we niet tegen verrassingen komen te staan. Bij het I-Lab was dat bijvoorbeeld al een afspraak en ik hoop dat het college zich dat nog kan herinneren. Voorzitter, tot zover de ‘red flags’. Helaas geen rozengeur en maneschijn maar wel een werkelijkheid die we onder ogen moeten durven zien. En daar lijkt het vooralsnog aan te ontbreken bij dit college. Kop in het zand steken en doorgaan. Dat is voor D66 niet het perspectief dat wij onze inwoners willen bieden. Tot zover de financiële beschouwing, die wat ons betreft de kern vormt van onze beschouwing bij de perspectiefnota. Wij zijn uiteraard benieuwd hoe het college hier zelf tegenaan kijkt. Ziet de wethouder de ‘red flags’ ook? En zo ja, wat gaat ze zelf doen om het tij te keren? Tot slot de moties, voorzitter. De perspectiefnota is natuurlijk ook bij uitstek het moment om nieuwe wensen op tafel te leggen. Die gelegenheid laten we bij D66 van oudsher niet zomaar voorbij gaan. En ik zeg het er maar meteen bij: de moties die D66 vandaag indient hebben geen financiële consequenties óf zijn uitvoerbaar binnen de lopende begroting. Het zijn er in totaal 4 en ik licht ze gelet op de tijd kort toe met een verwijzing naar de toelichting in de moties zelf.

Allereerst de motie met als titel ‘Asielzoekers sneller aan het werk’, waarvan de titel voor zich spreekt. We willen asielzoekers zo vroeg mogelijk activeren. Op dit moment zijn er wettelijke beperkingen die dit mogelijk maken, dus roepen we het college op om hiervoor te lobbyen en intussen te onderzoeken of we via een pilot kunnen starten met een vroegtijdige participatie en integratie van deze doelgroep. Dan de tweede de motie met als titel ‘Werkstudenten welkom bij de gemeente Gorinchem’, waarmee we een win-win willen realiseren voor studenten én de gemeentelijke organisatie. Het idee is dat recente of bijna afgestudeerde studenten voor een beperkte tijd aan de slag kunnen bij de gemeente, onder het concept ‘werkstudent’. Daarmee binden we deze jongeren nóg meer aan Gorinchem. Waar we ook een verbinding mee willen leggen is de derde motie, met als titel ‘Vrijwilligerswerk tijdens werktijd’. Hiermee wordt het voor ambtenaren mogelijk om bijvoorbeeld 2 dagen in het jaar

vrijwilligerswerk te doen in de stad. Dat kan in het eigen werkdomein maar ook daarbuiten. Naast de maatschappelijke waarde creëert zoiets ook nieuwe verbindingen tussen het stadhuis en de stad. Tot slot, de vierde motie met als titel ‘Mensen in woningnood niet onnodig belasten met leges’. Deze komt voort uit een evaluatie die de gemeente Gorinchem in 2022 zelf heeft laten uitvoeren. Het rapport is rondgestuurd en is écht het lezen waard. Fijn dat de gemeente dit onderzoek heeft laten uitvoeren en nóg fijner zou het zijn als we de aanbevelingen serieus overwegen. Bijvoorbeeld de aanbeveling om leges voor urgentieaanvragen te laten vervallen, omdat het drempelverhogend werkt voor een doelgroep waarvoor je dat juist niet wilt. We hopen dat het een stimulans zal zijn om ook aan de slag te gaan met de overige aanbevelingen uit het rapport. Daar houd ik het bij voorzitter, met dank voor uw aandacht.