20251113 Verslag parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid

Parallelsessie Informatie en Ontmoeting 13 november 2025 Actualisatie Cultuurbeleid Samenvattend verslag Aanwezigen Voorzitter: Griffie: Notulist: Raadsleden/ fractieassistenten: Stadsbelang:

de heer A. Boutachkourt mevrouw J. den Uyl mevrouw J.M. Kiep-de Jongh

VVD: ChristenUnie/SGP: Gorcum Actief: D66: CDA: SP:

de heer D. van Gammeren de heer J. Klein de heer M. Venhovens de heer P. Schefferlie de heer K. Ilgör mevrouw P. de Groot de heer N. van Santen de heer A. Krol mevrouw E. Hamann de heer I. Tekir mevrouw J. van Oversteeg de heer P. van Andel

Portefeuillehouder: Ambtelijke ondersteuning: Gasten:

de heer F. Polatli de heer M. Keuning en mevrouw R. Hak de heer J. Boonekamp (interim bestuurder Peeriscoop)

Democraten Gorinchem: PvdA:

Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen hartelijk welkom. Actualisatie Cultuurbeleid Het informeren van de raad over de opbrengst (op hoofdlijnen) van het participatietraject voor de actualisatie van het cultuurbeleid. De heer Boonekamp spreekt in. Peeriscoop bestaat dit jaar 27 jaar en is altijd een volledig zelfstandig podium geweest (geen exploitatiesubsidie, geen gemeentelijke huisvesting, geen gedeelde backoffice, geen ondersteuning in techniek, energie of onderhoud). Peeriscoop is in Gorinchem de enige culturele instelling die op deze manier functioneert, andere culturele partijen hebben wel structurele ondersteuning (gemeentelijke huisvesting, centrale technische voorzieningen, een backoffice via de gemeente, onderhoud uit gemeentelijke budgetten, personeelslasten die deels door de gemeente worden gedragen, indirecte subsidies). Dit creëert een fundamenteel ongelijk speelveld, precies hetgeen waar de Wet markt en overheid voor waarschuwt. Peeriscoop verzorgt al jarenlang een professionele programmering op uitdrukkelijk verzoek van de gemeente. Dit is vastgelegd in een subsidieregeling die jarenlang goed heeft gewerkt. De regeling is daarna aangepast, verder ingekort en staat nu voor de derde maal onder druk door een maximalisering van het budget wat feitelijk inhoudt een bezuiniging van 20%.

Voor instellingen in een gemeentelijk pand is dit een verschuiving in een spreadsheet, voor Peeriscoop is dit een directe bezuiniging die onmiddellijk leidt tot personele gevolgen. 40% van het team bestaat uit mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Geen enkele culturele organisatie in Gorinchem heeft zo’n hoog percentage. Deze mensen komen elders moeilijk aan het werk, maar bij Peeriscoop hebben zij een plek, ritme, trots en betekenis. Toen hij aantrad is een duidelijke keuze gemaakt dat iedereen aanblijft. De realiteit is dat deze bezuiniging niet opgevangen kan worden zonder dat deze doelgroep de dupe wordt. De gemeente investeert

Parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid, 13 november 2025

miljoenen in een Cultuurhuis met als uitgangspunt amateurkunst, maar in het cultuurbeleid komt amateurkunst nauwelijks voor als kerntaak, uitgangspunt, doel of prioriteit. OCW, IPO en VNG schrijven over cultuurbeoefening expliciet dat amateurkunst moet worden geborgd in lokaal beleid omdat burgers de grootste culturele gemeenschap vormen. 55% van de inwoners doet gemiddeld 8 uur per week aan amateurkunst. 52% van de inwoners sport gemiddeld 3 uur per week in verenigingsverband. Hij informeert waar de beleidsmatige borging ligt die deze vastgoedinvestering rechtvaardigt. Veel van de functies die het Cultuurhuis als nieuwe ambities presenteert wordt al jaren volledig zelfstandig door Peeriscoop uitgevoerd. Vele amateurkunstgezelschappen komen al jaren over de vloer. Producties van mensen met een beperking, zorgproducties, onderwijs, jonge makers, talentontwikkeling, een toegankelijke programmering voor de stad, verbinding van welzijn en participatie. Peeriscoop heeft dit onvoldoende zichtbaar gemaakt, maar feitelijk bestaat een groot deel van het Cultuurhuisconcept al bij Peeriscoop, zonder subsidie, gemeentelijke rugdekking en publiek vangnet. De gemeente dreigt nu een voorziening neer te zetten die dezelfde functies gaat uitvoeren onder condities die voor Peeriscoop onbereikbaar zijn. Dit is geen uitbreiding van het culturele veld, maar verdringing.

Het bedrijfsleven investeert meer in Peeriscoop dan de gemeente, dat is eigenlijk pijnlijk. Moeten zij straks hun steun verplaatsen naar het Cultuurhuis? Peeriscoop vraagt om een eerlijk speelveld en transparantie, een stabiel financieel kader en beleid dat aansluit bij de verplichtingen van de gemeente zoals de Wet markt en overheid vraagt. Een borging van de amateurkunst in het nieuwe cultuurbeleid, waarom zou je anders miljoenen investeren in een podium? Erkenning van de functies die Peeriscoop invult en bescherming voor de medewerkers met een kwetsbare arbeidspositie. De gemeente kan kiezen voor beleid dat aansluit bij de vastgoedambitie of voor beleid dat een zelfstandig theater met grote sociale impact langzaam uit de markt drukt. Peeriscoop heeft haar verantwoordelijkheid genomen, haar mensen beschermd en de deuren geopend voor amateurkunst, jonge makers, ondernemers en de stad. Het is nu aan de gemeente om te voorkomen dat het eigen beleid het fundament onder het podium van Peeriscoop wegslaat. Wethouder Polatli geeft aan dat de raad vanavond wordt meegenomen in de opbrengsten van het participatieproces rondom het programma cultuur. In dit traject is met veel partijen teruggekeken, vooruitgekeken en vooral nagedacht over de toekomst van kunst en cultuur in Gorinchem.

Betrokkenheid, creativiteit en de overtuiging dat cultuur meer is dan een verzameling activiteiten kenmerken de stad. Cultuur is de ziel van de gemeenschap. Van erfgoed tot hiphop, van theater tot ambacht. Iedereen draagt op zijn eigen manier bij aan het verhaal van Gorinchem. Er is breed gesproken met inwoners, cultuurmakers, vrijwilligers, organisaties en collega’s van andere beleidsterreinen en dit heeft een schat aan ideeën, wensen en inspiratie opgeleverd. Hij benadrukt dat het geen nieuw beleid is, maar een actualisatie van het bestaande beleid dat vraagt om keuzes. Niet alles past binnen de middelen of de rol van de gemeente, sommige ideeën kunnen alleen tot bloei komen als mensen of organisaties deze zelf oppakken. Cultuur leeft juist bij de gratie van initiatief. Vanavond worden de uitkomsten van het participatietraject gepresenteerd. Cultuur verbindt, prikkelt de verbeelding en geeft Gorinchem kleur. De heer Keuning verzorgt een presentatie. Vanavond wordt een doorkijkje gegeven op het conceptprogramma cultuur en daarnaast worden enkele dilemma’s voorgelegd. De actualisatie van het cultuurprogramma komt voort uit het collegeprogramma. Daarin worden ook een aanzet voor een cultuurfonds en aandacht voor kunst in de openbare ruimte genoemd. Hij herhaalt dat het om een actualisatie van bestaand beleid gaat binnen de bestaande budgetten.

Het is een programma vanuit de Omgevingsvisie en de Integrale Samenlevingsvisie. Ontmoeten en verbinden van een zo breed mogelijke Gorinchemse samenleving is de rode draad van het beleid. De besluitvorming over het geactualiseerd beleid, vastgelegd in een cultuurprogramma met een uitvoeringsagenda op hoofdlijnen, wordt voorzien op 16 december a.s. Hij refereert aan de drie themasessies met culturele organisaties, bestuursleden, directieleden, medewerkers en vrijwilligers naast individuele gesprekken. Hierbij is teruggekeken naar wat goed en minder goed gaat en er is vooruitgeblikt naar de toekomst,

Parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid, 13 november 2025

waar liggen kansen en welke realistische ideeën leven er. Hij gaat nader in op wat goed ging (sheet 10) en wat minder goed ging (sheet 11). Er leven veel ideeën waarbij een faciliterende rol van de gemeente belangrijk wordt gevonden. Er is meer behoefte aan samenwerking en netwerken. Op sheet 12 en 13 zijn de meeste genoemde thema’s geclusterd. Inbreng, ideeën en kansen zijn teruggekoppeld in verslagen en presentaties zijn toegestuurd. Diversiteit en inclusiviteit zijn verwerkt in subsidieregelingen om organisaties te stimuleren daar actief mee aan de slag te gaan. Er werden ideeën genoemd waarbij de conclusie was dit bestaat al en sommige ideeën zijn meer geschikt voor particulier initiatief. Hij gaat nader in op de programmalijnen (sheet 16, 17 en 18). Cultuur en het Sociaal Domein hebben raakvlakken, gekeken is hoe de samenwerking versterkt kan worden. Dit geldt ook voor sport. Het onderhoudsplan voor kunst in de openbare ruimte start in 2026 en er komt een website om deze kunst meer zichtbaar te maken. Er is behoefte aan een digitaal overzicht van kunstenaars, cultuurmakers en talenten (human library). Er is behoefte aan jonge bestuursleden, ondersteuning in PR en marketing, fondsenwerving. Gorinchem Inspireert ondersteunt dit met workshops. In het cultuuroverleg Gorinchem zijn veel organisaties vertegenwoordigd en daar wordt gekeken naar verbreding.

Het Cultuurhuis wordt echt als een katalysator gezien. Voor het cultuurfonds zijn ideeën opgehaald en dit heeft geleid tot een denkrichting (verbinden aan het Cultuurhuis). Hij merkt de kleine theaters en theaterinitiatieven aan als parels voor de stad. Hij sluit de presentatie af met dilemma’s en keuzes (sheet 19 t/m 22). Van de gemeente wordt een positieve grondhouding verwacht, waar liggen kansen en mogelijkheden, maar er zijn geen financiële middelen. De goede aansluiting bij de leefwereld van jongeren vraagt om aandacht. Binnen het cultuurbeleid is geen doelgroepenbeleid en dat maakt het moeilijk om actief te acteren. De denkrichting is meer specifieke aandacht voor jongeren en daarvoor wordt gestart met een behoeftepeiling waarna de vervolgstappen worden bepaald binnen de bestaande mogelijkheden. Het belang van culturele/creatieve broedplaatsen wordt gezien, maar dit is geen doel op zich omdat dit afhankelijk is van initiatieven vanuit de samenleving met draagvlak en ondernemerschap, gedragen door particulier initiatief. De gemeente denkt graag mee, maar ook hiervoor is geen budget binnen de huidige kaders. Particuliere erfgoedcollecties vallen primair onder de verantwoordelijkheid van de eigenaar. De gemeente heeft geen zorgplicht, maar wil wel positief meedenken over koppeling aan fondsen of andere organisaties.

Ook hiervoor geldt dat er geen financiële middelen beschikbaar zijn. Afsluitend geeft hij aan dat deze onderwerpen allemaal met ambities en actiepunten zijn uitgewerkt in het cultuurprogramma waarmee in de komende jaren mooie stappen gezet kunnen worden om verder te bouwen. De heer Schefferlie merkt op dat iedereen is aangemoedigd om te participeren maar eigenlijk heeft de gemeente nergens geld voor. Hij had eigenlijk verwacht dat er ideeën geopperd zouden worden om de middelen te verruimen en vraagt of hierover nagedacht is. Aangezien het om een actualisatie gaat vraagt hij zich af wat er eventueel minder gedaan zou kunnen worden als een soort van wisselgeld. Hij hoort voorts graag een reactie van de wethouder naar aanleiding van het inspreekbetoog namens Peeriscoop en de risico’s die daarbij zijn geduid (verdringing door het Cultuurhuis en een ongelijk speelveld). De heer Klein vraagt of er toch mogelijkheden zijn om het budget te verhogen als er goede ideeën zijn. Hij begrijpt dat er geen doelgroepenbeleid is, maar jongerenbeleid wordt wel genoemd. Hij verzoekt om verduidelijking. Hij begrijpt dat er een brede opkomst was tijdens de participatiegesprekken en verzoekt om nadere duiding. Hij informeert hoe hij versnippering en gebrek aan eenduidigheid moet plaatsen in het kader van de goede punten.

Mevrouw Hamann informeert hoe zij de inrichting van het museum met de collectie van HVOG moet zien naar aanleiding van de opmerking over particuliere collecties. De heer Van Santen vraagt of andere culturele partners ook bij het cultuurfonds betrokken worden en of de ondernemersvereniging ook betrokken wordt.

Parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid, 13 november 2025

De heer Tekir vraagt zich af op welke visie dit programma wordt gebaseerd aangezien cultuur niet of nauwelijks voorkomt in de Integrale Samenlevingsvisie. Hij informeert voorts of er op basis van oude visies wordt geactualiseerd. Het conceptprogramma is nog niet beschikbaar gesteld en daarom kunnen daarover geen vragen gesteld worden en dit maakt het lastig om de denkrichtingen te duiden. Bij culturele/creatieve broedplaatsen wordt gewezen op het gebrek aan financiën, maar dit soort broedplaatsen ontstaan vaak door leegstaande vierkante meters te benutten. Hij is van mening dat daar niet veel financiën voor nodig zijn, alleen de wil om dit te faciliteren. Hij sluit zich aan bij de opmerking van de heer Schefferlie met betrekking tot de vragen die door inspreker zijn gesteld. Hij verzoekt de wethouder ook een beschouwing te geven op het aspect Wet markt en overheid en hoe het college dit ziet in relatie tot de realisatie van het Cultuurhuis. De heer Ilgör begrijpt dat er geen financiële middelen zijn en informeert of er wel sprake is van menskracht en capaciteitsopbouw. De heer Krol geeft aan dat de raad tweemaal in breed verband te gast is geweest bij Peeriscoop. Daarbij is aandacht geweest voor de positie en de uitdagingen van Peeriscoop en de raad is meegenomen in de kritische dialoog die wordt gevoerd met de gemeente over de subsidie.

Het inspraakbetoog komt op hem een beetje over als een gestrekt been richting het groot podium en het cultuurbeleid en dat roept de vraag op wat er is gebeurd in de afgelopen maanden. De heer Boonekamp reageert dat hij heeft gezegd dat amateurkunst nauwelijks als kerntaak wordt vermeld in het beleid. Peeriscoop is niet tegen het Cultuurhuis, hoe meer cultuur hoe beter, maar het gaat om een gelijk speelveld met de Wet markt en overheid in het achterhoofd. Er wordt positief meegedacht en gedaan, maar er worden wel vragen gesteld omdat Peeriscoop een maatschappelijke positie wil innemen. Als voorbeeld noemt hij de discussie in de raad over de exploitatie van horeca bij de plaatsing van het Gorums Museum in het oude gemeentehuis. De raad heeft vervolgens besloten dat dit vanwege marktverstoring niet ambtelijk geëxploiteerd kan worden. De heer Venhovens informeert of voor de broedplaatsen ook wordt nagedacht over braakliggend terrein en noemt de Ridderhof in de Gildenwijk. Voorts vraagt hij of het gebruik maken van landelijke subsidies of fondsen voor dit doel gestimuleerd kan worden omdat mensen hier niet altijd van op de hoogte zijn. De heer Van Andel is geschrokken van de opmerking die inspreker maakte dat het Cultuurhuis Peeriscoop zou verdringen.

Hij vraagt daarom of hij de uitgangspunten voor het Cultuurhuis verkeerd heeft geïnterpreteerd omdat in zijn optiek sprake zou zijn samenwerking. De heer Boonekamp vraagt of hij op deze vraag mag reageren. De voorzitter geeft gezien de tijd aan dat na deze sessie een sessie over het Cultuurhuis volgt, daar kan deze vraag terugkomen. Mevrouw Hamann vraagt of een vorm van samenwerking denkbaar is omdat zaken aanvullend op elkaar kunnen zijn. De heer Boonekamp merkt bij interruptie op dat zijn betoog verkeerd is uitgelegd. Hij heeft verdringing genoemd maar benadrukt dat Peeriscoop niet tegen het Cultuurhuis is. Samenwerking is mogelijk maar wel op basis van een gelijk speelveld. Als dat er niet is, dan volgt verdringing. Mevrouw Hamann vindt het schrijnend dat er geen geld is voor jongerenbeleid. De jeugd moet een plek krijgen en daarom noemt zij het accommodatiebeleid, het vastgoedbeleid en de samenlevingsvisie, budget vanuit Welzijn. Er zijn talloze locaties waar de jeugd terecht

Parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid, 13 november 2025

zou kunnen, bijvoorbeeld De Bunker. Kleine ondernemers in broedplaatsen moet via leegstandbeheer geregeld worden. Afsluitend herhaalt zij dat het mogelijk moet zijn om samenwerking te zoeken met Peeriscoop. Wethouder Polatli geeft aan dat vanavond is bedoeld als terugkoppeling over de opbrengt vanuit de participatie met betrekking tot de actualisatie van het cultuurbeleid. De vragen gaan erg op de inhoud in. Opgemerkt wordt dat er geen geld in de cultuurbegroting van 2026 is, maar er is ruim € 4 mln. voor cultuur. Hij heeft de inspreker en de vraag van de heer Schefferlie over verdringing en gelijk speelveld gehoord. Er is geen gelijk speelveld want voor professionele podiumkunsten krijgt Peeriscoop een subsidie voor een aantal voorstellingen. Het Cultuurhuis moet het doen met veel minder middelen voor de exploitatie. Het Cultuurhuis is geen schouwburg, daar worden geen professionele theatervoorstellingen geprogrammeerd. De stad heeft aangegeven behoefte te hebben aan een Cultuurhuis. Bij culturele broedplaatsen wordt een faciliterende rol van de gemeente gevraagd op het gebied van informatie en advies, vergunningen, mogelijke subsidies, culturele partijen met een huisvestingsvraag met elkaar in contact brengen. De huidige broedplaatsen zijn ontstaan op initiatief van de makers zelf.

Het college komt op een ander moment terug op de motie en in het cultuurprogramma is hier ook een artikel aan gewijd. Met Oud Gorcum is een contract afgesloten, voor de verzameling wordt gekeken wat de relevantie met Gorinchem is. De vraag van de VVD gaat in op het programma, vanavond gaat het over zaken die in de participatie zijn opgehaald. De heer Schefferlie vermoedt dat de wethouder zijn vraag niet goed begrepen heeft. Bij een gelijk speelveld gaat het erom dat Peeriscoop juist geen bijdrage krijgt in de exploitatie en niet van een gebouw voorzien wordt. Peeriscoop krijgt subsidie voor de programmering, maar het gaat juist over al die andere zaken waarbij verdrukking kan spelen als alle gezelschappen en gebruikers van Peeriscoop straks naar het Cultuurhuis gaan dat daarvoor gefaciliteerd wordt. Hij vraagt of de wethouder op die variabele het risico van ongelijkheid voor de toekomst van Peeriscoop ziet dat inspreker treffend naar voren heeft bracht. Wethouder Polatli antwoordt dat de gemeente zich al jarenlang met schouwburg De Nieuwe Doelen bezighoudt. In plaats van luchtkastelen bouwen is teruggegaan naar de basis. Het gaat nu over een Cultuurhuis waar ongelofelijk veel vraag naar is vanuit het culturele veld. De Nieuwe Doelen was een schouwburg met professionele theatervoorstellingen.

De heer Schefferlie vraagt of het Cultuurhuis niet zodanig gefaciliteerd wordt dat daardoor gebruikers die nu naar Peeriscoop gaan straks naar het Cultuurhuis zullen gaan waardoor bij Peeriscoop de bestaanszekerheid onder druk komt. Wethouder Polatli vervolgt dat voormalige bezoekers van De Nieuwe Doelen nu wellicht naar Peeriscoop en Het Pand gaan. Hij heeft alleen Peeriscoop over verdringing gehoord. De voorzitter stelt voor deze discussie te staken. Er volgen nog voldoende momenten om nader over dit onderwerp te spreken. De wethouder heeft nog een aantal vragen te beantwoorden. De heer Tekir merkt op dat er te weinig tijd is om deze sessie goed af te ronden. Leegstandbeheer kan ook als instrument gezien worden om ervoor te zorgen dat er een broedplaats ontstaat. Het is duidelijk dat de stad deze behoefte heeft. De gebruikers van De Lange Slagenstraat wachten op een verhuizing en zij hebben een voorkeur voor het Oude Gilde. Hij wil best wachten op de afhandeling van motie, maar de sessie van vanavond gaat het over het cultuurprogramma en de culturele broedplaats is als een dilemma geduid. Wethouder Polatli reageert dat aangegeven is dat dit een dilemma is, het gaat nu niet over locaties en De Lange Slagenstraat, maar in beleid vastleggen tot hoever de gemeente dit kan faciliteren.

Parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid, 13 november 2025

De heer Tekir verzoekt voor de volgende sessie het kostenplaatje bij de verschillende dilemma’s aan te geven. Wethouder Polatli vervolgt dat er niet perse budget nodig is. De heer Tekir herhaalt dat in de presentatie is aangegeven dat de middelen ontbreken. Wethouder Polatli benadrukt dat het nu gaat over binnen de bestaande kaders en budgetten. Als het programma straks terugkomt kan de raad daarop reageren. De voorzitter verzoekt de nog niet beantwoorde technische vragen te beantwoorden. De heer Keuning reageert naar aanleiding van de vraag waarom de mogelijkheden niet vooraf duidelijk zijn gemaakt dat aangegeven is dat het een actualisatie van het beleid betreft binnen de bestaande middelen. In het concept cultuurprogramma is een paragraaf opgenomen waarin de raakvlakken met het Sociaal Domein worden aangegeven. Welke taken kan de gemeente integraal oppakken vanuit Onderwijs en Sociaal Domein in samenwerking met Cultuur. Aangaande doelgroepenbeleid geeft hij aan dat specifieke onderwerpen voor jongeren bovenop het reguliere beleid er niet zijn en daarvoor zijn ook geen middelen. De heer Klein informeert of gebleken is dat er wel behoefte is aan doelgroepenbeleid. Als dit het geval is, moet inzichtelijk gemaakt worden hoeveel middelen er nodig zijn om dit mogelijk te maken. Een goed plan is welllicht het geld waard. De heer Keuning antwoordt dat dit een bestuurlijke keuze is.

De heer Tekir herhaalt zijn verzoek om een kostenplaatje aan de dilemma’s toe te voegen zodat deze bestuurlijke afweging gemaakt kan worden. De heer Keuning vervolgt dat voor particuliere collecties, broedplaatsen en jongerencultuur eerst duidelijk moet worden wat er nodig is en waar de behoeften liggen. Voor jongeren moet dat beter in beeld gebracht worden via een doelgroepenonderzoek. Hij kan niet zomaar bedragen aangeven, dat is geen technische vraag. Mevrouw Hamann wijst op de raakvlakken tussen de verschillende beleidsterreinen waar wellicht zaken te combineren zijn, bijvoorbeeld als het over jongeren en muziekgenres gaat (samenlevingsvisie, buurtwerk, The Mall, BreakSquad). De voorzitter stelt voor de nog resterende vragen schriftelijk te stellen. De heer Schefferlie verzoekt voor de volgende bespreking te kiezen voor een dubbele I&OB&A sessie. (Dit verzoek wordt doorgeleid naar de agendacommissie). De heer Boonekamp vraagt of hij nog een slotwoord mag spreken. De voorzitter stelt voor dat inspreker ook deelneemt aan de aansluitende sessie over het Cultuurhuis. Sluiting De voorzitter bedankt de aanwezigen voor de inbreng en sluit de vergadering. Toezeggingen: Er zijn geen toezeggingen gedaan.

Parallelsessie I&O Actualisatie Cultuurbeleid, 13 november 2025