974577 Verkenningsonderzoek Gorcumpas - Versie 1
Tekst van het document
Eerste verkenning naar een Gorcumpas
1 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Inhoudsopgave Inleiding
3
Hoofdstuk 1 Stadspassen in Nederland
4
Hoofdstuk 2 Mogelijke varianten Gorcumpas
6
Hoofdstuk 3 Draagvlak in Gorinchem
11
Hoofdstuk 4 Algemene risico’s en randvoorwaarden
14
Hoofdstuk 5 Inkoopmogelijkheden
16
Hoofdstuk 6 Conclusies en aanbevelingen
18
Bijlage 1:
Doelstellingen gemeente Gorinchem
20
Bijlage 2:
Situatieschets
21
Bijlage 3:
Overzichtstabel stadspassen in Nederland
23
Bijlage 4:
Advies Avres
27
2 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Ambitie collegeprogramma ‘22-‘26
Inleiding Het college en de gemeenteraad van Gorinchem hebben de ambitie en de wens uitgesproken om de mogelijkheden voor invoering van een stadspas voor alle Gorcumers te onderzoeken. Deze pas moet eraan bijdragen dat meer inwoners in de stad mee kunnen doen.
We onderzoeken de mogelijkheden van invoering van een minimapas/ Gorcumpas. We zetten hierbij in op een pas die breder te gebruiken is. Daarbij onderzoeken we expliciet mogelijkheden voor samenwerking met culturele activiteiten.
Ook vanuit lokale vrijwilligersorganisaties, die vaak inwoners met een laag inkomen spreken, kwam het verzoek om een pas te ontwikkelen voor deze groep mensen. Met een dergelijke pas kunnen inwoners met een laag inkomen de pas gebruiken om korting te krijgen op uitjes, lidmaatschappen en bij de aanschaf van spullen. Daarnaast kunnen inwoners met een laag inkomen met een dergelijke pas makkelijker toegang krijgen tot hulp en ondersteuning zonder dat ze telkens moeten aantonen dat ze er recht op hebben. Het college heeft de ambitie uitgesproken om te onderzoeken of een Gorcumpas een passend middel is. Vanuit de gemeenteraad is via de motie “Gorcumpas” (Z/23/756742) gevraagd om te kijken naar mogelijkheden voor een pas voor alle inwoners.
Doelstellingen De doelstellingen waaraan de Gorcumpas in meer of mindere mate aan moet bijdragen zijn de volgende:
1. Iedereen kan, mag of wil meedoen naar vermogen. 2. Bevorderen van culturele, sportieve en maatschappelijke betrokkenheid door laagdrempelige toegang te geven tot evenementen, sportclubs en culturele instellingen.
3. Passend aanbod genereren voor specifieke doelgroepen via kortingen en voordelen, maar ook toegang tot sociale activiteiten. Dit aanbod moet ook de vraag om hulp vergemakkelijken.
4. Het aanbod moet zowel economische als maatschappelijke voordelen bieden aan inwoners, ondernemers, sportverenigingen en culturele instellingen in de gemeente.
In bijlage 1 staat de verdere uitwerking van de doelstellingen zoals opgenomen in het coalitieakkoord, collegeprogramma en ISV.
Onderzoek Of de Gorcumpas ingevoerd kán worden is niet de vraag. Dit kan. De benodigde techniek voor een dergelijke pas is via meerdere aanbieders beschikbaar. De vragen die wel beantwoord moeten worden zijn: • • • • •
Wat zijn de doelstellingen die de gemeente wil bereiken met de stadspas? Is een stadspas het juiste middel voor het behalen van deze doelstellingen? Is de stadspas voor alle inwoners en/of voor specifieke doelgroepen? Zijn inwoners bereid om de stadspas te gebruiken? Zijn ondernemers en verenigingen bereid om actief een aanbod te doen aan inwoners van Gorinchem of aan specifieke doelgroepen?
In deze verkenning zijn de verschillende mogelijkheden voor invoering van een stadspas, de bijbehorende voor -en nadelen en de kosten in beeld gebracht. Het is aan het college en uiteindelijk de gemeenteraad of een Gorcumpas ingevoerd wordt.
3 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
1. Stadspassen in Nederland In Nederland hebben 41 gemeenten een stadspas of pas voor inwoners met een laag inkomen. Niet al deze gemeenten hebben een vergelijkbaar profiel als Gorinchem. In bijlage 2 vindt u het profiel van Gorinchem en in bijlage 3 staat een overzicht van de bekeken stadspassen. De bevindingen uit dit onderzoek zijn:
• • •
•
•
• • •
Gemeenten hanteren vaak een gratis stadspas voor minima (inwoners met een laag inkomen) om armoede te bestrijden en participatie te bevorderen. Voor volwassenen met een gemiddeld inkomen variëren de kosten van een stadspas meestal tussen de €25 en €65 per jaar. Stadspassen worden over het algemeen door grote steden of regio's ontwikkeld, zoals de Rotterdampas, Dordtpas, Ooievaarspas (Den Haag), U-pas (Utrecht), Zaansepas en Gelrepas. Via deze passen worden kortingen of gratis uitjes aangeboden. Ook kunnen inwoners de tegoeden van diverse meedoen-regelingen inzetten bij sportverenigingen. Uit het onderzoek naar de Amstelveenpas blijkt dat het gebruik van de minimaregelingen nog achterblijft en dat de kortingen niet toereikend genoeg zijn voor de doelgroep.1 Ook geeft het onderzoek dat BMC naar het minimabeleid heeft gedaan aan dat de pas een kleine rol speelt in het minimabeleid van deze gemeente. Verder zijn de regelingen vooral gericht op het verstrekken van geld en niet op het geven van kortingen. Het evaluatieonderzoek van de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg laat zien dat de helft van de mensen met een laag inkomen gebruik maakt van de pas. Daarnaast is het aanbod op de pas ook niet altijd passend. Zo is een korting van 50% vaak nog ontoereikend.
En wordt (het gebruik van) de pas soms ook als stigmatiserend ervaren.2 De Gelrepas wordt in de gemeente Rheden door 54% van de inwoners met een laag inkomen gebruikt. 3 De meerderheid van de pashouders is tevreden met de pas. Echter, is wel de aanbeveling om het bereik en gebruik te verhogen en het aanbod interessanter en inclusiever te maken. In een aantal gemeenten die samenwerken met Stichting Leergeld is een kindpas gelanceerd via www.elkkinddoetmee.nl. Zo ook in Vijfheerenlanden. In deze gemeente wordt de kindpas, die inmiddels 2 jaar bestaat, door 65% van de doelgroep gebruikt. Kleinere gemeenten sluiten vaak aan bij een pas van een grote(re) gemeente in de omgeving. In het onderzoek is ook gekeken naar gemeenten met een vergelijkbaar inwonersaantal als Gorinchem, namelijk tussen de 35.000 en 45.000 inwoners. In totaal zijn dit 35 gemeenten. Uit onderzoek onder deze gemeenten blijkt dat: -
1
23 gemeenten geen pas hebben; 7 gemeenten een cadeaukaart/winkelierspas hebben; 4 gemeenten zijn aangesloten bij een andere pas (U-pas, Rotterdampas, Groene Hartpas, Gelrepas); 1 gemeente een eigen pas voor inwoners met een laag inkomen heeft (Zwijndrecht); 1 gemeente een doe-mee-webwinkel voor inwoners met een laag inkomen heeft (Coevorden).
Document Amstelveen - Rapport rekenkameronderzoek Minimabeleid - iBabs Publieksportaal
2 Evaluatie van de Ooievaarspas 3 Microsoft Word - Raadsbrief m.b.t. evaluatie vernieuwing Gelrepas 2022-rapportage
4 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
•
Er zijn diverse gemeenten die de wens hadden om een pas in te voeren, maar dit uiteindelijk niet hebben gedaan. De redenen hiervoor waren: -
Zwolle: De stadspas zou het gebruik van het participatiefonds niet verhogen. Daarbij zou het tegoed vanuit het participatiefonds via de stadspas maar beperkt in te zetten zijn door inwoners met een laag inkomen. De opdracht die er nu ligt, is om de regelingen te vereenvoudigen en toegankelijker te maken. 4
-
Amersfoort: Deze gemeente wilde met invoering van de de participatie van inwoners met een laag inkomen bevorderen.5 Na een verkenning is besloten om geen pas in te voeren, omdat de pas duur is en het effect op de doelgroep klein is.
Deelconclusie • • • •
Voornamelijk grote gemeenten hebben een eigen stadspas. Kleinere gemeenten liften mee op de stadspas van grotere gemeenten omdat zij minder aanbod binnen hun gemeente hebben. De meeste gemeenten die qua omvang vergelijkbaar zijn met Gorinchem hebben geen pas voor alle inwoners en ook niet voor een specifieke doelgroep. Het gebruik van de stadspas door inwoners met een laag inkomen en het gebruik van de minimaregelingen blijft bij veel onderzochte gemeenten achter.
4 Document Zwolle - Bijlage 2 memo stadspas 2024 - iBabs Publieksportaal 5 RIB_2017-034_Verkenning_naar_een_stadspas_voor_Amersfoort
5 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
2. Mogelijke varianten Gorcumpas In Nederland zijn verschillende soorten stadspassen: • • • • •
Tegoedpas Kortingspas Laag inkomen pas Kindpas Uitgebreide pas
Er is gekeken of een pas een geschikt middel is om in te voeren en zo ja welke variant het beste bij Gorinchem past. Bij alle varianten zijn de daarbij behorende kosten, (maatschappelijke) baten en de risico’s in kaart gebracht.
Tegoedpas (Bliekenbon) De Bliekenbon is een tegoedpas die lokaal te besteden is bij aangesloten ondernemers en verenigingen. De tegoedpas kan door iedereen gekocht worden. Hierop kan een x bedrag als tegoed worden gezet en als cadeau gegeven worden. Wat zijn de voordelen?
• • •
Deze tegoedpas bestaat al. Hiervoor hoeven we als gemeente geen extra kosten te maken. Ondernemers hoeven geen extra scanners aan te schaffen. Het is mogelijk om als gemeente tegoedpassen in te kopen voor specifieke doelgroepen. Te denken valt aan de mantelzorgers. Zij kunnen via de Bliekenbon de mantelzorgwaardering vanuit de gemeente krijgen. Vooraf kunnen we bepalen welke producten een klant hiermee kan afrekenen.
Wat zijn de nadelen?
• •
Het tegoed is alleen uit te geven bij aangesloten aanbieders. Alleen ondernemers met een geavanceerd kassasysteem kunnen hierop aansluiten. Voor kleinere ondernemers is dit een te groot financieel risico.
Update 3-7-2025: Er is voorlopige surseance van betaling verleend aan Groupcard Commercial B.V.. Dit is de partij die voor Mooi Gorinchem de Bliekebon uitgeeft.
Kortingspas voor iedereen Deze pas is voor alle inwoners van Gorinchem. Met de pas krijgen inwoners: ▪ ▪ ▪ ▪
Korting bij lokale winkels Korting op sportieve, culturele en recreatieve activiteiten Korting bij de horeca Korting op cursussen en workshops
Wat zijn de voordelen? ▪ ▪ ▪ ▪
De pas is voor iedereen. Dit maakt het verschil tussen de financiële situatie van inwoners veel kleiner, omdat de pas aan de buitenkant niet laat zien wat je er mee kan en hoe je de pas hebt gekregen. Iedereen kan meedoen met dezelfde activiteiten. Geen stigma, iedereen is gelijk. Winkels, horeca en verenigingen kunnen een of meerdere aanbiedingen doen en daarmee mogelijk meer verkopen of meer leden werven.
Wat zijn de nadelen?
• • • •
Het aanbod is afhankelijk van het aantal deelnemende ondernemers. Ondernemers bepalen zelf of ze deelnemen en of ze korting willen geven. Hoge kosten voor het inkopen van de pas voor de gemeente. Hierdoor moeten inwoners mogelijk een pas kopen om zo de kosten te drukken. Een betaalde versie van de pas kan voor inwoners een drempel zijn voor het aanschaffen van de pas. De hoogte van het bedrag en het aanbod spelen hierbij een grote rol. De keuzevrijheid van inwoners wordt beperkt (gedwongen winkelnering).
6 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
• • • •
Alleen ondernemers met een geavanceerd kassasysteem kunnen meedoen, niet de kleine ondernemer. Beperkte schaalgrootte van Gorinchem maakt de pas erg duur ten opzichte van het aantal pashouders. Sommige regelingen en aanbieders (vervoersmaatschappijen, scholen) zijn straks niet aangesloten bij de pas, maar vallen wel onder het huidige minimabeleid. Dit zorgt voor versnippering, uitsluiting of vermindering van het aanbod. Invoering van de pas leidt tot backoffice activiteiten en geeft extra druk op de uitvoering denk aan het verstrekken van de pas, beantwoorden vragen over pas (pas kwijt, ik wil een ander product, ik wil naar een andere winkel. etc.).
Laag inkomen pas Op de pas wordt het regionaal declaratiefonds verstrekt in de vorm van een tegoed van €131,- voor cultuur, sport of extra schoolkosten voor volwassenen. Dit kunnen inwoners nu bij Avres aanvragen en wordt dan aan de aanvrager overgemaakt. Voor kinderen loopt dit via Stichting Leergeld. Voor kinderen van 0-3 jaar is dit bedrag €195, voor kinderen van 4-11 jaar €354,- en kinderen van 12-17 jaar kunnen €614,- per jaar aanvragen. Dit bedrag kunnen ze gebruiken voor een lidmaatschap en voor de aanschaf van benodigde (school)spullen. Naast de bestaande regelingen is het mogelijk dat verenigingen en winkeliers extra kortingen en acties aanbieden aan deze doelgroep. Met deze pas krijgen inwoners met een laag inkomen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Gratis of met korting producten bij lokale winkels Gratis of korting op sportieve, culturele en recreatieve activiteiten Gratis of met korting een lidmaatschap van een vereniging (sport of cultuur) Gratis of korting bij de horeca Gratis of korting op cursussen en workshops Tegoed voor lidmaatschap bij een vereniging Tegoed of gratis lidmaatschap bij de bibliotheek Simpel toegang tot dienstverlening van samenwerkingspartners zoals de speelgoedbank en voedselbank. Ze hoeven dan niet meer apart aan te tonen dat ze binnen de doelgroep valen.
Wat zijn de voordelen?
• • •
Inwoners met een laag inkomen vragen een pas aan of krijgen deze standaard als ze een bijstandsuitkering krijgen. Het bedrag voor het regionaal declaratiefonds kan alleen besteed worden bij de aangesloten verenigingen en organisaties. Hierdoor is een steekproef niet nodig voor de accountant. Budget voor minimaregelingen kan door een klant niet meer besteed worden aan andere dingen.
Wat zijn de nadelen? • • • • • • •
Het aanbod is afhankelijk van het aantal deelnemende ondernemers. Ondernemers bepalen zelf of ze deelnemen en of ze korting willen geven. Het bedrag van het regionaal declaratiefonds kan alleen bij aangesloten verenigingen en partijen besteed worden. Nu krijgt de inwoner het geld en is het ‘vrij’ besteedbaar aan sport- en cultuur activiteiten. De regelingen worden ingewikkelder voor inwoners. Extra druk op de backoffice en uitvoering i.v.m. verstrekken pas, beantwoorden vragen over pas (pas kwijt, ik wil een ander product, ik wil naar een andere winkel, etc.). Mogelijk een stigma op het hebben van deze pas, omdat het daardoor zichtbaar is dat men een laag inkomen heeft. Dit kan in het begin zorgen voor een afname van het gebruik van het regionaal declaratiefonds. De sportbenodigdheden zijn alleen lokaal verkrijgbaar. De lokale winkels bieden mogelijk niet alle benodigdheden voor alle sporten. Sommige regelingen en aanbieders (vervoersmaatschappijen, scholen) zijn straks niet aangesloten bij de pas, maar vallen wel onder het huidige minimabeleid. Dit zorgt voor versnippering, uitsluiting of vermindering van het aanbod.
7 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Kindpas De kindpas bevat een aanvullend aanbod aan kortingen op (gezins)activiteiten voor kinderen naast het aanbod vanuit Stichting Leergeld. Op de pas krijgen de kinderen een tegoed om activiteiten van te doen. De hoogte van dit bedrag kan door de gemeente zelf worden bepaald en worden toegekend. In Vijfheerenlanden wordt vanaf 2023 al van deze pas gebruik gemaakt. Wat zijn de voordelen?
• • • •
Kinderen in een gezin met een laag inkomen ontvangen de pas via Stichting Leergeld, nadat ze bij deze stichting een aanvraag hebben gedaan voor het Regionaal declaratiefonds voor kinderen. De pas is er voor kinderen om extra (gezins)activiteiten te kunnen doen los van het aanbod dat beschikbaar is binnen het regionaal declaratiefonds voor kinderen. Het bedrag van dat fonds blijft beschikbaar voor de doeleinden waarvoor ze bedoeld zijn en worden niet via de pas uitgekeerd. De hulpverlening blijft in contact met de kinderen en hun ouders. Indien er een samenwerking tot stand komt met de pas in Vijfheerenlanden is het aanbod aan activiteiten groter. Een verbreding richting gemeente Molenlanden is hierin ook mogelijk.
Wat zijn de nadelen? • • •
Het aanbod is afhankelijk van het aantal deelnemende ondernemers. Ondernemers bepalen zelf of ze deelnemen en of ze korting geven. Extra druk op de backoffice acitviteiten en uitvoering i.v.m. verstrekken pas, beantwoorden vragen over pas (pas kwijt, ik wil een ander product, ik wil naar een andere winkel, etc.). Mogelijk een stigma op het hebben van deze pas, omdat het daardoor zichtbaar is dat iemand een laag inkomen heeft. Dit kan resulteren in een niet volledig besteed budget door de doelgroep.
Uitgebreide pas Deze pas is een combinatie van de tegoedpas, kortingspas en pas voor inwoners met een laag inkomen. De pas biedt een tegoed en regelingen voor specifieke doelgroepen, kortingen/aanbiedingen op goederen of uitjes die ondernemers bieden via de pas, of het betalen van een lidmaatschap. Voor deze pas gelden alle bovenstaande voor- en nadelen.
Totaaloverzicht Cadeaukaart Korting bij lokale winkels Korting op sportieve, culturele en recreatieve activiteiten Korting bij de horeca Korting op cursussen en workshops Korting bij verenigingen Mantelzorgcompliment Vrijwilligerstegoed Meedoenregeling volwassenen Meedoenregeling kinderen
Tegoedpas
Kortingspas
Laag inkomen pas
Kindpas
X
X X X
X X
Uitgebreide pas X X X
X X
X X
X X
X
X X X X X
X X X X
X
8 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Totaaloverzicht van de verschillende mogelijkheden voor Gorinchem Soorten passen (H2, H3) Doelstelling Doel pas (H1, Bijlage 1) Doelgroep
Impact (H2, H3, Bijlage 3)
Uitvoering (H4, H5)
Kosten (H6)
Tegoedpas
Kortingspas
Laag inkomen pas Kortingen Tegoed RDF
Kindpas
Uitgebreide lokale pas Kortingen, Tegoed RDF
Aansluiten Dordtpas Kortingen, Tegoed RDF
Geen pas
Cadeaukaart
Kortingen
Iedereen
Iedereen
Minima
Bevorderen van cultuur, sport Stigmatiserend Passend bij doelstelling Aanbod door/ besteding bij
-
+
+
Tegoed voor (gezins) activiteiten Kinderen minima +
Iedereen
Iedereen
+
+
Voor iedereen of een specifieke doelgroep (zoals minima) -
Nee -
Nee -
Ja +
Ja +
Ja ++
Ja ++
Nee ++
Winkels
Winkels
Winkels Verenigingen Activiteiten 70%
Winkels Verenigingen Activiteiten 50%
Winkels Verenigingen Activiteiten 50%
Afhankelijk van actie
laag
Winkels Verenigingen Activiteiten 50%
Verwacht gebruik door minima Hoeveelheid aanbod
N.v.t. N.v.t.
Weinig
Weinig
Weinig
Regionaal
+ Lokaal + Winkeliers
+ Lokaal + Winkeliers
+ Lokaal Gemeenten
Regionaal en landelijk + Avres regio + + St. Leergeld
100% huidige gebruik RDF; geen verandering t.o.v. nu Lokaal
Economische impact Sociale impact Besteding Bereik doelgroep Inzet hulpverlening Ingezet (in het land) door Uitvoerbaarheid Aansluiten aanbieders Bestuurlijk proces Avres Kosten inwoner Kosten tegoed voor doelgroep Kosten uitvoering Kosten techniek
+ + Lokaal + Gemeenten
+ + Regio Dordrecht + Dordrecht
+ + Lokaal + + Gemeente
N.v.t. +
? -
? +
? +
? -
? +
+
Nee
Nee
Ja
Nee
Ja
Ja
Eigen keuze x
€ x
Gratis €€
Gratis €€
€€ €€€
€€ €€€
Als het gaat om aanpassing van regelingen wel, anders niet Gratis €
N.v.t. Geen extra
€ €
€ €€
€ €
€€ €€€
€€ €€€
€ N.v.t.
Gerichte lokale acties
9 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Inkoop (H6)
Draagvlak (H4)
Inkoopmogelijkheden
Huidige Bliekenbon
Aanbesteding
+
Extra subsidie GCM GCM uitbreiding Bliekenbon bij Groupcard -
Inkoop door
GCM bij Groupcard
Stichting Gorinchem Citymarketing (GCM) Hulpverleners armoede Inwoners Ondernemers Verenigingen
Extra subsidie st. Leergeld Gemeente en St. Leergeld
Aanbesteding Gemeente
Gemeente
Gemeente
-
+
+
?
0
0
0
-
++
-
-
++
Gemeente
Afhankelijk van actie, geen aanbesteding
Nader te onderzoeken
Legenda 0 + € €€ €€€ €€€€
negatief neutraal positief kosten tot €50.000 per jaar kosten tot €100.000 per jaar kosten tot €150.000 per jaar kosten hoger dan €150.000 per jaar
kosten inwoners <€50,kosten inwoners > €50,-
10 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
3. Draagvlak in Gorinchem Om een goede afweging te kunnen maken voor het wel of niet invoeren van een pas is het belangrijk om zicht te krijgen op het draagvlak. Daarom is bij verschillende belanghebbenden/betrokkenen in onze stad gevraagd naar hun visie op het invoeren van een Gorcumpas. Inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen in onze stad is in dit stadium nog niet gevraagd naar hun mening. Hieronder de eerste bevindingen die zijn opgehaald.
Inwoners, ondernemers en verenigingen Op donderdag 10 april gaan we tijdens een I&O sessie met de gemeenteraad in gesprek over de bevindingen van de eerste verkenning voor een Gorcumpas. Zodra meer duidelijkheid is over de richting voor een bepaald type pas, kan een (digitaal) onderzoek onder inwoners worden overwogen en uitgevoerd. Daarnaast gaan we in gesprek met leden van de cliëntenraad van Avres en kan ook onder hen een onderzoek uitgevoerd/voorgelegd worden. Ook worden gesprekken gepland met ondernemers en verenigingen in de stad.
Advies Stichting Gorinchem Citymarketing (GCM) Het advies van GCM is om bij de keuze voor invoering van een stadspas te starten met de meest simpele variant: een digitale laag inkomen pas waarop jaarlijks de tegemoetkoming gestort wordt. Hiermee wordt bereikt dat de tegemoetkoming ook daadwerkelijk aan het doel besteed wordt. Dit is passend voor de gebruikers van de pas en voor de culturele en sportieve instellingen die hun diensten (met korting) beschikbaar stellen. Daarnaast is het bij deze variant mogelijk om, zelfs op individueel niveau, in de toekomst een eventueel extra tegoed voor specifieke doelen en doelgroepen aan de pas toe te kennen. Door de vervolgstappen gefaseerd te zetten, is er ruimte in te spelen op toekomstige ontwikkelingen. In goed overleg met name met ondernemers/ winkeliers blijft er grip op de ontwikkelkosten. Digitale laag inkomen pas Voordelen: • • • • •
Op de pas zelf is niet te zien dat het een specifieke laag inkomen pas betreft, dus antistigmatiserend. Het tegoed dat op de pas gestort wordt, kan alleen maar bij de aangesloten instellingen/organisaties besteed worden, dus 100% besteding aan het doel waarvoor het bedoeld is. De pas wordt gekoppeld aan de gebruikers, zodoende zijn er communicatiemogelijkheden met deze doelgroep. Door het tegoed 1 jaar geldig te maken kan het, indien het tegoed onverhoopt niet gebruikt wordt, terugvloeien naar de gemeente. Op termijn makkelijk uit te breiden naar een generieke stadspas voor alle inwoners.
Nadelen: • •
Operationele kosten van de digitale stadspas Deelnemende organisaties/instellingen moeten stappen zetten om het tegoed te kunnen verzilveren (via kassasoftware, scanner-app of andere toepassingen).
Volwaardige stadspas Voordelen: •
Proven concept in grote steden, met name Rotterdam, Utrecht en Amersfoort. Door de grote inwonersaantallen en dus ook grote doelgroepen voldoende aanbod om de pas ook voor de eigen inwoners, tegen betaling, in te zetten.
Nadelen: • • • •
Veel te weinig aanbod in Gorinchem, zeker op het gebied van toeristisch recreatief aanbod en teruglopend winkelaanbod. De populaire stadspassen kennen ca. 10% gebruik door eigen inwoners. In Gorinchem zou dat betekenen maximaal 3800 betalende deelnemers. Of en wanneer dit streefgetal behaald wordt, is, gezien de aanbodkant, sterk de vraag. Ondernemers kunnen huiverig zijn om samen te werken met een gemeentelijk initiatief dat geld kost, maar nog niet bewezen heeft ook opbrengsten voor hen op te leveren. Om alle potentiële ondernemers/winkeliers te benaderen moet er accountmanagement ingezet. Dit brengt kosten met zich mee.
11 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Advies Avres Vanuit Avres wordt er meegelezen en een advies uitgebracht op deze verkenning. In Bijlage 4 is het volledige advies van Avres te lezen. Samenvattend beschrijft Avres in haar reactie vier scenario’s met werking en inhoud, kosten, voordelen en nadelen. Deze vier scenario’s zijn: A. B. C. D.
Stadspas ontwikkeld door alleen Gorinchem; Stadspas via GR Avres (Gorinchem, Molenlanden en Vijfheerenlanden); Aansluiting bij de Dordtpas (Dordrecht); Vereenvoudigen van de huidige minimaregelingen via Avres.
Tevens heeft Avres de juridische kaders en de gevolgen voor betrokken organisaties beschreven. Aan het einde van het document komt Avres met een aantal aanbevelingen en een conclusie: • • • •
Voer een haalbaarheidsstudie uit; Laat een externe een juridische toetsing uitvoeren; Regel stakeholderbetrokkenheid; Overweeg een pilotfase.
Tot slot overweegt / concludeert Avres - samenvattend - het volgende: Scenario B (via GR Avres) lijkt vooralsnog de beste optie vanwege schaalvoordelen en een integrale aanpak. Een haalbaarheidsstudie moet echter uitwijzen of scenario C (Dordtpas) of D (vereenvoudiging van regelingen) wellicht effectiever en kostenefficiënter is. Belangrijk is dat juridische kaders en belangen van betrokken partijen goed worden vastgelegd. Op basis van een kosten-batenanalyse en een pilotfase kan vervolgens een onderbouwde keuze gemaakt worden.
Advies Stichting Leergeld Stichting Leergeld adviseert om géén pas voor inwoners met een laag inkomen te ontwikkelen waarop alle financiële middelen voor deze doelgroep worden gestort. Een dergelijke pas brengt aanzienlijke risico’s met zich mee.
•
• •
•
• •
Er is geen controle meer op de besteding van de middelen. De doelgroep waarvoor deze regeling bedoeld is, ondervindt in veel gevallen moeilijkheden bij financieel beheer. Hierdoor bestaat het risico dat deze vooral kwetsbare gezinnen onvoldoende investeren in participatie in de samenleving. Dit brengt hen in een nog kwetsbaardere positie. Het risico is dat het contact met de doelgroep en daarmee met de hulpverlening afneemt. De praktijk in Dordrecht laat zien dat een stadspas met gestort saldo minder effectief is. Het gebruik ervan leidt tot een afname van het bereik onder de doelgroep, met als gevolg dat minder kinderen participeren in sport en andere activiteiten. Het storten van een tegoed voor lidmaatschappen werpt drempels op. De doelgroep wordt gedwongen om via de penningmeester van een vereniging betalingen te doen. Dit zorgt ervoor dat armoede zichtbaar wordt, wat als stigmatiserend wordt ervaren en de drempel tot participatie verhoogt. Daarnaast ligt de besluitvorming over de inzet van financiële middelen bij de vereniging in plaats van bij het gezin, waardoor niet altijd de best passende keuzes worden gemaakt. Organisaties die dergelijke stadspassen ontwikkelen, opereren primair commercieel en richten zich voornamelijk op financieel rendement en publicitaire voordelen. Voor gemeenten blijkt een dergelijk systeem in de praktijk vaak een kostbare aangelegenheid.
Bovendien is deelname aan een dergelijk systeem niet afdwingbaar: als een kind wil sporten met vrienden, maar de betreffende club de stadspas niet accepteert, ontstaat een situatie waarin het kind wordt uitgesloten van deelname aan de gewenste sportactiviteit. Scholen doen nu een groot beroep op stichting Leergeld die afgelopen jaar hier 114.000 euro financierde t.b.v. onderwijskosten. Met invoering van de laag inkomen pas valt dit weg. Een dergelijke beleidswijziging heeft een grote financiële impact. De invoering van een laag inkomen pas, leidt naar verwachting tot het wegvallen van Stichting Leergeld in Gorinchem. Hierdoor komen minder kinderen in armoede in beeld, terwijl het huidige bereik van de stichting juist zeer groot is. Bovendien heeft Stichting Leergeld in 2024 zelfstandig €324.000 geworven uit lokale en landelijke fondsen. Bij invoering van de laag inkomen pas dreigt deze financiering weg te vallen, hetgeen niet alleen een verlies betekent voor de doelgroep, maar ook een aanzienlijke kostenpost voor gemeente Gorinchem kan worden.
12 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Het advies van Stichting Leergeld is om in plaats van een laag inkomen pas in te zetten op de Kindpas. Hierbij is ondersteuning gericht en wordt doelmatig ingezet zonder de risico’s en nadelen van een algemeen saldogebaseerd systeem. De Kindpas in de gemeente Vijfheerenlanden, ontwikkelt in samenwerking met Stichting Leergeld, kan een efficiëntere en kosteneffectieve oplossing vormen. Dit model zorgt voor een gerichte en gecontroleerde inzet van middelen en draagt aantoonbaar bij aan het verhogen van deelname aan maatschappelijke activiteiten.
13 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
4. Algemene risico’s en randvoorwaarden In de voorgaande hoofdstukken hebben we het onderzoek naar de mogelijkheden ten aanzien van het invoeren van een Gorcumpas toegelicht. Op basis van dit onderzoek weten we dat we bij het invoeren van de Gorcumpas rekening moeten houden met diverse risico’s en randvoorwaarden.
Risico’s Beperkt aanbod Gorinchem heeft veel winkels. Het is echter de vraag of winkeliers het nut zien van aanbiedingen via de Gorcumpas. Het levert mogelijk minder op dan dat het kost. Daarnaast zijn er beperkte uitgaansmogelijkheden in de stad (museum, zwembad). Financieel niet interessant voor inwoners Het mogelijk beperkte aanbod kan voor inwoners bepalend zijn om de pas niet aan te schaffen, omdat de ‘winst’ van het hebben van een pas beperkt is. Laag gebruik Een risico is dat er onvoldoende interesse is in de pas. Dit kan leiden tot imagoschade en verspilling van geld als de pas mislukt en weer wordt afgeschaft. Inwoners kunnen problemen ervaren met het aanbod op de pas (gedwongen winkelnering). Bij het aansluiten bij een pas van een andere gemeente of regio met een groot bereik is het risico dat de hulpverlening aan kwetsbare gezinnen afneemt. Inzet Regionaal declaratiefonds Het Regionaal Declaratiefonds is nu vrij besteedbaar aan sport- en cultuur. Met een pas worden inwoners gedwongen om het voor een beperkt aantal opties te gebruiken of hiervoor een uitzondering aan te vragen. Dit kan ook stigmatiserend voelen en leiden tot afname van het gebruik van het fonds. Financiële haalbaarheid Kosten en (maatschappelijke) baten moeten in verhouding zijn. Zowel voor de gemeente, inwoners en aanbieders (ondernemers of verenigingen).
De kosten voor het inkopen van een pas moeten worden afgewogen tegen de baten. Technische uitdagingen De invoering van een stadspas brengt technische uitdagingen met zich mee. Het is essentieel om een stabiel platform te ontwikkelen en goed samen te werken met bestaande (data)systemen, zoals de systemen van Avres. Tevens is het goed inregelen van de technische kant van een pas van belang voor ondernemers en verenigingen. Technische strubbelingen kunnen ertoe leiden dat ondernemers en verenigingen geen aanbod doen via de pas aan inwoners. Ondernemers De waarde van het deelnemen aan een variant van een pas valt of staat met het soort pas. Veelal kost het de ondernemer tijd en geld, maar levert het niet direct iets op. Als het gaat om een kortingen voor inwoners met een laag inkomen genereren ondernemers geen extra inkomen. Indien op de pas een te besteden bedrag staat, is de bereidheid om mee te doen mogelijk groter. Uitvoering Het invoeren van een pas geeft extra druk op de uitvoering / backoffice bij gemeente en Avres. Dit brengt meer kosten met zich mee die mogelijk niet opwegen tegen de effectiviteit van de pas en het wel of niet meedoen met de pas beïnvloeden.
14 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Randvoorwaarden Om ervoor te zorgen dat de stadspas effectief is en meerwaarde heeft voor inwoners en leveranciers, kunnen we voorwaarden hanteren om deze doelgroep extra te ondersteunen: 1. 2. 3. 4.
5. 6. 7.
8.
Gratis stadspas voor inwoners met een laag inkomen. Extra tegoeden voor specifieke groepen (Regionaal Declaratiefonds, zwemlessen, bibliotheekkaart of een museumabonnement). Gemakkelijk toegang tot diverse hulpverlenende organisaties en vrijwilligersorganisaties die gerichte communicatie en voorlichting kunnen geven. Betrokkenheid bij lokale initiatieven en activiteiten; het stimuleren van samenwerking tussen lokale maatschappelijke organisaties, sportverenigingen en culturele instellingen. Daarmee kunnen we het sociale netwerk versterken. Voorzieningen voor kinderen en activiteiten voor hen, zodat zij altijd kunnen meedoen. Samenwerking met lokale ondernemers voor voldoende aanbod, maar ook keuzevrijheid in het soort aanbod. Via de pas moet een groot aanbod voor inwoners beschikbaar zijn. Kosten en (maatschappelijke) baten moeten in verhouding zijn. Zo wordt de pas rendabel voor zowel de gemeente, inwoners als voor aanbieders (ondernemers of vereniging). Passende techniek ‘achter de pas’ voor alle ondernemers en verenigingen, zodat de technische implementatie geen reden is om niet mee te doen.
15 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
5. Inkoopmogelijkheden Het inkopen van een pas kan op vier verschillende manieren:
Optie 1: Geen pas inkopen Hier zijn drie verschillende varianten mogelijk. 1.1 Huidige situatie met de minimaregelingen behouden De huidige situatie voldoet. Er zijn jaarlijks veel inwoners die gebruik maken van het Regionaal Declaratiefonds via Avres en via Stichting Leergeld. Kosten Geen extra kosten aan verbonden. 1.2 (eenmalige) acties voor alle inwoners in Gorinchem opzetten Om toch alle inwoners voordeel te geven van het wonen in Gorinchem, krijgen ze al bij diverse levensgebeurtenissen (bijvoorbeeld geboorte, 18 jaar of verhuisd/nieuwe inwoner) een kaart met een extraatje. Het is dan ook een optie om bij bepaalde gebeurtenissen in de stad een extra korting aan inwoners te sturen. In de ingetrokken motie Gorcumpas (6 juli 2023) verzocht de raad bijvoorbeeld om inwoners in Gorinchem korting te geven op het zwembad of activiteiten in het cultureel centrum. Een optie kan zijn om alle inwoners een kortingskaart te sturen als de deuren worden geopend van hetgeen waarin we als gemeente hebben geïnvesteerd. Of extra acties of kortingen toe te voegen aan de inwoners die een minimaregeling hebben ontvangen. Een andere optie voor de eenmalige acties kan zijn om vaker sociale verbindingen te leggen, zoals tijdens buurtbijeenkomsten, sport- en cultuurworkshops en andere welzijnsactiviteiten die aangeboden worden aan inwoners.
Hierdoor leren inwoners nieuwe mensen en nieuwe hobby’s kennen. Samen een gedeelde passie hebben verbindt. Kosten De eenmalige extra kosten zijn per type aanbod anders.
Optie 2: De Bliekenbon uitbreiden naar een lokale pas Via de huidige aanbieder van de Bliekenbon (Groupcard) is het ook mogelijk om de tegoedpas uit te breiden naar een pas met kortingsacties en de tegoeden vanuit de regelingen te besteden bij aangesloten ondernemers en verenigingen. Hierbij moet gedacht worden aan vouchers en kortingscoupons. Kosten Op basis van vergelijkbare initiatieven via Groupcard schatten we de kosten van een Gorcumpas, in de vorm van een uitbreiding op de Bliekenbon, als volgt in:
• • • •
Ontwikkelkosten: De initiële kosten voor het ontwikkelen van het digitale systeem, website, app, fysieke pas, bedragen naar schatting €20.000- €40.000- €100.000 (Zwijndrecht- Nieuwegein – Zaandam). Jaarlijkse operationele kosten: Voor techniek, beheer, toetsen en samenwerking met lokale ondernemers (aanbodmanagement) en instellingen wordt een jaarlijks bedrag van ongeveer €30.000€40.000- €50.000 geraamd (Zwijndrecht- Nieuwegein– Zaandam). Subsidies en bijdragen: Eventueel is het ook mogelijk dat de kosten worden gedeeld. De inkomenstoets wordt door Avres gedaan, Groupcard (en dus gemeente) is voor de techniek en Mooi Gorinchem/Gorinchem Citymarketing voor het aanbodmanagement. Extra regeling toevoegen: Het aanbod uitbreiden met een extra regeling kost eenmalig €5.000,- en €0,10 per uitgegeven euro aan uitvoeringskosten.
Op basis van het bovenstaande zijn de kosten in het eerste jaar €50.000, en daarna jaarlijks €30.000,-. Via het verstrekken van een jaarlijkse extra subsidie aan GCM kunnen zij de huidige Bliekenbon uitbreiden naar een Gorcumpas.
16 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Optie 3: Aansluiten bij een regionale pas 3.1 Kindpas Vijfheerenlanden De Kindpas in Vijfheerenlanden wordt aangeboden aan alle kinderen die bij Stichting Leergeld in beeld zijn. Kosten De kosten voor de techniek zijn ongeveer €30.000 op jaarbasis. De tegoeden die op de pas staan, zijn €70,per kind. In Gorinchem zijn ongeveer 700 kinderen aangesloten. Dat betekent dat dit in totaal €49.000,- per jaar kost bij volledige besteding van het tegoed. Via het verstrekken van een jaarlijkse subsidie aan Stichting Leergeld kunnen zij de Kindpas ontwikkelen en aansluiten bij de pas in Vijfheerenlanden om het aanbod uit te breiden. 3.2 Dordtpas (of de Rotterdampas) Zoals in hoofdstuk 1 is beschreven zijn er verschillende gemeenten in Nederland die een pas hebben voor inwoners. Indien wenselijk is het mogelijk om te onderzoeken of Gorinchem aansluit bij een reeds bestaande pas bij een gemeente in onze nabije omgeving, zoals Dordrecht. Zij voorzien in de meest uitgebreide variant van een pas, met daarop kortingen en regelingen voor alle inwoners en voor specifieke doelgroepen. Ditzelfde geldt ook voor de Rotterdampas. De Dordtpas wordt voor €50,- voltarief per jaar aangeboden. In Rotterdam is dit €65,-. Hierop staan veel aanbiedingen, kortingen en gratis acties voor winkels, horeca en uitjes. Deze pas levert voor de inwoner meer op dan dat het kost.
Bij de Rotterdampas is het zelfs mogelijk om dit zelf te berekenen. Door aan te sluiten bij de Dordtpas is het ook mogelijk om het Gorinchemse aanbod uit te breiden met het Dordtse en andersom. Hierdoor is er meer aanbod voor de Gorcumers. Een gevolg kan zijn dat Dordtenaren naar Gorinchem komen voor acties. Kosten Met Dordrecht is contact geweest over de mogelijkheid om aan te sluiten op de Dordtpas. Dit is mogelijk. De extra kosten die hiermee gemoeid zijn, zijn nog niet bekend. Dit hangt af van de eventuele vorm, regelingen en mogelijkheden. De totale kosten zijn vermoedelijk hoger dan €150.000,- op jaarbasis. Dit bedrag is exclusief implementatiekosten en kosten voor de regelingen.
Optie 4: Volledig eigen pas opzetten met andere aanbieders Naast de 3 eerder genoemde opties is het ook mogelijk om een volledig eigen pas op te zetten en in te voeren. Dit betekent het opstarten van een aanbesteding. Dit is een langdurig traject, waarbij het de vraag is of de pas meer voldoet aan de eisen en randvoorwaarden dan wanneer gekozen wordt voor een van de andere opties. Kosten De kosten zijn afhankelijk van de mogelijkheden die de pas moet bieden, maar zijn vergelijkbaar met de eerder genoemde opties.
17 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
6. Conclusie en aanbevelingen Op basis van de doelstellingen en de praktijkervaringen met stadspassen in Nederland is de conclusie dat het niet mogelijk is om alle doelstellingen volledig te behalen voor alle inwoners. Dit maakt dat de aanbeveling is om een keuze te maken uit de volgende opties: A.
Geen pas in te voeren, maar te kiezen voor het inzetten van eenmalige acties voor alle inwoners en voor specifieke doelgroepen. B. Opzetten van een Kindpas samen met Stichting Leergeld en gemeente Vijfheerenlanden. En hierin ook gemeente Molenlanden en Avres te betrekken. C. Aan te sluiten bij de Dordtpas. Optie A
• • • • • •
Door unieke acties voor inwoners op te zetten, kunnen inwoners wel meedoen met diverse activiteiten. Toegang tot cultuur, sport en maatschappelijke activiteiten worden daarmee ook bevorderd. Door aan te sluiten bij al toegekende uitkeringen, minimaregelingen, mantelzorgwaarderingen of iets anders is het mogelijk om specifieke doelgroepen met specifieke acties te benaderen. Een eigen Gorcumpas gaat het gebruik van de minimaregelingen niet verhogen. Hierdoor worden er extra kosten voor een pas gemaakt die niet noodzakelijk zijn. Het tegoed op de pas wordt door deze doelgroep mogelijk beperkt ingezet vanwege het beperkte aanbod. Een alleen lokaal georiënteerde pas biedt te weinig aanbod om rendabel te zijn. Financiële en bestuurlijke consequenties voor het invoeren van een pas zijn erg hoog.
Optie B • • • •
Het extra tegoed voor (gezins)activiteiten voor kinderen zorgt ervoor dat zij ook mee kunnen doen met activiteiten. Door de budgetten in beheer van stichting Leergeld te houden wordt het ook goed besteed aan lidmaatschappen bij sport- en cultuurverenigingen. Het aanbod kan regionaal besteed worden indien er wordt aangesloten bij de pas in gemeente Vijfheerenlanden (samen met gemeente Molenlanden). Het aanbod heeft alleen voordeel voor de gezinnen met kinderen tot 18 jaar die bekend zijn bij Stichting Leergeld (en Avres). Het is mogelijk om te verkennen of de pas ook breder in te zetten is voor alle kinderen.
Optie C • • • •
Een alleen lokaal georiënteerde pas biedt te weinig aanbod om rendabel te zijn voor inwoners en ondernemers. De Dordtpas is al ontwikkeld en biedt al veel regelingen aan voor diverse doelgroepen. De techniek hiervoor hoeft niet meer ontwikkeld te worden. Er is een groot aanbod in en om Dordrecht. Dit kan ervoor zorgen dat ondernemers in Gorinchem zich aansluiten om ook de inwoners uit Dordrecht deze kant op te trekken. Als ze niet aansluiten gaan pashouders juist die kant op trekken voor activiteiten en kortingen. Een nadelig effect is dat Stichting Leergeld wordt opgeheven en daarmee stopt vanuit hen het contact en de hulp aan deze gezinnen en hun kinderen. Mogelijk geldt dit ook voor andere organisaties.
Aanbevelingen bij keuze invoering van een Gorcumpas (optie B en C) • • • •
Start met een pilotproject van twee jaar (2026 en 2027) om de effectiviteit van de pas te onderzoeken onder inwoners met een laag inkomen. Na de pilot van twee jaar wordt besloten om de pilot te verlengen, uit te breiden of te stoppen. Input voor dit besluit volgt uit een bij de start opgesteld monitoringsplan. Hierin bepalen we vooraf de indicatoren om de voortgang op de eerder vastgestelde doelen te monitoren en wat hierin van onze partners verwacht wordt. Na 2 jaar is er een go/no go moment. De gemeenteraad en het college besluiten dan om de pas voor dezelfde doelgroep in te zetten, uit te breiden naar alle inwoners in Gorinchem, uit te breiden naar een andere doelgroep of te stoppen met de pas. Indien op dat moment wordt besloten door te gaan met
18 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
• •
de pas voor alle inwoners en het aanschaffen van de pas voldoende is voor de structurele kosten dan worden de beschikbaar gestelde middelen teruggestort naar de algemene reserve. Werk nauw samen met lokale ondernemers, sportverenigingen en culturele instellingen om een breed scala aan voordelen aan te bieden. Indien de keuze uitgaat naar aansluiten bij de Dordtpas dan moet een bestuurlijk traject met Avres en de Molenlanden en Vijfheerenlanden gestart worden voor het wijzigen van de minimaregelingen.
Vervolgstappen Op donderdag 10 april 2025 gaan we tijdens een I&O sessie met de gemeenteraad in gesprek over de bevindingen van de eerste verkenning voor een Gorcumpas. De gemeenteraad wordt gevraagd een keuze te maken uit de opties die het College adviseert. En vervolgens om het College opdracht te geven om deze keuze verder uit te werken. Voor de zomervakantie wordt deze uitwerking tijdens een I&O of I&O/B&A aan de gemeenteraad voorgelegd.
19 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Bijlage 1: Doelstellingen gemeente Gorinchem Om de vraag “Wat zijn de doelstellingen die de gemeente wil bereiken met de stadspas? Is de stadspas voor alle inwoners en/of voor specifieke doelgroepen?” te kunnen beantwoorden is eerst naar de doelstellingen van de gemeenteraad en het college gekeken. Hieronder staan de doelstellingen die raakvlak hebben met de Gorcumpas. Dit zijn raakvlakken op het gebied van meedoen, sport en cultuur en economie. Deze doelstellingen zijn de basis voor de in de inleiding genoemde doelstelling.
Coalitieakkoord 2022-2026 Cultuur & toerisme: -
We gaan verder met de ingezette doorontwikkeling van Stichting Gorinchem Citymarketing en bekijken wat nodig is om Gorinchem nog beter op de kaart te zetten. Ook samen met omliggende gemeenten. Uitgangspunt daarbij is een levendige en leefbare stad, waar bezoekers en inwoners zich welkom voelen.
Stedelijke ontwikkeling: -
We willen zorgen dat er in alle wijken plekken zijn voor ontmoeting en activiteiten. We gaan verkennen hoe we bestaande locaties in de wijken, zoals brede scholen, hiervoor kunnen benutten
Economie: -
-
We zetten ons als gemeente actief in voor een vitaal ondernemersklimaat Met projecten als het verkleinen van het kernwinkelgebied, het uitvoeringsplan Mooiste Vesting en Warenhuis Gorinchem. en de doorontwikkeling van Gorinchem Citymarketing (GCM) werken we aan een aantrekkelijke stad en ontdekken we ook wat voor bedrijven en horeca van belang is voor vestiging en succes in Gorinchem. Zo mogelijk en nodig kunnen we daar als gemeente verder actie op ondernemen. Onderwijs: Het tegengaan van laaggeletterdheid zien wij als een uitdaging die wij nadrukkelijk in samenhang met en in de geest van de Integrale Samenlevingsvisie (ISV) oppakken. Dat betekent: breder dan taal alleen en ook gericht op het stimuleren van de eigen kracht en deelname van inwoners aan de samenleving.
Collegeprogramma 2022-2026 Kunst, cultuur en sport: -
-
We voeren de ingezette cultuurvisie verder uit, met focus op cultureel erfgoed, cultuureducatie en participatie. We realiseren een multifunctionele voorziening met een groot podium en een middelgrote zaal in de binnenstad. We verkennen of we daarbij combinaties kunnen maken, zoals met de bibliotheek. We houden rekening met uitgangspunten in het beleid voor het kernwinkelgebied en het te versterken deelgebied Horeca & Cultuur. We hebben extra aandacht voor bewegen voor specifieke doelgroepen. Hiervoor versterken en verbreden we de SeniorenFit-aanpak in alle wijken. We werken lokaal en regionaal samen om inclusief sporten te bevorderen.
Armoede en werk -
We onderzoeken de mogelijkheden van invoering van een pas voor mensen met een laag inkomen. We zetten hierbij in op een pas die breder te gebruiken is. Daarbij onderzoeken we expliciet mogelijkheden voor samenwerking met culturele activiteiten.
Integrale Samenlevingsvisie (ISV) 2025-2028 Iedereen die wil meedoen, kan en mag meedoen. Daar staan en gaan we voor in Gorinchem. Dat betekent dat Gorcumers sociale contacten en een zinvolle daginvulling hebben en bijdragen aan de ontwikkeling van de stad. 20 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Bijlage 2. Situatieschets Onderstaande situatieschetsen geven weer hoeveel inwoners er in Gorinchem zijn en wat de inkomenssituatie is voor met name inwoners met een laag inkomen. Daarnaast ook gegevens van het aantal bedrijven en verenigingen. Het doel van de situatieschets is om te duiden voor wie een pas is en welke partijen kunnen bijdragen aan de pas.
Inwoners
38.671 inwoners
19199 mannen | 19472 vrouwen <24: 5432 | 5078 25-44: 5023 | 4965 45-64: 5289 | 5352 65+: 3455 | 4068 14,9% mantelzorger
23,6% van de volwassen inwoners is aangesloten bij een sportvereniging 17.505 huishoudens. Hiervan zijn er: • •
Inkomen
6689 eenpersoonshuishoudens 10816 meerpersoonshuishoudens
16,2% van de huishoudens heeft een inkomen lager dan 130% 21,3% een inkomen lager dan 150% van het sociaal minimum 9,9% van de huishoudens heeft problematische schulden.6 1048 inwoners hebben het Regionaal Declaratiefonds ontvangen in 2024 700 kinderen7 870 inwoners hebben een bijstandsuitkering7 6220 inwoners hebben een AOW-uitkering8 21000 inwoners behoren tot de werkzame beroepsbevolking9
Doel: Door middel van de stadspas kunnen meer inwoners meedoen in de samenleving. Ze kunnen gebruik maken van kortingen en activiteiten die ze zonder de stadspas niet zouden kunnen doen.
Ondernemers en bedrijven Bedrijvigheid
320 verkooppunten (259 winkels) 155 horecavestigingen 1 indooractiviteitenhal (karten, bowlen, lasergamen etc)
Doel: Een stadspas kan als stimulans werken voor inwoners om lokaal te besteden, wat de omzet van ondernemers verhoogt.
Sport en Cultuur 37 sportverenigingen 1 zwembad
6
CBS: Schuldenproblematiek in beeld Cijfers opgevraagd bij Avres. 8 StatLine - Personen met een uitkering; uitkeringsontvangers per regio 9 StatLine - Werkzame beroepsbevolking; beroep en regio's (indeling 2022) 7
21 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Sport
Cultuur
23 verenigingen 4 musea (17 in de omgeving) 1 bioscoop 2 theaters
Doel: Een stadspas zou extra leden kunnen aantrekken door korting op lidmaatschappen of activiteiten aan te bieden. Tevens is het voor de sportverenigingen een zekerheid dat de financieel kwetsbare inwoners via een meedoen-regeling hun abonnement (deels) kunnen betalen.
22 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Bijlage 3: Overzichtstabel stadspassen in Nederland Tabel 3: Overzicht van diverse soorten passen in gemeenten in Nederland. Onderzocht is voor wie de pas bedoeld is, welke voordelen deze biedt, kosten voor inwoners, beschikbare informatie vanuit de gemeente, grootte van de gemeente en regionaal gebruik. Gemeente
Doelgroep
Voordelen
Kosten inwoners
Rotterdam
Iedereen
Deze pas biedt gratis toegang tot musea, kortingen op sportactiviteiten, en speciale aanbiedingen voor restaurants en winkels.
Dordrecht
Iedereen
Utrecht
Inwoners met een laag inkomen
Amsterdam
Inwoners met een laag inkomen
Deze pas biedt gratis toegang tot musea, kortingen op sportactiviteiten, en speciale aanbiedingen voor restaurants en winkels. De pas geeft toegang tot sportclubs, zwembaden en culturele instellingen. Minimaregelingen worden hiervoor ingezet (budget varieert tussen €75 en €225 per persoon per jaar). Met de Stadspas kan men gratis of met veel korting leuke dingen doen. Maar krijgt men ook gratis een ID-kaart of korting bij de dierenarts.
€65,- volwassenen/ €20,- kinderen €20,- studenten €32,50 midden inkomen/€10,kinderen €5,- minima/€0,kinderen €50,- volwassenen / €12,50 kinderen / gratis voor minima
Gratis
Gratis
Informatie vanuit gemeente In 2022 maakten meer dan 130.000 inwoners gebruik van de pas, en gaf dit een impuls aan de lokale economie van ongeveer €25 miljoen per jaar
In 2021 waren er ongeveer 55.000 actieve gebruikers
Aantal inwoners 664.311
Regionaal gebruik
119.115
Ja, Capelle a/d IJssel, Delft (Delftpas), Gouda, Krimpen a/d IJssel, Lansingerland, Maassluis, Nissewaard, Pijnacker-Nootdorp, Schiedam, Vlaardingen, Waddinxveen en Zuidplas Nee
374.000
Nee
921.402
Ja, Diemen
23 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Den Haag
Inwoners met een laag inkomen
Zaandam
Iedereen
Breda
Inwoners met een laag inkomen, pleegkinderen, ouderen
Haarlem
Inwoners met een laag inkomen
Zoetermeer
Inwoners met een laag inkomen
Amstelveen
Inwoners met een laag inkomen
Met deze pas kan men leuke dingen doen in Den Haag en omgeving. De meeste activiteiten worden door de gemeente betaald. Gratis toegang of flinke korting en andere leuke acties bij winkels, horeca, musea, theater, (sport)activiteiten en uitjes Op de pas staat de bijdrage voor sport en cultuur en educatie voor inwoners met een laag inkomen. Ouderen krijgen korting op maaltijden aan huis of in een seniorenrestaurant Korting bij winkels, musea, activiteiten en cursussen. Ook een gratis ID-kaart of korting op een paspoort. Gratis bibliotheekkaart. Vergoeding van de minimaregelingen. met korting of gratis deelnemen aan verschillende sportieve, leerzame en/of culturele activiteiten Korting bij winkels, attracties, culturele uitjes en sportclubs
Gratis
Kosten in Leidschendam waren in 2023 € 370.671,98 voor 4.135 pashouders
€25,- volwassenen / €15,- kinderen Gratis voor minima
549.163
Ja, Den Haag, Leidschendam.
80.705
Nee
Gratis
Kosten in 2023 waren €267.000. In totaal waren er in 2023 7723 gebruikers
184.126
Nee
Gratis
73% van de inwoners met een inkomen tot 130% heeft een pas.
167.763
Nee
Gratis
€ 1.589.000 voor 20252032. Bereik is 55% van de inwoners met een laag inkomen
125.267
Nee
Gratis
Document Amstelveen Rapport rekenkameronderzoek Minimabeleid - iBabs Publieksportaal
90.829
Nee
24 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Tabel 4: Overzicht met gemeenten die vergelijkbaar aantal inwoners hebben als Gorinchem (tussen de 35.000 en 45.000 inwoners). Onderzocht is of zij een pas hebben, wat de doelgroep is, het doel, kosten voor inwoners, beschikbare informatie vanuit de gemeente en regionaal gebruik. Gemeente
Doelgroep
Voordelen
Kosten inwoners
Informatie vanuit gemeente
Regionaal gebruik
Heemskerk
Iedereen
Cadeaukaart
-
Nee
Meppel
Iedereen
Cadeaukaart
-
Nee
Moerdijk
Iedereen
Cadeaukaart
-
Nee
Rijssen-Holten
Iedereen
Cadeaukaart
-
Nee
Huizen
Iedereen
Cadeaukaart
-
Gooische pas
Dronten
Iedereen
Couvorden
Inwoners met een laag inkomen
Kortingen lokale ondernemers en verenigingen Geen pas, maar wel de doe-mee-webwinkel met daarin voordelen
Bodegraven Reeuwijk Maassluis
Inwoners met een laag inkomen Iedereen
Rheden
Inwoners met een laag inkomen
De Bilt
Inwoners met een laag inkomen
Tiel
Iedereen
Venray
Geen pas
Nee -
Nee
Gratis
Groene Hart pas
Deze pas biedt gratis toegang tot musea, kortingen op sportactiviteiten, en speciale aanbiedingen voor restaurants en winkels. Tegoed besteden vanuit de meedoen-regeling aan sport, cultuur en recreatie
€65,- volwassenen/ €20,kinderen €20,- studenten €32,50 midden inkomen/€10,- kinderen €5,- minima/€0,- kinderen Gratis
Rotterdampas
De pas geeft toegang tot sportclubs, zwembaden en culturele instellingen. Minimaregelingen worden hiervoor ingezet (budget varieert tussen €75 en €225 per persoon per jaar). winkelen stimuleren, punten sparen
Gratis
Bereik verschilt per gemeente maar is voor gemeente Rheden 54% van de inwoners met een laag inkomen
Gelrepas (Arnhem, Duiven, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Zevenaar) U-pas
25 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Berkelland
Geen pas
Horst aan de Maas Beverwijk
Geen pas
Wijchen
Geen pas
Geldrop-Mierop
Geen pas
Goes
Geen pas
Oldambt
Geen pas
Oude IJsselstreek Teylingen
Geen pas
Raalte
Geen pas
Landgraaf
Geen pas
Edam-Volendam
Geen pas
Montferland
Geen pas
Castricum
Geen pas
Hellendoorn
Geen pas
Bronkhorst
Geen pas
Leudal
Geen pas
Beekdalen
Geen pas
Berg en dal
Geen pas
Hof van Twente
Geen pas
Wageningen
Geen pas meer. Dit was een niet gemeentelijke pas Inwoners met een laag inkomen
Zwijndrecht
Geen pas
Geen pas
Zwijndrechtpas
26 Eerste verkenning Gorcumpas | maart 2025 | versie 1.1
Bijlage 4: Advies Avres 1. Inleiding Gorinchem overweegt om de ondersteuning van minima te verbeteren. In overleg met de verantwoordelijk wethouder, willen wij een aantal overdenkingen rondom de verkenning van een stadspas meegeven. Een stadspas voor minima in Gorinchem kan voordelen bieden, zoals het vereenvoudigen van toegang tot gemeentelijke regelingen en het vergroten van deelname aan sociale activiteiten. Om de haalbaarheid te beoordelen, is het belangrijk om een aantal aspecten beter in beeld te krijgen en te verwachten kosten in kaart te brengen. De door ons eerder ontvangen verkenning is het uitgangspunt geweest om een aantal zaken vanuit ons perspectief op een rij te zetten, zodat deze in de verdere discussie en afwegingen kunnen worden meegenomen. Bezien vanuit onze expertise en ervaring zitten er in de huidige verkenning een aantal aannames die niet geheel overeenstemmen met hetgeen in op inhoud, financiën en juridisch reeds bekend is rondom de introductie van een middel zoals een stadspas. Bovendien moeten we opmerken dat een scenario waarin voor al de samenwerking binnen de AV regio gemeenten opportuun zou zijn, niet in de verkenning voorkomt.
We hebben getracht om een aantal van deze aspecten zo objectief mogelijk weer te geven, zodat de discussie over welke mogelijkheden er zijn enerzijds door de gemeente goed kan worden afgewogen en anderzijds in voldoende mate kan worden besproken met de belanghebbende stakeholders. Doelgroep Met een aanzienlijke doelgroep die in aanmerking zou kunnen komen voor een stadspas, lijkt de invoering ervan in Gorinchem potentieel waardevol. Het is echter essentieel om een gedetailleerde kosten-batenanalyse uit te voeren, rekening houdend met de specifieke omstandigheden en behoeften van de gemeente, om de financiële haalbaarheid en effectiviteit van een dergelijke pas te bepalen. Geschatte implementatie- en beheerskosten Hoewel specifieke kosten voor Gorinchem niet direct beschikbaar zijn, kunnen we een indicatie krijgen door te kijken naar andere gemeenten. Helaas is er geen onderzoek gedaan naar een, in inwonertal, gelijke gemeente als Gorinchem. Maar is, naar de echt grote gemeenten, wel onderzoek gedaan naar de invoering van een stadspas in een gemeente van 95.000 inwoners. De geschatte eenmalige implementatiekosten bedroegen daar circa €294.000, met jaarlijkse systeemkosten van €115.000 en uitvoeringskosten van €100.000. Aangezien Gorinchem een kleinere gemeente is dan de desbetreffende gemeente, zouden de kosten naar verwachting lager uitvallen.
Een ruwe schatting zou kunnen uitgaan van een derde van de kosten van de onderzochte gemeente, wat neerkomt op eenmalige implementatiekosten van ongeveer €100.000 en jaarlijkse kosten van €70.000. Deze schattingen dienen echter met voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd en zouden nader onderzoek vereisen. Echter deze kosten zijn aanzienlijk hoger dan in de gemeentelijke verkenning naar voren worden gebracht. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de kosten die hier bedoeld worden, gerelateerd zijn aan de implementatie van een volwaardige te ontwikkelen stadspas door de gemeente zelf.
2. Vier scenario’s van ontwikkeling We hebben in dit document de vrijheid genomen om een aantal denkrichtingen voor de gemeente uit te werken. Deze hebben we vertaald naar een viertal scenario’s. Per scenario bespreken we de voor- en nadelen, de te verwachten kosten en de juridische kaders. Daarbij wordt rekening gehouden met de mogelijke consequenties voor Stichting Leergeld en de rol van de cliëntenraad Avres. De vier scenario’s zijn: A. Stadspas ontwikkeld door alleen Gorinchem B. Stadspas via de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Avres (in samenwerking met Molenlanden en Vijfheerenlanden) C. Aansluiting bij de bestaande Dordtpas van de gemeente Dordrecht D. Vereenvoudigen van de huidige minimaregelingen die door Avres voor Gorinchem worden uitgevoerd
27 Eerste verkenning naar een Gorcumpas – versie 1.1
A) Stadspas ontwikkel door alleen Gorinchem Werking en inhoud Maatwerk: De pas wordt specifiek afgestemd op de lokale behoeften van Gorinchem. Volledige controle: De gemeente heeft de volledige regie over ontwerp, deelnemende partners en het aanbod. Kosten Implementatie: Ruwe schattingen liggen rond de €100.000 voor een eenmalige investering (inclusief ICT, communicatie en introductie). Beheer: Jaarlijkse kosten van circa €70.000 voor onderhoud en uitvoering. Voordelen • Maximale lokale autonomie en afstemming op de specifieke situatie van Gorinchem. • Directe integratie met reeds bestaande lokale voorzieningen en minimaregelingen. Nadelen • Hogere kosten zonder de schaalvoordelen van een gezamenlijke aanpak. • Alle risico’s en kosten zijn voor eigen rekening van Gorinchem. B) Stadspas via GR Avres (Gorinchem, Molenlanden en Vijfheerenlanden) Gorinchem laat de minimaregeling al uitvoeren door een goed georganiseerde gemeenschappelijke regeling (GR) met twee andere gemeenten, dat heeft belangrijke gevolgen voor de haalbaarheid en kosten van een stadspas. Werking en inhoud Gezamenlijke uitvoering: Avres voert al minimaregelingen uit, wat de integratie van een stadspas eenvoudiger maakt. Kosten- en kennisdeling: De ontwikkeling, implementatie en beheerkosten worden over meerdere gemeenten verdeeld. Kosten Implementatie: Naar schatting rond de €50.000–€70.000 per gemeente.
Beheer: Jaarlijkse kosten van ongeveer €40.000–€50.000 per gemeente. Voordelen • Efficiëntere uitvoering door gebruik te maken van bestaande infrastructuur en processen. • Grotere doelgroep en aantrekkelijker aanbod voor lokale ondernemers, sportclubs en cultuurinstellingen. • De gezamenlijke aanpak binnen Avres bevordert kennisdeling en continuïteit. Nadelen • •
Vereist intensieve intergemeentelijke afstemming, wat de besluitvorming kan vertragen. Minder lokale autonomie, omdat keuzes en voorwaarden mede bepaald worden door de andere GRleden.
C) Aansluiting bij de Dordtpas (Dordrecht) Werking en inhoud Gebruik van een bestaand systeem: De Dordtpas is reeds operationeel en biedt een breed scala aan kortingen en activiteiten. Regionale samenwerking: De pas is beschikbaar voor inwoners van meerdere gemeenten, maar is primair gericht op Dordrecht. Kosten Ontwikkelingskosten: Lager, omdat er geen eigen systeem ontwikkeld hoeft te worden.
28 Eerste verkenning naar een Gorcumpas – versie 1.1
Integratie- en licentiekosten: Extra kosten kunnen ontstaan voor aansluiting en afstemming tussen de juridische en operationele kaders van Dordrecht en Gorinchem.
Voordelen • Snelle implementatie door gebruik te maken van een beproefd systeem. • Verminderde ontwikkelingskosten. Nadelen • Mogelijk minder relevant voor inwoners van Gorinchem doordat het aanbod sterk op Dordrecht is gericht. • Juridische en organisatorische uitdagingen, zoals het behoud van eigen gemeentelijke bevoegdheden en het integreren binnen de bestaande GR Avres-structuur. D) Vereenvoudigen van de huidige minimaregelingen via Avres Werking en inhoud Procesoptimalisatie: Bestaande regelingen worden vereenvoudigd, zodat de aanvragen en toekenning van ondersteuning efficiënter verlopen. Integrale budgettering: In plaats van meerdere aparte regelingen kan bijvoorbeeld een integraal budget per huishouden worden ingezet, gebaseerd op bestaande inkomensgegevens. Kosten Lager investeringsniveau: Er zijn geen grote nieuwe ICT- of implementatiekosten, omdat het bestaande systeem wordt geoptimaliseerd. Beheer: Mogelijk lagere jaarlijkse beheerkosten omdat er minder administratieve lagen komen kijken. Voordelen • Minder kosten en lagere administratieve lasten. • Voorkomen van stigmatisering doordat er geen aparte ‘armoedepas’ wordt uitgegeven. • Gemakkelijker te integreren met de huidige werkwijze van Avres. Nadelen • Minder zichtbaarheid vergeleken met een stadspas, wat kan leiden tot een lager gevoel van verbondenheid bij de doelgroep.