210902 I&O Maatschappelijk Accomodatiebeleid 1ste aanzet beleid.pdf

Achtergronddocument / 1ste concept beleid KMAG -

Uitgangspunten Accommodatiebeleid (deel I) Afwegingskader voor nieuwe initiatieven (die om accommodatie vragen) en bestaande situaties (deel II).

(concept 24 augustus 2021)

Deel I: Uitgangspunten Accommodatiebeleid “Groot”/maatschappelijk functie (Hoe?): Bij uitwerking van specifiek accommodatiebeleid per maatschappelijk beleidsveld is de KMAG het overkoepelend kader dat de integraliteit en consistentie van de individuele beleidsstukken met betrekking tot accommodaties bewaakt => uitgangspunten Accommodaties. -

Wel kaderstellend / géén Uitvoeringsnota Wel maatschappelijk vastgoed / géén commercieel vastgoed Wel accommoderen / géén subsidie – en/of grondbeleid)

1. Maatschappelijk vastgoed Gorinchem 1. Portefeuille Gorinchem en benchmark 2. Accommodaties Gorinchem - ingetekend in een kaart (wordt aan gewerkt) 3. Uitkomsten burgerpeiling (uitkomsten in september bekent) 4. Bezettingsgraad (onderzoek loopt nog)

1.2 Portefeuille Gorinchem en benchmark Aantal gebouwen

Aantal m² BVO

Totaal

92

168.000

Ambtelijk

3

10.000

Commercieel

24

23.000

Cultuur

10

10.000

Opmerkingen

Finale check moet nog plaatsvinden!

Onder meer 2 parkeergarages

Onderwijs

29

84.000

Veel VO-scholen, voornamelijk in beheer en exploitatie van schoolbestuur.tuur

Sport

9

13.000

Beheer bij SGS, gebouwen buitensport van clubs

Welzijn

10

12.000

Leegstand

4

5.000

m.n. voormalig Scholengebied/ herontwikkeling

Multifunctioneel

3

14.000

Dalemplein, Schuttersplein en Gildenplein

1.2 Benchmark •

Vergelijking bezit (m² BVO) ten opzichte van benchmark gemeentelijk vastgoed (18 centrum gemeenten) •

Enorm veel onderwijsvastgoed in de portefeuille: gemiddeld 35%, in Gorinchem 50%

•

Overige portefeuilles grofweg in lijn met benchmark: •

Iets minder sport (kleedwasaccommodaties en kantines middels recht van opstal)

•

Relatief veel leegstand en welzijnsgebouwen

1.3 Maatschappelijk Vastgoed Gorinchem

Ingetekend op Kaart - spreiding

1.4 Uitkomsten Burgerpeiling (worden nog geactualiseerd naar 2020)

1.4 Uitkomsten Burgerpeiling (worden nog geactualiseerd naar 2020)

1.4 Uitkomsten Burgerpeiling (worden nog geactualiseerd naar 2020)

1.5 Bezettingsgraad

Wordt aan gewerkt.

1.6 Conclusies Maatschappelijk Vastgoed Gorinchem Volgt….

2. Kenmerken Gorinchem* 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Lange historie Knooppunten water en wegen/centrale ligging Vestingstad Makers: Onderwijsstad Cultuurstad Bruisend centrum/centrum stad/regiofunctie

*) bron: Cultuurbeleid

2. Kenmerken Gorinchem •

Lange historie: een plaats met bijna 650 jaar stadsrechten heeft historie. Het straatbeeld ademt dit; het maakt Gorinchem uniek en vertrouwd.

•

Knooppunten Water en Wegen / Centrale ligging: Gorinchem ligt al eeuwen op een knooppunt van water- en landwegen. Centraal ten opzichte van de Randstad en de steden in Noord-Brabant. “De sleutel van Holland”.

•

Vestingstad: Al sinds het prille begin in de Middeleeuwen is Gorinchem omgeven geweest door stadsmuren, later de wallen van de vesting. Dit heeft de stad altijd een intieme, hechte sfeer gegeven, met een lichte ‘wij tegen de rest’-mentaliteit. Onlangs uitgeroepen tot mooiste vestingstad van Nederland (ANWB) en vormt onderdeel van de Hollandse waterlinie die onlangs is opgenomen op de UNESCO lijst van “Wereld Erfgoed”

2. Kenmerken Gorinchem •

•

•

Makers: Of het nou staal is, scheepsbouw, kabels of producten uit vroegere tijden (want eens was de stad een productiecentrum van waren als bier, pijpen of laken) Gorcumers zijn altijd makers geweest. Praktische mensen die van concrete dingen houden. Makers zijn ook creatief: van oudsher waren er al schilders, zilversmeden en dichters. Onderwijsstad: In de onderwijsstad Gorinchem gaan dagelijks ca. 6800 leerlingen naar school in het voortgezet onderwijs. 70% van die leerlingen komen uit de regio. Daarmee staat Gorinchem in de top 3 in Nederland van gemeenten met de grootste regionale onderwijsfunctie. Deze onderwijsfunctie geeft een grote verantwoordelijkheid aan de stad. Cultuurstad: Gorinchem is een cultuurstad. Van oudsher al. Beroemde Schilders in de Gouden Eeuw, dito prachtig Erfgoed uit die tijd en nu: theaters, musea, kunstwerken in de buitenruimte etc.

2. Kenmerken Gorinchem •

Bruisend centrum / Centrum stad / Regiofunctie: Van oudsher was Gorinchem het bruisende centrum in een rustige plattelandsregio. De stad heeft dan ook altijd een regiofunctie gehad op het gebied van horeca, theater, evenementen , de kermis en veel meer. Gorinchem investeert om deze mooie regiofunctie te behouden

3. Trends & Ontwikkelingen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Demografie; Toename Mobiliteit; Individualisering; Technologische veranderingen/kenniseconomie Combineren van arbeid en zorg Veranderingen relatie overheid – samenleving: Post-coronatijd Steeds meer eisen aan accommodaties: Veiligheid, Duurzaamheid, Toegankelijkheid 9. Inclusiviteit: 10. Gezondheid/eenzaamheid 11. Financiële druk gemeente

3. Trends & Ontwikkelingen 1. Demografische veranderingen: - Structureel: Ontgroening en Vergrijzing. Tot 2030 lichte groei… (nog aanvullen) - In de afgelopen jaren is het aantal inwoners in de gemeente Gorinchem echter als gevolg van woningbouw toegenomen. De in eerste instantie verwachte krimp is hiermee omgezet in een toename van het aantal leerlingen, die bijv. gebruik maken van het onderwijs-, sport- en cultuuraanbod in Gorinchem. 2. Toename mobiliteit: Grotere actieradius, voor zowel jongeren als ouderen, dit geldt minder voor een beperkte groep met een grote zorgvraag die wel behoefte hebben aan de nabijheid van een accommodatie. 3. Individualisering: minder geneigdheid zich (langdurig) aan een groep te verbinden (bijv. aan vrijwilligerstaken); zelfstandigheid, centraal stellen van het individu. I.c.m. toegenomen mobiliteit en vele zorgtaken neemt het automatisme van bezoek en eigen inzet voor accommodaties over de jaren a

3. Trends & Ontwikkelingen 4. Technologische veranderingen / kenniseconomie: M.n. van de informatie- en communicatietechnologie. De “online” wereld (veelal vanuit de huiskamer) versus de “real life”. Internet als informatiebron (ipv of in aanvulling op de autoriteit van de professional). Thuiswerken, Flexplekken in de horeca, online bestellen etc. Flexplekken in de horeca, online bestellen etc.. 5. Combineren van arbeid en zorg: steeds meer mensen combineren arbeid met zorg voor kinderen en naasten (mantelzorg). Legt grote druk en stimuleert de vraag naar kwalitatief hoogwaardige opvang van de kinderen. Taak voor de “pleinen”. Druk tussen enerzijds kwaliteit en duurzaamheid en anderzijds betaalbaarheid en laagdrempeligheid. 6. Veranderingen relatie overheid – samenleving: “Eigen verantwoordelijkheid” en “zelfredzaamheid” vragen een andere rol van de overheid. “het mogelijk maken” , “ voorwaardenscheppen” etc…

3. Trends & Ontwikkelingen 7. Post- coronatijd: Meer thuiswerken, meer “op afstand”. Maar ook meer kansen om werk en privé te combineren? 8. Steeds meer eisen aan accommodaties (De lat wordt steeds hoger gelegd. Middelen en kennis zijn niet altijd in voldoende mate aanwezig.) Veiligheid: Verantwoordelijkheid van de eigenaar staat centraal. Maar ook eisen aan de gebruikers zoals ontruimingsplannen, bhv en onlangs de corona-maatregelen (o.m. ventilatie) etc.. Duurzaamheid: antwoord op de klimaatverandering (energiebesparing, circulariteit, meervoudig gebruik etc..) Toegankelijkheid: Nog niet wettelijk vastgelegd. Wel politiek - bestuurlijk. Onder toegankelijkheid wordt niet alleen de motorisch gehandicapte verstaan (rolstoel en rollator), maar ook toegankelijkheid voor doven en blinden etc..

3. Trends & Ontwikkelingen 9. Inclusiviteit: Jong - oud / met of zonder migratie achtergrond / hulpbehoevend en niet etc… Ook hier wordt de lat steeds hoger gelegd. Inclusiviteit is niet alleen open voor staan, maar ook doen en mogelijk maken (verlagen "psychische drempels", aantrekkelijk maken, etc..) 10. Gezondheid/eenzaamheid: Fysiek: overgewicht, ongezonde levensstijl, etc.. Maar ook mentaal: eenzaamheid is een groot landelijk probleem dat vele oorzaken heeft en ook veel consequenties. Gorinchem scoort helaas hoog op eenzaamheid. 11. Financiële druk gemeenten: Met de terugtrekking van de Rijks- en de Provinciale overheid wordt de financiële druk op de gemeenten steeds hoger. Met de overdracht van taken zijn er immers tevens (te) forse bezuinigingen doorgevoerd.

4. Beleid(regels) en Coalitieakkoord Veel is al genoemd bij de Kenmerken en Trends & ontwikkelingen. Bijvoorbeeld: centrumfunctie, inclusiviteit, duurzaamheid, frisse scholen etc.. 1. Wijkgericht; 2. Multifunctioneel; 3. Vastgoedbeleid.

4. Beleid(regels) en Coalitieakkoord 1. Wijkgericht • We willen aantrekkelijk speel-, sport- en ontmoetingsplekken in iedere wijk in Gorinchem (Coalitieakkoord) • Leegstand onderwijs inzetten voor bijv. de wijk (IHP 2017); • Doorontwikkeling wijkprofiel brede school t.b.v. sociale cohesie en leefbaarheid in de wijk (evaluatie beleid brede school 2019) • Per wijk een ontmoetingscentrum/buurthuis (concept “toekomst buurthuis”) • Via Integraal Sociaal Beleid (investeren in welzijnswerk => buurthuisvoorzieningen)

4. Beleid(regels) en Coalitieakkoord 2. Multifunctioneel gebruik: • Sportvelden (beleidsregel) en multifunctioneel en breed maatschappelijk gebruik sport accommodaties (tarievennota ‘19) • Maatschappelijke functie van schoolgebouwen (IHP 2017). 3. Vastgoedbeleid: • Inhoud gaat voor op de stenen. Stenen geen doel op zich zelf. • Geen kerntaak van de gemeente. • Transparantie (kostprijsdekkende huur, etc..)

Uitgangspunten Accommodatiebeleid 1. 2. 3. 4. 5.

Meervoudig gebruik Accommodaties (Multifunctioneel); Spreiding over de stad; Kwaliteit; Professioneel beheer & exploitatie Vastgoedbeleid

(NB: later nog aanvullen op basis van analyse bestaande maatschappelijke accommodaties, o.m. bezettingsgraad, burgerpeiling, spreiding)

Uitgangspunten Accommodatiebeleid • Meervoudig gebruik van accommodaties: maatschappelijke functies worden zoveel mogelijk gecombineerd. Dit uit oogpunt van onderlinge versterking, ontmoeting en efficiency bedrijfsvoering. • Spreiding: – Regionaal: Cultuur centrum stad en Onderwijs goed bereikbaar; – Bovenwijkse voorzieningen: stedelijk/centrale locaties met spreiding activiteiten naar wijken; – Buurt/wijk: iedere wijk heeft openbare speel- , sport- en ontmoetingsplekken (openbare ruimte), ontmoetingslocatie (accommodatie), wijkprofiel brede scholen.

Uitgangspunten Accommodatiebeleid Kwaliteit: • Technisch: de ondergrens aan technische kwaliteit bij maatschappelijke accommodaties wordt bepaald door “harde” weten regelgeving (m.n. veiligheid). Maar ook voor wat betreft toegankelijkheid, inclusiviteit en steeds actueler: ventilatie. • Functioneel, belevingswaarde en omgeving. Wordt bepaald door: frequentie, duur en intensiteit gebruik, aantal gebruikers, financiële gezondheid en gebruikersbijdrage. • Duurzaamheid: energieneutraal en circulariteit. • Erfgoed: rentmeesterschap

Uitgangspunten Accommodatiebeleid Professioneel beheer & exploitatie: • Professioneel beheer en exploitatie van sociaal maatschappelijke accommodaties wordt steeds complexer voor vrijwillige besturen a.g.v. steeds minder beschikbare vrijwilligers, de vele verantwoordelijkheden (financieel en personeel) en de hoge lat die wordt gelegd aan kwaliteit/professionaliteit (bijv. veiligheid, toegankelijkheid, duurzaamheid maar ook aan de administratie). • Uitgangspunt is dat professioneel beheer noodzakelijk is en dat dat ook kan worden uitgevoerd door vrijwilligers maar helaas niet altijd en overal. Maatwerk per locatie.

Uitgangspunten Accommodatiebeleid Vastgoedbeleid: • Het hebben van vastgoed is geen kerntaak van de gemeente. • Stenen/velden volgen de inhoud. • Transparantie: o.m. kostprijsdekkende huur, bedrijfseconomische overwegingen zijn doorslaggevend. Om maatschappelijke activiteiten mogelijk te maken kan een deel van de huur gesubsidieerd worden. • Optimale bezettingsgraad: aansluiten vraag en aanbod. • Een initiatiefnemer van een maatschappelijke activiteit is zelf verantwoordelijk voor het vinden van een geschikte accommodatie.

Deel II: Afwegingskader “Klein”/incidenteel (Wat?): Het KMAG geeft het afwegingskader om te beoordelen of een sociaal maatschappelijk initiatief (dat accommodatie vraagt) voldoende maatschappelijk relevant is om hiervoor gemeentelijke accommodaties in te zetten, dan wel enige vorm van (financiële) ondersteuning te geven om het initiatief in accommodaties van derden te realiseren => afwegingskader. Tevens toepasbaar voor bestaande situaties.

Afwegingskader • Legitimiteit; • Betrokkenheid; en • Rendement

Bron: Instituut voor Publieke Waarden

Legitimiteit • Democratische Legitimiteit: – Passend binnen het beleid? Vastgelegd in raadstukken? – Hoe past het initiatief binnen alle instrumenten die de gemeente al heeft (aanvullend, vernieuwend, verbindend, concurrerend?) Maakt het het verschil? Denk ook aan definitie Maatschappelijke functie: bijdrage aan samenleving en ontmoeting is een centraal of wezenlijk onderdeel. • Juridische legitimiteit: legaal in de breedste zin van woord? Inkoop en aanbesteding, technisch, RO, vergunningen etc... • Output legitimiteit: is de uitkomst ook gewenst? Bijvoorbeeld kijkend naar andere beleidsterreinen: RO, veiligheid, gezondheid etc..

Rendement • Benodigde tijd en middelen: hoeveel middelen heeft het initiatief nodig? Investeringsmiddelen en/of exploitatiebudget. Zijn er alternatieven beschikbaar? • Maatschappelijk/financieel rendement: heeft het initiatief aantoonbaar maatschappelijk rendement en financieel rendement (nu en in de toekomst)? • Staat de gemeentelijke investering/exploitatie in een redelijke verhouding tot het aantal bewoners dat deelneemt/bezettingsgraad?

Betrokkenheid • Voor wie doe je het? Is er een brede behoefte/draagvlak? Hoeveel mensen doen mee? • Wie vormen het personeel/vrijwilligers? • Betrokkenheid van de inwoners voor op het oplossen van de eigen problemen (eigenaarschap)? • Overstijgt het het particuliere belang (is het “weloverwogen eigenbelang” voor de samenleving) • Is er voldoende organisatiekracht en is deze duurzaam.

Afwegingskader