882906 Rvs Warmtenet Gorinchem

Raadsvoorstel: Z/20/676656/D-882906 Onderwerp: Warmtenet Gorinchem

Datum: 2 oktober 2023 Portefeuillehouder: Mark de Boer I&O: 12 oktober 2023 B&A / Raadsvergadering: 2 november 223 Opsteller: Toom, Bertus den Geeft voorstel begrotingswijziging: Ja/Nee

Onderwerp: Duurzame stad; Warmtenet Gorinchem. Voorstel: Wij stellen u voor: 1. De volgende fase van het warmtenet Gorinchem met een faciliterende rol vanuit de gemeente te ondersteunen. Aanleiding: Sinds mei 2023 wordt door HVC in de Gildenwijk hard gewerkt om een warmtenet in Gorinchem aan te leggen. Tegelijkertijd verduurzaamt Poort6 haar aan te sluiten woningen in de Gildenwijk, zodat de bewoners straks comfortabel en duurzaam kunnen wonen. Zoals bij veel grote projecten was het komen tot een voldoende zekere business case in de meest risicovolle opstartfase spannend. Dit ondanks circa 950 potentieel aan te sluiten woningen van Poort6 en een Rijkssubsidie van €4,5 miljoen. In februari 2021 heeft de gemeente daarom de start van de aanleg van een warmtenet mede mogelijk gemaakt door als ‘eerste grote klant’ het stadhuis per 2025 aan te laten sluiten. Zo ontstond voor HVC voldoende startvolume voor een schaalbaar en toekomstbestendig warmtenet en een haalbare business case. De gemeente heeft destijds dus gekozen om het warmtenet actief in de benen te helpen en staat nu voor een keuze qua rolneming in een vervolgfase. Hoewel de verdere uitbreiding van het warmtenet in de door het college voorgestelde opzet formeel geen raadsbesluit vereist, hecht het college er sterk aan om haar keuze voor een faciliterende rol expliciet aan uw raad voor te leggen.

Hieronder wordt ingegaan op de stand van zaken warmtenet fase 1, de aardgasvrije wijken opgave, onze integrale aanpak daarbij en het waarom van de keuze voor een faciliterende rol bij het warmtenet. Stand van zaken 2 jaar na de besluitvorming, is het primaire warmtenet aangelegd. Inmiddels zijn circa 200 huurders van Poort6 aangesloten. Tot 2025 zullen resterend in de eerste fase nog ruim 750 huurders volgen. Naast de woningen zullen t/m 2025 het kantoor van Poort6 en het stadhuis worden aangesloten. HVC werkt intussen ook aan de realisatie van het warmtestation aan de Bullekeslaan, zodat deze duurzame warmtebron in 2025 operationeel kan zijn. Start bouw is begin 2024 gepland. Belangrijke milieuwinst wordt behaald doordat woningen (waar nodig) worden geïsoleerd voordat ze worden aangesloten op het duurzame warmtenet. Jaarlijks wordt daardoor straks meer dan 1 miljoen m3 aardgas bespaard. Nu de werkzaamheden van fase 1 volgens planning vorderen, willen Poort6, HVC en gemeente ook perspectief bieden aan de resterende huurders van Poort6 in de Gildenwijk en mogelijk daarbuiten. De ambitie bij de start van het warmtenet was om naast de Gildenwijk ook inwoners/huurders van de wijk Stalkaarsen de mogelijkheid te geven tot aansluiten. Met de beoogde uitbreiding van het warmtenet door HVC ontstaat hiervoor een mogelijkheid.

De inspanningen van alle betrokken partners hebben ervoor gezorgd dat in relatief korte tijd het warmtenet in Stadhuisplein 1 Postbus 108 4200AC Gorinchem

T 140183 F 0183-630540

E gemeente@gorinchem.nl I www.gorinchem.nl

de Gildenwijk is aangelegd, wat ook bij de Rijksoverheid niet onopgemerkt is gebleven. Het warmtenet in de Gildenwijk wordt dan ook als een voorbeeldproject gezien door het ministerie van BZK. Mede daardoor is een grote bijdrage uit het nationaal groeifonds geoormerkt voor een vervolg. Voortbordurend op het succes van fase 1 wordt inmiddels gewerkt aan de voorbereiding voor de uitvoering van de volgende fase. Onze opgave, ambities en rolneming Alle woningen moeten in 2050 aardgasvrij zijn. Gemeente Gorinchem werkt daarom intensief aan de energietransitie als onderdeel van het realiseren van klimaatdoelstellingen. Vanuit de Transitievisie Warmte (TVW) 1.0 heeft uw raad lokale doelen gesteld om stapsgewijs aardgasvrije wijken te realiseren, waarbij nieuwbouw zoals Hoog Dalem sinds 2019 al aardgasvrij is. De TVW is in september 2021 vastgesteld door uw gemeenteraad. Hierop vooruitlopend heeft gemeente Gorinchem samen met woningcorporatie Poort6, HVC, Stedin, provincie Zuid-Holland en Waterschap Rivierenland een plan uitgewerkt voor de aanleg van een warmtenet in de Gildenwijk. HVC zal voor eigen rekening en risico de verdere uitrol van het warmtenet ter hand nemen. De gemeente heeft de primaire rol om de inwoners te ondersteunen in de energietransitie.

Vanuit deze rol zal de gemeente (in lijn met de in ontwikkeling zijnde programma “Energietransitie woningen”) de bewoners helpen in de verduurzaming van hun woning. Specifiek rond het warmtenet zullen particuliere woningeigenaren en Vereniging van Eigenaren actief benaderd worden en ontvangen (indien gewenst) individueel maatwerk energieadvies en ondersteuning. Enerzijds om energie te besparen en anderzijds te bezien waar mogelijk op duurzame energie kan worden over gegaan. Het warmtenet is daarbij nadrukkelijk een optie. Tevens kan de gemeente onderzoeken of het gemeentelijke vastgoed (in de nabijheid van het warmtenet) mogelijk kan worden aangesloten. Hierbij zal per locatie onderzocht dienen te worden of het technisch en financieel een goede keuze is aan te sluiten. Vervolg warmtenet Bij de besluitvorming rond de komst van het warmtenet is door de partners Poort6, HVC, gemeente Gorinchem, provincie Zuid-Holland, Stedin en Waterschap Rivierenland de wens uitgesproken om de aanleg van het warmtenet en de aansluitingen op het warmtenet verder uit te breiden zowel binnen als buiten de Gildenwijk. Hierdoor kunnen meer woningen en gebouwen aardgasvrij worden.

Anders dan in fase 1 is het nadrukkelijk de bedoeling dat naast woningen van Poort6 ook woningen van Verenigingen van Eigenaren (VvE’s), particuliere woningen, gemeentelijk- en maatschappelijk vastgoed en anderen aansluiten op het warmtenet. In de uitvoering van de volgende fase wordt er verder gekeken dan alleen de Gildenwijk. Aan de overkant van de Banneweg komen woningen in de Wijk Stalkaarsen in beeld om aan te sluiten. Zo behelst de beoogde uitbreiding circa 2.300 woningen en heeft deze een looptijd van 4 jaar (2025-2029). Nationaal Groeifonds De aanleg van een warmtenet blijft een forse investering die zonder rijksbijdragen voor de warmtenet exploitant lastig rond te rekenen is. Zeker omdat een belangrijke voorwaarde is dat het voor alle partijen en doelgroepen betaalbaar is en blijft. Om de netto investeringen voor gemeente, Poort6, HVC en bewoners zo laag mogelijk te houden, wordt er continue gezocht naar financiële ondersteuning via subsidies voor zowel de aanleg van het warmtenet als de benodigde aanpassingen in de woningen c.q. gebouwen. Mede door het succes in fase 1, en de voorbeeldfunctie van het project in het land is er vanuit het Nationaal Groeifonds voor het warmtenet Gorinchem een maximaal bedrag van 18,7 miljoen euro onder voorwaarden beschikbaar gesteld.

Met deze subsidie kan HVC het primaire net verder uitbreiden en kunnen de bijdrage aansluitkosten (BAK) die HVC nodig heeft om woningen c.q. gebouwen aan te sluiten fors worden verlaagd tot 2029. Hierdoor komt de aansluiting op het warmtenet voor een brede groep inwoners en vastgoedeigenaren binnen handbereik. We toetsen of dit een marktconform aanbod is.

Beoogd effect: 1. Inwoners in de Gildenwijk en de wijk Stalkaarsen te ondersteunen in energiebesparing en het verduurzamen van hun woningen. De woningen van Poort6 worden (waar nodig) meteen goed geïsoleerd, wat naast besparing tevens bijdraagt aan beter wooncomfort. Circa 2.300 woningen kunnen in de nieuwe fase aardgasvrij worden door aansluiting op het warmtenet. 2. Naast woningen van Poort6 wordt ook perspectief geboden door ook woningen van Verenigingen van Eigenaren (VvE’s), particuliere woningen, gemeentelijk- en maatschappelijk vastgoed en anderen de mogelijkheid te geven aan te gaan sluiten op het warmtenet. 3. Besparing van meer dan 2,5 miljoen m3 aardgas = 4.500 ton minder CO 2 uitstoot. -

Percentage besparing in vervolgfase: 13,5% t.o.v. totale gasgebruik woningen in Gorinchem.

-

Percentage besparing fase 1 en vervolgfase samen: 18,9 % t.o.v. totale gasgebruik woningen in Gorinchem.

4. In dit project wordt vanuit integraal werken niet alleen een warmtenet aangelegd (de basis) maar ook werk gemaakt van de energiebesparingsaanpak bij particulieren en een reductie van het risico op energie-armoede. 5. Stedin (en daarmee indirect haar klanten) heeft minder kosten aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet dan wanneer gekozen wordt voor individuele warmtepompen in dit deel van de stad. 6. CO2 reductie in de gemeente, ook met oog op de doelstellingen uit de Regionale Energie Strategie (RES). Onder andere door hergebruik van duurzame restwarmte uit afvalwater en oppervlaktewater. 7. Met dit project uitvoering gegeven aan de ambities vanuit de Regionale Energiestrategie (RES) en de Transitievisie Warmte (TVW), op het gebied van duurzaamheid (beperken CO2 uitstoot) en energievoorziening. Argumenten: 1.1 De keuze voor een faciliterende rol legt de risico’s daar neer waar deze thuishoren Bij de exploitant van een warmtenet (in dit geval HVC). 1.2 Als gemeente willen we onze inwoners helpen om te verduurzamen. Uiteindelijk zal heel Gorinchem in 2050 aardgasvrij moeten zijn. 1.3 Het warmtenet kan leiden tot minder uitgebreide investeringen in een robuuster stroomnet t.o.v. een allelectric scenario. Daarmee ontstaat een betere maatschappelijke kosten-batenanalyse, een door de gemeenteraad en netbeheerder onderstreept nevendoel.

1.4 De uitbreiding binnen de vervolgfase levert een stevige bijdrage aan een haalbare en betaalbare energietransitie Nog een eens circa 2.300 huishoudens in de Gildenwijk en de wijk Stalkaarsen kunnen worden aangesloten. Dit gebeurt op grote schaal binnen een beperkte tijd tot 2030. Een belangrijk argument binnen deze sociaal zwakkere wijken waar energiearmoede veelvuldig voorkomt. 1.5 Poort6 wordt in de gelegenheid gesteld om de verduurzaming van hun woningvoorraad in bovengenoemde wijken mogelijk te maken. Hierbij worden bewoners ontzorgd door voor hen betaalbare en zekere wijze van verduurzaming aan te bieden. 1.6 Door de rolneming van de gemeente wordt het mogelijk particuliere woningeigenaren, Verenigingen van Eigenaren, en anderen ondersteuning aangeboden in de verduurzaming waarbij het aansluiten op het warmtenet een mogelijkheid is. 1.7 Is het als gemeente mogelijk om generieke maatregelen te nemen. Maatregelen in het kader van Wet Natuurbescherming (Soortenmanagementplan). Hiermee worden

bewoners ondersteunt om belemmeringen bij isolatie- en renovatiewerkzaamheden op te heffen. 1.8 Forse CO2 reductie te realiseren Landelijk is de doelstelling 55% CO2 reductie in 2030 te realiseren. Vanuit het coalitieakkoord wordt ingezet op verduurzamen, zodat er begin 2026 zichtbare stappen zijn gezet in het besparen van energie en het verminderen van onze CO2 uitstoot. Uitbreiding van het duurzaam, voor het overgrote deel met restwarmte gevoed, warmtenet in de Gildenwijk draagt hier stevig aan bij. 1.9 Mogelijkheden ontstaan voor het gemeentelijk vastgoed Met de aanleg wordt het mogelijk gemaakt om ook nabijgelegen gemeentelijk vastgoed (bij technische en financiële haalbaarheid) aan te sluiten op het warmtenet. Hiermee wordt de voorbeeldfunctie vanuit gemeente t.a.v. verduurzaming versterkt. 1.10 Komen doelstellingen vanuit de Regionale energietransitie in beeld De doelstellingen vastgesteld in de regionale Energiestrategie om 20% energie te besparen en maximaal in te zetten op duurzame energieopwekking. 1.11 Forse investeringen in de stad Met € 18,7 miljoen infrastructuur bijdrage aan HVC uit het Nationaal Groeifonds lijkt het mogelijk om een uitbreiding van het warmtenet Gorinchem te realiseren (totale investering ca. €50 miljoen).

1.12 Project is beheersbaar De nu te voorziene technische en financiële risico’s zijn bij de gemeente door de rolneming in de uitvoering van het project beheersbaar. Wij maken als gemeente geen onderdeel uit van de aanleg zelf, noch participeren met geld direct in de aanleg of exploitatie. Onze faciliterende bijdragen rond het warmtenet zijn beperkt en beheersbaar en zijn of worden opgenomen in de jaarprogramma’s rond de energietransitie. Risico’s: 1.1 Vertragingen Door onvoorziene omstandigheden kunnen vertragingen in de aanleg warmtenet worden opgelopen. Dit risico ligt primair bij de warmtenet exploitant HVC en vraagt goede afstemming met de gemeente als beheerder van de openbare ruimte. 1.2 Meekoppelkansen zijn complex om mee te nemen Meekoppelkansen tijdens de aanleg, zoals het aanpakken van riolering, bestrating of klimaatadaptatie, vragen vaak om extra financiële en ambtelijke inzet en maken geen onderdeel uit van het projectbudget. 1.3 Tegenvallers in het warmtenet stralen af naar de gemeente Aanleg van het warmtenet zelf gebeurt op rekening en risico van HVC en wordt contractueel vastgelegd. Het risico bestaat dat door tegenvallers bij werkzaamheden de gemeente wordt aangesproken op vertraging of eventuele overlast. 1.4 Impact netcongestie op warmtenet Gorinchem nog niet volledig in beeld De aandachtspunten rond de netcongestie t.b.v.

het warmtenet worden door HVC nader in beeld gebracht in samenspraak met Stedin. Dit heeft met name betrekking op het warmtestation aan de Bullekeslaan. HVC geeft aan geen problemen te verwachten, echter totdat deze formele bevestiging binnen is, blijft het een (beperkt) risico.

Financiën: De kosten voor de rolneming bij de aanleg van de 2e fase van het warmtenet zijn beperkt. •

HVC legt onder gebruikelijke voorwaarden het warmtenet aan. De kosten voor toezicht en handhaving (door met name stadsbeheer) worden gedekt uit de door HVC te betalen gemeentelijke leges

•

Het overgrote deel van de gemeentelijke projectkosten vallen binnen de bestaande formatie en budgetten om de energietransitie binnen Gorinchem aan te jagen.

•

Daarnaast kunnen we als gemeente tot september 2024 gebruik maken van een extra bijdrage vanuit de Europese subsidie Elena zodat voor 2023-2024 bijna € 260.000 subsidie beschikbaar is om bewoners te ondersteunen in de verduurzaming van hun woningen.

•

Een totale bijdrage van € 186.661 voor 2023-2024 is vereist vanuit de reserve duurzaamheid, deze valt binnen mandaat van het college.

Participatie: •

Voor huurders van Poort6 geldt; Huurdersraad Poort6 en bewonerscommissies zijn door Poort6 betrokken. Ten aanzien van de aansluiting van complexen dient 70% van hun huurders per complex in te stemmen.

•

Voor Particuliere woningbezitters en Verenigingen van Eigenaren geldt, dat men individueel benaderd wordt. Er wordt hen (vanuit het in opbouw zijnde gemeentelijke programma “Energietransitie woningen”) een energiebesparingstraject aangeboden van hun woning of complex. Het aansluiten op het warmtenet wordt hierin als mogelijke optie meegenomen.

•

Er is een brede projectgroep met Poort6, HVC, Stedin, Waterschap Rivierenland, Provincie ZuidHolland die samenwerken om de participatie maximaal vorm te geven.

•

In de Regionale Energie Strategie is warmtenet Gildenwijk in de participatie opgenomen als één van de concrete projecten waar aan wordt gewerkt.

Communicatie: Rond het raadsbesluit wordt een persbericht voorbereid. Communicatie naar bewoners van de Gildenwijk en de wijk Stalkaarsen zal op diverse niveaus plaats vinden. Vanuit het in ontwikkeling zijnde programma “Energietransitie woningen” zullen particuliere woningbezitters en Verenigingen van Eigenaren veelal individueel vanuit de gemeente worden benaderd. Andere doelgroepen binnen de wijken zullen per doelgroep worden benaderd. Vanuit de werkgroep communicatie (HVC, Poort6 en gemeente) worden nieuwsberichten verzonden, wordt er contact gehouden met de pers en wordt informatie verstrekt via website www.warmtenetgorinchem.nl . Duurzaamheid: Door de rolneming van de gemeente komt de uitbreiding van het duurzaam gevoed en toekomstbestendig warmtenet in de Gildenwijk in zicht. In de nieuwe fase kunnen circa 2.300 woningen of woning equivalenten (WEQ) worden aangesloten op het warmtenet. Naast Poort6 woningen komt er ook duurzaam perspectief voor woningeigenaren, Verenigingen van Eigenaren, vastgoedeigenaren en anderen in de Gildenwijk en Stalkaarsen. Het warmtenet wordt vanaf 2025 voor een groot deel grotendeels verwarmd door restwarmte uit afvalwater (Thermische Energie uit Afvalwater, TEA). Een beperkt deel (<20%) van de warmtevraag zal in piekmomenten of bij storingen nog worden opgevangen door een gasketel. Hiermee is het een duurzaam

warmtenet dat bijdraagt aan het verminderen van de CO2 uitstoot. Vervolgproces: Uw besluit is niet alleen een blijk van steun aan de bij het warmtenet betrokken partners, maar gaat vooral over de vraag welke rol de gemeente kiest. Met het voorliggende voorstel kiest de gemeente voor de rol om vooral te gaan werken aan energiebesparing particulieren en woningeigenaren. HVC werkt door aan de verdere uitrol van het warmtenet. Dit staat in zekere zin los van uw raadsbesluit, omdat reeds sprake is van een haalbare business case. Bij gemeentelijk vastgoed of mogelijke herontwikkellocaties wordt per geval bekeken of aansluiting op een warmtenet de meest logische en effectieve keuze voor de warmtevraag is. Bijlagen: Geen.

Burgemeester en wethouders van Gorinchem, de secretaris, de burgemeester,

Raadsbesluit De gemeenteraad van Gorinchem, Gelet op het raadsvoorstel van het college d.d. <DOCUMENT_DATE> Gelet op de wettelijke bepalingen

Besluit:

Aldus besloten in de raadsvergadering van <DATE3>

Griffier,

Voorzitter,