20240314 Parallelsessie I&O Startnotitie opstellen erfgoedbeleid

Parallelsessie Informatie en Ontmoeting 14 maart 2024 Startnotitie opstellen erfgoedbeleid Samenvattend verslag Aanwezigen Voorzitter: Griffie: Notulist:

de heer J. Klein mevrouw J. den Uyl mevrouw R. Leeuwenburgh Vendrig

Raadsleden/ fractieassistenten: Stadsbelang: Democraten Gorinchem: PvdA: VVD: ChristenUnie/SGP: Gorcum Actief: D66: CDA: SP:

de heer D. van Gammeren mevrouw L. Pellikaan de heer J. Oostrum de heer N. van Santen de heer M. de Pagter mevrouw E. Hamann de heer R. Le Noble de heer P. Kuijten de P. van Andel

Portefeuillehouder: Ambtelijke ondersteuning:

mevrouw E. Dansen mevrouw A. Evelein

Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen hartelijk welkom. Startnotitie opstellen erfgoedbeleid In het eerste deel zal een stand van zaken worden gegeven van wat er al aanwezig is qua erfgoedbeleid binnen de gemeente. Het tweede deel is interactief en is de vraag leidend: Wat wil de raad ons meegeven voor ontwikkeling erfgoedbeleid? De vorm en inhoud is afgestemd met de griffie en de bestuursadviseurs. Wethouder Dansen leidt de bespreking kort in en vraagt de raadsleden mee te denken richting het beleid voor het erfgoed. Toen zij erfgoed in haar portefeuille kreeg was er geen ambtenaar voor en geen budget maar nu is er wel een ambtenaar, mevrouw Evelein. Mevrouw Evelein stelt zich voor en vraagt de aanwezigen in te loggen op de mentimeter. Vervolgens kunnen de aanwezigen kiezen voor een antwoord op de vraag Wat is erfgoed? De volgende vragen worden voorgelegd: Leeft erfgoed bij inwoners van de gemeente? Is erfgoed in elke wijk aanwezig? Vervolgens licht mevrouw Evelein aan de hand van een presentatie toe wat begrepen wordt onder roerend erfgoed, onroerend erfgoed en immaterieel erfgoed. Erfgoed is levend en gelaagd. Desgevraagd licht zij toe dat immaterieel erfgoed dynamisch is; zo zijn bepaalde oude games al immaterieel erfgoed. Zij licht het verdrag van Faro toe, een Europees kaderverdrag dat in januari 2024 door Nederland is ondertekend.

Wat is de ambtelijke opdracht voor erfgoed? Er moet integraal beleid voor gemaakt worden en dat raakt aan alle beleidsonderdelen van de gemeente. Er moeten verhalen verteld

Parallelsessie I&O Startnotitie opstellen erfgoedbeleid, 14 maart 2024

worden aan de inwoners en bezoekers van de stad. Het is een kernkwaliteit in de fysieke leefomgeving en er moet een programmalijn erfgoed en ruimtelijke kwaliteit opgesteld worden als bouwsteen voor de gebiedspaspoorten. Er is al veel vastgelegd voor het erfgoed. Er valt veel te beleven in Gorinchem op het gebied van erfgoed: het is een waterstad, vestingstad, industriestad, arbeidersstad en creatieve stad. Er wordt met veel erfgoed-partners samengewerkt in het kader van het opstellen van het erfgoedbeleid. Op 25 maart is er een werksessie met veel partners. Tot slot licht mevrouw Evelein de planning toe. De heer Kuijten noemt de Vrienden van de Grote Kerk op de markt als erfgoed-partner. Hij heeft die gemist in het overzicht. Mevrouw Evelein zegt dat de Grote Kerk ook is uitgenodigd voor de werksessie. Naar aanleiding van de opmerking over geometrische kunst wordt opgemerkt dat Gorinchem rijk is aan veel meer dan dat. Jan van Munster wordt onder andere genoemd. Mevrouw Evelein bevestigt dit. De heer Van Andel merkt op dat gesteld is dat erfgoed levend is; wat zou er kunnen verdwijnen? Mevrouw Evelein antwoordt dat er zaken verdwijnen door oorlogen en natuurrampen maar ook omdat er keuzes gemaakt worden in de fysieke leefomgeving. Er worden belangen afgewogen en dan kan er erfgoed verloren gaan.

Wethouder Dansen zegt dat er wel eens politieke keuzes gemaakt worden waardoor er erfgoed kan verdwijnen. De heer Kuijten vraagt aandacht voor het verborgen erfgoed en noemt een glazen wand in de bibliotheek die behouden zou moeten worden. In de openbare ruimte zijn er ook gemeentelijke monumenten. De banken in de kerk zijn ook uniek in Nederland en dus erfgoed dat bewaard zou moeten worden. Mevrouw Evelein licht toe dat destijds een keuze is gemaakt om gebouwen als monument te verklaren maar daarbij is niet naar de binnenkant gekeken. Er zijn nog veel verborgen pareltjes die beschermd moeten worden. Het is redden wat er te redden valt. Met het Catharijne convent in Utrecht zal in dit kader samengewerkt worden. Zij is betrokken bij veel werkgroepen op dit gebied. Zij noemt ook De Nieuwe Doelen in dit verband en Jan van Munster. Mevrouw Pellikaan merkt op dat erfgoed soms het best bewaard kan blijven in de grond omdat er nog geen andere mogelijkheid is om het goed te bewaren. De heer Van Gammeren noemt de creatieve stad en zegt dat er wel iets mist zoals een uitvinder en Jan van der Heijden. Dat moet wel terugkomen. Mevrouw Evelein zegt dat zij graag kennisneemt van aanvullingen. Het is de bedoeling per wijk alles op te halen. De heer Van Santen merkt op dat er bij plannen voor woningbouw afwegingen nodig zijn. Komt er nog aandacht voor kaders in het beleid.

Mevrouw Evelein zegt dat zij hiervoor nog suggesties wil krijgen. Het is belangrijk dat de gemeente ook vooruitstrevend is qua duurzaamheid. Een van de dingen die in de perspectiefnota genoemd worden is een duurzaamheidscoach voor erfgoed. Wethouder Dansen zegt dat de raadsfracties ook nodig zijn bij het opstellen van kaders voor het erfgoedbeleid. Zij nodigt de aanwezigen dan ook uit om input te geven. Het moet wel een gedragen beleid worden. De heer Le Noble noemt in dit verband softpower en zegt dat hij de Martelaren van Gorinchem nog niet heeft gehoord; dat is ook buiten Gorinchem bekend. Dat zou ook een prominente plaats moeten krijgen

Parallelsessie I&O Startnotitie opstellen erfgoedbeleid, 14 maart 2024

Mevrouw Evelein zegt dat hier al veel van bekend is; zij neemt dit mee als aandachtspunt. De heer De Pagter merkt op dat gered moet worden wat er nog te redden valt. Is het zo drastisch gesteld met het erfgoed in Gorinchem en wat moeten wij leren in dit verband? Wat zijn de borgen voor het erfgoed? Mevrouw Evelein antwoordt dat zij Gorinchem een geweldige stad vindt qua erfgoed maar wel met een focus op de vestingstad. Zij noemt het De Vries Robbé erfgoed dat zal verdwijnen voor nieuwbouw. Zij had dat onder een stolp willen zetten. In de twintigste eeuw is er veel weggehaald voor nieuwbouw. Gekeken moet worden hoe De Vries Robbé in de openbare ruimte terug kan komen. De heer Van Gammeren zegt dat er ook nog kleine stukken van De Vries Robbé zijn. Er ligt op de gemeentewerf ook nog een belangrijk beeld. Mevrouw Evelein zegt dat erfgoed een prominente rol zal krijgen in de openbare ruimte. Het beeld zal ook teruggeplaatst worden aan de Arkelsedijk. De heer De Pagter vraagt wat er in het verleden dan is gebeurd dat het zo mis is gegaan. Mevrouw Evelein zegt dat het industriële erfgoed heel recent is. Wethouder Dansen zegt dat er voorbeelden zijn: als er niet geprotesteerd was in de stad zou de Lingehaven gedempt zijn. Er is altijd een verschil tussen wat groepen mensen willen. In een erfgoedbeleid kunnen kaders gesteld worden voor wat we nu belangrijk vinden.

Mevrouw Evelein zegt dat het bij de Arkelsedijk wel lastig is. Het industrieel erfgoed is bij veel mensen niet op het netvlies geweest. De gebouwen daar waren ook gewoon dichtgetimmerd. Mevrouw Hamann noemt het industrieel erfgoed en noemt de loods van De Vries Robbé aan de andere kant van de Linge die bijna op instorten staat. Zij vraagt ook aandacht voor Damen en Mercon. Mevrouw Evelein zegt dat bij Mercon een gebouw een gemeentelijk monument is. Damen is ook een stuk immaterieel erfgoed. Er wordt ook deelgenomen aan de erfgoedlijn waterdriehoek met de provincie Zuid-Holland. Komend jaar wordt er een onderzoek gedaan naar het industrieel en maritiem erfgoed in Gorinchem en naar de herontwikkeling. De heer Kuijten noemt het maritiem erfgoed en vraagt of het nog verder gaat naar de vesting vierhoek. Als erfgoed geconserveerd wordt dan zal er ook een financiële onderbouwing en een budget voor nodig zijn. De Vrienden van de Kerk ondervinden wat moeite met de communicatie met de gemeente. Wethouder Dansen zegt dat zij met de Vrienden van de Kerk heeft gesproken. Er is overigens nog steeds geen budget. We werken aan beleid omdat er dan mogelijkheden zijn om subsidies binnen te halen. Dat geldt ook voor de monumenten. Zij nodigt de aanwezigen uit om zeker mee te geven wat zij in dit kader belangrijk vinden. Vervolgens wordt de sessie interactief voortgezet.

Na het interactieve gedeelte geeft mevrouw Evelein een samenvatting. Zij bedankt de aanwezigen voor het actieve meedoen aan deze I&O. Er zijn ook leuke gesprekken gevoerd. Begonnen is met de Mentimeter. Het is duidelijk dat erfgoed in deze stad erg breed is maar dat het vertellen erover nog een hele opgave is. De suggestie is gedaan om de binnenstad voortaan vestingfort te noemen. De vesting en de wallen zijn hoog gewaardeerd, zo ook De Vries Robbé en het wederopbouw erfgoed. De kernkwaliteiten; het is vaak lastig om erfgoed en cultuur te onderscheiden. Er is veel genoemd wat onder cultuur kan vallen, zoals ook de streektaal en het zomerfeest. Hoog gewaardeerd is de vesting, dat het centraal is, een regiofunctie heeft en het recht voor zijn raap vanuit de arbeidersstad, Gorcummers zijn doeners. Water is belangrijk. De eigenheid van de wijken is ook genoemd. Wijkgericht zal dit ook bekeken worden. De ambities zijn diverser. Het gaat van bewustwording en verhalen vertellen naar duurzaamheid, erfgoed gebruiken als inspiratie voor nieuwe projecten en ontwikkelingen in de fysieke

Parallelsessie I&O Startnotitie opstellen erfgoedbeleid, 14 maart 2024

leefomgeving. Gorinchem als stad van tolerantie is ook erg mooi. De historische groei van culturen en arbeiders. Dit zal allemaal uitgewerkt worden nadat met de externe partners is gesproken. In het najaar hoopt mevrouw Evelein weer terug te komen bij de raad. Zij nodigt de aanwezigen uit haar te benaderen om aandachtspunten mee te geven. Wethouder Dansen zegt dat er zeker dit jaar nog een bijeenkomst over het erfgoedbeleid zal worden gepland. De voorzitter bedankt mevrouw Evelein voor haar presentatie en zegt benieuwd te zijn naar wat er in het najaar terug zal komen. Sluiting De voorzitter bedankt de aanwezigen voor hun inbreng en sluit de vergadering. Toezeggingen/Afspraken De afspraak is dat wethouder Dansen het resultaat dit najaar voorlegt aan de raad.

Parallelsessie I&O Startnotitie opstellen erfgoedbeleid, 14 maart 2024