2025 12 11 Evaluatie Strategienota - Gorinchem

Tussentijdse evaluatie

Strategienota 2021-2025 Waardlanden

Gemeente Gorinchem 11 december 2025 Inez van Kronenberg

Waar gaan we het over hebben? 1 Aanleiding nieuw beleid 2 Effecten adhv Afvaldriehoek

Milieu, Service (tevredenheid inwoners) & Financieel

3 Ontwijkgedrag 4 Conclusies

• Aandachtspunten Strategienota • Opvolging actiepunten & nieuwe Strategienota (Jürgen Rau, directeur Waardlanden)

Vragen? 5 min. na elk onderdeel

Bronnen 1. Waardlanden ▪ Applicaties: Power BI, AfvalRIS, Uniwin en Tardif ▪ Begrotingen, jaarrekeningen, Jaarmagazines, activiteiten en projecten

2. Bewonersonderzoek jan ‘25 ▪ Online enquête onder 5.131 inwoners, waarvan 1.180 uit Gorinchem ▪ Straatgesprekken met 87 inwoners, waarvan 23 uit Gorinchem

3. Gesprekken betrokkenen ▪ Gemeenten: contactambtenaren, communicatieadviseurs & wijkteams/serviceteams ▪ Waardlanden: projectorganisatie, beleidsmedewerker, informatiemanager, toezichthouders, milieucoaches, buitendienst, manager milieustraten, financieel adviseur en controller

4. Onderzoeken gemeenten NL

1 AANLEIDING

Strategienota Waarom in 2021 nieuw beleid? ▪ Doelen Europa en Rijk • circulaire economie in 2050 • 100 kg restafval per inwoner in 2020

▪ Situatie Waardlanden-gemeenten • 223 kg/inw restafval, w.v. 70% grondstoffen • veel vervuiling grondstoffen (vooral pmd) • kostentoerekening oneerlijk: inwoners betalen voor bedrijfsafval en afvaltoerisme • stijgende kosten door verbrandingsbelasting

→ trendbreuk nodig

Strategienota ▪ Invoeren financiële prikkel restafval (diftar) voor ‘duurzaam en betaalbaar afvalbeheer’ ▪ Ervaringen andere gemeenten: zonder financiële prikkel is doel 100 kg restafval niet bereikbaar ▪ Milieupas ondergrondse containers en milieustraten voorkomt afvaltoerisme

2a MILIEU

Aanbod 2020 t/m 2024 Totaal aanbod afval/grondstoffen ▪ Daling van 629 naar 450 kg/inw, sterkste afname in 2024 (- 91 kg/inw)

Restafval ▪ Daling van 223 naar 133 kg/inw ▪ Doel niet gehaald (100 kg/inw) ▪ Vergelijking gemeenten NL - Gelijk aan gemiddelde benchmark NVRD - Minder dan gemiddelde sterk stedelijke diftargemeenten (167 kg/inw)

Frequentie aanbod restafval Gemiddeld aantal keren per adres

Hoogbouw stortingen ondergronds

Laagbouw stortingen ondergronds

Buitengebied ledigingen minicontainers

Gorinchem

HardinxveldGiessendam

Molenlanden

VHL (geen diftar)

70

50

40

103

34

21

20

77

10

8

9

13

Samenstelling fijn restafval Gorinchem 2024 (vóór nascheiding pmd hoogbouw) ▪ 22% is ‘echt’ restafval

▪ Vooral gft en tuinafval (36%) en PMD (13%) in restafval ▪ T.o.v. drie andere gemeenten in restafval - veel PMD vanwege nascheiding hoogbouw - weinig wegwerpluiers t.o.v. H-G en Molenlanden

Aanbod grondstoffen aan huis & milieuparkjes

milieustraten

Kwaliteit grondstoffen Ontwikkelingen Gorinchem 2024 tov 2020 Pmd

Lichte verbetering: vervuiling van 43% naar 40%

Gft

Lichte verbetering: vervuiling van 3,6% naar 3,2%

kwaliteit lager dan gemiddeld in eigen hoogbouwklasse (33%) kwaliteit lager dan in H-G (30%) en Molenlanden (32%)

kwaliteit hoger dan gemiddeld in eigen hoogbouwklasse (9%) kwaliteit lager dan in H-G / VHL (0,9%) en Molenlanden (1,3%)

Textiel Verslechtering: vervuiling van 6,9% naar 8,9% kwaliteit lager dan gemiddeld in heel NL (4%)

2b FINANCIEEL

Strategienota: uitgaven t.o.v. begroting ▪Uitgaven binnen begroting

voor investeringen, implementatie en structurele kosten

▪Resterend budget nodig voor afronden acties van Strategienota

Minder restafval dempt kostenstijging

www.nvrd.nl/nieuws/kabinet-kondigt-forse-tariefstijging-afvalverbranding-aan-vanaf-2028

‘Minder meer kosten’ 2024 Kosten bij ongewijzigd beleid

Kosten verwerking afval/grondstoffen

Werkelijke kosten

Milieustraten

€ 935.000

€ 1.425.000

- € 490.000

Milieuparkjes

- € 175.000

- € 180.000

€ 5.000

Aan huis opgehaald

€ 3.515.000

€ 5.325.000

- € 1.810.000

Verschil

€ 4.275.000

€ 6.570.000

- € 2.295.000

(tonnages 2020 restafval/grondstoffen x tarieven 2024)

Besparing door nieuw beleid

Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing = tarief Waardlanden + kosten gemeenten bv. voor voorlichting, opruimen bijplaatsingen, personeelskosten, kwijtschelding en btw

2c MENING INWONERS

Tevredenheid inwoners Afvalinzameling

Gorinchem

HardinxveldGiessendam

Molenlanden

Vijfheerenlanden

Enquête 2020

7,7

7,6

7,6

7,6

Enquête 2025

6,4

6,4

6,6

7,0

Molenlanden

Vijfheerenlanden

5,9

6,3

Straatgesprekken 2025

7,3

Veranderingen

Gorinchem

HardinxveldGiessendam

Enquête 2025

5,6

5,7

48% inwoners Gorinchem is even tevreden of meer tevreden 49% is minder tevreden dan vóór veranderingen

Tevredenheid inwoners Gorinchem ▪ Nauwelijks verschillen tussen (diftar)gemeenten ▪ Tevredenheid overheerst over meeste veranderingen

▪ Ontevredenheid over 1. Ophaalservice grof vuil 2. Langer bewaren restafval 3. Moeite om afval te scheiden 4. Gebruik milieupas 5. Bijplaatsing/dump

▪ 27% zegt sinds invoering tarief minder vaak restafval weg te gooien dat zeggen meer inwoners van H-G en Molenlanden (35%)

Tevredenheid inwoners Gorinchem Straatgesprekken ▪ Weekmarkt aan Groenmarkt, bij ondergrondse afvalcontainers

▪ Op maandag 27 januari 2025 zijn 23 inwoners gesproken

Bevindingen ▪ Vaak gehoord ‘alles is goed geregeld‘ ▪ En aantal keren ‘ik heb respect voor de mensen achter de vuilniswagen, maar ik ben tegen de rommel buiten’ ▪ Logisch om apart te betalen voor restafval ▪ Veel inwoners scheiden gft-afval niet

Vragen over resultaten Afvaldriehoek?

3 ONTWIJKGEDRAG

Ontwijkroutes restafval Gorinchem Bijplaatsing

Tijdelijke piek, nu gedaald. Toename op aantal hotspots.

Vooral grofvuil; bijna geen afvalzakken. 75% inwoners ergert zich er aan.

Prullenbakken Ja. Bakken voller in binnenstad door los huisvuil zoals kattengrind, luiers en pedaalemmerzakjes met huisvuil.

Afvaltoerisme

Ja. Inwoners gooien weleens restafval weg op werk, familie/vrienden (16%) en weleens in verkeerde container/bak (12%).

Nulaanbieders Nee. 6% laag- en 5% hoogbouw biedt geen restafval aan (incl. leegstand). Afvaldump

Nee. Hoeveelheid niet veranderd. Toch denkt 60% dat vaker wordt

Zwerfafval

Nee. Halfjaarlijkse metingen vanaf 2019 laten wisselende kwaliteit zien.

gedumpt in berm/natuur. Meer dan in H-G (48%) en Molenlanden (56%).

Geen verslechtering sinds 2024.

Bijplaatsing: metingen Wisselende kwaliteit: norm overschreden in helft meetrondes (= minder dan 90% meetlocaties A+, A of B) • Mei 2021: laagste score • 2023: tijdelijke verslechtering (mogelijk door afsluiting containers?) • 2024: verbetering

Bijplaatsing: aard/omvang Gorinchem Indruk medewerkers die opruimen

▪ Na invoering tarief tijdelijk duidelijke toename ▪ Piek daarna gedaald ▪ Nu alleen (iets) meer bijplaatsing op aantal hotspots ▪ Vooral grofvuil, bijna geen afvalzakken ▪ Ook gratis stromen zoals karton, gft-afval, etc.

Indruk inwoners

▪ 75% denkt dat meer grofvuil naast containers staat veel meer dan in Hardinxveld-Giessendam (50%) en Molenlanden (48%)

▪ 3% zet zelf weleens grofvuil naast containers

meer dan in Hardinxveld-Giessendam (2%) en Molenlanden (1%)

Bijplaatsing gemeenten NL ▪ Komt voor in 92% gemeenten ▪ Vooral in stedelijk gebied met veel gestapelde bouw

▪ Effect diftar: in enkele gemeenten meer bijplaatsing - Vooral stedelijk gebied & enkele kwetsbare locaties bv wijken met veel nationaliteiten en hoge doorstroom - Beheersbaar door extra inzet communicatie, handhaving en dagelijks schoonmaken hotspots - Tijdelijk effect na enkele maanden terug op oude niveau

Aanpak bijplaatsingen Hotspots in kaart gebracht

bij 20 vd ± 200 containerpleinen Gorinchem structureel bijgeplaatst

Vervolgstappen 1. Analyse locaties • aard bijplaatsingen • staat vd containers/omgeving • samenstelling buurt

2. Basis op orde brengen, zoals schoonmaken en communicatie 3. Onderzoek uitvoerbaarheid kwijtschelden ophaaltarief grofvuil voor minima (€ 40) 4. Interventies uitproberen op aantal hotspots, zoals cameratoezicht (motie 11 nov ’25) 5. Effecten monitoren 6. Uitrol aanpak naar overige hotspots

Oplossingsrichtingen Meest geschikte aanpak is afhankelijk van - aard/oorzaak bijplaatsing - mate van sociale cohesie en anonimiteit locatie

Voorbeelden Eigenaarschap locatie Gewenst gedrag ter plekke zichtbaar maken

Perceptie toezicht

Cameratoezicht

Buurthelden

Sociale norm

Gamification

Vragen over ontwijkgedrag?

4 CONCLUSIES

Aandachtspunten Strategienota √ Opgelost

▪ Kostenstijging als gevolg van verwerkingskosten restafval minder hoog ▪ hoeveelheid restafval gedaald ▪ inwoners betalen niet meer voor bedrijfsafval & afvaltoerisme buurgemeenten

▪ Kringloopgoederen in aparte container milieustraat ▪ Kringloopplein Nieuw-Lekkerland dichterbij voor inwoners westkant

± Deels opgelost

▪ Doel restafval nog niet bereikt; vooral veel gft en luiers in restafval ▪ Opening Kringloopplein Nieuw-Lekkerland & Ecopark Groot-Ammers; lopende studies naar verbetering voorzieningen andere milieustraten

Aandachtspunten Strategienota X Nog niet opgelost ▪ Nog steeds veel vervuiling grondstoffen (vooral textiel en pmd) ▪ Nog steeds veel ergernis over bijplaatsing

▪ Aandacht voor voorlichting preventie & hergebruik

Opvolging openstaande actiepunten

Vragen?

Einde