20240307 Parallelsessie I&O Programma energietransitie woningen uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede

Parallelsessie Informatie en Ontmoeting 7 maart 2024 Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede Samenvattend verslag Aanwezigen Voorzitter: Griffie: Notulist:

de heer I. Tekir mevrouw J. den Uyl mevrouw J.M. Kiep-de Jongh

Raadsleden/ fractieassistenten: Stadsbelang: Democraten Gorinchem: PvdA: VVD: ChristenUnie/SGP: Gorcum Actief: D66: CDA: SP:

de heer J. Roeland mevrouw L. Pellikaan de heer J. Oostrum mevrouw T. van ’t Westende de heer M. de Pagter mevrouw E. Hamann de heer R. Le Noble de heer P. Kuijten de heer A. van Houwelingen

Portefeuillehouders: Ambtelijke ondersteuning:

de heer M. de Boer en mevrouw M. Molengraaf de heren B. den Toom, R. Mourik, D. Rumpff en mevrouw E. van Wijngaarden

Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen hartelijk welkom. Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede Doel is het informeren van de raad over de uitgewerkte aanpak met een Powerpoint presentatie. We willen de raad op de hoogte stellen van de aanpak van de energietransitie door onze burgers, waarbij de gemeente informeert, faciliteert en ondersteunt. Wethouder De Boer leidt het onderwerp in. Er wordt op allerlei manieren gewerkt aan de energietransitie; duurzame opwek RES, uitbouw warmtenet, versnelling verduurzaming gemeentelijk vastgoed. Ook inwoners werken aan de verduurzaming van hun woningen met isolatie, zonnepanelen en warmtepompen. Sommige inwoners hebben daarbij vragen, sommige inwoners moeten gestimuleerd worden. Vandaag wordt getoond welke aanpak gehanteerd wordt en hoe wordt omgegaan met specifieke doelgroepen. Hij hoopt dat de aanwezigen net zo enthousiast worden van de aanpak als het college. De heer Den Toom verzorgt een presentatie. 70% van de woningen heeft label C of beter, 88% van de woningen heeft een gasaansluiting en 34% van de woningen heeft zonnepanelen. Hij wijst op de aanleiding voor de energietransitie en veronderstelt dat de urgentie bekend is. De labels E, F en G van huurwoningen worden tot 2030 zo veel mogelijk uitgefaseerd.

De Wgiw (Wet gemeentelijke instrumenten warmtevoorziening) biedt de gemeente instrumenten om bijvoorbeeld een deel van een wijk al aardgas vrij te maken. De raad heeft in 2021 de Transitievisie Warmte aangenomen. Hierin is per wijk opgenomen wat de meest voorliggende warmtevoorziening is. Hiervoor wordt een update verzorgd. De Parallelsessie I&O Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede, 7 maart 2024

belangrijke speerpunten zijn opgenomen in het collegeprogramma. De inwoners worden centraal gesteld. Iedereen moet op zijn eigen niveau mee kunnen. Een consistent beleid is belangrijk. Subsidies worden ingezet binnen het beleid. De gemeente heeft een voorbeeldfunctie. Het gaat om besparen, omschakelen, duurzaam opwekken. De energietransitie bestaat voor 70% uit communicatie. Alle stakeholders hebben invloed op het programma. De aanpak valt uiteen in drie sporen: een generieke aanpak, een specifieke wijkaanpak en de aanpak van energiearmoede. Elke bewoner staat ergens in het traject. Alle doelgroepen worden begeleid naar uiteindelijk aardgasvrij eventueel met hulp van energiecoaches. Mevrouw Pellikaan merkt op dat inwoners in de verbeelding niet worden vermeld bij meedenken, meewerken of meebepalen en informeert of er wellicht voordeel te behalen is als inwoners worden uitgenodigd om mee te denken of mee te doen. De heer Den Toom antwoordt dat de inwoner centraal staat, wat heeft de inwoner nodig in de energietransitie en dat is de beweging die ontwikkeld dient te worden. Hij vervolgt zijn presentatie en gaat nader in op het genereren van financiële middelen om stappen te kunnen zetten (subsidies, warmtefonds). De heer Van Houwelingen denkt dat het aandeel van labels D, E, F en G ernstig onderschat wordt met name omdat maar 67% geregistreerd is.

Hij wijst op de aanwijsbevoegdheid, als een bepaalde wijk wordt afgesloten is er voor de bewoners geen sprake meer van een vrij moment. Hij vraagt afsluitend wat er wordt bedoeld met veiligheidsrisico’s bij het weghalen van gasleidingen in woningen. De heer Mourik antwoordt dat de informatie over de energie labels is opgehaald uit de landelijke data. Dit is aangevuld met geschatte labels op basis van bouwjaar, locatie en gegevens van de woningen. Het label is nodig bij het bepalen van het recht op subsidie. Als een woning twee slechte bouwdelen heeft is er ook recht op subsidie. Daarnaast kan een woning met een slecht label binnen een jaar omgebouwd worden naar een woning met een A+ label, terwijl deze niet zo geregistreerd staat. De heer Van Houwelingen begrijpt dat het registratiesysteem als basis is genomen aangevuld met de kenmerken van de woningen. Dit wordt bevestigd. De heer Den Toom vervolgt dat de Wgiw instrumenten biedt om een deel van een wijk aardgasvrij te maken. In gesprekken met bewoners wordt de urgentie soms gemist. Als er een einddatum wordt gesteld, ontstaat het besef dat er daadwerkelijk iets moet veranderen. De gemeente moet een goed en betaalbaar warmtealternatief bieden en dat vergt een zorgvuldig traject. Als mensen niet hierbij aanhaken, moeten zij zelf iets organiseren.

De heer Van Houwelingen benadrukt dat het een behoorlijke kapitaalvernietiging inhoudt voor inwoners die hebben geïnvesteerd in een hybride systeem waardoor het een hard instrument is om in te zetten. De heer Den Toom vervolgt dat bij veiligheidsrisico’s wordt gedacht aan giftige gassen van de aanwezige CV ketel en brandgevaar door onveilig koken. De heer Le Noble begrijpt dat 88% van de huishoudens nog een gasaansluiting heeft. Hij vraagt hoeveel woningen van de resterende 12% gasvrij zijn gebouwd en individueel of als project gasvrij zijn gemaakt. De heer Mourik antwoordt dat er momenteel 500 woningen op het warmtenet zijn aangesloten (3%). In Gorinchem oost zijn de woningen gasvrij gebouwd. Hij denkt dat ongeveer 3% van de woningen zelf van het gas is gegaan.

Parallelsessie I&O Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede, 7 maart 2024

De heer De Pagter verzoekt om nadere toelichting met betrekking tot de specifieke doelgroepen. Een warmtepomp verbruikt behoorlijk wat energie. Hij informeert of het netwerk, zeker in de oudere delen van Gorinchem, hiervoor geschikt is. De heer Den Toom antwoordt dat het netwerk in Gorinchem onder druk staat met de komst van allerlei warmtepomp-oplossingen. Dit wordt momenteel samen met Stedin geïnventariseerd. Per wijk wordt een plan opgesteld om de energietransitie zo effectief mogelijk vorm te geven en zo weinig mogelijk netcongestie te veroorzaken. Hiervoor zullen veel trafohuisjes (circa 106) gerealiseerd moeten worden, afhankelijk van de oplossing die voor een wijk wordt gekozen. De heer De Pagter vervolgt dat inwoners stroom opwekken met zonnepanelen op mooie dagen die niet helemaal opgebruikt wordt en vraagt of er met Stedin wordt nagedacht over batterijen naast de trafohuisjes zodat energie tijdelijk opgeslagen kan worden. De heer Den Toom antwoordt dat dit nog niet specifiek aan de orde is geweest. Het is te vroeg om daar nu al uitspraken over te doen, maar dit heeft wel de aandacht. Aangaande doelgroepen geeft hij aan dat deze allen om een andere aanpak vragen (nieuwbouwwijken, oudbouwwijken, kopers, huurders, verhuurders). De gemeente is niet in staat om overal een oplossing te bieden, maar bekijkt hoe dit gezamenlijk vormgegeven kan worden.

Mevrouw Van ’t Westende vraagt hoe wordt omgegaan met de evaluatie van de klantreis gedurende de trajecten. De heer Den Toom antwoordt dat er continu gemonitord wordt. De energiecoach of energieadviseur kijkt wat nodig is in de betreffende woning. Deze data wordt met toestemming van de bewoner verzameld. Er is veel denkkracht nodig om te bepalen wat de bewoners uiteindelijk nodig hebben. De heer Mourik vervolgt met het uitvoeringsplan conform de drie sporen. De eerste stap in het generieke spoor is bewustwording. Hij wijst in dit kader op het Energieloket. De energiecoach stelt een intakeformulier op om informatie over de woning op te halen. Geprobeerd wordt de isolatieopgave te realiseren en ook de biodiversiteit in stand te houden. Voor de Gildenwijk geldt een gebiedsontheffing op de Wet natuurbescherming en hiervoor zijn mitigerende maatregelen opgesteld om natuurvriendelijk te isoleren. Inmiddels zijn 500 woningen van Poort6 van het aardgas af. HVC heeft een groeifondssubsidie ontvangen waardoor een uitbreiding mogelijk wordt naar Stalkaarsen en de Haarwijk. De eerste stappen voor de bouw van een warmtestation zijn gezet om het warmtenet uiteindelijk duurzaam te laten zijn. Hij wijst op een burgerinitiatief in de Dalemse Donken omdat daar gezien de leeftijd van de woningen voor de vervanging van de CV ketels wordt gekeken naar een elektrische oplossing.

De aanpak voor Energiearmoede is bedoeld ter ondersteuning van inwoners met een hoge energierekening ten opzichte van hun inkomen. De energiecoach geeft advies over mogelijkheden om te besparen. De Fixbrigade brengt kleine isolerende maatregelen aan (tochtstrippen, kitten, brievenbusborstels). Ondersteuning van inwoners bij grote isolerende maatregelen (faciliterend en financieel) wordt nog nader ontwikkeld. De heer Oostrum merkt op dat ook langs de Zwaanswal en in De Tuinen de CV ketels aan vervanging toe zijn en denkt dat ook hier ondersteuning van de Vve vanuit de gemeente behulpzaam zou kunnen zijn. Landelijk wordt nagedacht over energie delen. Op veel appartementen zijn zonnepanelen op het dak mogelijk, maar deze komen er niet vanwege praktische bezwaren. De gemeente zou via een gemeentelijk energiebedrijf de energie van zonnepanelen kunnen inkopen en terugverkopen aan eigenaren van appartementen. Hij informeert of de gemeente bereid is om hierover na te denken. Op dit moment is er een tijdelijk noodfonds energie voor huishoudens met een laag inkomen en hoge energielasten

Parallelsessie I&O Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede, 7 maart 2024

waar nog tot 31 maart een aanvraag voor ingediend kan worden. Hij vraagt of de gemeente bereid is om een campagne te starten om inwoners hierop te wijzen. Wethouder De Boer antwoordt dat initiatiefnemers op ondersteuning kunnen rekenen. De vraag over een gemeentelijk energiebedrijf is van een heel andere orde. Hij wil dit gesprek graag voeren in het kader van de RES. De heer Oostrum komt graag langs. Wethouder Molengraaf neemt de oproep om te communiceren over de einddatum van het Noodfonds Energie mee. Veel minima maken nog geen gebruik van de diensten van Avres. Zij kunnen worden gevonden via de Fixbrigade. De heer De Pagter vraagt of er belemmeringen worden gezien in de grote isolatieopgaven waar de raad input op kan leveren. De heer Mourik antwoordt dat het Nationaal Isolatie Programma (NIP) is bedoeld voor woningen met een laag label of twee slechte bouwdelen en een lagere WOZ waarde. In de komende weken wordt gekeken hoe het budget ingezet kan worden met wellicht extra ondersteuning voor de groep met energiearmoede. Mevrouw Pellikaan informeert naar het vervolg na de sessie van vanavond en welke documenten de raad hierbij gaat vaststellen. Zij vraagt of er stimuleringsfondsen zijn om bijvoorbeeld sedumdaken aan te leggen. Zij vraagt voorts of de minima een pas krijgen om bij de bouwmarkt te besteden zoals dit eerder onderdeel van de aanpak was.

Wethouder De Boer antwoordt dat het Waterschap een subsidie heeft voor sedumdaken. Mevrouw Van Wijngaarden vult aan dat voor de doelgroep met energiearmoede de maatregelen worden verstrekt door de Fixbrigade. Hieraan zijn geen kosten verbonden. Ook vanuit het NIP zullen de maatregelen voor deze doelgroep grotendeels vergoed worden. Mogelijk wordt hierin een doe-het-zelf aanpak uitgewerkt. De heer Van Houwelingen wijst op tweeverdieners die nu vanwege tariefstijgingen tot de risicogroep behoren en vraagt of deze mensen al in beeld zijn. Hij veronderstelt dat energiecoaches gemotiveerde groene mensen zijn die wellicht anders denken dan mensen die zich zorgen maken hoe zij de volgende dag moeten doorkomen. Hij stelt voor om ervaringsdeskundigen om advies te vragen om te voorkomen dat adviezen als een drempel worden gezien. Mevrouw Van Wijngaarden antwoordt dat er geen inkomensgrens van 130% is gesteld zodat tweeverdieners hiervoor ook in aanmerking kunnen komen. De nieuwe aanpak is bij de sociale partners in de stad bekend gemaakt. De heer Kuijten merkt op dat er heel veel kennis is bij de mensen zelf en roept op dit niet te vergeten. Bij het Warmtenet heeft hij discussie gevoerd over het wel of niet aansluiten van het gemeentehuis. Hij vindt het jammer dat het gemeentehuis niet wordt aangesloten, vooral vanwege de CO² uitstoot en vraagt waarom deze keuze is gemaakt.

Hij vraagt of er een arrangement aan mensen met energiearmoede aangeboden kan worden. De heer Den Toom antwoordt dat het stadhuis in het eerste kwartaal van 2025 aangesloten wordt vanwege de ligging aan het einde van de lijn. Dit is ook nodig als basislast. Wethouder Molengraaf antwoordt dat de enorm gestegen energieprijzen juist geholpen hebben om mensen met energiearmoede die voor hulp in aanmerking komen te vinden. Zij herhaalt dat er geen harde inkomensgrens is gesteld. Er zijn geen arrangementen, maar

Parallelsessie I&O Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede, 7 maart 2024

mensen zijn steeds beter op de hoogte en daarnaast is er samenwerking met Avres, energiecoaches, Poort6 en energiemaatschappijen. Mevrouw Hamann vraagt of er participatie volgt voor het plaatsen van de trafohuisjes en roept het verzet bij de plaatsing van ondergrondse containers in herinnering. Wethouder De Boer antwoordt dat het exacte aantal nog geïnventariseerd wordt. Ingeschat wordt dat het aantal trafohuisjes in de gebouwde omgeving verdubbeld moet worden. Dit heeft een behoorlijke impact maar is van vitaal belang om alles in de huizen draaiend te kunnen houden. Desgevraagd geeft hij aan dat inwoners hierbij betrokken worden, maar hij merkt daarbij op dat er voldoende voorbeelden zijn van eindeloze procedures tegen de komst van trafohuisjes waar inwoners zelf veel belang bij hebben. Een apart participatietraject voor elk trafohuisjes is simpelweg niet mogelijk. Er zal waarschijnlijk een totaalpakket volgen voor de aanpak en met duiding hoe de inwoners hierin meegenomen worden. Sluiting De voorzitter constateert dat het gesprek over deze onderwerpen nog niet klaar is, maar vanwege de tijd moet de sessie van vanavond afgesloten worden. Er komt geen vervolg, maar de raad wordt over de voortgang van het traject geïnformeerd. Hij bedankt de aanwezigen voor hun bijdrage en sluit de vergadering. Toezeggingen: Geen.

Parallelsessie I&O Programma energietransitie woningen, uitvoeringsplan 2024 en projectplan Energiearmoede, 7 maart 2024