220203 B&A NvU Linge 2 Zuid - Nota van Uitgangspunten Linge 2 Zuid.pdf

Linge II Zuid Herontwikkeling RVB locatie 27 januari 2022

Nota van Uitgangspunten

Inhoud 1. Inleiding

4

2. Huidige beleidsmatige kader

8

3. Cultuurhistorie

18

4. Uitgangspunten voor herontwikkeling

24

5. Onderzoeken (RVB)

50

6. Communicatie

54

7. Processtappen op hoofdlijnen

56

8. Financiën (kostenverhaal)

58

Bijlagen

60

Projectgebied RVB en studiegebied Linge II Zuid Linge II Zuid

3

1

INLEIDING

Artist impression herontwikkeling RVB locatie

1. Inleiding Linge 2 Zuid is een unieke locatie gelegen tussen de historische vesting en de Linge. De gemeente hecht waarde aan een kwalitatief hoogwaardige inrichting van Linge 2 Zuid die recht doet aan de omgeving waarin de locatie ligt. Met de ontwikkeling van de locatie moet een bijdrage worden geleverd aan de landelijke woningbouwopgave. In onderliggende Nota van Uitgangspunten (NvU) worden de kaders en randvoorwaarden voor de herontwikkeling van de locatie weergegeven. De gemeente is voornemens haar medewerking te verlenen aan een plan dat wordt ontwikkeld binnen deze kaders. De Nota van Uitgangspunten heeft betrekking op het eigendom van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) op de locatie Linge 2 Zuid. Het RVB is voor de Spijksedijk 2, 2a, 4 en 6 (aangeduid als Linge 2 Zuid) een verkoopprocedure gestart. Om deze NvU op te stellen, is de verkoopprocedure op verzoek van de gemeente Gorinchem opgeschort. Een positieve business case voor deze herontwikkeling is door het RVB als randvoorwaarde gesteld (zie brief RVB 3 december 2020, bijlage 1). Deze NvU wordt onderdeel van de verkoopprocedure door het RVB.

Leeswijzer Deze Nota van Uitgangspunten bevat 8 hoofdstukken. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het beleidsmatige kader (Rijk, Provincie, Gemeente). In hoofdstuk 3 wordt de cultuurhistorie geschetst. Hoofdstuk 4 gaat in op integrale kwaliteit en bevat de uitgangspunten voor de ontwikkeling van de locatie. In hoofdstuk 5 worden de uitgevoerde onderzoeken weergegeven. Hoofdstuk 6 gaat in op de gevoerde gesprekken met stakeholders en de resultaten van de gehouden online enquête. Waarna in hoofdstuk 7 ingegaan wordt op de processtappen. Tot slot wordt in hoofdstuk 8 ingegaan op de financiën.

Typologie openbare ruimte Inleiding

Linge II Zuid

7

2

HUIDIGE BELEIDSMATIGE KADER

Artist impression herontwikkeling RVB locatie

2. Huidige beleidsmatige kader 2.1

Huidige situatie

De locatie is eigendom van het RVB. Op de locatie bevinden zich een aantal leegstaande loodsen (voormalig De Vries Robbé, zie paragraaf 3.1). Deze loodsen hebben geen gemeentelijk of Rijksmonumentale status. De locatie heeft op dit moment de bestemming ‘bedrijf’ tot categorie 4.1. De gemeente wenst deze locatie te transformeren tot een locatie met een gemengde bestemming. Direct naast de locatie bevinden zich de Rotonde en het Schaftlokaal. Beiden zijn cultuurhistorisch erfgoed van De Vries Robbe (zie ook par. Cultuurhistorisch onderzoek). Deze gebouwen stonden oorspronkelijk niet op deze locatie, maar zijn hier in 1996/1997 naar toe verplaatst. Zowel de Rotonde als het schaftlokaal hebben een status als Rijksmonument. Op de Rotonde en het schaftlokaal rust nu nog de bestemming ‘bedrijf’ tot maximaal categorie 4.1. Dit wordt op dit moment niet ingevuld. Verder bevinden zich naast de locatie nog een aantal bedrijven met de bestemming ‘bedrijf’ categorie 3.2 (zie ook paragraaf 2.2.3.6).

2.2

(Ruimtelijke) relevant beleid

2.2.1 Rijksbeleid 2.2.1.1 SVIR Het laatst vastgestelde document op rijksniveau, als het gaat om nationale ruimtelijke ordening, is de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR, 2012). In deze visie zet het Rijk in op het verknopen van economie, ruimte en leefbaarheid. Het Besluit Algemene Regels Ruimtelijke Ordening (BARRO, 2011) bevestigt in juridische zin de uitspraken uit de SVIR. Als het gaat over de zuidvleugel van de Randstad en over de relevantie van de SVIR voor Gorinchem is daarin een aantal zaken interessant: 1) De grote woningbouwopgave in de Zuidvleugel van de Randstad. Tot 2040 moeten er nog ongeveer 270.000 woningen worden bijgebouwd en ongeveer 220.000 woningen worden vervangen. Uit de SVIR blijkt dat met name rondom Rotterdam sprake is van een mismatch tussen vraag en beschikbaar aanbod; 2) De (economische) kracht van de Zuidvleugel kan worden vergroot als de steden Rotterdam en Den Haag meer als een metropoolregio zouden functioneren. Door de verschillende steden beter te verknopen, groengebieden rond de steden 10

Linge II Zuid

Huidige beleidsmatige kader

toegankelijker te maken en de economisch belangrijke gebieden beter te ontsluiten, inclusief (internationale) achterlandverbindingen, wordt de ruimtelijk-economische structuur van de regio versterkt. 2.2.1.2 NOVI Op 20 juni 2019 is het ontwerp van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) gepresenteerd. De NOVI beschrijft de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving in Nederland. “Het kabinet streeft naar een gezonde en veilige leefomgeving met goede omgevingskwaliteit. Een leefomgeving die maatschappelijke functies de ruimte geeft en waar de boven- en ondergrond efficiënt wordt gebruikt.” De strategische opgaven uit de Startnota (februari 2017) zijn verscherpt in vier prioriteiten: • • • •

Duurzaam economisch groeipotentieel voor Nederland; Ruimte voor de klimaatverandering en energietransitie; Sterke, leefbare en klimaatbestendige steden en regio’s met voldoende ruimte om te wonen, werken en bewegen; Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Voor Gorinchem is met name het derde punt (sterke en gezonde steden en regio’s) relevant. “Er zijn vooral in steden en stedelijke regio’s nieuwe locaties nodig voor wonen en werken. Het liefst binnen de bestaande stadsgrenzen, zodat de open ruimten tussen stedelijke regio’s behouden blijven. Dit vraagt optimale afstemming op en investeringen in mobiliteit. Tegelijk willen we de leefbaarheid en klimaatbestendigheid in steden en dorpen verbeteren. Schonere lucht, voldoende groen en water en genoeg publieke voorzieningen waar mensen kunnen bewegen (wandelen, fietsen, sporten, spelen), ontspannen en samenkomen. Daarbij hoort een uitstekende bereikbaarheid en toegankelijkheid, ook voor mensen met een handicap. We zorgen dat de leefomgevingskwaliteit en -veiligheid verder toeneemt. Dit betekent dat voorafgaand aan de keuze van nieuwe verstedelijkingslocaties helder moet zijn welke randvoorwaarden de leefomgevingskwaliteit en -veiligheid daar stelt en welke extra maatregelen nodig zijn wanneer er voor deze locaties wordt gekozen. Zo blijft de gezondheid in steden en regio’s geborgd.” Ook al maakt Gorinchem geen deel uit van de verstedelijkingalliantie in de zuidelijke Randstad, de principes

zoals hierboven genoemd, sluiten naadloos aan op wat er in het rapport van Berenschot over de regio staat. Op provinciaal niveau is veel aandacht voor het voortbestaan van de voorzieningen in Gorinchem. Uitgangspunt is dat de regio AlblasserwaardVijfheerenlanden niet mag achterblijven bij de rest van ZuidHolland. Uit onderzoek naar de woningmarkt in Zuid-Holland uit 2017 blijkt dat de verschillen in druk op de woningmarkt binnen de provincie groot zijn. In de steden Rotterdam, Den Haag en Leiden is de druk het grootst. Hoewel in alle delen van de provincie de vraag naar woningen sterk toeneemt, is de regio AV beduidend minder overspannen. De Provincie heeft de gemeenten in de Zuidvleugel laten weten dat er een fors woningtekort is. Hoewel het opvangen van woningtekorten in de grote steden door de omliggende regio’s niet van toepassing is, biedt de Provincie wel ruimte voor woningbouw en gebiedsontwikkeling. In de omgevingsvisie heeft de provincie uitgangspunten voor ontwikkeling opgenomen. De provincie Zuid-Holland heeft onderzocht hoeveel extra woningen er in Zuid-Holland nodig zijn in de periode 2021 tot en met 2030 om in de verwachte vraag aan woningen te voorzien. De nieuwe cijfers laten zien, dat dit er veel meer zijn, dan in 2019 werd verwacht. Dat geldt ook voor de regio Alblasserwaard, waaronder Gorinchem valt.

Het accent dat de Provincie Zuid-Holland aanbrengt is: inzet op transformatie (niet op uitleglocaties), inzet op stedelijke woningen, inzet op regionale samenwerking: zorg met elkaar in de regio voor een stevig en passend woningaanbod waar vraag naar is. 2.2.2 Regionaal beleid 2.2.2.1 Provincie Zuid Holland Door de Provincie Zuid Holland moet het Regionale Woningbouwprogramma Alblasserwaard nog worden goedgekeurd. De woningbouwprogrammering voor Linge 2 Zuid, zoals opgenomen in onderliggende nota, is gebaseerd op dit regionale woningbouwprogramma. Daarnaast heeft de Provincie gevraagd naar een compensatiestrategie voor bedrijventerreinen. Onderdeel hiervan is de compensatie van de m2 bedrijven op de locatie

Linge 2 Zuid. De gemeente Gorinchem is hierover in overleg met de provincie. Gestreefd wordt naar het bereiken van overeenstemming met de provincie over beide zaken begin 2022. 2.2.2.2 Regionale energiestrategie (RES) De Alblasserwaard zet in op een energiebesparing van 20% in 2030 waarbij 35% van het totale energiegebruik opgewekt wordt op basis van hernieuwbare bronnen, zoveel als mogelijk in de regio zelf. Het uiteindelijke doel is dat de hele Alblasserwaard in 2050 energieneutraal is. De locatie Linge 2 Zuid biedt een aantal kansen om een duurzaam gebied te ontwikkelen dat als vliegwiel kan dienen voor andere duurzame energieontwikkelingen in Gorinchem. Benut de kansen voor duurzame energieoplossingen; 1. Door de ligging van het plangebied naast de Linge kan mogelijk gebruik worden gemaakt van thermische energie uit oppervlaktewater uit de Linge voor verwarming en koeling van de gebouwen; 2. Door middel van meervoudig ruimtegebruik kunnen ook de daken (en mogelijk ook de gevels) ingezet worden voor energieopwekking, het vasthouden van regenwater, et cetera. De genoemde mogelijkheden moeten bij de uitwerking van een ontwikkelplan voor het gebied in overleg met de gemeente nader worden onderzocht.

2.2.2.3 Beleid waterschap Rivierenland Voor de ontwikkeling van Linge 2 Zuid geldt dat het Waterschap Rivierenland het plan moet toetsen en vergunning verlenen om op deze gronden werkzaamheden uit te mogen voeren, aangezien de gronden mede een functie hebben als winterbed van de Linge (voor waterberging) en als waterkering. De Spijksedijk is namelijk een primaire waterkering (diefdijklinie) waarvan de beschermingszone en buitenbeschermingszone deels over de locatie Linge 2 Zuid. Dit geeft beperkingen, aangezien bij werkzaamheden aangetoond moet worden dat de stabiliteit van de waterkering gegarandeerd blijft en er buiten het profiel van vrije ruimte moet worden gebleven. Zie bijlage 1 voor de beleidsregels 5.18, 5.21 en 5.23. Hierin wordt aangegeven wat wel/niet kan of waar rekening mee moet worden gehouden. Huidige beleidsmatige kader

Linge II Zuid

11

Op de locatie ligt vanaf de Spijksedijk gezien eerst een stuk kernzone (geel), dan de beschermingszone (licht oranje) en vervolgens de buitenbeschermingszone (licht geel) van de waterkering (de rode cirkel op bovenstaande afbeelding licht een deel van de locatie uit waarin de kleurduidingen te zien zijn). En vervolgens sluit het aan op de Linge (ook nog buitenbeschermingszone van de kering). Doordat het perceel grenst aan de Linge is het gelegen in het winterbed van de Linge, wat in houdt dat toename van verhard oppervlak gecompenseerd moet worden en er ook volumecompensatie plaats moet vinden (de modellen dienen hierop afgestemd te zijn). Precieze regels hiervoor staan in de beleidsregels keur, nummer 5.2 (zie bijlage 2). Er geldt op deze locatie een eenmalige vrijstelling van 100 m3. Dit gaat per perceel, maar indien er sprake is van meerdere percelen die onderdeel uitmaken van dezelfde (planologische) ontwikkeling, dan geldt er voor het totaal een vrijstelling van 100 m3, niet per perceel.

Zonering waterschap Rivierenland

Concept beeld Omgevingsvisie

12

Linge II Zuid

Huidige beleidsmatige kader

Voorbeeld: als het perceel wordt opgehoogd moet er compensatie plaatsvinden binnen het zelfde peilvak (compensatie is nodig indien het volume voor waterberging afneemt tussen de + 1,00 mNAP en +3,00 mNAP). Het merendeel van het gebied ligt +3,00 mNAP of hoger. Met betrekking tot de Linge is het Waterschap terughoudend met het toestaan van bijvoorbeeld beschoeiing, met het oog op de ecologie. 2.2.2.4 Molenbiotoop Direct naast de locatie Linge 2 Zuid staat een beeldbepalende molen; de Nooit Volmaakt. De molen is een Rijksmonument en zeer beeldbepalend voor de binnenstad. De Nooit Volmaakt is een unieke molen. Het is in de regio nog de enige malende korenmolen. De biotoop van de molen is ook bijzonder en belangrijk. Wervelende winden van de binnenstad hebben effect op het onderhoud van de molen, want de molen is gevoelig voor turbulentie. De bomen die bij de molen staan zijn niet goed voor de biotoop. Door de ontwikkeling van Linge 2 Zuid ontstaat een ander overgangsgebied. Bij de verdere uitwerking van de ontwikkelplannen voor de locatie geldt de vrijwaringszone molenbiotoop (Bestemmingsplan Binnenstad e.o. art. 39.4 en 39.5, zie www.ruimtelijkeplannen.nl ). Voor de verdere uitwerking dient door de ontwikkelaar van de locatie in samenwerking met de Molenstichting Simav een biotooppaspoort te worden opgesteld. In een goed paspoort

worden alle aspecten en vereisten die van belang zijn voor de molen in beeld gebracht, zodat de molen ook voor de volgende generaties behouden blijft. 2.2.3 Gemeentelijk beleid 2.2.3.1 Coalitieakkoord en strategische agenda In het coalitieakkoord zijn vier topprioriteiten geformuleerd waarvan er drie van belang zijn voor Linge 2 Zuid: 1) bereikbaarheid en mobiliteit, 2) duurzaamheid en klimaat, 3) zorg en menselijke maat. De bereikbaarheid van Gorinchem, voorzieningen voor fietsers en de inrichting van de openbare ruimte vragen om een stevige upgrade. Een deel hiervan wordt door andere partijen zoals Rijkswaterstaat uitgevoerd. De gemeente gaat in samenspraak met de omgeving het ov-netwerk verbeteren en de langzaamverkeersvoorzieningen met elkaar verknopen zodat er een compleet en efficiënt fiets- en wandelnetwerk in de stad ontstaat. Wat duurzaamheid en klimaat betreft heeft de gemeente de ambitie om de gebouwenvoorraad energiezuinig te maken. Daarbij is er aandacht voor het vergroten van de biodiversiteit, wat eveneens bijdraagt aan de leefbaarheid van de stad. Om Gorinchem zo in te richten dat iedereen er kan wonen wordt door middel van sociale programma’s aandacht besteed aan hulpbehoevende inwoners. Ook is het een speerpunt om ervoor te zorgen dat de fysieke leefomgeving en nieuwe woningen en winkels zoveel mogelijk toegankelijk zijn voor mindervaliden.

2.2.3.2 Omgevingsvisie In de omgevingsvisie Gorinchem 2050 worden staand beleid en lopende ruimtelijke ontwikkelingen gebundeld tot een integraal geheel, gericht op de toekomst van de stad. Deze wordt volgens planning vastgesteld in de zomer van 2022. Er wordt afgekoerst op vier thema’s, waarbinnen Gorinchem zich op de langere termijn gaat ontwikkelen; Waterstad, Werkstad, Woonstad en Regiostad. Dat betekent dat er ingrepen gedaan worden die de stad gezonder, groener, duurzamer en economisch gezien toekomstbestendiger maken, terwijl het inwonertal groeit en het voorzieningenniveau stevig verankerd wordt. Het toevoegen aan en versterken van de bestaande kwaliteiten is daarbij leidend. Er zullen andere vormen van wonen en werken aan de stad toegevoegd worden en de aansluiting op regionale netwerken wordt verbeterd.

Huidige beleidsmatige kader

Linge II Zuid

13

Op een aantal locaties in de stad vinden in de komende decennia dan ook transformaties plaats, die de huidige samenstelling van die gebieden veranderen. Dit zijn de Linge Oevers, De Schelluinsestraat en het stationsgebied, de Binnenstad en Gorinchem Noord. 2.2.3.3 Woon- en transformatievisie Op 26 september 2019 heeft de gemeenteraad de woon- en transformatievisie vastgesteld. De inzet is dat Gorinchem zich door ontwikkelt tot een gelukkige en gezonde stad. Het toekomstbeeld van Gorinchem is dat van een stad met een stedelijk woonmilieu in een landelijke regio. Gorinchem wil zich daarnaast verder ontwikkelen als groene en creatieve stad. De woonvisie nodigt uit en geeft richting. Het is geen eindproduct, maar een eerste stap in een dynamisch proces. De woon- en transformatievisie heeft vier pijlers: (1) open woonstad, (2) woning voor iedereen, (3) veilige, leefbare & zorgzame omgeving en (4) duurzame kwaliteit van wijken & woningen. Doelen van de woon- en transformatievisie: • Versterken van de regionale functie voor werkgelegenheid, voorzieningen en cultuur vanuit het stedelijke profiel van Gorinchem; • Verantwoordelijkheid nemen door aanbod van regionaal aanvullende woonmilieus. De woon- en transformatievisie introduceert de transformatiegebieden Schelluinsestraat en Lingeoevers als de vleugels van de stad.

De term vleugels verwijst naar de vorm van de gebieden en naar de kansen die (gedeeltelijke) transformatie van deze gebieden biedt. Transformatie kan zorgen voor een sociale en ruimtelijke verbinding van de wijken met elkaar en met de binnenstad. De kans ligt er om wonen in Gorinchem meer kleur te geven en de transformatiegebieden zijn daar een belangrijke aanzet voor. 2.2.3.4 Integraal sociaal beleid Uitgangspunt is dat met dit beleid alle inwoners vanuit de eigen regie zoveel mogelijk aan het roer staan van hun eigen leven. De basis hiervoor is het concept ‘Positieve Gezondheid’. Positieve Gezondheid is een andere manier van kijken. Niet vanuit wat iemand niet kan, maar juist vanuit wat iemand nog wel voor handelingsperspectief heeft op de verschillende facetten van het dagelijks leven. Uit onderzoek 14

Linge II Zuid

Huidige beleidsmatige kader

is gebleken, dat deze benadering leidt tot meer geluk en gezondheid. In het Integraal Sociaal Beleid zijn vier doelen benoemd: • Gorcumers hebben een gezonde leefstijl. Een gezonde leefstijl bestaat uit goed eten, bewegen en balans. Het gaat niet alleen over het voorkomen van ziektes, maar vooral over het stimuleren van gezondheid. • De leefomgeving draagt bij aan de lichamelijke en mentale gezondheid van inwoners. Bij een ‘fysieke leefomgeving’ denken we aan het effect van groen, fijnstof, geluidsoverlast en toegankelijkheid van de openbare ruimte voor mensen met een visuele of lichamelijke beperking. Met een ‘sociale leefomgeving’ bedoelen we het gevoel van (on)veiligheid, sociale cohesie zoals betrokkenheid met elkaars wel en wee. Maar ook een beroep kunnen doen op elkaar in nood. Het in de buurt elkaar kunnen ontmoeten en meedoen aan activiteiten, draagt bij aan het welbevinden en het gevoel van veiligheid en geborgenheid in de buurt. • Iedereen kan meedoen. Gorinchem is een stad waarin iedereen, ook de meest kwetsbare inwoners, zijn of haar toekomst in eigen hand kan nemen, kan meedoen naar vermogen en zich kan ontwikkelen. Dit betekent onder andere: • Het hebben van sociale contacten; • Het hebben van een zinvolle dagbesteding; • Bijdragen aan de ontwikkeling van de stad; • Inwoners ontvangen passende ondersteuning en zorg.

Vrijwel alle inwoners hebben op een bepaald moment in hun leven behoefte aan ondersteuning en zorg. Inwoners weten dit veelal voor zichzelf en elkaar te organiseren door hun eigen netwerk en al dan niet professionele hulp- en zorgverleners in te schakelen. Voor die inwoners die zelf niet in staat zijn om dit te organiseren of die hierbij hulp nodig hebben wordt eveneens een passende oplossing geboden.

2.2.3.5 Mobiliteitsvisie Door de gemeenteraad is in 2020 de Mobiliteitsvisie vastgesteld. Deze visie zet in op een flinke sprong in kwaliteit naar 2040; dit vanuit haar huidige kracht en kwaliteiten met een open houding voor vernieuwing. Deze kwaliteitssprong voor de stad vraagt om een visie op mobiliteit. De Mobiliteitsvisie biedt hiervoor het kader. Vertrekpunt voor de visie op mobiliteit is een mobiliteit die past bij Gorinchem en haar belangrijkste kwaliteiten. De visie sluit aan op de ambities van Gorinchem 2032 en is vervolgens de basis voor de uitwerking in meer precieze maatregelen en effecten.

Verder bevinden zich naast de locatie een aantal percelen met een bedrijfsbestemming. Zie de hoofdstuk 4.2 en 5.6 voor een nadere duiding van de milieucontouren die hiermee samenhangen. Op de Rotonde en het Schaftlokaal rust nu nog de bestemming ‘bedrijf’ tot categorie 4.1. Dit wordt op dit moment niet ingevuld. Voor het ontwikkelen van de locatie Linge 2 Zuid (RVB deel) is het noodzakelijk dat de bestemming van de Rotonde en Schaftlokaal naar beneden wordt aangepast. Nader overleg door de ontwikkelaar met de eigenaren van de Rotonde en Schaftlokaal is noodzakelijk. Dit is voor rekening en risico van de ontwikkelaar.

2.2.3.6 Geldende bestemmingsplannen Voor de locatie Linge 2 zuid (RVB) zijn de volgende drie bestemmingsplannen van toepassing: • • •

Bestemmingsplan Binnenstad e.o. Bestemmingsplan Binnenstad e.o., herziening erfgoed. Paraplubestemmingsplan parkeren. (zie www.ruimtelijkeplannen.nl )

De beoogde transformatie naar gemengd gebied is in strijd met het geldende planologisch regime. De gemeente is voornemens om hiervan af te wijken binnen de kaders van de NvU.

Beeld bestemmingsplan Binnenstad - Linge 2 Zuid (paars)

Op de locatie rust een bedrijfsbestemming tot categorie 4.1 (zie verder paragraaf 5.6 bedrijven en milieuzonering). De locatie heeft een hoge archeologische verwachting. Het projectgebied en zijn omgeving kan getypeerd worden met het omgevingstype gemengd gebied. Het projectgebied ligt aan de rand van de oude binnenstad, waar een veelheid van verschillende functies aanwezig zijn en elkaar afwisselen. Op de gronden van de projectlocatie zijn binnen het vigerende bestemmingsplan bedrijven tot milieucategorie 4.1 toegestaan. De gemeente beoogd de locatie een andere invulling te geven conform de NvU. De nog in werking tredende Omgevingswet biedt mogelijkheden tot het afwijken van het bestemmingsplan. Hiervoor dient een planologische procedure te worden doorlopen.

Huidige beleidsmatige kader

Linge II Zuid

15

2.2.4 Ontwikkelingen omgeving 2.2.4.1 Vleugels van de Stad In Gorinchem wordt nieuw stedelijk gebied ontwikkeld: door transformatie van binnenstedelijke locaties in de ‘Vleugels van de Stad’ verandert een aantal monofunctionele werkgebieden de komende jaren naar gemengde woonwerkmilieus. ‘De Vleugels’ omvat drie grote stedelijke transformatiegebieden, waaronder het stationsgebied, de Schelluinsestraat en het gebied de Linge Oevers. Binnen het ruimtelijk kader van de omgevingsvisie voor Gorinchem wordt het omgevingsprogramma voor De Vleugels vormgegeven. Dit omgevingsprogramma omvat een visie en ontwikkelstrategie die bijdraagt aan een meer diverse en open stad, waarin verschillende programma’s voor woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, bereikbaarheid, leefbaarheid en de economie beter op elkaar worden afgestemd voor dit specifieke gebied. Het realiseren van een aantrekkelijk nieuw gemengd stedelijk gebied in verschillende gradaties heeft, met de toevoeging van circa 2.000 woningen en 500 banen, invloed op zowel de binnenstad, omliggende wijken als het nieuw uit te geven bedrijventerrein ‘Groote Haar’. Om dat voor elkaar te krijgen wordt de stedelijke agenda van de stad zoveel mogelijk gekoppeld aan de ambities voor De Vleugels.

2.2.4.2 Landschapsplan Lingeoevers Het landschapsplan vormt een kader voor de transformaties in de gebieden langs de oevers die gaan plaatsvinden. Deze transformatie vindt gefaseerd in de tijd plaats, zo ook de planvorming. Het landschapsplan dient als onderligger voor de planvorming van de deelgebieden en zorgt voor continuïteit en waarborgt de kwaliteiten van de groene Linge. Zie voor het Landschapsplan Lingeoevers bijlage 3.

Landschapsplan Lingeoevers Huidige beleidsmatige kader

Linge II Zuid

17

3

CULTUURHISTORIE

Artist impression herontwikkeling RVB locatie

3. Cultuurhistorie 3.1

Breder cultuurhistorische perspectief

Door Steenhuis Meurs is een Cultuurhistorisch Onderzoek uitgevoerd naar de Lingeoevers (zie bijlage 4). In het rapport dat is opgesteld op basis van dit onderzoek wordt het volgende aangegeven. Voor de toekomst hebben de Lingeoevers potentie als een aantrekkelijk groenstedelijk gebied, met een uitzonderlijke architectonische en landschappelijke kwaliteit. Op het eerste gezicht kan hier veel: de resterende bedrijfsbebouwing vertelt, op de oude Corbionfabriek na, geen monumentaal verhaal. Toch bieden de oude loodsen een sfeer waar hedendaagse kopers op vallen, en het gaat over meer dan bebouwing, dijken, waterstructuren, het oude gebruik, de Waterlinie, het schootsveld, de erfenis van de eerste bedrijven. Hoe kunnen deze cultuurhistorische thema’s een rol spelen in de nieuwe ontwikkeling? Welk verhaal vertelt het gebied, welke sporen kunnen aanknopingspunten bieden voor het ontwerp, en hoe kunnen ook immateriële waarden, zoals de erfenis van De Vries Robbé, waar na de oorlog een kwart van de Gorinchemse beroepsbevolking werkte, als thema een plek krijgen?

In het rapport wordt de cultuurhistorische samenhang en logica van de Lingeoevers geduid. Dit is ook verbeeld in onderstaande Erfenissenkaart. Aanbevelingen Steenhuis Meurs Op basis van haar onderzoek doet Steenhuis Meurs de volgende aanbevelingen: 1. Versterk het merk Gorinchem en ga uit van wat is. 2. Verrijk de nieuwe wijk met verdwenen, bestaande en nieuwe groenstructuren en -elementen en verbind Gorinchem met de aangrenzende natuurgebieden. 3. Koester de eigenheid van het gebied. Herontwikkel vanuit zowel de functionele tegenstelling tot als de fysieke relatie met de omliggende stad. 4. Koester en herintroduceer de zachte landschappelijke en gebruikswaarden, met de Linge als verbinder. 5. Bouw voort op de ruimtelijk-functionele relatie met het water en herstel waar nodig de oriëntatie op de rivier. 6. Laat je inspireren door de representatieve architectuur in combinatie met high-end techniek van het (deels verdwenen) De Vries Robbé erfgoed. 7. Geef het sterke community-denken uit de tijd van De Vries Robbé een eigentijdse betekenis in de nieuwe wijk.

3.2

Vestingplan

De vestingwallen vormen een belangrijk onderdeel van de stad Gorinchem. Als omarmend element van de historische stad, als wandelpark, als natuurnetwerk rond de binnenstad. Ook zijn de vestingwerken een belangrijk onderdeel van zowel de Oude- als de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De vesting is een Rijksmonument en onderdeel van het UNESCO Werelderfgoed. De gemeente streeft ernaar te komen tot een betere vestinguitstraling in een herkenbare en historische context. Hiertoe is het Vestingplan opgesteld. Het Vestingplan is de brede en integrale visie op de vestingwerken in relatie tot de historische vestingstad waar ze onderdeel vanuit maken. Het Vestingplan levert een gewenst toekomstbeeld op van de vesting, in nauwe relatie met de binnenstad Gorinchem. Gezien de grote waarde van de vesting heeft de Erfgoedcommissie Gorinchem een adviserende rol bij de ontwikkeling van Linge 2 Zuid. Het Vestingplan is als bijlage 5 bij deze nota gevoegd.

3.3

Unesco Wereld Erfgoed

Op 26 juli 2021 is de Nieuwe Hollandse Waterlinie op de UNESCO Werelderfgoedlijst gekomen als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam. De vesting van Gorinchem maakt hier onderdeel van uit. De Stelling van Amsterdam heeft al vanaf 1996 de UNESCOstatus. Beide linies zijn erfgoed van wereldniveau en heten nu samen de ‘Hollandse Waterlinies’. Ze vertellen het bijzondere verhaal van de militaire verdediging van ons land met water als bondgenoot. Ze zijn uniek in de wereld en verdienen het om te blijven bestaan voor volgende generaties (zie verder hoofdstuk 4 en 6). Over de locatie Linge 2 Zuid is gesproken met de Werkgroep Bescherming Hollandse Waterlinie. De Werkgroep is positief over de uitgebreide analyse van de locatie en de zorgvuldige wijze waarop tot opstellen van de kaders is gekomen. Verdere uitwerking hoeft niet aan de werkgroep te worden voorgelegd. Maar de werkgroep is zeker bereid te adviseren indien gewenst. Als handreiking is de Nota Visuele integriteit Hollandse Waterlinies als bijlage 6 bijgevoegd. Dit rapport helpt om na te denken over ontwikkelingen buiten het werelderfgoed die toch effect kunnen hebben op het historische beeld.

SteenhuisMeurs, oktober 2020

20

Linge II Zuid

Cultuurhistorie

Cultuurhistorie

Linge II Zuid

21

3.4

Erfgoed De Vries Robbé

Op de locatie staan een aantal loodsen van de Vries Robbé. De opkomst van het constructiebedrijf De Vries Robbé had enorme impact op Gorinchem. Toen het bedrijf op zijn hoogtepunt was, was zo’n kwart van de Gorcumse beroepsbevolking hier werkzaam. De betekenis van De Vries Robbé was voor Gorinchem vergelijkbaar met die van Philips voor Eindhoven. Het bedrijf zag het levenslicht in 1881, toen Willem De Vries Robbé een kleine metaal- en ijzergieterij kocht aan de Arkelsedijk. Dit bedrijf zou uitgroeien tot een van de grootste constructiewerkplaatsen van Nederland. De staalconstructies van De Vries Robbé werden wereldwijd geëxporteerd en toegepast. De ligging aan de Linge zorgde regelmatig voor wateroverlast, maar was ook onderdeel van het succes; zwaar materieel kon met schepen worden vervoerd

Projectgebied RVB en studiegebied Linge II Zuid

Kenmerkend voor De Vries Robbé was het sociaalmaatschappelijk engagement van de directie. Al in 1881 richtte Willem De Vries Robbé een ziekenfonds op onder de naam ‘Ziekenfonds der Gorcumsche Machinefabriek’. Eind jaren dertig kwam de afsluiting van het fabrieksterrein aan de Arkelsedijk tot stand door middel van garages, een ontvangstruimte, een portiersloge, fietsenstallingen en een schaftlokaal, naar ontwerp van Ben Merkelbach. Met deze zorgvuldig ontworpen gebouwen wilde De Vries Robbé uitdrukking geven aan de zorg voor zijn werknemers.

Zicht vanaf Spijksedijk met ‘ingepakt’ gebouw De Vries Robbé Zicht vanaf Lingebrug op RVB locatie en Molen Nooit Volmaakt

22

Linge II Zuid

Cultuurhistorie

Aan het einde van de jaren zestig werkten er 4.500 mensen bij het bedrijf; ongeveer een kwart van de Gorcumse beroepsbevolking. In de oliecrisis in 1973 verloor De Vries Robbé zijn zelfstandigheid en werd overgenomen door Billiton, Shell en uiteindelijk Nederhorst Staal Constructie. In het najaar van 1976 ging Nederhorst failliet. Er kwamen twee nieuwe ondernemingen uit voort: Merkon en Merwede Montage, maar velen verloren hun werk. Een zeer pijnlijke episode in de geschiedenis van de stad en een collectief trauma voor de arbeidsbevolking. Op dit moment is er nog industrieel erfgoed van De Vries Robbé op de locatie Linge 2 Zuid aanwezig. De aanwezige loodsen vormen samen met de Rotonde en het schaftlokaal een ensemble. Beiden stonden oorspronkelijk niet op deze locatie, maar zijn hier in 1996/1997 naar toe verplaatst. De Rotonde, met de klok (en het nog in depot liggende kunstwerk) laat op de huidige locatie de vingerafdruk van de Vries Robbe nadrukkelijk achter (op een plek die dit ook verdient (denk ook aan de VIS kazemat op de vesting). De Rotonde en Schaftlokaal zijn Rijksmonumenten. De loodsen zijn weliswaar een waardevolle erfenis van De Vries Robbé, maar zijn in hun soort niet uniek. Zij hebben daarom geen Rijksmonumentale status. Ook zijn zij niet meegenomen in de inventarisatie met potentiële gemeentelijke monumenten.

Loods De Vries Robbé, hier nog in originele toestand Bron: AD/Regionaal Archief Gorinchem Cultuurhistorie

Linge II Zuid

23

4

UITGANGSPUNTEN VOOR HERONTWIKKELING

Artist impression herontwikkeling RVB locatie

4. Uitgangspunten voor herontwikkeling 4.1

Rijksmonument Erfgoed De Vries Robbé Groene oever Havenkom/aanlegplaats Zichtrelaties

Potenties

Hoofdwegennet Entree Linge II Zuid/RVB Fietsroutenetwerk Route over water

Geïsoleerde ligging

Hoofdwegennet Entree Linge II Zuid/RVB Uitbreiding fietsroute Lingeoever Openbaar toegankelijke oever Watergebonden voorzieningen

Integrale kwaliteit

Linge 2 Zuid vormt de noordelijke entree naar het centrum van Gorinchem. De oriëntatie op het water is een belangrijke kwaliteit, evenals de ligging aan de 16e-eeuwse stadswallen. De rivier vormt een belangrijke ecologische en recreatieve verbinding tussen binnenstad en buitengebied. Bij de herontwikkeling van de RVB locatie is het daarom van groot belang dat wordt aangesloten bij het cultuurhistorische en landschappelijke karakter van het gebied. Daarnaast moet de ontwikkeling meerwaarde hebben voor de plek en de stad. De eenheid en samenhang van het gebied, maar ook de strategie om te komen tot een kwalitatief hoogwaardige inrichting moet de hoogste prioriteit hebben bij transformatie naar een goed verbonden en open stuk stad als onderdeel van het centrum van Gorinchem. Respect voor de geschiedenis van de plek De herontwikkeling van de RVB locatie staat of valt met de wijze waarop het historische en landschappelijke karakter van het gebied kan worden behouden en versterkt. Met goed passende nieuwe functies kan het gebied worden herontwikkeld tot een aantrekkelijk gemengd woonwerkgebied. Daarbij zal zeer zorgvuldig en met veel respect gekeken moeten worden hoe bestaande elementen, zoals het naastgelegen Rijksmonument, hoe het kan worden ingepast en de voormalige bedrijfsruimtes van De Vries Robbé kunnen worden getransformeerd.

Naast een gevoel voor de cultuurhistorische waarde is de sociaalmaatschappelijke betekenis van de plek van groot belang. Bij het ontwerp zal nieuwbouw respectvol geïntegreerd moeten worden met bestaande bebouwing. In deze dialoog zal de historische gelaagdheid afleesbaar zijn, waarbij oud en nieuw elkaar versterken. Integreren in de omgeving Om de herontwikkeling succesvol te laten zijn zal de omgeving nadrukkelijk betrokken moeten worden bij de planvorming van de RVB locatie. Belangrijk daarbij is dat omwonenden en gebruikers van Linge 2 Zuid worden geïnformeerd en kunnen bijdragen om verbeteringen in het gebied mogelijk te maken. Het kan daarnaast van toegevoegde waarde zijn om wensen en eventuele nieuwe initiatieven voor aanpalende percelen mee te nemen bij de herontwikkeling van het gebied.

Integraal transformatieproces Herontwikkeling van dit gebied is een lastige opgave. Het gebied valt binnen de invloedssfeer van de vestingwerken en de binnenstad. Daarnaast heeft het gebied een waterkundige functie. Behoud van de kwaliteiten van dit gebied maakt het realiseren van een nieuwe programmatische en ruimtelijke invulling complex. Het transformatieproces heeft daardoor wellicht een langere aanlooptijd nodig. Deze tijd kan creatief worden gebruikt om tot een nieuwe invulling te komen. Daarnaast is een pragmatische aanpak nodig, maar nadrukkelijk wordt gesteld dat dit nooit ten koste mag gaan van de kwaliteiten van het gebied. Ten alle tijden moet de eenheid en karakteristiek van Linge 2 Zuid worden gegarandeerd. Met de nieuwe invulling wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan het verhaal van deze bijzonder plek. Leesbaarheid van deze gelaagde invulling is dus essentieel. Het is daarom van belang dat regie wordt gevoerd gedurende het proces en dat de kwaliteit bij later beheer en verdere ontwikkeling wordt geborgd.

Samenvatting 1. Nieuwe elementen vormen een vanzelfsprekende nieuwe laag binnen het cultuurhistorisch waardevolle gebied. 2. De herontwikkeling is van toegevoegde waarde voor het leefklimaat in de directe omgeving. 3. De omgeving wordt betrokken bij de herontwikkeling. 4. De herontwikkeling kan een langer lopend proces in fasen zijn en moet in dat geval de eenheid en kwaliteit van het gebied borgen middels een goede ontwikkelstrategie, realisatie en beheerssituatie.

Infrastructurele ingrepen

26

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

27

bo 15 uw ,3 ho 3 m ogt et e er

50 meter

te oog wh eter bou ,67 m 22

50

ter

me

Mileuzonering gemengd gebied Geen woningbouw Geluidsbelasting weg (55 dB) Molenbiotoop (hoogte restrictie) Buitenkant beschermingszone dijk Contour vesting

Beperkingen

Retail

Leisure

Wonen Groene rivier

Vesting

Invloedssferen

Rijksmonument Transformatie loodsen onderzoeken Rooilijn Verharde kade Groene rivier (openbaar toegankelijk) Ensemble met publiek plein Groen accent

Uitgangspunten (ruimtelijk raamwerk)

28

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

4.2

Stedenbouw

Programmatische aspecten Linge 2 Zuid is in de huidige situatie in gebruik als bedrijventerrein, met kantoorruimte in het Rotondegebouw (Rijksmonument) en bedrijfsruimtes, waaronder een autospuiterij. De RVB locatie is vanwege de slechte staat in de huidige situatie niet in gebruik.

Ook voor mobiliteit geldt dat dit een integraal onderdeel van de gebiedsontwikkeling zal (moeten) vormen, op locatie en/of in de nabijheid. Daartoe moeten de bereikbaarheid en de parkeeropgave functioneel en ruimtelijk goed worden opgelost. De locatie voorziet in de eigen parkeerbehoefte. Dit geldt zowel voor auto- als fietsparkeren.

Linge 2 Zuid biedt ruimte voor ontwikkeling, waarbij de mogelijkheden meer dan geïnspireerd worden door de unieke locatie ten opzichte van de vesting en de Linge, alsmede de bijzondere geschiedenis die dit gebied karakteriseert. De ontwikkeling zal een aantrekkelijke ruimtelijk-functionele vertaling moeten zijn van de identiteit van dit gebied. Een gebied waarbij de ligging aan de Linge centraal staat en het werkverleden zichtbaar is.

Voor de woonfuncties is het van belang de woningdifferentiatie af te stemmen op de behoefte in de buurt en het grotere verband van De Vleugels van de stad (zie hiervoor paragraaf 4.6) . Als overgangsgebied tussen binnenstad en Lingeoevers is de plek bij uitstek geschikt voor stedelijk wonen, betaalbaar en voor iedereen toegankelijk. Vanwege de beperkte toegankelijkheid en het ontbreken van voorzieningen in de directe nabijheid lijkt zorgwonen en flexwonen niet voor de hand te liggen.

De schaal van het gebied, de beperkte aanwezige infrastructuur, maar ook de bouwhoogte-restricties (molenbiotoop) maakt het mogelijk kleinschalige woon- en werkfuncties toe te voegen aan het gebied. Door de zorgvuldige inpassing van de nieuwe ontwikkeling kan uitdrukking worden gegeven aan de beleving, passend bij de historische, landschappelijke en maatschappelijke context. De oriëntatie op het water is daarbij van groot belang.

Ondanks de dominante aanwezigheid van de loods is de RVB locatie jarenlang geen onderdeel geweest van de stedelijke openbare ruimte. Het gebied vormde een blinde vlek in de stad en was voor publiek niet toegankelijk. Het verbeteren van de publieke toegankelijkheid van de loods en de ruimte daaromheen kan van toegevoegde waarde zijn bij de herontwikkeling. Een gedifferentieerd programma kan daaraan bijdragen.

De loods vormt tezamen met het Rotondegebouw een ensemble, waarbij beide gebouwen een belangrijk onderdeel uitmaken van de Gorcumse context. Vanwege de omvang van de RVB locatie (ca 1 ha) is de uitdaging een passende invulling te vinden die aansluit bij het karakter van de plek. Gezien de aard van de RVB locatie is een combinatie van wonen met andere functies goed denkbaar, met name de combinatie van wonen met werken. Een grootschalige functie is niet denkbaar. Eerder wordt gedacht aan kleinschalige woon- en werkfuncties (loodswoningen en creatieve bedrijvigheid), expositieruimte, kleinschalige horeca en/of watergebonden functies. De functionele inrichting van het gebied zal een symbiose moeten zijn van wonen, werken èn ontmoeten. Een meerwaarde voor de plek, de omgeving en een parel aan de ketting van de (nieuw ontdekte) Linge. De grote loods (perceel 6232) dient geheel te worden behouden en getransformeerd.

Samenvatting 5. De programmatische invulling sluit aan bij het karakter van het gebied. De groenbeleving staat centraal en het werkverleden is zichtbaar. 6. Een gedifferentieerd programma draagt bij aan de toegankelijkheid en beleving van Linge II Zuid. Watergerelateerde functies kunnen bijdragen aan het publieke karakter van de plek. 7. Woonfuncties worden afgestemd op de behoefte. De grotere woningbouwopgave wordt zoveel mogelijk gekoppeld aan ontwikkeling van De Vleugels. 8. Door het gebied openbaar toegankelijk te maken wordt het onderdeel van de stedelijke openbare ruimte en daarmee een geactiveerd onderdeel van de stad.

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

29

Ruimtelijke aspecten De historische opstallen van Linge 2 Zuid (Rotonde gebouw, loodsen De Vries Robbé) vormen een belangrijke eenheid die in het geheugen van de stad gegrift staan. Het bepaalt in belangrijke mate de identiteit van Gorinchem als werkstad. Daarnaast is de ligging van Linge 2 Zuid aan de rivier de Linge een belangrijke kwaliteit van Gorinchem als waterstad. De functie van het gebied als voormalige scheepswerf is daar een uitdrukking van.

De herontwikkeling voorziet in de eigen parkeerbehoefte. Voor de RVB locatie wordt parkeren zoveel mogelijk geconcentreerd in een gebouwde parkeervoorziening. Parkeren op maaiveld wordt tot een minimum beperkt. Uitgangspunt is parkeren uit het zicht.

Cultuurhistorie kan de ruimtelijke structuur van het gebied extra betekenis en kwaliteit geven door het landschap zoveel mogelijk centraal te stellen. Voor de herontwikkeling van de RVB locatie wordt daarbij zoveel mogelijk aangesloten bij het groene karakter van de rivier. De buitendijkse ligging bepaald in belangrijke mate de positionering van de bouwblokken en de inrichting van de openbare ruimte. Verharde oppervlaktes moeten tot een minimum worden beperkt.

De industriële sfeer en ligging aan het water bepalen sterk het karakter van de nieuwe ontwikkeling

Er dient zoveel mogelijk obstakelvrij gebouwd te worden. Ruimte voor de rivier wordt op die manier gewaarborgd. Voor de rivier wordt een minimale zone van 14 meter gehanteerd waarin niet gebouwd mag worden (zie ook paragraaf 4.5). Voor de Spijksedijk wordt de huidige rooilijn aangehouden als uiterste (gefixeerde) rooilijn voor nieuwbouw. Daarnaast geldt de huidige noordoost gevel van de loods (perceel 6232) als uiterst bouwvlak naar het aangrenzende gebied. Voor nieuwbouw gelden restricties ten aanzien van bouwhoogte. Er kan gebouwd worden met een maximum tussen de 12 en 16 meter hoog. Linge 2 Zuid wordt zoveel mogelijk autovrij ingericht. Het gebied wordt fiets- en voetgangersvriendelijk ingericht. Een nieuwe fietsroute loopt vanaf de binnenstad over de Spijksedijk, daalt dan de dijk af het gebied in en wordt onder de Lingebrug geleidt en verbonden met een (nieuwe) route langs de Lingeoevers. De Lingeoevers van Linge Zuid 2 worden openbaar toegankelijk gemaakt voor voetgangers, het contact met het water wordt verbeterd door de waterkant te voorzien van flauwe, natuurlijke oevers. Een voetpad maakt onderdeel uit van de groene zone langs het water (zie ook paragraaf 4.5).

Samenvatting 9.

De ruimtelijke context is leidend bij de ontwikkeling van het gebied. Cultuurhistorie en landschap vormen hierbij een eenheid. De ruimtelijke structuur zorgt voor samenhang.

10. Verharde oppervlaktes moeten tot een minimum worden beperkt en er dient zoveel mogelijk obstakelvrij gebouwd te worden (minimale footprint). 11. Minimale zone van 14 meter ecologische zone rivier / goed toegankelijk publiek pad. 12. Beperkende randvoorwaarden voor de ontwikkeling zijn onder andere aanwezig als gevolg van de molenbiotoop, het rijksmonument Vesting Gorinchem en de beschermingszones van de waterkeringen. 13. Geconcentreerd parkeren in gebouwde voorziening. Parkeren op maaiveld tot een minimum beperken. Parkeren wordt uit het zicht gerealiseerd.

De RVB locatie krijgt bij voorkeur een groene inrichting met een publiek karakter (Bron: Stadstuin voor gezinnen, Berlijn, Zanderroth Architecten)

30

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

31

4.3

Gebouwen en directe omgeving

Herontwikkeling van de RVB locatie naar gemengd woonwerkgebied is zoals aangegeven in strijd met het geldende planologisch regime. De gemeente is voornemens om hiervan af te wijken binnen de kaders van de NvU.

Met als waardevol contrast daarbij de zorgvuldige, kleinschalige woongebieden! De combinatie ‘hard werken, goed wonen’ (gericht op sterke gemeenschapzin) is belangrijk.

Het gebied leent zich bij uitstek voor een mix aan functies. De nieuwe functies zullen recht moeten doen aan het unieke karakter van het gebied. Belangrijk daarbij is dat de eenheid van het gebied behouden blijft en de publieke toegankelijkheid van het gebied kan worden gewaarborgd. Om de herontwikkeling succesvol te laten zijn is het belangrijk om eisen te stellen aan de inrichting van de openbare ruimte en de verschijningsvorm van de gebouwen. Er worden een drietal kernwaarden onderscheiden die de leidraad vormen voor de beeldkwaliteit van de RVB locatie. Herkenbaar - de oorspronkelijke identiteit van het gebied is gericht op werken. De industriële sfeer, ligging aan het water en de relatie tussen de woon- en werklocaties (de maatschappelijke component van De Vries Robbe) zijn sterk bepalend voor de nieuwe ontwikkeling. Om de zichtbaarheid van het gebied in de stad te vergroten wordt het gebied zoveel mogelijk openbaar toegankelijk gemaakt. Daarbij zorgt een herkenbare openbare ruimte voor eenheid in het gebied, waarbij de relatie met het industriële verleden en het water worden versterkt.

Samenvatting Levendig - functiemenging draagt bij aan de levendigheid van het gebied. Hierbij wordt de buitenruimte zoveel mogelijk als gebruiksruimte ingericht, en worden de plinten van gebouwen zoveel mogelijk geactiveerd.

Ecologische groen (met voetgangersroute) Infrastructureel groen Voetgangersgebied (auto te gast) Plint rondom gebouw (overgang privé-openbaar) Binnentuin (incl entrees/voordeuren) Zoeklocatie kleinschalige publieke functie

Stoer - het werkverleden is tastbaar in de vorm van robuuste en natuurlijke materialen, die een lange levensduur hebben, en met inheemse beplanting (zie het Landschapsplan Lingeoevers). De gebouwen hebben een stoere uitstraling doordat ze uit duidelijk herkenbare volumes bestaan, uit één stuk of als onderdeel van een gebouwensemble. De materialisatie is coherent en met zorgvuldige, eenvoudige detaillering vormgegeven.

14. De industriële sfeer en ligging aan het water bepalen het karakter van het gebied. Herkenbare inrichting van de openbare ruimte zorgt voor eenheid en samenhang in het gebied. 15. Voor het realiseren van een levendig en aantrekkelijk gemengd woon-werkmilieu wordt de buitenruimte zoveel mogelijk ingericht als gebruiksruimte en de plinten van gebouwen worden zoveel mogelijk actief. 16. Het gebied krijgt een stoere uitstraling die het werkverleden tastbaar maakt. De gebouwen bestaan uit één stuk of zijn onderdeel van een gebouwensemble.

Typologie openbare ruimte

32

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

33

Herkenbaar - openbare ruimte schept samenhang Linge 2 Zuid wordt uit haar isolement gehaald door het gebied openbaar toegankelijk te maken. Het gebied wordt zoveel mogelijk voetgangersvriendelijk ingericht. De auto wordt bij voorkeur aan de rand van het gebied opgevangen. Waarbij het binnengebied voor langzaam verkeer toegankelijk is. Een nieuwe fietsroute verbindt de binnenstad met de Lingeoevers via Linge 2 Zuid, waardoor het gebied een interessante bestemming kan worden.

Schematisch profiel tussenstraat

Om de herkenbaarheid van Linge 2 Zuid te vergroten wordt een eenduidige inrichting van de openbare ruimte voorgesteld, waardoor meer samenhang en sfeer ontstaat in het gebied. Door het maaiveld op één niveau aan te leggen ontstaat een interessante wisselwerking tussen de bebouwing en openbare ruimte. Een raamwerk van straatjes haaks op de Spijksedijk zorgt ervoor dat de invloedssfeer van de rivier voelbaar is in het hele gebied tot aan de dijk. De oever van de Linge wordt ecologisch ingericht met zachte, natuurlijke oevers. Het infrastructurele groen van de dijk wordt verbonden met de groene rivier door de straten in te richten met veel groen.

Schematisch profiel Lingeoever

Voor de veiligheid en toezicht wordt gestreefd naar maximaal contact tussen bebouwing en openbare ruimte door de entrees van de gebouwen direct aan de openbare ruimte te situeren. Voortuinen worden niet toegestaan. Wel kan een plint rondom de gebouwen (max. 1,5 meter breed) gerealiseerd worden, dat als overgang dient van privé naar openbaar. Daarnaast is het belangrijk dat, indien gemeenschappelijke binnentuinen worden gerealiseerd, er eveneens entrees naar de gebouwen aan de binnentuin zijn gelegen. De binnentuinen zijn openbaar toegankelijk en dragen bij aan het groene, natuurlijke karakter van de omgeving.

Samenvatting 17. Er wordt onderscheid gemaakt in verschillende karakters van de openbare ruimte, waarbij het gebied zoveel mogelijk openbaar toegankelijk wordt in gericht voor de voetganger. 18. De inrichting van de openbare ruimte is herkenbaar en afleesbaar, en gaat uit van een robuust en ecologisch karakter. 19. Een raamwerk van straatjes haaks op de dijk zorgt ervoor dat de invloedssfeer van de rivier voelbaar is in het hele gebied. 20. De oever van de rivier wordt ecologisch en groen ingericht. 21. Een plint rondom de gebouwen dient als overgang van privé naar openbaar en is obstakelvrij.

Schematisch profiel Spijksedijk

34

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

35

Natuurlijk groen, inheemse beplanting

Voetgangersgebied met veel ruimte voor groen

Levendig - plinten zijn afwisselend in gebruik Voor de herontwikkeling van Linge 2 Zuid is de ambitie gericht op het mengen van wonen en werken. Dit komt de levendigheid en dynamiek van het gebied ten goede, zowel overdag als ‘s avonds. Er is ruimte voor kleinschalige werkfuncties (creatieve bedrijvigheid, kantoorruimte), kleinschalige horeca en/of watergebonden functies (zeeverkenners, scouting). De interactie met de straat (met open plinten) en het gebruik van de buitenruimte is daarbij van groot belang. Vanwege het beperkte autogebruik in het gebied (autoluw) is het mogelijk om op publieke plekken (straatjes en aan de ecologische zone) een hogere begane grond (plint van minimaal 3,.5 meter) en gelijkvloerse aansluiting met de buitenruimte te maken. Daar waar gewoond wordt, bieden de hoge plinten interessante ruimtes voor individuele expressie. Sfeerbeelden openbare ruimte Hiernaast zijn een aantal referentiebeelden opgenomen die ter inspiratie dienen voor de beeldkwaliteit van het gebied. Voor de herontwikkeling van de openbare ruimte ligt de nadruk op een zo groen mogelijke en uitbundige groene inrichting, waarbij zoveel mogelijk natuurlijke, inheemse beplanting wordt toegepast. Het groen versterkt het ecologische karakter van rivier de Linge, waarbij de bebouwing optimaal profiteert van de ligging aan het water.

Bij toepassing van binnentuinen dient een groene invulling als basis, met mogelijkheid voor wateropvang. Hieronder zijn een aantal basisprincipes weergegeven voor het gebruik en beheer van de openbare ruimte. Principes openbare ruimte zijn weergegeven op de volgende pagina.

Samenvatting 22. Plinten zijn gelijkvloers en open (uitnodigend). 23. Publiek programma is bij voorkeur gesitueerd op de meest publieke plekken (op de overgang van straatjes naar ecologische zone. 24. Hoge plinten zijn minimaal 3,5 meter hoog. 25. Er is sprake van een afwisselende plint indien wonen en werken worden gecombineerd. Openbare binnentuin met entrees naar woningen

36

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

37

Groene woonstraten

Ecologisch beheer rivieroever

Groene daken

Kleinschalige verblijfsplekken

Randvoorwaarden RVB en omgeving (bouwhoogte, geluidcontour, rooilijn, milieuzonering en landschap)

Groene binnentuinen

Publieke functies aan het water

Doorsnede met mogelijke bouwenvelop passend binnen de hoogterestricties van de molenbiotoop

Principes openbare ruimte 38

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

39

Industriële uitstraling en robuuste gebouwvolumes

Gebouwen met heldere vormen en uit één stuk

Stoer - robuuste gebouwen passend bij de industriële traditie van Gorinchem Het karakter van de RVB locatie wordt van oudsher bepaald door de loodsen van constructiebedrijf De Vries Robbé. De grote loods, die dienst heeft gedaan als centraal magazijn, vormt samen met de rijksmonumenten, het Rotonde gebouw en het Schaftlokaal, een iconisch ensemble. Het is interessant te onderzoeken of herbestemming van de loods kan worden aangegrepen om de werkfunctie van weleer weer zichtbaar te maken in de nieuwe ontwikkeling. De loods leent zich uitstekend voor een mix aan functies, danwel als zelfstandig gebouw waar diverse vormen van werken worden samengebracht, danwel getransformeerd met woonwerkwoningen in de vorm van superlofts of loodswoningen. Indien de loods met woon-werkfuncties wordt geprogrammeerd, krijgt het als publiek gebouw nieuwe betekenis voor de stad. Het werkverleden van het gebied wordt zo maximaal tot uitdrukking gebracht.

Sfeerbeelden bebouwing Hiernaast zijn een aantal referentiebeelden opgenomen die ter inspiratie dienen voor de beeldkwaliteit van het gebied. In het streven naar een kwalitatief, aangenaam en aantrekkelijk gebied met sterke eigen identiteit is de ambitie gericht op het realiseren van gebouwen met heldere vormen en bestaande uit één stuk. De gebouwen hebben een industriële uitstraling en robuuste gebouwvolumes, waarbij hoge open plinten zorgen voor optimaal contact met de openbare ruimte. In het streven naar het realiseren van een gezonde omgeving dient het bouwwerk daarnaast bij te dragen aan de lokale biodiversiteit en natuurwaarden. Groene daken, maar ook bouwen met natuurlijke materialen wordt zoveel mogelijk aangemoedigd.

De gebouwen hebben een stoere uitstraling, kennen heldere vormen en bestaan uit één stuk. Eenvoudige, zorgvuldige en robuuste detaillering heeft de voorkeur, evenals zichtbare constructie in de gevel en dragen bij aan het industriële karakter van het gebied.

Hoge, open plinten voor contact met de openbare ruimte

Gebouwensemble met uitstekende volumes en setbacks

De herontwikkeling van de RVB locatie brengt met zich mee dat natuur en landschap een andere verhouding krijgt. Naast een groene buitenruimte moeten de daken van de gebouwen overwegend groen worden ingericht. Daarnaast worden groene daken gecombineerd met dakterassen of PV-panelen zodat de gebouwde ruimte maximaal wordt benut.

Samenvatting 26. De gebouwen zijn stoer en industrieel, passend bij het werkverleden van Gorinchem. 27. Gebouwen hebben heldere vormen en bestaan uit één stuk. 28. Groene daken zijn gewenst. 29. Behoud en herprogrammering van de bestaande loods. Het kan als publiek toegankelijk gebouw van grote betekenis worden voor de stad. Diversiteit in architectuur en materialen

40

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Natuurinclusief bouwen Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

41

4.4

Landschap

Het gebied Linge 2 Zuid kenmerkt zich door de ligging aan de Linge, en functioneert als scharnierpunt tussen historische binnenstad en de verbinding richting Spijksedijk en Natura 2000-gebied. Belangrijke thema’s op deze plek zijn de riviernatuur en rijke cultuurhistorie. De riviernatuur van de lommerrijke rivier de Linge en haar dijken met daarlangs het cultureel erfgoed van bedrijven van wereldfaam, zoals de Vries Robbé, vormen de identiteitskern van het gebied: een plek waar de beleving van industrie en natuur elkaar versterken. Met de relicten van het industrieel verleden langs de Linge kan het verhaal van Gorinchem en de Vries Robbé verteld worden. In de planvorming benadrukken wij dan ook dat het een belangrijk moment is deze laag in de geschiedenis van de stad niet uit te wissen, maar de pracht en schoonheid van deze relicten te integreren in de nieuwe planvorming. • • •

volkstuinen, Lingewijk, begraafplaatsen en de vestingwerken; landschapskamers van groene dijken en bruggen; cultureel erfgoed van de Vries Robbé;

• •

de groene rivier in de stad 60: jaar een unieke rivierecologie; in het plangebied treffen natuur en industrie elkaar.

•

De riviernatuur van de Linge is uniek en is al zestig jaar erkend als belangrijke Nederlands natuurgebied. De dijken en de oevers bieden een uniek habitat. De nieuwe planontwikkeling kan kansen bieden voor de ecologie van buitengebied tot aan de Merwede. Wonen aan de nieuwe groene Linge kan een uniek en eigentijds woonmilieu opleveren met een lommerrijke groene uitstraling.

Goede toegang tot het water voor iedereen - de mens kan individueel of gezamenlijk genieten van het water; - publieke ruimte die zorg draagt voor binding in de wijk. Voor Linge 2 Zuid is een publiek plek, een plein aan het water ter hoogte van de insteekhaven bij het monumentale rotonde gebouw.

• • •

• • •

Uitgangspunten Landschapsplan Lingeoevers • Groene Rivier in de stad - robuuste groene oevers met intieme plekken en een plein aan de bestaande haven; - publiek jaagpad van stad naar Natura2000; - solitairen en boomgroepen herintroduceren; - groene verbindingen over de Linge (Oost-West) versterken; • Stad aan de rivier - publieke ruimte gericht op de lengte van de Linge; - historie van De Vries Robbé laten spreken; - groene kamers tussen de dijken en bruggen;

• •

•

• Plankaart landschapsplan LINGE II ZUID,

oeverzone, helling minimaal 1:3; publiek wandelpad langs de oever; solitaire en kleine boomgroepen (fruit- en notenboom als kenmerkende soorten langs de Linge); de Linge als sterk element in het gebied, geen uitbreiding/inperking van de Linge, geen gebouwde elementen als steigers etc. in de Linge; bestaande binnenhavens behouden en gebruiken om karakter van deze gebieden aan te scherpen; afmeren is niet automatisch mogelijk/toegestaan; integreren van bestaande damwanden in de opbouw van de nieuwe ecologische oever (in nauw overleg met het waterschap); vooroever-principe toepassen, d.m.v. het verlagen en perforeren van bestaande damwanden; toename van verhard oppervlak moet gecompenseerd worden, evenals toename van volume tussen +1 en +3 m NAP in winterbed Linge; een rustig en doorgaand publiek pad dat de bestaande oever volgt met voldoende maat en schaal hiervoor innemen (ca. 8-10 meter flauwe oever, 2 meter voetpad, voldoende afstand totbebouwing, 4 meter voor een gecombineerd voet/fietspad bij het noordelijke haventje); respecteren van de rivier, hier niet over de oever heen bouwen.

aangepast op 16-12-2021

Principe Oever Het publiek toegankelijke pad langs de oever, waarmee de Linge oevers terug aan de stad, haar bewoners en de natuur gegeven worden. Continuïteit van de stadswallen tot aan het buitengebied is hierbij belangrijk. Een genereus ecologisch profiel met royale ruimte voor fietsers en voetgangers om de Lingeoevers te beleven. •

•

oeverzone minimaal 14 meter breed van de vestingwerken tot aan de A15 (enkel uitzonderingen als dit door het bestaande bebouwbaar oppervlak onmogelijk, zoals bij de Spijksedijk 2A, hier is slecht 10,5 meter van gebouw tot oever ter beschikking). Gebaseerd op de principe doorsnede (zie afbeelding volgende pagina) is het mogelijk een vooroever (gelegen aan de oeverzijde van de bestaande waterlijn) van 2 meter te maken, een flauw talud van minimaal 6 meter breed en een voetpad met zoom van 2 meter); ecologische natte verbinding 8-10 m ecologische

Kernkwaliteiten omgeving Lingeoevers Gorinchem

42

Linge II Zuid

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Uitgangspunten voor herontwikkeling

Linge II Zuid

43

Links: Bestaande situatie havengebouw. Rechts: Referentie informele, toegankelijke, levendige plek.

•

Natuurvriendelijke oever, principedoorsnede

Spijksedijk De Spijksedijk is een waterstaatkundig element en landschappelijke drager van het gebied. Deze dient weer leesbaar te worden als functioneel en heldere figuur. De dijk kan in de toekomstige situatie een sleutelrol spelen in de verbindingen van het langzaam verkeer vanuit het centrum van Gorinchem. Nader onderzoek is hiervoor nodig. Ecologische meerwaarde op de dijk is van belang. Er wordt een habitat gewenst waarin de ecologisch waardevol aangemerkte planten goed gedijen, en daarbij dient een continuïteit tussen binnenstad en Natura2000 gebied ten noorden nagestreefd te worden. Uitgangspunt voor de dijkbeplanting is een bloemachtige, ruige bermbeplanting, geschikt voor Margiet, Wilde peen, Knoopkruid, Wilde cichorei, Kamgras, Pastinaak (zie ook bijlage 3 Landschapsplan Lingeoevers, 2021, en bijlage 7 Haalbaarheidsstudie ecologische verbindingszones’ Gemeente Gorinchem, 2019). Inbedding cultuurhistorische waarde vestingwerken • de cultuurhistorie van Linge 2 zuid als onderdeel van het vestingwerk naar voren brengen. Het Linge 2 Zuid gebied heeft in de vestingstad als waterknoop gefungeerd. Een sluizengebied dat een aantal keer op 44