260115 Notulen parallelsessie B&A Programma Cultuur

Parallelsessie Beraad & Advies 15 januari 2026 Programma Cultuur Samenvattend verslag Aanwezigen Voorzitter: Griffie: Notulist: Raadsleden/ fractieassistenten: Stadsbelang:

de heer K. van Willigen mevrouw E. van Bekhoven mevrouw J.M. Kiep-de Jongh

Democraten Gorinchem: PvdA: VVD: ChristenUnie/SGP: Gorcum Actief: D66: CDA: SP:

de heer D. van Gammeren de heer J. Klein de heer P. Schefferlie mevrouw P. de Groot mevrouw T. van ‘t Westende de heer A. Krol mevrouw E. Hamann de heer I. Tekir mevrouw J. van Oversteeg de heer P. van Andel

Portefeuillehouder: Ambtelijke ondersteuning:

de heer F. Polatli de heer M. Keuning, mevrouw R. Hak

Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen hartelijk welkom. Programma Cultuur In aansluiting op de I&O’s van 13 november 2025 en 4 december 2025 ontvangen de raadsleden het Programma Cultuur 2026-2030 en het bijbehorend raadsvoorstel voor bespreking in de B&A sessie. Wethouder Polatli geeft aan dat de toezeggingen die in de I&O zijn gedaan zijn opgenomen in het raadsvoorstel. Het programma geeft richting aan het cultuurbeleid voor de komende jaren conform het collegeprogramma 2022-2026 en is tot stand gekomen na een zorgvuldig en breed participatietraject met het culturele veld, inwoners en raad. Het programma sluit beter aan bij actuele ontwikkelingen en bij de bredere gemeentelijke ambities, visies en de Integrale Samenlevingsvisie. Met drie heldere programmalijnen worden de waarden van kunst en cultuur voor de identiteit, participatie en ontmoeting in de stad versterkt. Binnen de bestaande middelen worden budgettair neutrale verschuivingen voorgesteld zodat flexibel en gericht ingespeeld kan worden op de behoeften en de praktijk in de stad. De heer Tekir zegt dat zijn fractie het een gemiste kans vindt dat het slechts om een actualisatie van beleid gaat omdat gehoopt werd op een nieuw cultuurbeleid dat toegankelijk is voor nieuwe makers en faciliteert in nieuwe maakplekken met extra budgettaire ruimte.

Het programma benoemt hoe belangrijk cultuur is voor de stad, maar het bestendigt ook de status quo en kijkt niet echt vooruit in een tijd waarin cultuur, creativiteit en talentontwikkeling onder druk staan. Het programma gaat volledig uit van het formele culturele aanbod. Je komt pas in aanmerking voor een subsidie met een KvKinschrijving, maar creativiteit laat zich niet vangen in een KvK-nummer. Talent ontstaat vaak juist voordat iemand een stichting opricht, er een bestuur of professionele organisatie is. Gorinchem kent veel jonge makers, pas afgestudeerde studenten van creatieve opleidingen, mensen met ideeën voor film, theater, beeldende kunst, muziek, cross-overs,

Parallelsessie B&A Programma Cultuur, 15 januari 2026

et cetera. Deze mensen willen experimenteren en eerste projecten maken, maar voor die groep biedt het programma nu onvoldoende ruimte. Voor talentontwikkeling moet juist aan de voorkant geïnvesteerd worden. ‘s-Hertogenbosch kent de Bossche Makersregeling, een laagdrempelige regeling waarmee individuele makers met slechts een paar duizend euro een eerste project kunnen realiseren. In Breda bestaat een regeling voor creatieve talenten en makers expliciet gericht op industriële ontwikkeling en experiment. Dit zijn gerichte impulsen die een groot verschil maken. Het zou prachtig zijn als dit ook in Gorinchem mogelijk gemaakt wordt zonder KvK-plicht. Kleine subsidies gericht op experiment, ontwikkeling en zichtbaarheid. Dit zou de Bliekenregeling genoemd kunnen worden, een regeling die zegt wij zien jou, wij geloven in jouw talent en wij geven jou de ruimte om te groeien. Zijn fractie wil daartoe graag een voorstel uitwerken ter bespreking in de raadsvergadering waarin dit programma behandeld wordt. De heer Van Andel citeert Cathelijne Broers, directeur van het Cultuurfonds, uit een artikel in Trouw: “Cultuur is meer dan een uitje, het is belangrijk voor welzijn en democratie”. Helaas wordt door de landelijke politiek niet altijd zo gedacht en daar ook niet naar gehandeld. Gevolg: de gemeente moet creatief met geld worden.

Nederland is één van de weinige landen in Europa waar steeds minder geld wordt begroot voor cultuur. In het artikel staat ook dat in de sector veel aan een zijden draadje hangt. Dit is ook in Gorinchem het geval. Het bestaande cultuurbeleid is geactualiseerd en richt zich op een toekomstbestendige culturele infrastructuur en dit wordt uitgewerkt in drie programmalijnen. Kunst en cultuur worden als essentieel gezien voor identiteit, leefbaarheid, brede welvaart en citymarketing met een sterke koppeling naar de Omgevingsvisie 2050 en de Integrale Samenlevingsvisie (gezonde stad, meedoen, vitale wijken, erfgoed). Gorinchem positioneert zich als middelgrote centrumgemeente met een gevarieerde culturele infrastructuur, maar onder druk van stijgende kosten, beperkte middelen en landelijke politiek zijn scherpe keuzes noodzakelijk. Identiteit en erfgoed; versterking van het Gorcums Museum, Hendrik Hamelmuseum, Regionaal Archief en aandacht voor kunst in de openbare ruimte, focus op behoud en beter zichtbaar maken, onder andere digitaal. Meedoen en ontwikkelen; Gorinchem Inspireert en cultuurcoaches vormen het hart voor cultuureducatie en -participatie, erfgoedleerlijnen, muziekeducatie.

Podium en evenementen; de ontwikkeling van het nieuwe Cultuurhuis als centrale plek voor lezen, oefenen, programmeren en ontmoeten samen met de Bibliotheek en een nieuwe stichting, actualisatie van regelingen voor professioneel theater, amateurkunst en evenementen, blijvende aandacht voor de twee unieke theaters ’t Pand en Peeriscoop. Hij zou verder kunnen gaan met de uitvoeringsagenda en financiën maar doet dit niet, mogelijk wel als dit voorstel een bespreekstuk wordt. Hij bedankt de betrokken ambtenaren en de wethouder voor de uitgebreide en duidelijke jaarplannen die zelfs smart worden. Ondanks de stijgende kosten en beperkte middelen worden scherpe keuzes gemaakt (actualiseren) en dat is wat zijn fractie betreft akkoord. De tering moet naar de nering gezet worden. Zijn fractie heeft vertrouwen in de uitvoering van het programma en gaat zoals het er nu uitziet voor het raadsvoorstel stemmen. Mevrouw Van ’t Westende waardeert het dat het programma is opgesteld binnen de bestaande middelen en dat er heldere keuzes zijn gemaakt. Het is belangrijk dat de gemeente faciliteert en verbindt, maar niet zelf bepaalt wat cultuur inhoudelijk moet zijn. Cultuur ontstaat in de stad bij makers, instellingen en initiatiefnemers. Zij weten het best wat werkt en waar behoefte aan bestaat. Het is positief dat het programma uitgaat van eigenaarschap in het culturele veld.

Ook het Cultuurfonds past daarbij, juist omdat het niet van bovenaf is dichtgetimmerd, de invulling ontstaat vanuit het veld zelf met de gemeente in een ondersteunende rol waar haar fractie nieuwsgierig naar is. In de I&O vroegen andere partijen om meer ambities, bijvoorbeeld richting jongeren, nieuwe makers of broedplaatsen. Deze wens is begrijpelijk, maar tegelijkertijd is bewust voor een actualisatie en niet voor nieuw beleid gekozen. Nieuwe ambities zonder financiële dekking passen niet bij deze fase. Door eerst goed te luisteren en behoeften op te halen, bijvoorbeeld bij jongeren, ontstaat een beleid dat echt aansluit. Dat voorkomt plannen die goed klinken, maar in de praktijk niet werken. Het door D66 aangekondigde voorstel wordt met belangstelling afgewacht.

Parallelsessie B&A Programma Cultuur, 15 januari 2026

Haar fractie ziet duidelijke kansen om cultuur sterker te verbinden met economie en ondernemerschap. Cultuur maakt Gorinchem aantrekkelijk, zeker in de binnenstad. Evenementen, culturele initiatieven en plekken zoals het Warenhuis van de Stad zorgen voor levendigheid, bezoekers en bestedingen. Het programma benoemt deze economische waarden al, maar in de uitvoering mag deze koppeling wat nadrukkelijker terugkomen, vooral richting de ondernemers van de binnenstad. De voorgestelde budgettair neutrale herschikking is logisch en sluit aan bij wat er speelt in de stad. Meer flexibiliteit binnen cultuureducatie en -participatie en extra middelen voor amateurkunst geven ruimte waar de vraag groeit en dat is een verstandige en toekomstgerichte keuze. Haar fractie ziet het programma als een solide basis voor cultuur in Gorinchem. Meer ruimte voor initiatief, oog voor economische waarden en duidelijke keuzes binnen de middelen die er zijn. Afsluitend geeft zij drie aandachtspunten mee voor de uitvoering: zorg dat het Cultuurfonds vorm krijgt vanuit het culturele veld, versterk de koppeling tussen cultuur binnenstad en ondernemerschap, houd vast aan de faciliterende rol van de gemeente en aan de financiële discipline. Gorinchem krijgt met deze insteek een cultuurbeleid dat werkt, gedragen wordt en ruimte laat voor groei vanuit de stad zelf.

Voor haar fractie had dit een hamerstuk mogen zijn. De heer Van Andel merkt op dat het Cultuurfonds pas handen en voeten krijgt zodra het Cultuurhuis er is en vraagt of de VVD akkoord gaat met de actualisatie aangezien het Cultuurfonds er voorlopig nog niet komt. Mevrouw Van ’t Westende reageert dat haar fractie instemt met het voorliggende plan en tegelijkertijd wordt hoopvol en reikhalzend uitgekeken naar de invulling van het Cultuurfonds in de voorgestelde volgordelijkheid. Mevrouw De Groot geeft aan dat kunst en cultuur van grote waarde zijn. Dit draagt bij aan ontmoeting, ontwikkeling, meedoen en het is mede bepalend voor de identiteit van de stad. Die waardering voor cultuur wordt teruggezien in het programma. Kunst en cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met thema’s als kunnen meedoen, preventie, mentale gezondheid en kansengelijkheid. Vanuit die samenhang had nadrukkelijker gekeken kunnen worden naar de koppelkansen binnen het Sociaal Domein. Het relatief snel concluderen dat er geen budget is voor de participatie van jongeren voelt daarmee te eenzijdig. Er moet juist in oplossingen gedacht worden. Thema’s en uitdagingen staan namelijk nooit op zichzelf. Er moet over domeinen heen gedacht worden.

Zij hoort graag van de wethouder of er al gekeken is naar mogelijkheden binnen bestaande budgetten van het Sociaal Domein om de participatie van jongeren in cultuur te ondersteunen. Tegelijkertijd constateert zij dat de raad een Integrale Samenlevingsvisie heeft vastgesteld waarin geen expliciete kaders voor kunst en cultuur zijn opgenomen. Het programma is breed en ambitieus, haar fractie kan dit op hoofdlijnen steunen, maar blijft het wel ingewikkeld vinden dat er geen duidelijke kaders zijn. Er zijn geen rigoureuze veranderingen, maar het is wel een gekke situatie. Alles afwegend heeft haar fractie waardering voor het programma en de maatschappelijke insteek, maar er is tegelijkertijd wel moeite met het ontbreken van vooraf vastgestelde kaders en de beperkte financiële uitwerking van eventuele koppelkansen met het Sociaal Domein waardoor kansen, met name voor jongeren, mogelijk onbenut blijven. Daarom wordt graag met D66 meegedacht over de Bliekenregeling. De heer Krol merkt op dat uit de gebiedsanalyse blijkt dat er verschillen zijn in het cultuurgebruik van de verschillende wijken en maatschappelijke groepen. De nu gekozen programmalijnen kunnen bijdragen aan het verkleinen van verschillen en dat is een kostbaar goed.

Een actualisatie aan het eind van een raadsperiode is wellicht wat lastig omdat een nieuw college straks zou kunnen kiezen voor andere accenten en eventuele aanpassingen of verrijkingen. D66 neemt daar al een voorschot op met het initiatief voor een stimuleringsregeling. Hij is benieuwd of de wethouder al mogelijkheden ziet voor kleine impulsen voor starters en of het aangekondigde voorstel van D66 iets toevoegt aan het programma. Zijn fractie kan instemmen met het programma gegeven de huidige financiële kaders en daarom wordt het voorstel van D66 ook financieel beoordeeld. Hij bedankt voor

Parallelsessie B&A Programma Cultuur, 15 januari 2026

het opnemen van de motie ‘Een stad waar muziek in zit’. Ook dit kost geld en dat betekent dat wanneer er voorstellen volgen daar keuzes voor gemaakt moeten worden waardoor er in de volgende periode wellicht een aanpassing moet volgen in de financiële onderbouwing. De heer Klein had zich willen beperken tot het aanmerken tot hamerstuk, maar vanwege het door D66 aangekondigde voorstel wordt het toch een bespreekstuk en daarom nu toch een bijdrage. Zijn fractie onderschrijft het belang van cultuur voor de samenleving en de saamhorigheid, de levendigheid en de aantrekkelijkheid van de gemeente en daarom kan zijn fractie zich vinden in de actualisatie van het beleid en de budget neutrale situatie waarin wel extra ruimte is gekomen voor amateurkunst. Zijn fractie is eveneens benieuwd hoe de wethouder de Bliekenregeling beoordeelt alsook de financiële invulling (ten koste van iets of met extra geld). In het stuk wordt veel gesproken over kunst in de openbare ruimte en amateurkunst waarbij het meestal gaat over op de podia. In Gorinchem zijn ook veel beeldende kunstenaars en daarom zou het mooi zijn als ruimte in openbare gebouwen ingezet worden om amateurkunst tentoon te stellen. Hij hoort graag van de wethouder wat daarin de mogelijkheden zijn. Mevrouw Van Oversteeg sluit zich aan bij de actie- en de programmalijnen en ook dat het een actualisatie betreft was geen verrassing.

Er zijn wel zorgen over de financiële uitvoering. Geen nieuwe budgetten, maar de druk op het bestaande culturele veld wordt onderkend in het stuk. Als er andere accenten gelegd worden, ook met de komst van het Cultuurhuis, vreest haar fractie dat dit ten koste zou kunnen gaan van dingen die ook heel erg goed werken op dit moment. De aanzet voor het Cultuurfonds is aansprekend, maar dit hoeft niet aan het Cultuurhuis gekoppeld te worden, het mag inhoudelijk wat meer toevoegen dan een loket- en spreekuurfunctie. Ook daar weer een spanningsveld rondom de financiën, maar het idee wordt wel ondersteund. Ook haar fractie is benieuwd naar het door D66 aangekondigde initiatief en de uitwerking van de motie van ChristenUnie/SGP. Afsluitend geeft zij aan dat na het inwinnen van advies bij de griffie overwogen wordt een motie in te dienen om ook van de zomerfeesten weer een cultureel evenement te maken bij wijze van pilot (cultureel laagdrempeliger dan nu). De heer Schefferlie ziet het stuk uiteindelijk als een overbruggingsstuk omdat de opzet van de participatie een andere indruk wekte. Dat het een actualisatie betreft wil niet zeggen dat je niet via andere acties, programma’s en accentverschuivingen naar het andere beleid kunt komen.

Hij is benieuwd hoe dit is ervaren door degenen die hebben deelgenomen aan het participatieproces aangezien het blijft bij doen wat al wordt gedaan en verder stimuleren, prikkelen en bij elkaar brengen. Er is eigenlijk geen geld voor initiatieven. Het was beter geweest om ook scenario’s voor te leggen omdat meeste verschuivingen niet de inhoud betreffen maar een andere naam waaronder uitgaven worden gedaan. Zijn fractie mist uitzichten om nog meer jongeren te betrekken en ruimte te bieden dan nu het geval is en daarom wordt de opmerking van de PvdA over het Sociaal Domein onderschreven. Daarnaast kan één en ander eigenlijk niet los van het Cultuurhuis gezien worden en de gevolgen die dat zou kunnen hebben voor de kleine theaters. Hij herhaalt de term overbruggingsstuk omdat er heel veel moois is, maar iedereen wil meer en er is te weinig geld, maar dat is een leuke discussie voor na de verkiezingen. Zijn fractie wil de zomerfeesten graag behouden zoals deze zijn omdat dit heel erg gewaardeerd wordt, ook die discussie volgt op een ander moment wellicht. Afsluitend vraagt hij zich af of er recht is gedaan aan de participatie als er uiteindelijk zo weinig ruimte wordt geboden in de uitwerking. Zijn fractie gaat graag in gesprek met D66 om er het beste van te maken. Mevrouw Hamann heeft goede opvattingen gehoord vanuit de andere fracties.

Haar fractie gaat instemmen met het raadsvoorstel (de actualisatie van bestaand beleid) en complimenteert de organisatie voor de enorme participatietrajecten die doorlopen zijn. Door de komst van het nieuwe Cultuurhuis wordt het allemaal breder. Op cultuur wordt altijd als eerste bezuinigd. Er mag meer geld naar cultuur, maar die keuze is aan de inwoners omdat daar zo vlak voor de verkiezingen niet heel veel meer over beslist kan worden. Cultuur is voor iedereen en zij is het eens dat dit niet in alle wijken evenveel aanwezig is. Zij sluit zich

Parallelsessie B&A Programma Cultuur, 15 januari 2026

aan bij de woorden van mevrouw De Groot want brede welvaart gaat ook over het Sociaal Domein. Cultuur is het middel om te verbinden en daarom moet misschien nog eens naar het Sociaal Domein gekeken worden. Gorinchem heeft mooie musea en podia. De bezoekersaantallen voor het Hamelhuis worden gemist in het stuk. Voor de podia maakt haar fractie zich zorgen over de financiering. Er wordt flink geïnvesteerd in het nieuwe Cultuurhuis waar een zaal komt met 400 stoelen. De twee kleine theaters kunnen rekenen of financiële steun voor voorstellingen, maar voor de zaal waarin de hele stad investeert is geen cent genoteerd en dat is een onaanvaardbare ongelijkheid. Hier zou ook zo nu een dan een professionele voorstellingen moeten kunnen plaatsvinden en dat vraagt om een andere vorm van financiering voor de podiumkunsten. Zij informeert hoe de podiumkunsten op een andere manier gefinancierd kunnen worden zodat het niet uitmaakt welk podium gekozen wordt, maar dat de voorstellingen worden gefinancierd. Dat kan zijn in één van de drie theaterzalen, maar ook in De Bunker, op de Stadswal, een andere locatie of misschien wel tijdens de zomerfeesten. De voorzitter roept mevrouw Hamann op zich te beperken tot het cultuurbeleid. Mevrouw Hamann vervolgt dat dit over podiumkunsten gaat en dat valt onder het cultuurbeleid.

De Bliekenregeling klinkt sympathiek, maar bekeken moet worden of dit handig is voor Gorinchem. Bij de verkiezingen zal zeker een keuze gemaakt worden over financiën voor cultuur. Cultuur is vaak het kind van de rekening en dat is erg jammer. Wethouder Polatli zou ook graag meer geld voor cultuur willen, maar tegelijkertijd is er een taakstelling op de subsidies waarbij voorzichtig met cultuur is omgegaan. Het is fijn om te horen dat fracties ervoor open staan om wat meer lucht aan cultuur te geven. De programmeringssubsidie voor kleine theaters; de grote zaal is straks een zaal zonder theaterprogrammering of een exploitant en aan de governance wordt nog gewerkt. Het is een zaal die gebruikt kan worden door de theaters die al programmeren in de stad of ieder ander die daar een keer iets groots zou willen programmeren. De bezoekersaantallen voor het Hamelhuis zijn verstrekt om de subsidie te kunnen bepalen. De heer Schefferlie twijfelt of er voldoende gehoor is gegeven aan de participatie, er is heel veel gedaan. Jongeren, particuliere erfgoedcollecties en creatieve broedplaatsen worden in het stuk genoemd, de behoeften zijn opgehaald en daar wordt bij de uitvoeringsagenda naar gekeken.

De heer Schefferlie bevestigt dat intensief op participatie is ingezet, daarmee is een verwachting gewekt en daarom had hij gehoopt op wat meer perspectief in hetgeen gerealiseerd wordt, maar dit blijft wat hangen in wensdenken en voornemens. Wethouder Polatli vervolgt dat steeds aangegeven is dat participatie geen wensenlijst is. In de participatie zijn ook andere onderwerpen aan de orde gekomen die niet bij cultuur horen of wel en daarbij is aangegeven dat daar niets mee gedaan kan worden binnen de bestaande middelen. Het kan helaas niet altijd naar de wens van iedereen zijn of volgens de verwachtingen. In de richting van Stadsbelang geeft hij aan dat in het Stadhuis kunst aanwezig is, maar hij weet niet of dit altijd amateurkunst betreft, vaak gaat het ook om kunstuitleen. De heer Klein verduidelijkt dat het gaat om de publieke tentoonstelling van amateurkunst in de hal van het Stadhuis, in de Bibliotheek of in het toekomstige Cultuurhuis. Wethouder Polatli neemt deze suggestie mee. De PvdA wijst op de verbondenheid met het Sociaal Domein en daarom noemt hij ‘Kunst aan de keukentafel’. Een project waarbij kunstenaars aan de slag gaan met ouderen. Er is bewust niet voor gekozen om zaken al vast te leggen, maar dit te doen in de uitvoeringsagenda.

Mevrouw De Groot herhaalt haar vraag of gekeken is of er een koppeling mogelijk is met het budget voor kunst en cultuur voor jongeren en het Sociaal Domein.

Parallelsessie B&A Programma Cultuur, 15 januari 2026

Wethouder Polatli zegt schriftelijke beantwoording toe. Voor het Cultuurfonds volgt een I&O of een benen-op-tafel-sessie om op te halen voor welk probleem een oplossing gevonden moet worden. Gezien de taakstelling wordt geprobeerd om daar voor cultuur zo goed mogelijk uit te komen. Daarom moeten er keuzes gemaakt worden wat wel en wat niet en ten koste van wat. Het hangt niet altijd van geld af, soms kun je zaken anders of efficiënter doen. Hij gaat niet over organisaties en daarom gaat hij nu niet in op de zomerfeesten. D66 geeft aan dat er gewerkt moet worden aan waar in Gorinchem echt behoefte aan is. Hij betwijfelt niet dat er alles aan gedaan is om de wensen op te halen. Op dit moment voorziet het beleid niet in particulieren, maar voor hen is er wel Bliek in Actie of andere mogelijkheden om initiatieven te ondersteunen. De heer Tekir beaamt dat het in het voorliggende voorstel niet om nieuw beleid gaat. Het is aan de raad om bij de behandeling van het voorstel te bepalen of er nieuw beleid wordt toegevoegd. Gepoogd wordt om een geste tot verrijking te doen omdat in de participatie naar voren is gekomen dat er behoefte is aan ruimte voor makers en het faciliteren van regelingen. Twee van de vier subsidieregelingen die onder dit programma vallen zijn twee weken geleden gepubliceerd en daarbij is een KvK-inschrijving een vereiste.

Creativiteit laat zich niet beperken tot een KvK-inschrijving en daarom zou het een mooie geste zijn om dat accent wel toe te voegen met de opdracht aan het college om dat verder uit te werken. Wethouder Polatli vervolgt dat partijen die geen KvK-inschrijving hebben worden doorgestuurd naar de Spreekkamer of een andere subsidiepartner met een KvK-inschrijving waardoor zij toch hun ding kunnen doen. De heer Tekir geeft aan dat sommige gemeenten niet doorverwijzen, maar dit meteen faciliteren en dat is wat wordt beoogd. Sluiting De voorzitter bedankt de aanwezigen voor de inbreng, stelt voor in de raadsvergadering hetgeen vanavond al gezegd is niet te herhalen en sluit de vergadering. Toezeggingen: • Bekijken of het mogelijk is om amateurkunst tentoon te stellen in openbare gebouwen • Aangeven of er een koppeling mogelijk is tussen het budget voor kunst en cultuur voor jongeren en het Sociaal Domein (vraag PvdA)

Parallelsessie B&A Programma Cultuur, 15 januari 2026