251211 Notulen parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden

Parallelsessie Informatie en Ontmoeting 11 december 2025 Evaluatie Waardlanden Samenvattend verslag Aanwezigen Voorzitter: Griffie: Notulist: Raadsleden/ fractieassistenten: Stadsbelang: Democraten Gorinchem: PvdA: VVD: ChristenUnie/SGP: Gorcum Actief: D66: CDA: SP: Portefeuillehouder: Ambtelijke ondersteuning: Gasten:

de heer N. van Santen mevrouw E. van Bekhoven mevrouw J.M. Kiep-de Jongh de heer D. van Gammeren de heer J. Klein de heer A. Boutachkourt de heer K. Ilgör de heer N. Andressen de heer H. Heikens de heer A. Krol mevrouw E. Hamann de heer D. Lokerse de heer I. Tekir de heer J. van der Geest de heer P. van Andel de heer M. de Boer de heer T. Sprong de heer J. Rau, directeur Waardlanden mevrouw G. Spruit, beleidsmedewerker Waardlanden de heer M. Advocaat, Waardlanden mevrouw I. Kronenberg, Avalon Advies

Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen hartelijk welkom. Evaluatie Waardlanden Deze I&O is een vervolgstap in de voorlichting door de GR Waardlanden. Op 7 mei jongstleden zijn alle gemeenteraadsleden in de gelegenheid gesteld om kennis te nemen van de uitkomsten van het onderzoek naar de effecten van het in 2021 vastgestelde Afval- en Grondstoffenbeleid. Door diverse oorzaken is het zogenaamde Diftarbeleid pas per ingang van 2024 ook daadwerkelijk ingevoerd. Een jaar na invoering, is er een onderzoek gehouden onder de inwoners. De resultaten daarvan zijn vervat in een evaluatierapport, die in het voorjaar zijn gepresenteerd. Tijdens die presentatie werden door diverse raadsleden de wens geuit om niet alleen Waardlanden-breed, maar ook lokaal te evalueren. De heer Van der Geest vindt het teleurstellend dat de presentatie gisteren pas verstuurd is en achter het slot is geplaatst. Dit past niet bij de gemeente en ook niet bij het onderwerp omdat hierover veel in gesprek wordt gegaan met fracties. De voorzitter zegt dat deze opmerking wordt doorgeleid naar de agendacommissie. Wethouder De Boer geeft aan dat tijdens de radenbijeenkomst al de eerste hoofdlijnen van de evaluatie zijn gepresenteerd en daarbij is de belofte gedaan om dit per gemeente nader

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

uit te diepen en daarvoor is de sessie van vanavond bedoeld. Voorts wordt gelegenheid geboden om vragen te stellen. Aan het eind van de sessie wordt het vervolg geschetst. Mevrouw Kronenberg stelt zichzelf voor. Zij werkt voor Avalon Advies en richt zich met haar collega’s op de thema’s afval en grondstoffen, participatie, communicatie en duurzaamheid in de brede zin van het woord. Avalon heeft de tussentijdse evaluatie van de strategienota van Waardlanden opgesteld. De avond is verdeeld is vier blokken: • Waarom is het beleid destijds aangepast? • De effecten van het nieuwe beleid aan de hand van de afvaldriehoek milieu, service en kosten. De raad heeft hier regie op met het afval- en grondstoffenbeleid. • Ontwijkgedrag om kosten te vermijden. • Conclusies. Bij het vaststellen van de strategienota zijn destijds tien aandachtspunten geformuleerd en maatregelen verzonnen. Afsluitend zal de heer Rau het vervolg toelichten. De evaluatie is opgesteld aan de hand van bronnen. Aan het begin van het jaar is een bewonersonderzoek uitgevoerd. De online enquête is meer dan 1000x ingevuld en bij de afvalcontainer op de markt is met 23 mensen gesproken. Het nieuwe beleid is in 2021 vastgesteld door de individuele raden vanwege de milieudoelen die door het Rijk en Europa worden opgelegd. Geen restafval (circulaire economie). Alle grondstoffen moeten opnieuw in de keten gebracht worden.

100kg restafval per inwoner in 2020. Restafval is het afval dat verbrand wordt (dit afval wordt niet gescheiden). In 2020 was sprake van meer dan 200kg restafval per inwoner, hoger dan het doel. Er bevonden zich nog veel grondstoffen in het restafval (bijna 70%). Veel vervuilde verpakkingen (PMD). De kostentoerekening verliep niet helemaal eerlijk. Veel bedrijfsafval bij het huisafval. Vanuit buurgemeenten werd afval gedumpt in de afvalcontainers. De kosten voor het verbranden van restafval stegen enorm vanwege rijksbeleid om zo min mogelijk restafval te produceren waardoor een belasting werd geheven. De strategienota moest een trendbreuk bewerkstelligen. Een belangrijk onderdeel hiervan is het invoeren van Diftar (een financiële prikkel op restafval) met duurzaam en betaalbaar afvalbeheer als doelstelling. De brancheorganisatie voert jaarlijks een benchmark uit (het gemiddelde van de deelnemende gemeenten die geen financiële prikkel hebben op restafval). Gemeenten die Diftar hebben ingevoerd scoren veel lager in de hoeveelheid restafval en vooral in kosten voor inwoners. Zonder financiële prikkel is 100kg restafval niet haalbaar gebleken. De containers en Milieustraat worden vaak gebruikt door inwoners van andere gemeenten en bedrijven. Het gebruik van een milieupas kan dit inperken. Zij neemt vervolgens het stappenplan door.

In 2024 is in drie van de vier Waardlanden-gemeenten Diftar ingevoerd. De heer Krol begrijpt dat veel partijen PMD afval afgekeurd worden vanwege vervuiling en vraagt of dit meetelt in de kilo’s restafval. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat afgekeurde hoeveelheden opgeteld worden bij de hoeveelheid restafval. Wat hier gepresenteerd wordt, betreft de goedgekeurde hoeveelheden. De heer Lokerse informeert of bedrijfsafval ook bij het restafval wordt opgeteld. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat 100kg restafval een doelstelling is voor huishoudelijk afval waarvoor betaald wordt via de afvalstoffenheffing. Op basis van de Wet milieu beheer zijn gemeenten verantwoordelijk voor het ontzorgen van huishoudens, niet voor bedrijven.

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

De heer Klein vraagt of er wat meer toelichting gegeven kan worden hoeveel gemeenten Diftar hebben ingevoerd als ook hoeveel van deze gemeenten wel en niet stedelijk zijn. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat in 2025 51% van de gemeenten een vorm van Diftar heeft ingevoerd. In Nederland wordt met vijf stedelijkheidsklassen gerekend. (De gevraagde gegevens worden nagestuurd). De heer Van Andel verzoekt om verduidelijking met betrekking tot het aantal kilo’s restafval per inwoner in 2020. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat in 2020 duidelijk was dat het doel van 100kg restafval per inwoner per jaar niet gehaald werd en dat was aanleiding voor het opstellen van nieuw beleid. De effecten van het nieuwe beleid op het milieu zijn groot. De totale afvalberg (restafval en grondstoffen) is van 630kg gedaald naar 450kg per inwoner. De sterke afname in 2024 heeft te maken met het invoeren van de milieupas. Bedrijven van binnen en buiten de gemeente kunnen hun afval niet meer brengen. Ook in het niet gescheiden afval volgde een grote daling van ruim 200kg naar 133kg grotendeels te danken aan de toegenomen afvalscheiding. Dit is een compliment waard, maar het doel is nog niet behaald. Mevrouw Hamann ziet dat Gorinchem het iets minder goed doet dan de gemiddeld sterk verstedelijkte Diftar-gemeenten waar de heer Klein zojuist naar vroeg.

Mevrouw Kronenberg reageert dat dit afhangt van met welke gemeente een vergelijking gemaakt wordt. Er zijn vijf verschillende stedelijkheidsklassen afhankelijk van het aantal adressen per vierkante meter. De gemeente Gorinchem valt onder klasse 2, meer dan 40% hoogbouw. De situatie is duidelijk anders dan in een landelijke gemeente met meer ruimte in huizen, tuinen en de openbare ruimte voor afvalscheiding. De heer Van der Geest merkt op dat de cijfers op het niveau van Waardlanden zijn, niet op gemeentelijk niveau. Hardinxveld, Molenlanden en Vijfheerenlanden zijn niet zo verstedelijkt als Gorinchem waardoor de vergelijking niet helemaal goed werkt. (Dit wordt bevestigd). Per gemeente is niet bekend hoeveel kilo’s afval en grondstoffen er ingezameld worden. Het is wel bekend hoe vaak inwoners hun restafval aanbieden (via de chip op de containers in het buitengebied en de milieupas voor de ondergrondse containers). In Gorinchem wordt vaker restafval aangeboden ten opzichte van de andere gemeenten. De heer Ilgör verzoekt om toelichting over de rode stippellijn. Mevrouw Kronenberg verduidelijkt dat na de invoering van een nieuw systeem (Diftar, laagfrequent inzamelen of omgekeerd inzamelen) in het begin een grote stap de goede kant op gezien wordt en daarna verslapt de aandacht.

Als het heel erg tegenzit, kan het zijn dat de rode stippellijn gevolgd wordt waardoor de afvalscheiding achteruit gaat. De heer Ilgör vindt het apart dat dit pas na 3 tot 4 jaar gebeurt. Mevrouw Kronenberg vervolgt dat deze trend in meer gemeenten wordt gezien waar Diftar ingevoerd is. De heer Boutachkourt ziet hoe vaak er van het pasje gebruik wordt gemaakt en vraagt of het klopt dat 133kg niet representatief is voor Gorinchem. Mevrouw Kronenberg ziet in algemeenheid in andere gemeenten dat hoe meer stedelijk een gebied is, hoe hoger de hoeveelheid restafval, hoe minder mogelijkheden mensen hebben om te scheiden. Zij kan niet aangeven wat dit betekent voor Gorinchem. Jaarlijks wordt het restafval dat naar de verbrandingsoven gaat geanalyseerd. Hiervoor wordt een aantal ondergrondse containers uitgeplozen. Gemiddeld genomen zit in het

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

restafval van Gorinchem slechts 22% echt restafval, de rest is grondstoffen die gerecycled hadden kunnen worden. Het gaat vooral om GFT afval. Ten opzichte van de andere drie gemeenten bevat het restafval van Gorinchem relatief veel PMD. Voor de hoogbouw wordt het restafval nagescheiden omdat deze inwoners hun PMD afval niet kunnen scheiden. Er worden relatief weinig luiers aangetroffen. De heer Klein begrijpt dat 133kg niet tot een gemeente te reduceren is, maar er kan wel precies aangegeven worden wat er in het restafval van Gorinchem zit. Mevrouw Kronenberg geeft aan dat dit afhankelijk is van welke ondergrondse en minicontainers naar de hal worden gebracht om gesorteerd te worden. De heer Klein concludeert dat dit dus niet representatief is omdat het niet om alle containers gaat. Mevrouw Kronenberg verduidelijkt dat er altijd een steekproefafwijking wordt gehanteerd. Het gaat om ongeveer 100 minicontainers en tientallen ondergrondse containers. Over het algemeen ziet zij geen grote of gekke afwijkingen in de percentages. De heer Boutachkourt ziet dat het bij laagbouw voor een groot deel om GFT gaat, bij hoogbouw is dat vreemd genoeg iets minder. De laagbouw heeft containers voor GFT. Hij vraagt hoe dit verklaard kan worden (communicatie, luiheid). Mevrouw Kronenberg zegt dat het in ongeveer een derde van de sorteeranalyses om GFT gaat.

GFT bestaat grotendeels uit keukenafval (schillen, klokhuizen, restjes, overgebleven eten) waarover best nog wat misverstanden bestaan. Veel mensen denken dat botjes van vlees of visresten niet bij het GFT mogen, of dat gekookt afval daar niet bij mag (vroeger mocht dit afval niet op de composthoop of wellicht is men bang voor verspreiding van bacteriën). Tijdens de gesprekken op straat werd redelijk vaak toegegeven dat GFT niet wordt gescheiden. Dit heeft wellicht te maken met angst voor fruitvliegjes en stankoverlast op warme dagen. Hierin is dus nog wat missiewerk te verrichten. In het jaar 2024 hebben inwoners veel meer grondstoffen gescheiden, duidelijk een gevolg van het invoeren van Diftar. Op de Milieustraten en forse afname te zien nadat het tarief voor deelstromen is ingevoerd. Bij PMD afval is een lichte verbetering te zien in de vervuiling, maar in Gorinchem met een lagere kwaliteit dan gemiddeld. Bij GFT is de kwaliteit verbeterd. De textielbakken zijn wel sterker vervuild dan voorheen. Dit effect is ook te zien in andere gemeenten die Diftar hebben ingevoerd. De heer Lokerse vraagt of de handhaving bij Waardlanden ligt en of dit wordt uitgevoerd. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat de handhaving in 2022 door Waardlanden is overgenomen van de gemeente. Er zijn vier boa’s in dienst, specifiek voor afvaldumping en bijplaatsing.

Ter plekke wordt gekeken of de veroorzaker van de dump of bijplaatsing achterhaald kan worden. Desgevraagd geeft zij aan dat de minicontainer wordt gecontroleerd door kwaliteitscontroleurs die voor de vuilniswagen uit lopen en de bak bekijken. Als het niet goed is, wordt er een oranje of rode kaart aan de bak gehangen. Bij een rode kaart wordt de container niet geleegd. Hierbij worden geen boetes uitgedeeld, het zijn kwaliteitscontroles. De presentatie wordt vervolgd met de financiële aspecten. De uitgaven zijn binnen de begroting gebleven. In 2024 was budget over voor het afronden van de lopende acties die inmiddels grotendeels uitgevoerd zijn. Minder meerkosten heeft te maken met de stijgende kosten voor het verbranden van restafval. In 2017 is de brandingsbelasting ingevoerd. In 2026 volgt een CO²-heffing voor afvalverwerkers waardoor de tarieven fors stijgen. In 2030 is dat € 80 per huishouden per jaar. Als de hoeveelheid restafval op het niveau van 2020

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

gebleven was dan zouden deze kosten gigantisch gestegen zijn. Meer minderkosten heeft te maken met het afvlakken van de stijgende lijn. De werkelijke kosten voor het verwerken van afval, grofvuil en alle herbruikbare stromen in 2024 bedroegen iets meer dan € 4 mln. Als de hoeveelheden gelijk waren gebleven dan was deze kostenpost gestegen tot meer dan € 6 mln. De besparing door het invoeren van Diftar is meer dan € 2 mln. geweest. De heer Boutachkourt informeert of dit specifiek voor de gemeente Gorinchem geldt. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat het om de totale kosten voor de vier gemeenten gaat. De heer Tekir merkt op dat de invoering van Diftar ook voor nevenkosten heeft gezorgd, prullenbakken die op sommige plekken uitpuilen en extra ophaalronden vanwege bijplaatsingen en vraagt waar deze vermeld zijn. De heer Advocaat vult aan dat de effecten van de verschillende maatregelen duidelijk worden in de jaarrekening (verwerkingskosten en uitvoeringskosten). Het is niet mogelijk om dit specifiek te maken naar aanleiding van Diftar. De heer Tekir vervolgt dat de ervaring is dat er regelmatig aanvullende kosten gemaakt worden vanwege dvo’s of vanwege toegenomen kosten.

Aan gemeentezijde zijn deze kosten zichtbaar en dan is het jammer dat dit beeld vanuit Waardlanden kennelijk niet gemaakt kan worden, tenzij de kosten die de gemeente maakt bij elkaar opgeteld worden en deze worden vergeleken met het verleden. De heer Advocaat geeft aan dat voor de dvo’s aparte berekeningen worden gemaakt. Voor het verwijderen van bijplaatsingen is een vast bedrag afgesproken. Wethouder De Boer vult aan dat het weghalen van bijplaatsingen zorgt voor een stijging van € 70.000. Het bedrag voor de prullenbakken heeft hij niet paraat, maar daar heeft een kleine stijging plaatsgevonden. Bij het actualiseren van de dvo’s was ook een vraagstuk voor indexatie opgenomen dus het niet één op één te relateren aan meer inspanning. (Een nadere uitsplitsing wordt toegezegd). Mevrouw Hamann vraagt of de cijfers voor de Milieustraten inclusief of exclusief bedrijfsafval zijn. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat dit zonder het bedrijfsafval is. Het zijn de kosten voor het verwerken van het afval en de grondstoffen in 2024. Bedrijven hebben sinds december 2023 geen milieupas meer. De heer Tekir vraagt of er benchmarkgegevens zijn over de afvalverwerkingskosten. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat de grootste verschillen te maken hebben met de hoeveelheden afval die aangeleverd worden.

De tarieven die afvalverwerkers vragen voor het verwerken en recyclen van afval zijn vaak afhankelijk van de capaciteit van dat moment, hoe vol is de installatie. De tarieven bewegen zich binnen een bepaalde range. Het moment van de offerte-uitvraag en aanbesteding is meer bepalend voor het tarief en ook de lengte van de uitvraag. De heer Van der Geest merkt op dat er benchmarks zijn over de inzamelkosten. Waardlanden is een inzamelbedrijf. Bij Diftar gaan de kosten vaak omhoog. Hij zou graag zien hoe de gemeenschappelijke regeling daarin presteert. De heer Tekir heeft eerder al gevraagd deel te nemen aan de benchmark van NVRD. Wethouder De Boer bevestigt dat Waardlanden meedoet aan deze benchmark. (De gegevens worden gedeeld).

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

De heer Tekir informeert of er een beeld van de tonnages geschetst kan worden. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat gegevens over de kilogrammen per deelstroom per inwoner worden verzameld door het CBS. (Deze gegevens zijn openbaar, de link wordt gedeeld). Mevrouw Hamann merkt op dat de tarieven voor de inwoners met de andere gemeenten vergeleken kunnen worden aangezien het altijd kostendekkend moet zijn. Mevrouw Kronenberg toont een sheet met de gemiddelde afvalstoffenheffing per huishouden in de vier Waardlandengemeenten. In de gemeenten met Diftar is het tarief afhankelijk van het aantal aanbiedingen per huishouden. Zij heeft het gemiddelde genomen van het aantal stortingen van een laagbouwhuishouden (34 in 2024) maal het tarief voor een storting (€ 1,50) dit komt uit op € 376. Naast het tarief van Waardlanden maken gemeenten ook nog andere kosten (voorlichting, opruimen bijplaatsingen, legen prullenbakken, personeel, kwijtscheldingen, BTW). Dit maakt het lastig om de afvalstoffenheffing te vergelijken. Gemeenten geven aan dat zij een kostendekkend tarief hanteren, maar in de praktijk berekent de ene gemeente wel BTW door, de andere gemeente niet. Voorts worden kosten voor personeel en communicatie wel of niet doorberekend. De heer Klein ziet dat Gorinchem boven het gemiddelde tarief van Nederland uitkomt.

Hij informeert met welke motivatie hij Diftar zou moeten blijven promoten. Waardlanden berekent € 290 aan Gorinchem. Gorinchem hanteert een basistarief van € 325 (dat wil zeggen € 35 voor kosten) en uiteindelijk betaalt iedereen € 376. Zonder Diftar zou dit € 315 zijn. Inclusief die € 35 komt dit uit op € 350. Hiermee wordt inwoners € 26 bespaard en zij kunnen onbeperkt storten. Mevrouw Kronenberg verduidelijk dat de € 315,59 het tarief van Waardlanden is voor gemeenten zonder Diftar. De heer Klein herhaalt dat hij op zoek is naar motivatie om Diftar te verdedigen met deze cijfers. Gorinchem hanteert een opslag van € 35 om alle andere zaken te regelen (schoonhouden straten, legen prullenbakken enzovoort). Diftar kost gemiddeld €376, maar met € 35 op het niet Diftar tarief wordt op € 350 uitgekomen. Dit betekent € 26 overhouden en onbeperkt restafval aanbieden. Mevrouw Kronenberg reageert dat wanneer de hoeveelheid restafval fors omhoog gaat dit wellicht een verdubbeling in de afvalstoffenheffing veroorzaakt. Voor een andere gemeente heeft zij ooit uitgerekend wat de inzamel- en verwerkingskosten voor restafval zijn met Diftar. Dit kwam op € 4,50 tot € 5 voor een afvalzak in een ondergrondse container. Zij vermoedt dat een deel van het tarief voor restafval uit de afvalstoffenheffing komt, maar heeft dit niet uitgerekend voor Gorinchem.

De heer Andressen informeert waardoor het verschil van € 376 naar € 344 wordt veroorzaakt (niet efficiënt, kwijtschelding). Mevrouw Kronenberg antwoordt dat in 2026 een rapport uitkomt van IPR Normag dat ingaat op de verschillen in afvalstoffenheffing. Gemeenten in het Westen en de randstand hanteren een hoger tarief dan gemeente in het Oosten en Zuiden. Gemeenten in het Oosten en Zuiden belasten de BTW minder vaak door via de afvalstoffenheffing. Wethouder De Boer geeft aan met betrekking tot het verschil van € 35 dat in Gorinchem een relatief groot aantal inwoners aanspraak maakt op kwijtschelding. Dit wordt vanuit solidariteit gezamenlijk betaald. Onbeperkt storten richt zich niet alleen op restafval, maar ook op Milieustraten en grofvuil. In de gemeente Vijfheerenlanden kan onbeperkt afval

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

gebracht worden op de Milieustraat en via het grofvuil. Elke keer dat dit gebeurt gaat de rekening naar de gemeente waardoor dit inmiddels een behoorlijke kostenpost is. Als de vergelijking nu gemaakt wordt zie je dat in Vijfheerenlanden naar bijna € 500 gegaan wordt. De redenering klopt als je naar het jaar kijkt, maar als iedereen op die manier gaat handelen, nemen de kosten dusdanig toe dat de afvalstoffenheffing in het volgende jaar fors verhoogd moet worden. De heer Klein vervolgt hoe meer restafval hoe meer verbrandingskosten waardoor het tarief op de lange termijn stijgt, uiteindelijk doet Vijfheerenlanden er € 125 bovenop, maar er zijn geen extra kosten. Er wordt gewoon € 350 per adres betaald, geen kosten voor afval op straat dat opgeruimd moet worden. Wethouder De Boer reageert dat dit niet geldt voor restafval maar wel voor wat er wordt afgeleverd op de Milieustraat via de grofvuilregeling. Afval brengen is gratis, dit wordt niet afgerekend met de inwoners, de rekening gaat één op één naar Vijfheerenlanden. Op den duur gaat dit wel doorrekenen, want ook dat moet kostendekkend zijn. Mevrouw Hamann vindt de cijfers hoopgevend. Haar fractie was geen voorstander van Diftar, maar ziet wel een verbetering. Het verwerken van afval wordt steeds duurder. Zij informeert naar het percentage belasting dat straks geheven gaat worden.

Zij vraagt voorts hoe het komt dat de ene gemeente wel BTW berekent en de andere gemeente niet. De heer Advocaat antwoordt dat er deels wel BTW wordt berekend. De heer Tekir begrijpt dat € 344 het gemiddelde is in Nederland en informeert naar het gemiddelde van steden met een vergelijkbare stedelijkheidsklasse. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat dit is opgenomen in het rapport Afvalstoffenheffing 2024 Rijkswaterstraat, maar moet dit opzoeken. Zij vermoedt dat het hoger is. De presentatie wordt vervolgd met het onderdeel milieu, service en kosten. Er is een online enquête uitgezet begin 2025 en er zijn gesprekken op straat gevoerd. Inwoners is gevraagd hoe tevreden zij zijn over de afvalinzameling in algemeenheid. Gorinchem is van 7,7 in 2020 is naar 6,4 gegaan, van de vier gemeenten de grootste sprong achteruit. De gesprekken op straat waren positiever, deels vanuit sociale wenselijkheid met 7,3 als waardering. De inwoners van Gorinchem zijn het minst tevredenheid na de veranderingen (5,6). 48% van de inwoners is even tevreden of meer tevreden ten opzichte van voor 2021. 49% is minder tevreden dan daarvoor. Tussen de Diftar-gemeenten onderling zijn nauwelijks verschillen.

Over de individuele veranderingen heerst overal tevredenheid, maar er is ook ontevredenheid over de ophaalservice grofvuil, het langer bewaren van restafval, het moeten doen van moeite, het vergeten van de milieupas, bijplaatsing, afval dumpen. 27% gooit minder vaak restafval weg. Het tarief voor hoogbouw is € 0,50 per zak, wellicht moet de discussie gevoerd worden of de financiële prikkel daar voldoende is. De heer Tekir verzoekt om nadere verduidelijking over de ontevredenheid over de ophaalservice grofvuil. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat mensen moeten bellen en het kost € 40. De heer Van der Geest vraagt of het ook kan zijn dat er meer hoogbouw is in Gorinchem waardoor mensen PMD bij het restafval doen. Mevrouw Kronenberg antwoordt bevestigend en noemt daarnaast ook GFT. Op een koude dag in januari is een gesprek gevoerd met 23 inwoners bij de afvalcontainer. Daar werd vaak aangegeven dat het goed is geregeld in Gorinchem. Enkele mensen gaven aan de mensen op de vuilniswagen werken hard, maar de rommel op straat is storend. Het

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

wordt logisch gevonden om apart te betalen voor restafval. Veel mensen gaven aan dat zij hun GFT afval niet scheiden. De presentatie wordt vervolgd met ontwijkgedrag. Dit gaat over de routes die mensen maken om hun grofvuil en restafval bij niet daartoe bestemde voorzieningen aan te bieden. Sommige mensen hebben een sleutel bemachtigd van de achterkant van een aantal ondergrondse containers waardoor afval gratis gestort kan worden. Inmiddels is een pilot gehouden met gecertificeerde sleutels op een bekende locatie. Sinds daar het slot vervangen is, is dit niet meer voorgekomen. Op alle locaties met deze signalen worden de sloten vervangen. De heer Boutachkourt informeert of alle sloten vervangen kunnen worden. Mevrouw Spruit antwoordt dat dit een eerste stap is. Het gaat om een investering van € 25.000 voor 75 sloten. Er wordt gemonitord of dit voldoende is of dat er nog meer maatregelen nodig zijn. Mevrouw Kronenberg vervolgt met afvaltoerisme, prullenbakken en bijplaatsingen. Afvaltoerisme houdt in dat mensen hun restafval meenemen naar werk, familie of vrienden of dit in de verkeerde bak gooien. In de online enquête wordt toegegeven dat dit weleens gebeurt. Er zijn geen signalen dat dit op grote schaal gebeurt. Voorts gooien mensen hun restafval in openbare prullenbakken, met name in de binnenstad.

Mensen die ’s avonds hun hond uitlaten doen ook nog wel eens een pedaalemmerzak in de openbare prullenbak. In andere Diftar-gemeenten gebeurt dit ook maar wel op kleine schaal op enkele locaties. De tijdelijke piek in bijplaatsing is inmiddels gedaald. Hoe het staat met de openbare ruimte wordt tweemaal per jaar gemeten en daar wordt bijplaatsing ook bij betrokken. De kwaliteit wisselt heel erg, maar bijplaatsing was en is een probleem. De heer Klein merkt op dat een half jaar geleden is gevraagd om nadere uitwerking van de niveaus en vraagt of er inmiddels meer beeld is over de frustratie. Mevrouw Kronenberg geeft aan dat dit een meetsystematiek vanuit CROW is die landelijk wordt toegepast. A+ is de aller schoonste (er staat helemaal niets) D is er staat een bepaald aantal per vierkante meter. De exacte verdeling staat in de catalogus die toegestuurd kan worden. Voor inwoners is het belangrijk dat het schoon is en daarmee wordt bedoeld dat er niets staat. Er zijn behoorlijk wat locaties waar niets staat (blauw), maar daarnaast zijn er rode en oranje locaties waar veel meer staat. De heer Klein is benieuwd naar de verdere toelichting, want als A+ niets is, staat er bij A wel wat. Wethouder De Boer stelt voor het rapport te delen. De heer Ilgör vraagt of er ook een beeld is van de verschillen in de wijken.

(Aangegeven wordt dat er een kaartje is opgenomen wat waar aangetroffen is). Mevrouw Kronenberg heeft ook gesproken met de medewerkers die de bijplaatsingen opruimen. Direct na de invoering was tijdelijk sprake van een toename in het aantal bijplaatsingen. Deze piek is daarna flink gedaald. Op dit moment is sprake van een beperkt aantal hotspots waar structureel meer wordt bijgeplaatst dan daarvoor. Het gaat bijna nooit over restafval, maar vooral over grofvuil. Opvallend vaak gaat het om gratis deelstromen (karton, GFT) niet om de betaalde stromen. De heer Boutachkourt vindt het bijzonder dat een heleboel dingen die gratis afgevoerd kunnen worden bijgeplaatst worden en informeert of daar een verklaring voor is. Hij informeert voorts of de hotspots zich concentreren in een bepaalde wijk.

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

Mevrouw Kronenberg bevestigt dat er onder de 200 containerpleinen 20 hotspots zijn waar meerdere malen per week gedurende het hele jaar afval wordt bijgeplaatst in de binnenstad, Haarwijk en Gildenwijk. Bijplaatsingen zijn een groter probleem in stedelijke gebieden met meer hoogbouw dan in plattelandsgemeenten. De heer Boutachkourt is vooral benieuwd waar structureel wordt bijgeplaatst. Als er een lijstje van hotspots beschikbaar is, zou hij dat graag ontvangen. De heer Rau reageert dat deze inventarisatie onlangs heeft plaatsgevonden. (De lijst wordt verstrekt). De heer Van Andel vraagt of de papierbakken in de binnenstad zijn verwijderd. De heer Advocaat antwoordt dat er juist papierbakken bij zijn gekomen. Voorheen werd het papier in de ochtend opgehaald, maar dit werd ondoenlijk vanwege geparkeerde auto’s en daarom zijn er in juni extra papierbakken geplaatst. Mevrouw Kronenberg vervolgt dat 75% van de inwoners het gevoel heeft dat er meer vuil op straat staat sinds de invoering van het nieuwe beleid. 3% geeft toe dit zelf ook weleens te doen. Bijna alle gemeenten hebben last van bijplaatsing. Het komt vooral voor in stedelijke gebieden met gestapelde bouw en wanneer gemeenten Diftar invoeren op enkele kwetsbare locaties, wijken met verschillende nationaliteiten, een hoge doorstroom, minder sociale cohesie.

Hier wordt op ingezet met communicatie, handhaving, dagelijks schoonmaken. De eerste maanden na de invoering is sprake van een piek en daarna neemt het weer af. Waardlanden heeft de aard van de bijplaatsingen geanalyseerd. Is de container schoon, heel en veilig, is de omgeving schoon, heel en veilig, is een omgeving rommelig, liggen de tegels scheef, staat het onkruid hoog, is er veel graffiti, veel viezigheid, is de klep plakkerig. Waardlanden is gestart met het schoonmaken van de containers en de communicatie wordt op orde gebracht. De stoeptegels worden begin 2026 recht gelegd. Als de basis schoon en heel is, nodigt dit niet uit tot bijplaatsing. De heer Klein citeert uit een tekst van Waardlanden dat bij de basis op orde ook een laagdrempelige grofvuilreling hoort. De raad heeft in meerderheid een suggestie aangenomen voor een meer laagdrempelige grofvuilregeling, maar besloten is om niet hiervoor te kiezen. Hij informeert of er andere suggesties zijn om de laagdrempeligheid te organiseren. Mevrouw Kronenberg verduidelijk dat laagdrempeligheid ook is dat iedereen weet wat de regels zijn en waar het grofvuil aangemeld kan worden. In de straatgesprekken werd duidelijk dat mensen dit niet zo goed weten. Er werd ook aangegeven dat het niet mogelijk is om € 40 te betalen vanwege schulden. Het ophaaltarief kwijtschelden helpt mensen met een minimum inkomen.

En sommige mensen hebben geen auto, trekhaak of aanhangwagen waardoor zij het vuil niet naar de Milieustraat kunnen brengen. Hiervoor zouden deelvoorzieningen georganiseerd kunnen worden. De heer Klein bevestigt dat dit extra drempels zijn. Aangegeven wordt dat het om slechts enkele keren grofvuil per jaar gaat. Hij vraagt of hij het goed begrijpt dat dit met communicatie opgelost kan worden. De voorzitter merkt op dat er een aantal oplossingen werd genoemd die mogelijk ingezet kunnen worden. De heer Boutachkourt vraagt of onderzocht wordt of het mogelijk is om het ophaaltarief voor de minima kwijt te schelden aangezien het al mogelijk is om driemaal per jaar gratis grofvuil aan te bieden.

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

Mevrouw Kronenberg antwoordt dat het vooral over de juridische uitvoerbaarheid gaat. Driemaal per jaar gratis naar de Milieustraat vindt zij persoonlijk een riante regeling, maar mensen met een minimum inkomen hebben vaak geen vervoersmiddel en daarom kan zij zich voorstellen dat het voor deze groep 1 of 2 keer per jaar het ophaaltarief wordt kwijtgescholden. Wethouder De Boer vult aan dat de betaalde stromen driemaal per jaar gebracht mogen worden en daarnaast mogen de gratis stromen onbeperkt gebracht worden. Een kleine doelgroep is niet in staat om zelf naar de Milieustraat te gaan en daarvoor wordt bekeken hoe dit op een pragmatische manier uitgeprobeerd kan worden (voucher) en of dit effect heeft op het beleid. De heer Klein heeft nog geen antwoord gekregen op zijn vraag of aangenomen wordt dat dit met communicatie opgelost wordt. Het maximeren van het aantal keren naar de Milieustraat is ook onderdeel van de niet laagdrempeligheid. Zijn ervaring is dat naast de container ook vaak huishoudelijk afval staat. Mevrouw Kronenberg reageert dat niet verwacht wordt dat met communicatie iedereen bereikt wordt en daarmee gelijk een gedragsverandering gerealiseerd wordt. Het moet eerder in andere voorzieningen gezocht worden. Voor het tegengaan van bijplaatsingen kunnen veel verschillende interventies getest worden.

De heer Klein benadrukt dat bijplaatsing een gevolg is van een niet laagdrempelige regeling en daarom kiest hij liever voor een laagdrempelige regeling in plaats van het ondernemen van acties. De heer Tekir wijst op de motie die is ingediend naar aanleiding van een passage in het rapport waarin wordt gesteld dat de grofvuilregeling niet laagdrempelig is. In diezelfde passage wordt verwezen naar twee tarieven (€ 40 en € 10 per x-aantal m²). Hij vraagt of verwacht wordt dat het verlagen van die tarieven helemaal geen effect heeft in het minder laagdrempelig maken van de grofvuilregeling. Mevrouw Kronenberg heeft het gevoel dat een tarief van € 15 versus een tarief van € 40 nog steeds een drempel zal vormen om daar gebruik van te maken. De meest laagdrempelige grofvuilregeling is iedere dag gratis ophalen, maar dat is onbetaalbaar en dit lokt meer afval uit. De heer Tekir vervolgt dat er ook een motie is ingediend met betrekking tot camera’s. Hij vreest dat wanneer dit op een paar plekken wordt toegepast mensen deze plekken zullen mijden en het grofvuil op een andere plek dumpen. Mevrouw Kronenberg reageert dat cameratoezicht veel haken en ogen heeft (privacy, het mogen uitlezen van camerabeelden van de openbare ruimte is een recht van de politie). Het uitlezen van beelden is arbeidsintensief.

In Nederland is nog nooit iemand daadwerkelijk beboet naar aanleiding van een overtreding die op camera is vastgelegd. Mensen die bewust bijplaatsen zullen inderdaad een andere locatie zoeken. Omdat het verplicht is om een bord te plaatsen, weten mensen dat zij in de gaten gehouden worden. Een alternatief is de suggestie wekken dat mensen in de gaten gehouden worden. Het gaat vooral om sociale controle, elkaar ergens op durven aanspreken zonder angst voor een minder prettige reactie. Mevrouw Hamann heeft begrepen dat wanneer iemand uit de omgeving een container adopteert en die plek een beetje in de gaten houdt de ervaring is dat dit goed werkt. Mevrouw Kronenberg bevestigt dat dit werkt in buurten waar mensen elkaar kennen en gedag zeggen.

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

Wethouder De Boer verwijst naar de motie en zegt dat het een bewuste keuze is om dit in de beginfase niet direct in te zetten. Het mooie van een container adopteren is dat de bijgeplaatste zakken direct uit het straatbeeld worden gehaald, maar dat maakt de handhaving lastiger. Mevrouw Kronenberg vervolgt met de conclusies. Bij het vaststellen van de strategienota waren tien aandachtpunten. De maatregelen waren gericht op het oplossen van deze aandachtspunten. Het merendeel is (deels) opgelost en er staat nog een aantal aandachtspunten open (vervuiling van grondstoffen, ergernis over bijplaatsing, voorlichting over preventie en hergebruik). De heer Rau vult aan dat de milieudoelstellingen van Waardlanden niet veranderen (terug naar 100kg, minder afval en kostenbeheersing, de organisatie in control houden en blijven verbeteren). De strategienota is in principe afgerond. De wisseling van directie en de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen maken het lastig om te bepalen op welk moment de nieuwe raad betrokken wordt bij de nieuwe strategienota. Waardlanden kan nog een poosje vooruit en daarvoor noemt hij voorlichting via campagnes en communicatie, inzicht in data waarvoor aan de automatisering gewerkt moet worden, ruimtegebrek op een aantal Milieustraten voor de grondstoffenstromen. Deze zaken worden uitgewerkt in de begroting voor 2027.

Het traject voor de nieuwe strategienota wordt opgestart na de zomervakantie van 2026 zodat de (nieuwe) beleidswensen meegenomen kunnen worden. Zijn opvolger zal zich aan de raad voorstellen en de raad meenemen in zijn/haar de bevindingen. De voorzitter herhaalt de vraag die de heer Andressen eerder stelde, hoe 100kg afval per persoon bewerkstelligd wordt. De heer Andressen heeft begrepen dat alle containers inmiddels voorzien zijn van sensoren, maar er is nog geen routeplannersoftware die dit op een slimme manier faciliteert. Dit kan een behoorlijke kostenbesparing opleveren bij het inzamelen van afval. Hij heeft vanavond niets gehoord over zwerfafval en andere reinigingszaken. Dit zijn ook kostenposten die bij Waardlanden liggen nog los van hoe om te gaan met zwerfafval en cilinders van lachgas. De heer Rau antwoordt dat de interventies die gedaan zijn gecontinueerd worden. Er volgt een grondstoffencampagne, luiers vormen een grote afvalstroom. Als de huidige inzet wordt gecontinueerd, kan de lijn naar beneden gebracht worden. Of dat voldoende is, kan op dit moment niet voorspeld worden (moet het beleid geïntensiveerd worden of moeten sommige dingen anders gedaan worden). De heer Andressen vraagt waar voor het inzamelen van luiers aan gedacht wordt. De heer Rau vervolgt dat in sommige gemeenten is gestart met een plaspas.

Als kinderen een half jaar eerder zindelijk zijn, scheelt dat enorm in het aantal luiers. Ook gebruik maken van herbruikbare luiers scheelt enorm. Aangaande de routeplanner geeft hij aan dat op het gebied van bedrijfsvoering een aantal speerpunten is benoemd. Automatisering staat nog in de kinderschoenen en dat maakt het lastig om vragen te beantwoorden over informatievoorziening. Voorts zijn er wensen om meer zaken geautomatiseerd te doen, maar daarvoor moet de basis op orde zijn. Achter de schermen wordt gewerkt aan informatiebeveiliging en daarna pas kan met andere automatiseringszaken begonnen worden. De wil is er, maar dit vergt tijd. Zwerfafval heeft een hoge prioriteit en daar volgen voorstellen voor. De heer Andressen is verbaasd dat dit onderwerp vandaag niet ter sprake is gekomen. Wethouder De Boer reageert dat zwerfafval belangrijk is, maar het maakt geen onderdeel uit van de strategienota. Voor de schone buitenruimte zijn aparte

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

dienstverleningsovereenkomsten. Daar kan op een ander moment over gesproken worden met de portefeuillehouder. De heer Van der Geest bedankt voor de uitbreide presentatie en het werk dat in het afgelopen jaar verzet is. Het is best knap dat de hoeveelheid restafval met 90kg is gedaald. Op de laatste sheet staat een gele post-it met ontvlechten Vijfheerenlanden. Dit betekent dat de drie Diftar-gemeenten nog steeds op één hoop worden gegooid. Hij blijft het jammer vinden dat er niet individueel op gemeenteniveau wat beter gestuurd kan worden op de kilo’s en hoopt dat dit in de toekomst wel kan. Aangezien er vaak twee containers naast elkaar staan stelt hij voor in één van de containers een verkleiner aan te brengen zodat ouderen 30kg zakken kunnen aanbieden. De heer Rau reageert dat geen enkele gemeente precies op 126kg uitkomt, het gaat om een gemiddelde van de Diftar-gemeenten. Waardlanden is gestart vanuit het principe van solidariteit en zo zijn de logistieke processen ook ingericht. Het inzicht wat automatisering straks biedt betekent ook iets voor de discussie over solidariteit. De heer Krol vindt het schokkend dat slechts 22% echt restafval is. Uitgaande van 150kg per persoon is dat op jaarbasis 30kg tot 35kg zuiver restafval persoon. Hij vraagt of aangegeven kan worden wat dit in geld betekent voor inwoners.

De heer Rau zegt dat dit inzichtelijk gemaakt kan worden, maar er is veel voor nodig om dit getal te realiseren. Het tonen van het potentieel aan besparing kan een onderdeel van de campagne zijn. Desgevraagd geeft hij aan dat hij geen bedrag kan noemen. De heer Tekir bedankt voor de toelichting en de brede delegatie die aanwezig is om antwoord te geven op de vragen. Hij weet dat nascheiding al gedeeltelijk plaatsvindt. Stedelijke gemeenten gaan volledig over op nascheiding. Hij vraagt of er al verkenningen worden uitgevoerd om te kijken naar de kansrijkheid en hij is benieuwd naar de ervaringen vanuit Avalon. Mevrouw Kronenberg antwoordt dat nascheiding betekent dat plastic verpakkingen uit het restafval gehaald worden. Het nadeel daarvan is dat er minder ingezameld wordt en het afval is zwaarder vervuild dan wanneer inwoners zelf scheiden. Gemeenten waar de bronscheiding (door de inwoners zelf) laag was kiezen hier vaak voor. De nieuwe deelnemersovereenkomst verpakkingen (gemeenten krijgen van producenten een bepaalde vergoeding van de plastic verpakkingen) gaat in op 1 januari 2026. Gemeenten krijgen dan nog geen € 20 per 1000kg gescheiden PMD versus € 195 per bron gescheiden PMD. Dit heeft vooral met kwaliteit en kwantiteit te maken. De heer Tekir vraagt of dit aan de afkeuringen gerelateerd zou moeten worden omdat dit vrij hoog is in Gorinchem.

Mevrouw Kronenberg vervolgt dat de vergoeding al jaren enkel voor goedgekeurd PMD geldt. Desgevraagd geeft zij aan dat zij niet precies kan aangeven hoeveel procent van het totale PMD afval wordt afgekeurd, maar in het goedkeurde PMD zit nog steeds 40% aan stoffen die daar eigenlijk niet in thuishoren (hardere kunststoffen, folie, landbouwfolie). Mensen denken dat zij juist scheiden, maar alsnog is er 40% verontreiniging in het goedkeurde PMD. De heer Lokerse verzoekt te kijken naar de mogelijkheid voor inwoners om op de website van Waardlanden inzage te krijgen hoe vaak zij gebruik hebben gemaakt van de milieupas of een doorverwijzing dat dit bij de BSR op datum en tijd nagekeken kan worden.

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025

Sluiting De voorzitter bedankt de aanwezigen voor de inbreng en sluit de vergadering. Toezeggingen: • Totaaloverzicht verstrekken voor kosten Gorinchem • Overzicht verstrekken van de stijging in de kosten voor de dvo’s na de invoering van Diftar • Gegevens benchmark NVRD delen met de raad • Link delen over het aantal kilogrammen per deelstroom per inwoner • Nagaan hoeveel BTW er doorberekend wordt • Nagaan wat het gemiddelde tarief is voor steden met een vergelijkbare stedelijkheidsklasse als Gorinchem • Het rapport aangaande de klassen van bijplaatsing delen met de raad • Lijst van hotspots bijplaatsing verstrekken

Parallelsessie I&O Evaluatie Waardlanden, 11 december 2025